Корпустан іздеу

– Па, шіркін, «жаман иттің атын Бөрібасар қояды» дегендей аты дардай екен, ә. Көреміз қаншалықты батыр екенін, – деді.

- Well, well, - he said, “like they say - a worthless dog is always named Boribasar (fearless).” What a grand name. We’ll see how brave he really is.

- Voy-bo‘y, “yomon itga Bo‘ribosar deb nom qo‘yishadi” deganlaridek, oti juda salobatli ekan-a. Ko‘ramiz, qanchalik botir ekanligini, - dedi.

- Vay canına, "ite iyi olsun diye kurt adını verirlermiş" ya, öyle değil mi? Bakalım ne kadar kahraman olduğunu-dedi.

– پا، شىركىن، «<MS/>يامان ئىتنىڭ نامىنى بۆرىباسار دەيدۇ» دېگەندەك، نامى پەخىرلىك ئىكەن، ھە. كۆرىمىز نەقاتالىق <MS/>باتۇر ئىكەنلىكىنى، – دېدى.

Vay, vay, “itə yaxşı olsun deyə canavar adı verirlər” – elə deyilmi? Baxaq görək nə qədər qəhrəmandı, – dedi.

Мектепке бір оқушы ауысып келсе міндетті түрде екі-үш баламен төбелестіріп, бір шетінен ермек қылып, екінші шетінен сынап, өзінің орнын белгілеп беретінін білетінмін. Ол жағына өзім де іштей дайындалып келгем. Бірақ шабуылдың дәл осылай күтпеген жерден бірден басталып кететінін кім ойлаған. Бұның барлығы да мен үшін психологиялық соққы-тын. Бірақ Дәулеттің сырын апайымыз білетін болса керек:

I had heard that whenever a new student arrived at school, he would always be made to fight two or three boys - partly for entertainment, partly as a test, and also to determine his place in the pecking order. I had mentally prepared myself for that, but I hadn’t expected the attack to come so suddenly and from out of nowhere. It was all a psychological blow for me. Luckily, our teacher, it seemed, was well aware of Daulet’s ways.

Maktabga yangi bir o‘quvchi ko‘chib kelsa, albatta uni ikki-uch bola bilan urishtirib ko‘rishlari, bir tomondan ermak qilishlari, ikkinchi tomondan sinab ko‘rishlari va shu orqali uning o‘rnini belgilab qo‘yishlarini bilardim. Men ham bunga ich-ichimdan tayyorlanib kelgandim. Ammo hujumning aynan shunday kutilmagan joydan birdan boshlanib ketishini kim ham o‘ylabdi. Bularning barchasi men uchun psixologik zarba edi. Lekin shekilli, muallimamiz Dauletning fe’lini yaxshi bilardi:

Okula yeni bir öğrenci geldiğinde, mutlaka iki üç çocukla dövüştürdüklerini, bir yandan eğlenip, diğer yandan sınayıp ve yerini belirlediklerini biliyorum. Ben de bu ana içten içe hazırlanmıştım. Ama saldırının tam da böyle beklenmedik bir anda başlayacağını ummamıştım. Tüm bunlar benim için psikolojik bir şoktu. Ama Davlet'in sırrını iyi bilen öğretmenimiz:

مەكتەپكە بىر ئوقۇغۇچى يۆتكىلىپ كەلسە، مۇتلەق تۈردە ئىككى-ئۈچ بالا بىلەن ئۇرۇشتۇرۇپ، بىر تەرەپتىن تاماشە قىلىپ، ئىككىنچى تەرەپتىن سىناپ، ئۆز ئورنىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان ئادىتى بار ئىكەنلىگىنى بىلەتتىم. ئۇ تەرەپتىن ئۆزەممۇ ئىچتىن تەييارلىنىپ كەلگەنىدىم، لېكىن ھۇجۇمنىڭ دەل شۇنداق <FR/>كۈتۈلمىگەن يەردىن باشلىنىپ كېتىدىغانلىغىنى كىم ئويلىغان. بۇ ئىشلارنىڭ ھەممىسى مېنىڭ ئۈچۈن روھىي زەربە بولدى. بىراق دائۇلېتنىڭ سىرى ئۇستازىمىزغا مەلۇم بولسىلا كېرەك:

Məktəbə yeni bir şagird gələndə, mütləq iki-üç uşaq ilə döyüşdürürlər, bir tərəfdən əylənir, digər tərəfdən sınayır və yerini müəyyən edirlər. Mən də bu ana daxildən hazırlaşmışdım. Amma hücumun məhz belə gözlənilməz anda başlayacağını gözləmirdim. Bütün bunlar mənim üçün psixoloji şok oldu. Amma Dövlətin sirrini yaxşı bilən müəllimimiz:

– Егембердиев, айтпады деме, осыдан төбелес ұйымдастыратын болсаң мектептен шығасың, – деп ескертті.

- Egemberdiev, don’t say I didn’t tell you - if you start another fight, you’re out of school, I warned you.

- Yegemberdiyev, aytmadi demang, agar bundan janjal chiqaradigan bo‘lsangiz, maktabdan chiqasiz, - deb ogohlantirdi u.

– Yegemberdiyev, söylemedi deme, eğer bir dövüş kavga edersen okuldan atılırsın- diye uyardı.

– ئېگېمبېردىئېۋ، <FR/>ئېيتمىدى دېمە، بۇنىڭدىن كېيىن جېدەل چىقىرىدىغان بولساڭ، مەكتەپتىن چىقىسەن، – دەپ ئاگاھلاندۇردى.

Egemberdiyev, demə ki, demədim, əgər döyüş-savaş etsən məktəbdən qovularsan – deyə xəbərdarlıq etdi.

Сабақ аяқталғаннан кейін мені қоршап алып, «қай ауылдан келдің, ол жақта нешінші атаман едің?» деген сияқты әртүрлі сұрақтардың астына алды. Кейбір сұрақтарға менің өз жауабымнан тыс жауаптар да беріліп жатты. Біздің отбасымыз турасында аз-кем хабардар болып үлгергендері «мен білем» дегендей болып, әңгімеге араласып жатты. Сондайлардың бірі, көк көзді, шикіл сары бала кекілін желпіп қойып:

After class, they surrounded me, bombarding me with questions like, “What village are you from?” and “What rank were you the counselor?” Some of the questions were answered for me by others, even before I could open my mouth. A few of them had already picked up bits of information about our family and jumped into the conversation like they knew everything. One of them - a pale, blond boy with blue eyes - flicked his bangs out of his face and said:

Dars tugagach, meni qurshab olib, “Qaysi qishloqdan kelding, u yerda nechanchi ataman eding?” degan kabi turli savollarga ko‘mib tashlashdi. Ba’zi savollarga esa men javob berishga ulgurmay, boshqalar o‘zlaricha javob berib yuborishardi. Oilamiz haqida ozmi-ko‘pmi bilib ulgurganlari “men bilaman” degandek gapga aralashib turishardi. Shulardan biri, ko‘k ko‘zli, sap-sariq bola peshonasiga tushib turgan kokilini silkitib qo‘yib, dedi:

Ders çıkışında beni çevrelediler ve "hangi köyden geldin, orada kaçıncı çete lideriydin?" gibi çeşitli sorular sordular. Bazı sorulara, benim cevaplarımın ötesinde de cevaplar veriliyordu. Ailemiz hakkında biraz bilgi sahibi olanlar "ben biliyorum" der gibi sohbete katılıyorlardı. Onlardan biri, mavi gözlü, sarı saçlı çocuk, kahkülünü eliyle düzelterek:

دەرىس ئاياغلاشقاندىن كېيىن مېنى قورشاپ ئېلىپ، «قايسى يېزىدىن كەلدىڭ، ئۇ يەردە نەچىنچى ئاتامان ئىدىڭ؟» دېگەنگە ئوخشاش تۈرلۈك سوئاللار بىلەن <FR/>سوراققا تارتتى. بەزىدە سوئاللارغا مېنىڭ جاۋابلىرىمدىن سىرت جاۋابلارمۇ بېرىلىپ كەتتى. ئائىلىمىز ھەققىدە بىرەر خەۋەر ئېلىپ ئۈلگەرگەنلىرى، «مەن بىلىمەن» دېگەندەك بولۇپ، سۆھبەتكە ئارىلىشىپ كەتتى. شۇلارنىڭ بىرى، كۆك كۆزلۈك، <FR/>سېپ-سېرىق بالا ماڭلاي چېچىنى يەلپۈپ قويۇپ:

Dərsdən sonra məni əhatəyə aldılar və “hansı kənddən gəlmisən, orada neçəci çete lideriydin?” kimi müxtəlif suallar verdilər. Bəzi suallara mənim cavablarımın xaricində də cavablar verirdilər. Ailəmiz haqqında bir az məlumatı olanlar “mən bilirəm” kimi söhbətə qatılırdılar. Onlardan biri, mavi gözlü, sarı saçlı uşaq, saçının saçığını əlilə düzüb:

– Бұның әкесі мен шешесінен басқа аға, іні, қарындас дегеннен ешкімі жоқ екен, – деді.

-He has no older or younger siblings - just his mom and dad.

- Uning ota-onasidan boshqa aka, uka, singil degan hech kimi yo‘q ekan, - dedi.

– Bunun babası ve annesinden başka ağabeyi, kardeşi, kız kardeşi yok filan yok dedi.

– بۇنىڭ دادىسى بىلەن ئانىسىدىن باشقا ئاكا، ئىنى، سىڭىللىرىدىن ھېچكىمى يوق ئىكەن، – دېدى.

Bunun atası və anasından başqa böyük qardaşı, kiçik qardaşı, bacısı yoxdur dedi.

– Сен оны қайдан білесің? – деді негізгі сұрақ қоюшы Дәулет. Анау болса:

- How do you know that? - asked Daulet. The blond boy replied:

- Sen buni qayerdan bilasan? - dedi asosiy savolni beruvchi Daulet. U esa:

– Bunu nereden biliyorsun?- dedi ana soru sahibi Davlet.

– سەن ئۇنى قايدىن بىلىسەن؟ – دېدى ئاساسىي سوئال قويغۇچى دائۇلېت. ئاۋۇ بالا بولسا:

Bunu hardan bilirsən? – deyə əsas sual sahibi Dövlət soruşdu.

– Апам айтты. «Жекен бар байлығын арқалап кепті. Тіпті, өлермен итіне дейін қалдырмай әкепті» деген, – деді.

- My grandma told me. She said, “Zheken came here with all his riches - even dragged his dying dog along.”

- Onam aytdi. «Jeken barcha boyligini ortib kelibdi. Hattoki o‘lguday sadoqatli itini ham qoldirmay olib kelibdi», dedi.

– Annem söyledi. "Jeken tüm servetini götürmüş gelmiş. Hatta ölen köpeğini bile bırakmamış"- dedi.

– مومام ئېيتتى. «ژېكېن بار بايلىغىنى ئارقىسىدىن ئېلىپ كېلىپتۇ. ھەتتا، ئۆلەيلا دەپ قالغان ئىتىغىچە قالدۇرماي ئەكىلىپتۇ» دېگەن، – دېدى.

Anam dedi. “Jeken bütün sərvətini götürüb gəlib. Hətta ölən itini belə qoymayıb” – dedi.

– Белесебеті де жоқ көрінеді.

- Doesn’t even have a bicycle, they say.

- Hatto velosipedi ham yo‘q ekan.

– Bisikleti de yok gibi görünüyor.

– ۋېلىسىپىتىمۇ يوقتەك كۆرۈنىدۇ.

Velosipedi də yoxdur kimi görünür.

– Ей, өзіңде бар адам құсап сөйлемеші-ей сен, – деді зіркілдеп сөйлейтін біреуі. Жуасып қалған ана байғұс:

-Hey, don’t talk like you’re better than him - you don’t even have one yourself! - snapped another boy who always spoke harshly. The poor boy, now embarrassed, muttered:

- Hoy, o‘zingda bor odamdek gapirmasang-chi, sen, - dedi baqiroq ovoz bilan gapiradiganlardan biri. Bechora, indamay qolgan o‘sha bola:

– Hey, sanki senin bir şeyin varmış gibi konuşma- dedi homurdanan biri. Uysallaşan zavallı çocuk:

– ئەي، ئۆزىڭدە بار ئادەمدەك گەپ قىلمىغىنە-ھە، سەن – دېدى تېرىكىپ سۆزلەيدىغان بىرى. يۇگاش بولۇپ قالغان ئاۋۇ بىچارە:

Hey, sanki sənin bir şeyin varmış kimi danışma – dedi homurdanan biri. Yatışan bədbəxt uşaq:

– Мен өзімде бар деп тұрғам жоқ. Тек әйтеуір көшіп келгендердің балдарында бізде жоқ нәрсе болушы еді дегенім ғой, – деді ақталған түрмен.

-I didn’t mean I have one. It’s just that usually the kids who move in bring stuff we don’t have.

- Men o‘zimda bor deb turganim yo'q. Faqat ko‘chib kelganlarning bolalarida bizda yo‘q narsalar bo‘ladi, degan edim, xolos, - dedi u o‘zini oqlagandek.

– Benim var demiyorum. Sadece, taşınıp dışarıdan gelen çocuklarda genelde bizde olmayan şeyler

– مەن ئۆزۈمدە بار دەپ ئېيتقىنىم يوق. ئەيتەۋۇر كۆچۈپ كەلگەنلەرنىڭ بالىلىرىدا بىزدە يوق نەرسىلەر بولاتتى دېگىنىمغۇ، – دېدى ئاقلانغان تۈرى بىلەن.

Mənim var demirəm. Sadəcə, köçüb xaricdən gələn uşaqlarda bizdə olmayan şeylər olur, ona görə dedim – deyə özünü müdafiə etdi.

Мыналардың мылжың әнгімелеріне зауқым соқпаса да қосылуыма тура келді. Келмей жатып бөлектенбейін дегендіктен ғана шыдадым. Жүрексініп те тұрғаным рас. Өздеріне қажетті жауапты алып болғаннан кейін барлық әңгімені тағы да сол Дәулет қорытындылады.

I didn’t really want to join in their pointless chatter, but I had no choice. I didn’t want to stand out or be seen as aloof right from the beginning. Honestly, I was a little nervous too. Once they’d gotten all the answers they wanted, Daulet wrapped things up with his final say:

Bularning bo‘lar-bo‘lmas gaplariga unchalik qiziqmasam ham, ularga qo‘shilishga majbur bo‘ldim. Keliboq ajralib ketmayin degan niyatda shunchaki chidab turdim. Yuragim biroz hapriqib turgani ham rost. O‘zlariga kerakli javoblarni olib bo‘lishgach, barcha suhbatni yana o‘sha Daulet yakunladi.

Olurdu ya ondan dedim- diye kendini savundu. Bunların gevezeliklerinden hoşlanmasam da, dahil olmak zorunda kaldım. Hemen ayrılmamak için zarzor dayandım. Çekindiğim de doğru. Kendilerine gereken cevabı aldıktan sonra, tüm sohbeti yine Davlet sonuçlandırdı.

مونۇلارنىڭ بوش گەپلىرىگە خۇش ياقمىسىمۇ،<FR/> قاتناشماي بولمىدى. كېلە-كەلمەستىنلا ياتلىشىپ قالماي دېگەچكىلا چىدىدىم. قورقۇپ تۇرغىنىممۇ راست. ئۇلار ئۆزلىرىگە كېرەك بولغان جاۋاپلارنى ئالغاندىن كېيىن بارلىق گەپنى <FR/>يەنە شۇ دائۇلېت خۇلاسىلىدى:

Onların boş-boş danışığından xoşlamasam da, daxil olmaq məcburiyyətində qaldım. Tez ayrılmamaq üçün əziyyətlə dayandım. Çəkinirdim də, düzdü. Lazımi cavabı aldıqlarından sonra bütün söhbəti yenə Dövlət yekunlaşdırdı

– Ал, батыр бала! Атыңа лайықпын десең біздің қатарымызға қосыласың. Егер жақсы оқысаң, тәртіпті бала болам десен онда ана Елжан, Ерсіндермен жолдас боласың, – деді.

- Well, brave boy! If you live up to your name, you’ll join our gang. But if you want to be a goody-two-shoes and study hard, then you’ll be friends with Elzhan and Ersin over there.

- Qani, botir bola! Otingga munosib bo‘laman desang, bizning safimizga qo‘shilasan. Agar yaxshi o‘qisang, intizomli bola bo‘laman desang, unda ana u Yeljan, Yersinlar bilan do‘st bo‘lasan, - dedi.

– Hadi, kahraman çocuk! Adına yakışan biriysen, aramıza katılacaksın. Eğer iyi okuyacağım, terbiyeli biri olacağım diyorsan, o zaman o Eljan, Ersinlerle arkadaş olacaksın- dedi.

– ھە، <MS/>باتۇر بالا! ئىسمىڭگە لايىقمەن دېسەڭ بىزنىڭ قاتارغا قوشۇلىسەن. ئەگەر ياخشى ئوقىساڭ، تەرتىپلىك بالا بولىمەن دېسەڭ ئۇ چاغدا ئاۋۇ ئېلژان، ئېرسىنلەر بىلەن دوست بولىسەن، – دېدى.

Gəl, qəhrəman uşaq! Adına yaraşan biri olsan, aramıza qoşulacaqsan. Əgər yaxşı oxuyacağam, tərbiyəli olacağam deyirsənsə, o zaman Elcan, Ersinlərlə dost olacaqsan – dedi.

Мен шынымды айтайын, алғашында қай топқа косыларымды білмедім. Мыналарының түрі – мынау. Әй, құрсын, бір үйдің үміт күтіп отырған жалғыз баласымын, төбелесіп абырой таппай-ақ қойдым. Одан да сабағымды оқиын деп шешіп, «Елжан, Ерсін дегендері кім болды екен» деп жан-жағыма қарап едім, менің алақтағанымды сезіп қалған біреуі:

To tell the truth, I didn’t know which group to join at first. These guys didn’t exactly seem welcoming. I thought to myself, I’m the only child my family’s pinning all their hopes on. I don’t need glory from fighting. Better I just study. So I started looking around, trying to figure out who these Elzhan and Ersin were. One of the boys must have noticed me glancing around, because he said:

To‘g‘risini aytsam, avvaliga qaysi guruhga qo‘shilishni bilmasdim. Mana bularning ko‘rinishi shunday. Ha, jin ursin, men bir oilaning umid bog‘lab o‘tirgan yagona farzandiman, urishib obro‘ topmasam ham bo‘ldi. Undan ko‘ra darsimni o‘qiy deb qaror qilib, "Eljan, Yersin deganlari kim ekan?" deb atrofimga qaradim. Mening nima uchun alanglab qaraganimni sezib qolgan bittasi:

Dürüst olmak gerekirse, ilk başta hangi gruba katılacağımı bilmiyordum. Bunların hali böyle. “Yok artık,” dedim içimden, “Bir evin umut bağladığı tek çocuğuyum ben; dövüşüp kavga edip itibar kazanacak değilim.”. Onun yerine dersimi çalışayım diye karar verdim ve "Eljan, Ersin dedikleri kim acaba?" diye etrafıma baktım, benim neden bakındığımı anlayan biri:

مەن راستىمنى ئېيتاي، دەسلەپ قايسى توپقا قوشۇلىشىمنى بىلمەي قالدىم. مونۇلارنىڭ چىرايى – ئانە. ۋاي، قويسۇن، مەن بىر ئۆينىڭ ئۈمۈت كۈتۈۋاتقان يالغۇز بالىسىمەن، جېدىلىڭلار بىلەن <FR/>نام تاپماي قويدۇم. ئۇندىن كۆرە دەرىسىمنى ئوقاي دېپ قارار بېرىپ، «ئېلژان، ئېرسىن دېگەنلىرى كىمكىنە؟» دەپ ئەتراپىمغا قارىۋېدىم، مېنىڭ نېمىگە <MS/>كۆز يۈگەرتكىنىمنى چۈشىنىپ قالغان بىر بالا:

Dürüst olmaq lazım olsa, ilk başda hansı qrupa qoşulacağımı bilmirdim. Bunların halı belədir. “Yox, yox,” deyirdim içimdən, “Mən bir evin yeganə ümid bağladığı uşağıyam; döyüşüb dava edib nüfuz qazanan deyiləm.”. Onun yerinə dərsimi oxuyum qərarına gəldim və “Elcan, Ersin kimdir, görüm?” deyə ətrafıma baxdım. Mənim nə üçün baxdığımı anlayan biri:

– Оларды іздемей-ақ қой. Олар класта ертеңгі сабаққа дайындалып отыр, – деді.

- Don’t bother looking for them. They’re over there getting ready for tomorrow’s lesson.

- Ularni qidirmay qo‘yaver. Ular sinfda ertangi darsga tayyorlanishyapti, - dedi.

– Onları arama. Onlar sınıfta yarınki derse hazırlanıyorlar- dedi.

– ئۇلارنى ئىزدىمەي قوي. ئۇلار سىنىپتا ئەتىگەنلىك دەرسىگە تەييارلىق قىلماقتا، – دېدى.

Onları axtarma. Onlar sinifdə sabahkı dərsə hazırlaşırlar – dedi.

Мен ойланайын дедім. Дәулеттің тобы маған үш күнге мұрсат берді. Осы күндер ғой менің жаңа ортаға кірігіп кете алмай жалғызсырап, жатырқап жүрген күндерім.

I said I needed time to think. Daulet’s gang gave me three days to decide. Those three days were some of the loneliest, most difficult ones - struggling to fit in, feeling like an outsider in this unfamiliar place.

Men o‘ylashni boshladim. Dauletning guruhi menga uch kun muhlat berdi. Bu kunlar mening yangi muhitga qo‘shila olmay, yolg‘izlikni his qilib, begonalashib yurgan kunlarimdir.

-Düşüneyim- dedim. Davlet'in grubu bana düşünmem için üç gün izin verdi. İşte bu günler, yeni ortama uyum sağlayamadığım ve yalnızlık çektiğim günlerimdi.

مەن ئويلىناي دېدىم. دائۇلېتنىڭ توپى ماڭا ئۈچ كۈن <FR/>مۇھلەت بەردى. شۇ كۈنلىرىمدۇ، يېڭى مۇھىتقا سىڭىپ كېتەلمەي يالغۇزسىراپ، ياتسىراپ يۈرگىنىم.

Düşünərəm – dedim. Dövlət qrupu mənə düşünmək üçün üç gün vaxt verdi. Bu günlər mənim yeni mühitə uyğunlaşa bilmədiyim və tənha qaldığım günlər oldu.

Бір сыныпта оқығаннан кейін, әрине, әртүрлі себептермен әрқайсысымен араласа бастадым. Біреуі қаламсабын ұмытып кетiп, «артық қаламыңды бере тұршы» деп сұрайды. Енді біреуімен қайтар жолымыз бір болғасын сабақтан бірге қайтамын. Елжан мен Ерсін де жаман емес сияқты. Ешнәрсемен қақ-соғы жоқ, өздерімен өздері жүрген бір тоға, момын балдар екен. Олардың бар кінәсі бірі мұғалімнің, екіншісі дәрігердің баласы болғасын біздің тәртіпсіз болғанымыз жарамас дейтін болса керек, аналарға онша көп ере қоймайды екен. Мен соларға жақынырақ жүрдім.

Once we started studying together, naturally, I began interacting with everyone for various reasons. One forgot his pen and asked to borrow one of mine. Another lived in the same direction as me, so we’d walk home together. Elzhan and Ersin turned out to be decent guys, too. Quiet, mild-mannered boys who kept to themselves. Their only “fault,” if you could call it that, was probably being the sons of a teacher and a doctor. Maybe that’s why they didn’t join in with the rowdy crowd - trying to stay out of trouble. I found myself spending more and more time with them.

Bir sinfda o‘qiganimdan so‘ng, albatta, turli sabablarga ko‘ra har biri bilan muloqot qila boshladim. Bittasi ruchkasini unutib, «ortiqcha qalamingni berib tur,» deb so‘radi. Yana bittasi bilan qaytish yo‘limiz bir bo‘lgani uchun darsdan birga ketaman. Yeljan va Yersin ham yomon emasga o‘xshaydi. Ular hech narsa bilan to‘qnash kelmay, o‘zlari bilan o‘zlari yurgan bir-biriga o‘xshagan beozor bolalar edi. Ularning aybi shundaki, biri o‘qituvchining, ikkinchisi shifokorning o‘g‘li bo‘lgani uchun bizning tartibsizligimiz yaramas, deb o‘ylashsa kerak, boshqalarga uncha ergashmaydilar. Men ularga yaqinroq yurdim.

Aynı sınıfta okuduğum için, elbette, her biriyle çeşitli nedenlerle iletişime geçtim. Biri kalemini unutur ve "fazla kalemini verebilir misin?" der. Diğeriyle okuldan dönüş yolumuz aynı olduğu için dersten birlikte döneriz. Eljan ve Ersin de fena değil gibi. Kendi hallerinde takılan, uysal çocuklar. Onların tek suçu biri öğretmenin, diğeri doktorun çocuğu olmasıydı. Çünkü onlar çalışkan ve disiplinli olmazlarsa ailelerine laf gelebilirdi. O yüzden diğer çocuklarla pek takılmazlardı. Ben de onlara daha yakın oldum.

بىر سىنىپتا ئوقىغاندىن كېيىن، ئەلۋەتتە ھەرخىل سەۋەپلەر بىلەن ھەرقايسى بىلەن ئارىلىشىشقا باشلىدىم. بىرىسى قالەمسېپىنى ئۇنۇتۇپ كېتىپ، «ئارتۇق قەلىمىڭنى بېرىپ تۇرغىنە» دەپ سورايدۇ. يەنە بىرىسى بىلەن يولىمىز بىر بولغانلىغى ئۈچۈن ئوقۇشتىن بىللە قايتىمەن. ئېلژان بىلەن ئېرسىنمۇ <FR/>يامان ئەمەستەك. ھېچنەرسە بىلەن <FR/>ئىشى يوق، ئۆزلىرى بىلەن ئۆزلىرى يۈرىدىغان ئېغىر-بېسىق، مۆمۈن بالىلار ئىكەن. ئۇلارنىڭ بار گۇناسى — بىرى مۇئەللىمنىڭ، ئىككىنچىسى دوختۇرنىڭ ئوغلى بولغىنى ئۈچۈن، «بىزدىن تەرتىپسىزلىك چىقماسلىقى كېرەك» دەيدىغان بولۇشى كېرەك، ئاۋۇلارغا ئانچە قوشۇلۇپ كەتمەيدىكەن. مەن شۇلارغا يېقىنىراق بولۇپ يۈردۈم.

Eyni sinifdə oxuduğumuz üçün əlbəttə ki, hər biri ilə müxtəlif səbəblərlə əlaqə saxladım. Biri qələmini unudur, “əlində artıq qələm varsa verərsən?” deyir. Digəriylə məktəbdən evə eyni yolla gedirik, dərsdən birlikdə dönürük. Elcan və Ersin də pis deyil kimi. Öz dünyalarında olan, sakit uşaqlardır. Onların yeganə günahı biri müəllimin, digəri həkimin övladı olması idi. Çünki onlar çalışqan və intizamlı olmazlarsa, ailələrinə söz gələ bilərdi. Ona görə də digər uşaqlarla çox dostluq etmirdilər. Mən də onlara yaxınlaşdım.

Менің соларға кіріге бастағанымды сезіп, «әуселеңді байқайық» деді-ау деймін, құрымағырлар. Күндегідей сабақтан тарағанымызда Дәулет бәрімізді мектептің артына ертіп барды. Өзі түрнектің теміріне шығып, екі аяғын салбыратып қойып отыр. Тап бір маңызды мәселені шешетін адамға ұқсап маңғаздана сөйлеп отыр.

Noticing that I was leaning toward the quieter side, Daulet and his gang must’ve decided it was time to “test” me. One day after class, like usual, Daulet led everyone behind the school. He climbed onto a metal bar, let his legs dangle, and spoke like someone about to make an important decision.

Men ularga qo‘shila boshlaganimni sezib, «qobiliyatingni ko‘rib qo‘yaylik» deyishgan bo‘lsa kerak, la’natilar. Har kungidek darsdan tarqalganimizda Daulet hammamizni maktabning orqasiga ergashtirib bordi. U o‘zi panjara temir ustiga chiqib, ikki oyog‘ini osilib o‘tiribdi. Xuddi muhim masalani hal qiladigan odamga o‘xshab manmansirab gapirardi.

Onlara takılmaya başladığımı hissedenler "şuna bir bakalım" diyorlardı, lanet olsun. Her zamanki gibi okul dönüşünde, Davlet hepimizi okulun arka tarafına doğru götürdü. Kendisi barfiks demirinin üzerine çıkmış, ayaklarını sarkıtmış oturuyordu. Tıpkı önemli bir problemi çözecek gibi konuşuyor.

مېنىڭ شۇلارغا سىڭىشىپ باشلىغانلىغىمنى سېزىپ، «كۆرەيلى، نېمە قىلىدۇ؟» دېدىمۇ، قىرسىقلار. ئادەتتىكىدەك دەرستىن تارقالغاندا دائۇلېت ھەممىمىزنى مەكتەپنىڭ ئارقىسىغا باشلاپ ماڭدى.ئۆزى تورنىكىنىڭ تۆمۈرىگە چىقىپ، ئىككى پۈتىنى ساڭگىلتىپ قويۇپ ئولتۇرىدۇ. تازا بىر مۇھىم ئىشنى ھەل قىلماقچى بولغان ئادەمدەك ئۆزىنى چوڭ تۇتۇپ گەپ قىلىپ ئولتۇرىدۇ:

Onlara yaxınlaşdığımı hiss edənlər “birinə baxaq” deyirdilər, vay halıma. Həmişə olduğu kimi məktəbdən çıxanda Dövlət hamımızı məktəbin arxa tərəfinə apardı. O özü barfiks dirəyinin üstünə çıxmış, ayaqlarını sallayaraq otururdu. Elə bil vacib bir məsələni həll edəcəkmiş kimi danışırdı:

– Ей, Бөрібасар, сен көп ойланып кеттің ғой өзі. Кіммен дос боласың?

- Hey, Boribasar! You’ve been thinking for too long. So, who are you gonna be friends with?

- Hoy, Bo‘ribosar, sen juda ko‘p o‘ylanib qolding-ku. Kim bilan do‘st bo‘lasan?

– Hey, Böribasar, çok düşündün ya sen. Kiminle arkadaş olamaya karar verdin?

– ھەي، بۆرىباسار، سەن كۆپ ئويلىنىپكەتتىڭغۇ. كىم بىلەن دوست بولماقچىسەن؟

Hey, Böribasar, çox düşündün ya sən. Kiminlə dost olmağa qərar verdin?

– Мен сендермен де, Елжандармен де дос болғым келеді. Сендер де қазірден бастап бөлінбеңдер. Бәріміз бірге жүрейік.

-I want to be friends with all of you. Don’t start dividing people into groups. Let’s all stick together.

- Men sizlar bilan ham, Eljanlar bilan ham do‘st bo‘lishni xohlayman. Sizlar ham hozirdanoq ajralishib ketmanglar. Hammamiz bir bo‘lib yuraylik.

– Hem sizinle hem de Eljanlarla arkadaş olmak istiyorum. Siz de ayrıcalık yapıp durmayın. Hep birlikte takılalım.

– مەن سىلەر بىلەنمۇ، ئېلژانلار بىلەنمۇ دوست بولغۇم كېلىدۇ. سىلەرمۇ ھازىردىن باشلاپ بۆلۈنمەڭلەر. ھەممىمىز بىللە يۈرەيلى.

Həm sizinlə, həm də Elcanlarla dost olmaq istəyirəm. Siz də ayrı-seçkilik etməyin, hamımız birlikdə dolaşaq.

Егер бөліңсендер, өздерің бөлініңдер. Мен бәріңмен доспын, ешқайсысыңа қосылмаймын.

If someone wants to split off - let them. I’m friends with everyone and won’t take sides, - I said.

Agar bo‘linadigan bo‘lsangiz, o‘zingiz bo‘lining. Men hammangiz bilan do‘stman, hech biringizga qo‘shilmayman.

Ama ayrı takılmak istiyorsanız da sizler ayrı takılın ama ben hepinizle arkadaşım.

ئەگەر بۆلۈنمەكچى بولساڭلار، ئۆزەڭلار بۆلۈنىڭلار. مەن ھەممىڭلار بىلەن دوستمەن، ھېچقايسىڭلارغا قوشۇلمايمەن.

Amma ayrı getmək istəyirsinizsə, siz ayrı gedin, amma mən hamınızla dostam.