Корпустан іздеу

Бригаданың егін шабуға шығуы бүгін ғана еді. Қиыр Шығысты тұтас шолған құлпырмалы қанатын тоты таң қаққан кезде, басындағы жал дәнін билей алмай, белі бүкірейіп, бұйыққан бұйра егінді бүлкілдете комбайн күзей бастаған. Міне, енді, күн түске тармаса қырқа жол қасқаланып, етегі түріліп қалды.

It was only today that the brigade set out to reap the harvest. When the glowing, iridescent wings of dawn spread over the Far East, and the golden heads of grain swayed heavily, unable to hold themselves upright, the combine began to shear through the rippling, curled wheat, bending it with a trembling rhythm. And now, as noon approached, the slope had already been furrowed and the skirts of the fields rolled back.

Brigadaning ekin o‘rimiga chiqishi bugun edi. Butun Uzoq Sharqni kezib yurgan to‘tiqush o‘zining ajoyib qanotlarini hayratda qoldirganida, u boshidagi yol donalarini boshqara olmay, beli bukchayib, egilgan jingalak hosilni o‘toq qila boshladi. Mana, quyosh tushga yaqinlashganda, tepalik yo‘li qorayib, etagi ko‘tarilib qoldi.

Bugün, brigadanın tarlaya ilk kez biçim için çıktığı gündü. Doğudan, papağanın renkli kanadı gibi ışıldayan sabah güneşi doğarken, başakları eğilmiş, beli bükülmüş, kabarık ve içine kapanık buğday denizini biçmeye biçerdöver başlamıştı. İşte şimdi, daha öğleye varmadan, tepenin sırtı düzgünce biçilmiş, işi tamamlamaya da çok az kalmıştı.

برىگادىنىڭ بۈگۈنلا ئېگىن ئورۇشىغا چىقىدىغان كۈنى ئىدى. يىراق شەرىقنى چۆرەدەپ كەتكەن ياپ-يېشىل توتى رەڭلىك تاڭ شەپەقتە، بېشىدىكى تۇمشق باشىغىنى بىلەلماي، بېلىنى پۈكۈپ، چۆكىپ ياتقان يۆگۈشكەن ئېگىننى كومباين ئۈلكەشلەپ ئۇرۇشىغا باشلىغان ئىدى. مانا، ھازىر كۈن چۈشكە تەقاپ قالغان، <MS/>قىر يوللىرى يارىلىشىپ كۆرۈنۈپ، ئېگىننىڭ ئېتەك تەرەپلىرى ئېچىلىپ، تۈرۈلۈپ كەتتى.

Bu gün briqadanın tarlaya ilk dəfə biçim üçün çıxdığı gün idi. Şərqdən, tutuquşunun rəngli qanadı kimi parıldayan səhər günəşi doğarkən, saçaqları əyilmiş, beli bükülmüş, qalın və içinə qapanmış buğda dənizini kombayn biçməyə başlamışdı. İndi isə, hələ günorta olmadan, təpənin beli səliqə ilə biçilib bitmiş, işi tamamlamağa da çox az qalmışdı.

Адырақ көз аз кідіріп, колхозы «Жаңа жолдың» жай - күйін елестетті.

Bulging-eye paused for a moment, picturing the state of the kolkhoz (state farm) “Jaña jol.”

Chaqchaygan ko‘z biroz to‘xtab, “Yangi yo‘l” kolxozining ahvolini tasavvur qildi.

İri gözlü adam kısa bir süre duraksadı ve ardından “Jaña Jol” kolhozunun halini gözünde canlandırdı.

<MS/>بادراڭ كۆز بىر ئاز توختاپ تۇرۇپ، «يېڭى يولدىن» كولخوزچىنىڭ ھال ئەھۋالىنى كۆز ئالدىدىن ئۆتكۈزدى.

İri gözlü adam bir anlıq duruxdu və ardınca “Jaña Jol” kolxozunun halını gözündə canlandırdı.

Байлардың жерін алатын жиырма жетінші жылы: «Жең ұшынан жалғасайық, жарлылар боп жабдығымызды біріктірейік» деген сөзге қосылып, «Жаңа жол» атты артель ашқандардың ішінде осы адырақ көз де бар еді. Содан бері колхоздың үй саны көбейді де, байыды да. Қазір ол Пресногорьков ауданындағы басты колхоздың біреуі. Адырақ көз колхоздың «билік, ерлік» деген сияқты атқамінерлігіне араласқан жоқ. Оның жан-тәні жұмыста. Жұмыста оның алдына түскен жігіт «Жаңа жолда» жоқ. Сондықтан да ол туралы жұрт «Дайыр, Дайырға бер айыр!» деп мақал шығарып алған.

Back in 1927, when the lands of the rich were being taken, he too had joined in the call: “Let’s stand together, poor folk, let’s combine our means,” and was among those who founded an artel named “Jaña jol.” Since then, the number of households in the kolkhoz had grown, and it had grown wealthier too. Now it was one of the leading kolkhozes in Presnogorkov District. Bulging-eye never got involved in the kolkhoz’s “authority, bravery” or other activities. His whole being was in the work. And in work, there was no man in “Jaña jol” who could surpass him. That’s why people made up a saying about him: “ Give the pitchfork to Daiyr!” (In Kazakh, aiyr—pitchfork—rhymes with Daiyr).

Yigirma yettinchi yilda boylarning yerlarini olishda: «Keling, qo‘l uchida davom etamiz, kambag‘allar bo‘lib jihozlarimizni birlashtiramiz» degan gapga qo‘shilib, «Yangi yo‘l» nomli artel ochganlar orasida bu chaqchaygan ko‘z ham bor edi. O‘shandan beri kolxozning uylari ko‘paydi va boyidi. Hozir u Presnogorkov tumanidagi asosiy kolxozlardan biri. Chaqchaygan ko‘z kolxozning «hokimiyat, jasorat» kabi amaldorlik ishlariga aralashmadi. Uning butun vujudi ishda. Ishda undan oldinda bo‘lgan yigit «Yangi yo‘l»da yo‘q. Shuning uchun odamlar u haqda «Dayir, Dayirga ayri ber!» degan maqol to‘qishgan.

1927 yılında, büyük toprak sahiplerinden arazilerin alındığı dönemde, “Gelin, yoksullar olarak omuz omuza verelim, gücümüzü birleştirelim” çağrısına kulak verip “Jaña Jol” adını verdikleri arteli kuranlardan biri de oydu. O zamandan bu yana hem kolhozun hane sayısı arttı, hem de varlığı çoğaldı. Şimdiyse, Presnogorkov bölgesindeki başlıca kolhozlardan biri hâline geldi. İri gözlü adam kolhozun “yetki, kahramanlık” gibi gösterişli işlerine hiç karışmadı. Onun ruhu ve bedeni hep çalışmadaydı. “Jaña Jol”da, işte onun önüne geçebilecek tek bir adam bile yoktu. Bu yüzden halk arasında onun hakkında şöyle bir deyim çıkmıştı: “Dayır, Dayır’a ver yabayı!”

بايلارنىڭ يەرلىرىنى تارتىۋالغان يىگىرمە يەتتىنچى يىلى: «قول بېشىدىن تۇتۇشايلى، نامراتلار بولۇپ جابدۇقلىرىمىزنى بىرلەشتۈرىيلى» دېگەن سۆزگە قوشۇلۇپ، «يېڭى يول» دېگەن نام بىلەن ئارتېل ئاچقانلارنىڭ ئارىسىدا بۇ بادراڭ كۆزمۇ بار ئىدى. شۇ چاغدىن بېرى، كولخوزنىڭ ئاىلە سانى ئېشىپ، بېيىشكە باشلىدى. ھازىر بۇ پرېسنوگوركوۋ ناھىيەسىدىكى ئەڭ باش كولخوزلارنىڭ بىرى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. <MS/>بادراڭ كۆز كولخوزنىڭ «<MS/>ھۆكۈمدارلىق، پىداكارلىق» دېگەنگە ئوخشاش رەھبەرلىك ئىشلىرىغا ئارىلاشمىدى. ئۇنىڭ جان-تېنى ئىشتى. ئىشتا ئۇنىڭدىن ئىلگىرىلەپ كېتەلەيدىغان يىگىت «يېڭى يول» كولخوزىدا يوق. شۇڭا كىشىلەر ئۇنىڭ توغرىلىق: «دايىر، دايىرغا بىر ئايرىق بەر!» دەپ ماقال چىقىرىۋالغان. .

1927-ci ildə, böyük torpaq sahiblərindən yerlərin alındığı dövrdə, “gəlin, yoxsullar olaraq çiyin-çiyinə verək, gücümüzü birləşdirək” çağırışına qulaq asıb “Jana Jol” adını verdikləri qrup quranlardan biri də o idi. O zamandan bəri həm kolxozun təsərrüfatı artdı, həm də var-dövləti çoxaldı. İndi isə Presnoqorkov bölgəsinin başlıca kolxozlarından birinə çevrilmişdi. İri gözlü adam kolxozun “səlahiyyət, qəhrəmanlıq” kimi gözqamaşdıran işlərinə heç qarışmadı. Onun ruhu da, bədəni də həmişə işdə idi. “Jana Jol”da onun qabağına keçə biləcək bircə adam da yox idi. Bu üzdən camaat arasında onun haqqında belə bir deyim çıxmışdı: “Dayır, Dayıra ver yabanı!”

– Дайыр, жолдас, Тасыбеков!–деді Әнәпия адырақ көзге – Дайынбысың Мәскеуге?

– Daiyr, comrade Tasybekov! – said Änäpiya to bulging-eye. – Are you ready for Moscow?

- Dayir, o‘rtoq Tasibekov! - dedi Anapiya Tasibekovga ko‘zlarini chaqchaytirib. - Moskvaga tayyormisan?

“Dayır yoldaş, Tasıbekov!” dedi Enapiya, iri gözlü adama. “Moskova’ya hazır mısın?”

–دايىر، يولداش، تاسىبېكوۋ! – دېدى ئەنەپىيە <MS/>بادراڭ كۆزگە – موسكوۋاغا تەييارمۇ؟

“Dayır yoldaş, Tasıbekov!” dedi Enapiya, böyük gözlü adama. “Moskvaya hazırsanmı?”

Байсақал аулын басып, Бүркеумен «Қызыл ағаштың» арасынан түсетін «Кір көйлектің» (Пресноредут) жіңішке жолы егінді жанап өтеді.

The narrow road of Kir-kóylek, running between Baysakal village and Burkeu, passed through the fields by Qyzyl-aghash.

Baysakal qishlog‘ini bosib o‘tib, Burkeu bilan «Qizil daraxt» orasidan tushadigan «Kir ko‘ylak» (Presnoredut) ning ingichka yo‘li ekinzorlar yonidan o‘tadi.

Baysakal köyünden geçerek, Bürkeu ile “Qızıl Ağaç” arasından uzanan dar “Kir-Köylek” (Presnoredut) yolu, buğday tarlasının kenarından geçiyordu.

بايساقال يېزىسىنى بېسىپ، بۈركېۋ بىلەن «قىزىل ئاغاچ»نىڭ ئارىسىدىن ئۆتۈۋاتقان «كىر-كۆيلۈك» (پرېسنورېدۇت) دېگەن تار يول ئېگىن بويلاپ كېتىدۇ.

Baysaqal kəndindən keçərək, Bürkeu ilə “Qızıl Ağac” arasından uzanan dar “Kir-Köylək” (Presnoredut) yolu, buğda tarlasının kənarından keçirdi.

Төсеген тақтайдай жолмен жүйткіген машина «Көк мылтыққа» қайдан шалдырсын, зымырап ағып өте шықты.

But the car, speeding along the smooth, board-flat road, could never be caught by “ Kók myltyq”. It flashed past in a blur.

Tekis yo‘ldan tez yurib o‘tgan mashina «Ko‘k miltiq» ga qayerdan yetib olsin, chaqmoqdek o‘tib ketdi.

Ancak dümdüz döşenmiş tahta yolu gibi yolda hızla ilerleyen otomobil, “Gök Tüfek”e yakalanır mı hiç? Göz açıp kapayıncaya kadar geçip gitmişti bile.

ييېيىلغان تاقتايدەك يولدا شۇنچىۋالا ئۇچۇپ ماڭغان ماشىنا «كۆك مىلتىق»قا قانداق تۇتۇلسۇن، ئۇچۇپ ئۆتۈپ كەتتى.

Lakin dümdüz çəkilmiş taxta yol kimi yolda sürətlə irəliləyən avtomobil, “Göy Tüfəyə” yaxalanarmı heç? Göz açıb-yumuncaya qədər keçib getmişdi belə.

«Жаңа жол» – «Аққусақ» ағашының құшағында, «Ақбасты» келінің ығында. Дайырдың үйі жарқабақтың жағасында.

“Zhana Zhol” lay cradled in the arms of the Akqusak grove, sheltered by the slope of Akbasty. Dayir’s house stood on the edge of a steep bank.

«Yangi yo‘l» - «Oqqusak» daraxtining quchog‘ida, «Oqboshli» kelinning panohi ostida. Dayirning uyi jar bo‘yida joylashgan.

“Jaña Jol” kolhozu, “Aqqusaq” ormanının koynunda, “Aqbastı” gelinin gölgesinde yer alır. Dayır’ın evi ise, bir uçurum kenarının yamacındaydı.

«يېڭى يول» – «ئاققۇساق» دېرەكتىنىڭ باغرىدا، «ئاقباستى» كېلىننىڭ قوينىدا. دايىرنىڭ ئۆيى يار بويىدا

“Jana Jol” kolxozu, “Aqqusaq” meşəsinin qoynunda, “Aqbastı” kölgəsində yerləşir. Dayırın evi isə, bir uçurum kənarının yamacında idi.

Кеңседе кісі көп екен. Барлық бригадирлер, ферма бастықтары, активтер тегіс жиналып, бір мәселенің шегіне шыға алмай отыр. Бастықтың бөлмесін темекінің көк түтіні тұмандатып жіберіпті. Бағила кірген бойда есік жақта тұрып қалды. Қабағы түюлі председательдің кілт жадыраңқырап басын изеп амандық білдіргені болмаса, ешкім бұған көңіл аударған жоқ, даулы әңгімелерін жалғастыра берді. Аз тұрғаннан кейін-ақ Бағила әңгіменің мән-жайына толық түсінді. Колхоздың қысқа дайындаған шөбі жетімсіз боп жатыр екен. Енді кейбір алыс участкелерге жол салып, сондағы шөптерді жеткізіп алуды ойластырып отырған кездері көрінеді.

There were many people in the office. All the brigadiers, farm heads, and activists had gathered, unable to reach the end of a single issue. The smoke of cigarettes had filled the chairman’s room with a thick haze. As soon as Bagila entered, she stopped by the door. Except for the chairman, whose stern brow suddenly softened as he nodded a brief greeting, no one paid her any attention, continuing their heated arguments. In just a short while, Bagila fully grasped the matter. The farm did not have enough hay prepared for the winter. Now they were considering building roads to some distant plots to bring in hay from there.

Ofisda juda ko'p odamlar bor edi. Hamma brigadirlar, xo‘jalik mudirlari, mol-mulk bir joyga to‘planib, bir masalani oxiriga yetkaza olmadilar. Rahbarning xonasi ko‘k sigaret tutuniga to‘lgan edi. Bag‘ila ichkariga kirishi bilan eshik oldida to‘xtadi. Qoshini chimirgan raisning ma’qullaganini hisobga olmaganda, u bahsli suhbatini davom ettirdi. Birozdan so‘ng Bag‘ila suhbat mazmunini to‘liq angladi. Kolxozning qishga tayyorlangan pichanlari tugab qoldi. Hozir ba’zi chekka hududlarga yo‘l qurib, o‘sha yerga pichan yetkazib berishni o‘ylayotganga o‘xshaydi.

İçerisi oldukça kalabalıktı. Tüm brigadirler, çiftlik yöneticileri ve köyün ileri gelenleri toplanmış, bir meselede anlaşamıyorlardı. Başkanın odası sigara dumanıyla kaplanmış, adeta gri bir sis içinde kalmıştı. Bağila içeri girer girmez kapının yanında durakladı. Kaşları çatık başkan, hafifçe gülümseyip başını sallayarak selam verdi, ancak ondan başka kimse Bağila’ya aldırış etmedi, tartışmalarına devam ettiler. Bir süre dinledikten sonra Bağila tartışmanın ne üzerine olduğunu tamamen kavradı. Kolhozun kış için hazırladığı saman yetersiz kalmıştı. Şimdi uzak bölgelerdeki otluklara yol açıp, oradaki samanları taşıma planları yapılıyordu.

ئىشجانىدا كىشى كۆپ ئىكەن. بارلىق برىگادىرلار، فېرما باشلىقلىرى، ئاكتىپلار تۈگەل يىغىلىپ، بىر مەسىلىنىڭ چىتىگە چىقالماي ئولتۇراتتى. باشلىقنىڭ بۆلمىسىنى تاماكىنىڭ كۆك ئىسى تۇمانلىتىپ تاشلىغان ئىدى. باغىلا كىرىپلا ئىشىك تەرىپتە تۇرۇپ قالدى. قاپىقى تۇتۇقلۇق رەئىسنىڭ سەل بۇرۇلۇپ بېشىنى ئېگىپ ئامانچىلىق بىلدۈرگىنى بولمىسا، ھېچ كىم بۇنىڭغا پەرۋا قىلمىدى، تالاش-تارتىشتىكى پاراڭلىرىنى داۋاملاشتۇردى. ئازىراق تۇرغاندىن كېيىنلا باغىلا گەپنىڭ مەنىسىنى تولۇق چۈشەندى. كولخوزنىڭ قىشقا تەييارلىغان چۆپى يەتكۈلۈكسىز بولۇۋاتقان ئىكەن. ئەمدى بەزى بىر مەھەللىلەرگە يول سېلىپ، شۇ يەردىكى چۆپلەرنى يەتكۈزۈپ ئېلىشنى ئويلاشتۇرۇپ ئولتۇرغان چېغى ئوخشايدۇ.

İçəri olduqca iynə atsan yerə düşməz (kalabalıq) idi. Bütün briqadirlər, ferma rəhbərləri və kəndin irəli gələnləri toplaşmış, bir məsələdə anlaşa bilmirdilər. Sədrin otağı siqaret tüstüsüylə örtülmüş, adətən boz bir duman içində qalmışdı. Bağıla içəri girən kimi qapının yanında dayandı. Qaşları çatılmış sədr, yüngülcə gülümsəyib başını yelləyərək salam verdi, lakin ondan başqa heç kim Bağılaya əhəmiyyət vermədi, mübahisələrinə davam etdilər. Bir müddət dinlədikdən sonra Bağıla mübahisənin nəyin üstündə olduğunu tamamilə anladı. Kolxozun qış üçün hazırladığı saman yetərsiz qalmışdı. İndi uzaq bölgələrdəki otlaqlara yol açılıb, ordakı samanları daşıma planları edilirdi.

– Е, алыңыз, алыңыз. Көтергеніңізше алыңыз. – Бұл жолы да председатель кеңсесіндегідей қуақылана езу тартты. Онан соң түсіріп жатқан жігітке шанадағы шөпті почтаға апарып түсіруді бұйырды.

— Ah, take it, take it. Take as much as you can carry. — Again, the chairman smirked slyly, just as he had at the office. Then he ordered the young man unloading to take the hay to the post office instead.

— Xo‘p, ol, ol, qo‘lingdan kelgancha ol. Bu safar rais xuddi kabinetdagidek baland ovozda jilmaydi. Keyin pichan tushirayotgan yigitga chanadagi pichanni pochtaga olib borishni buyurdi.

“Öyle mi, alın tabii, alın. Ne kadar taşıyabilirseniz, o kadar alın,” dedi başkan gülümseyerek, tıpkı bürodaki gibi alayla karışık bir ifade takınarak. Ardından samanı indirmekte olan gence, kızağı posta evine götürüp boşaltmasını emretti.

—ھە، ئېلىڭ، ئېلىڭ. كۆتۈرەلىگىچە ئېلىڭ. — بۇ قېتىممۇ رەئىس ئىشخانىسىدىكىدەك كۈلدى. ئۇنىڭدىن كېيىن چۈشۈرۈۋاتقان يىگىتكى چانادىكى چۆپنى پوچتىغا ئاپىرىپ چۈشۈرۈشنى بۇيرىدى.

“Eləmi, alın əlbəttə, alın. Nə qədər daşıya bilsəniz, o qədər alın,” dedi sədr gülümsəyərək, eynilə ofisdəki kimi istehzayla qarışıq bir ifadə taxınaraq. Ardından samanı endirməkdə olan gəncə, xizəyi poçt evinə aparıb boşaltmasını əmr etdi.