Корпустан іздеу

Қазіргі Қасымның ойы, енді баратын қорған жоқ болғандықтан сол қораға барып, сол маңайда қалған жатақтарға жетіп, тау бөктеріндегі әке-шешесінің басына барып, қабырын құшақтап жылау еді. Тау асатын жолда жалғыз келе жатқан зар еңіреген жетім бала Қасымды алып келе жатқан хал осы.

Now, with no refuge left, Qasym’s only thought was to reach that place–to find the graves of his parents at the foot of the mountain, to throw himself upon them, and to weep. And so the orphan boy, crying and lamenting, made his way alone along the mountain path.

Qosimning hozirgi fikri shu ediki, endi boradigan joy qolmagani uchun o‘sha qo'raga borib, yaqin atrofdagi qolgan karavotlarga yetib, tog‘ yonbag‘ridagi ota-onasining boshiga borib, qabrini quchoqlab yig‘lardi. Tog‘ yo‘lida yolg‘iz o‘zi ketayotgan yig‘layotgan yetim Qosimning ahvoli mana.

Kasım’ın artık gidecek sığınağı kalmamıştı . Tek dileği o barınağa varmak, civardaki yıkık dökük evlere ulaşmak ve dağ eteğindeki anne-babasının mezarına gidip hasretle gözyaşı dökmekti. Dağ geçidinde yalnız yürüyen, hüngür hüngür ağlayan bu yetim çocuk Kasım’ın durumu böyleydi.

ھازىرقى قاسىمنىڭ ئويى، ئەمدى بارىدىغان <FR/> قورغان يوق بولغانلىقتىن، شۇ <MS/>قوراغا بېرىپ، شۇ ئەتراپتا قالغان <MS/>ياتاقلارغا يېتىپ، <MS/>تاغ باغرىدىكى <MS/>ئاتا – ئانىسىنىڭ <MS/>بېشىغا بېرىپ <MS/> ،قەبرىنى قۇچاقلاپ يىغلاش ئىدى. تاغ ئاشىدىغان يولدا يالغۇز كېلىۋاتقان، ھۆكۈرەپ يىغلىغان بالا قاسىمنى ئېلىپ كېلىۋاتقان ھال مۇشۇ.

Qasımın indiki fikri bu idi ki, artıq getməyə yer qalmadığından o tövləyə gedəcək, yaxınlıqda qalan çarpayılara çatacaq, dağın kənarındakı ata-anasının məzarına gedib onları qucaqlayıb ağlayacaq. Dağ yolunda təkbaşına gedən, ağlayan yetim Qasımın düşdüyü vəziyyət bu idi.

Қасым жүгіре бастады. Шошынған қабақпен алды-артына қарай береді. Жетім көзі белгісіз бірдемені күткендей болады. Пайдасыз күту. Ӏшінен қатты қорқып келе жатса да, көзіне көрінер тірі жан жоқ. Қап-қараңғы түн болды. Қасым тау ішінде келе жатыр. Бұдан кішірек күнінде көп естіген қараңғы сырлы әңгімелер болушы еді. Түнде кездесетін жын-шайтандар, қара түндей жалмауыздар... сау адамды қағып кететін перілер. Бұлардың талай рет түн жүргіншілерін шошытқан, жындандырған, көзіне көрініп елестеген әңгімелері кішкентай Қасымның көңіліне әбден қонып, онсыз да науқасты әлсіз қиялында мықты орын алып қалған...

Qasym began to run. With a frightened look he kept glancing back and forth. His orphan’s eyes seemed to expect something unknown. A useless expectation. Though he was deeply afraid inside, there was not a single living soul in sight. It was pitch-dark night. Qasym was making his way through the mountains. When he was younger, he had often heard mysterious stories about the dark. Stories of spirits and devils one might encounter at night, of monstrous witches black as the night, of fairies that could snatch away a healthy person. Tales of travelers frightened, driven mad, or deceived by ghostly apparitions. All of these had sunk deeply into little Qasym’s heart and taken firm root in his already weak and fevered imagination.

Qosim yugura boshladi. U qo'rqib ketgan qiyofada oldinga va orqaga qaradi. Yetim ko'zlari noma'lum narsani kutayotgandek katta ochildi. Kutish befoyda edi. U juda qo'rqib ketgan bo'lsa ham, tirik jonni ko'ra olmadi. Bu qorong‘u tun edi. Qosim tog‘larda yuribdi. Yoshligida u ko'p qorong'u va sirli hikoyalarni eshitgan bo'lardi. Kechasi paydo bo'lgan jin-shaytonlar, Qora tun kabi yalmog‘izlar... sog'lom odamni urishi mumkin bo'lgan parilar. Tun yo'lovchilarini ko‘p marta qo‘rqitib, aqldan ozgan bularning hikoyalari jajji Qosimning qalbidan chuqur joy olib, uning allaqachon zaif tasavvuridan mustahkam o‘rin olgandi...

Kasım hızla adımlarını artırdı, korku ve endişeyle etrafına bakındı. Yetim kalbi, görünmeyen bir umudu taşır gibiydi, beklediği ise asla gelmeyecekti. Korkunun içinde boğulurken, gözleri boş karanlıkta canlı hiçbir şey görmedi. Karanlık geceydi. Kasım, dağın içinde yalnız yürüyordu. Küçükken çok duyduğu o gizemli hikayeler aklına geldi: gece çıkan cinler, karanlık gibi acımasız yaratıklar, sağlıklı insanları bile kandıran peri masalları...Bu varlıkların birçok kez gece yürüyüşçülerini ürküttüğü, delirttiği, gözünün önünde hayal gibi canlandığını anlatan hikayeler, küçük Kasım’ın zihninde derin kök salmıştı, hasta ve kırılgan hayal gücünde güçlü bir yer bulmuştu.

قاسىم يۈگرەشكە باشلىدى. چۆچۈگەن قاپاق بىلەن ئالدى – كەينىگە قاراپ قويىدۇ. <MS/>يېتىم كۆزى بەلگۈسىز بىر نېمىنى كۈتكەندەك قىلىدۇ. بېكارغا كۈتۈش، ئىچىدىن قاتتىق قورقۇپ كېلىۋاتسىمۇ، كۆزىگە كۆرۈنەر تىرىك ئىنسان يوق. قاپ – قاراڭغۇ تۈن بولدى. قاسىم تاغ ئىچىدە كېلىۋاتىدۇ. بۇنىڭدىن كىچىگىراك كۈنلىرىدە كۆپ ئاڭلىغان قاراڭغۇ سىرلىق ھېكايىلەر بار ئىدى. كېچىدە ئۇچرىشىدىغان <MS/>جىن – شەيتانلار، قارا كېچىدەك <MS/>يالماۋۇزلار...ساق ئادەمنى ئىشتىرىپ كېتىدىغان <MS/>پېرىلەر. بۇلارنىڭ تالاي قېتىم كېچە يولۇۋچىلىرىنى چۆچۈتكەن، <MS/>ئەقىلىنى ئالدۇرغان، كۆزىگە كۆرۈنۈپ ئاڭلىغان ھېكايىلىرى، گۆدەك قاسىمنىڭ كۆڭلىگە قونۇپ ئېلىپ، ئۇنىڭسىزمۇ بېمار، ھەلسىز خىيالىدا قاتتىق <FR/>ئورۇن ئېلىپ قويغان...

Qasım qaçmağa başladı. Qorxmuş bir ifadə ilə irəli-geri baxdı. Yetim gözləri naməlum bir şeyi gözləyirmiş kimi fal-heyranla açılmışdı. Gözləmək əbəs idi. Çox qorxsa da, canlı bir varlıq görə bilmədi. Qaranlıq bir gecə idi. Qasım dağlarda gəzirdi. Gənc olanda çoxlu qaranlıq və sirli hekayələr eşidərdi. Gecələr peyda olan cinlər və kabuslar, gecə kimi qaranlıq məxluqlar... sağlam insanı vura biləcək pərilər. Dəfələrlə gecə gəzintilərini qorxudan, çılğınlığa sövq edən bunların hekayələri balaca Qasımın qəlbində dərin kök salmış, onsuz da zəif olan təxəyyülündə möhkəm yer tutmuşdu...

Бұл уақытқа шейін Қасымды қайғы, жазықсыздық, ашу жетелеп дедектетіп келіп еді. Бұдан бұрын қайта қайту, Исаның пішінін көруден де өлімді таңдап алатындай еді. Сол күй қорқынышты ойлатпай алып кетіп еді. Қазіргі уақытта қараңғы түннің қара желі қатайып, түн түсі суи бастаған сайын, Қасымның жүрегі қалтырап, шошынып, елеңдеп келе жатты. Оның үстіне алыстағы бұлт жиі-жиі күркіреп, күн жарқылдайды. Түнгі тау, қара жартас алыстан перілер мекеніндей болып – жарқ етіп, қайта қараңғылыққа батып жоғалады. Түн қараңғылығы жалт еткен жарықты тездетіп, жалмауыздайбасып қалады. Таудың қараңғы сырлы сайлары жартастың қалың көлеңке басқан қара күйедей тұңғиық қап-қара беттері түндегі таудың қараңғы пәлелерін ішіне бүгіп жиып тұрғандай көрінеді... Тоғайда да қалың жапырақтың арасында қара бірдеме жасырынып, әлденені күтіп тұрғандай. Әрбір түптің астынан қара түннің тұңғиық, суық. терең, қара көздері мың сан болып қадалып қарап тұрғандай ... Биік тау, мықты қара жартас, бұралған тоғай мен майысқан шалғын – барлығы да түн мезгілінде Қасымның көзіне жат болып кеткендей көрінеді. Тас қабақты, жұлдыз көзді, түндей қара түсті қара кемпір тау ішін құйындай құтырып, кезіп жүргендей. Қара желімен «әпсін» оқып үшкіріп тұрғандай. Дүниені тас қып қатырып, тылсым буғандай. Түн тыныштығын ұйқылы қанатын жалпылдатып қағып ұшқан жалғыз ғана қарақұс бұзады. Сондықтан оның атын жынды құс қойған. Осы сияқты ауыр мезгілде Қасымды тау ішінде жетімдік қайғысы жан ұшыртып алып келе жатты... Бір мезгілде, Қасым қорқып, дірілдеген жүрекпен маңайына жалтаңдап әр нәрседен үркіп келе жатқанда, күн жарқ етті. Сол уақытта жол жиегіндегі бір кішкене тоғайға келіп қалып еді. Оқыста көзін жұмдырып, шошытып қалған жарықтың ішінде Қасым көз алдынан елбеңдеп жөнелген бір нәрсенің түсін шалып қалды. Шошынып, өне бойы мұздап, жүрегі лүпілдеп соғып кетті. Бұл кеткен сол тоғай ішінен ұшқан жынды құс еді.

Up until now, grief, injustice, and anger had driven him forward relentlessly. He had been in such a state that he would have chosen death over turning back and seeing Isa’s face again. That torment had carried him on without leaving room for fear. But now, as the black night’s cold wind grew stronger and the darkness deepened, Qasym’s heart began to tremble, and he moved in fear and dread. To make it worse, thunder rumbled again and again in the distant clouds, lightning flashing. The night mountain, with its dark cliffs, seemed like a dwelling place of spirits–flaring up bright for an instant, then sinking back into darkness. The flashes of light only made the blackness fall heavier, as if devouring it like a monster. The mountain’s shadowed ravines, their rock faces dark as soot, seemed to hold within them all the night’s sinister beings. In the thickets too, among the thick leaves, it was as if something dark was hiding, waiting. From every bush the night’s deep, cold, black eyes seemed to stare–thousands upon thousands of them. The high mountains, the mighty black cliffs, the twisted groves and bent meadows–all appeared strange and hostile to Qasym in the night. It was as though some black hag with stony brows and starry eyes, dark as night, was raging through the mountains like a whirlwind. As though with the night wind she muttered spells, cursing, freezing the world solid, sealing it in mystery. Only the heavy wingbeats of a lone black vulture, disturbing the night’s silence, broke the stillness. That was why people called it the “mad bird.” In this oppressive moment, orphanhood’s grief was driving Qasym desperately onward through the mountains… Then, as he stumbled on, trembling, darting fearful glances around him, lightning flashed. At that very instant he had come upon a small grove by the roadside. In the sudden blaze of light that blinded and terrified him, Qasym caught a glimpse of something fluttering away before his eyes. His body froze with fear, his heart thudding wildly. It was the mad bird flying out from the grove.

Bu vaqtga qadar Qosimni qayg‘u, begunohlik va g‘azab sudrab, goh u yoqqa, goh bu yoqqa yetaklab kelardi. Bundan oldin u orqaga qaytishdan yoki Isoning qiyofasini ko‘rishdan ko‘ra o‘limni tanlagudek holatda edi. O‘sha ruhiy holat uni qo‘rqinchli o‘ylar ichiga olib kirib ketgan edi. Hozir esa qorong‘i tunning sovuq shamoli kuchayib, tun tobora sovuqlasha boshlagan sayin Qosimning yuragi titrab, qo‘rqib, sergak bo‘lib kelardi. Bundan tashqari, uzoqdagi bulutlar tez-tez gumburlab, chaqmoq chaqardi. Tungi tog‘lar va qora qoyalar goh yorishib, goh yana qorong‘ilikka cho‘mib yo‘qolardi. Tun qorong‘iligi har bir chaqnashni tezda yutib yuboradigan yovuz kuchdek edi. Tog‘lar, chuqur soylar qorong‘i tubsizlikdek ko‘rinib, tunning yashirin dahshatlarini o‘z ichiga yashirgandek tuyulardi.To‘qayda ham qalin barglari orasida nimadir yashirinib, nimanidir kutib turgandek edi. Har bir buta ostidan minglab sovuq, chuqur, qorong‘i nigohlar unga tikilib turgandek tuyulardi. Baland tog‘lar, qora qoyalar, egilgan to‘qay va mayin o‘tlar bu qorong‘ida Qosimga begona bo‘lib ko‘rindi. Tosh qovoqli, yulduzdek ko‘zli, tun kabi qora tusli qora kampir tog‘lar orasida dovuldek quturib kezib yurgandek edi. U qora shamoli bilan afsun o‘qib, dam solib turgandek tuyulardi. Go‘yo dunyo muzlab qolgandek, qandaydir kuch uni qotirib qo‘ygandek edi. Tunni faqatgina bir qora qush qanot qoqib buzardi. Shuning uchun uni jinni qush deb atashardi. Shunday og‘ir va qo‘rqinchli paytda Qosimni yetimlik qayg‘usi tog‘ ichida sudrab borardi. Birdan chaqmoq chaqdi. Yo‘l chetidagi kichkina to‘qayga kelib qolgan edi. Yorqin chaqnashdan cho‘chib ko‘zini yumdi. Shu lahzada ko‘z oldidan bir narsa lip etib o‘tib ketgandek bo‘ldi. U dahshatdan butun vujudi muzlab, yuragi qattiq ura boshladi. Bu to‘qaydan uchib chiqqan jinni qush edi.

Şimdiye dek Kasım’ı keder, suçsuzluk duygusu ve içten içe kabaran bir öfke adım adım peşinden sürüklemişti. O dakikaya dek, dönüş düşüncesi bile ürkütücüydü. İsa’nın sert yüzüyle bir kez daha karşılaşmaktansa, karanlık bir ölümü yoldaş edinmek ister gibiydi. O ruh hâli, zihninde korkuya yer bırakmadan alıp götürmüştü onu. Şu anda, gece karanlığının soğuk rüzgârı şiddetini artırdıkça, Kasım’ın yüreği titriyor, ürküyor, tedirginlikle etrafına bakınıyordu. Üstelik uzaklarda bulutlar sık sık gürleyip, şimşekler çakıyor. Gece dağları, karanlık kayalıklarıyla birlikte peri yurdunu andırarak bir an aydınlanıyor, sonra yeniden karanlığın içine gömülüyordu. Gecenin zifiri karanlığı, çakan her şimşeği anında yutup, bir cadı gibi üstüne çökerdi. Dağın derin, sırlarla dolu vadileri, kalın kayaların gölgesine bürünmüş kara bir örtüye dönüşmüş, gecenin bütün karanlık sırlarını içinde saklıyor gibiydi. Sanki koruluktaki kalın yaprakların arasında karanlık bir varlık saklanıyor, pusuda bekliyordu. Her çalının dibinden gecenin dipsiz, soğuk ve derin karanlık gözleri binlercesiyle ona dikilmiş gibi hissediliyordu… O heybetli dağlar, katı siyah kayalar, kıvrım kıvrım uzanan orman ve boynu bükük çayırlar... Gecenin karanlığında, Kasım’ın gözünde artık bambaşka ve yadırgatıcı bir hâle bürünmüştü. Sert bakışlı, gözleri yıldız gibi parlayan, gecenin kendisi kadar kara bir kadın, dağın koynunda bir hortum gibi dolanıp duruyordu sanki. Kara yeliyle bir masal okur gibi üflüyor, dünyayı donmuş bir sessizliğe kilitliyordu. Geceyi yaran tek ses, kanat çırpışlarıyla uykulu sessizliği delen kara kuşundur. Bu yüzden ona halk “deli kuş” adını vermiştir. Bu kasvetli vakitte, yetimlik yüreğini dağ gibi ezen bir kederle Kasım, dağların içinde adeta can havliyle savruluyordu. Tam da yüreği korkuyla çarpıyor, gözleri telaşla etrafı tararken, Kasım aniden çakan bir şimşekle irkildi. Işıkla irkildiği anda, yol kıyısındaki küçük koruluğa varmıştı. O anda gözlerinin önünden geçen belli belirsiz bir sılueti fark etti Kasım. Ürperdi, iliğine kadar dondu, kalbi deli gibi atmaya başladı. Meğer az önce gözüne ilişen, çılgınca havalanan o yaratık, koruluğun içinden fırlayan bir deli kuşmuş.

بۇ ۋاقىتقىچە قاسىمنى قايغۇ، ئەيىپسىزلىك، ئاچچىقى يېتىلەپ ئىشتىرىپ كەلگەن ئىدى. بۇنىڭدىن بۇرۇن قايتىدىن قايتىش، ئىسانىڭ شەكلىنى كۆرۈشتىن <MS/>ئۆلۈمنى تاللاپ ئالالايدىغاندەك ئىدى. شۇ ھالەت قورقۇنۇچنى ئويلاتماي ئېلىپ كەتكەن ئىدى. ھازىرقى ۋاقىتتا قاراڭغۇ كېچىنىڭ قارا شامىلى كۈچىيىپ، كېچە رەڭگى سوغاقلاشقانسىرى، قاسىمنىڭ <FR/>يۈرىكى تىتىرەپ، چۆچۈپ، ئارانلا كېلىۋاتاتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە يىراقتىكى بۇلۇت پات-پات گۈلدۈرلەپ، چاقماق چېقىۋاتاتتى. كېچىدىكى تاغ، قارا <MS/>يارتاش يىراقتىن <MS/>پېرىلەر ماكانىدەك بولۇپ پارىلداپ، قايتىدىن <FR/>قاراڭغۇلۇققا سىڭىپ يوقاپ كېتىدۇ. تۈن قاراڭغۇلىقى يالت ئەتكەن يورۇقنى چاپسانلىتىپ، <MS/>يالماۋۇزدەك <FR/>بېسىپ قالىدۇ. تاغنىڭ قاراڭغۇ سىرلىق سايلىرى <MS/>يارتاشنىڭ قېلىن كۆلەڭكە باسقان قارا كۈيدەك چوڭقۇر قاپ-قارا ئۈزلىرىكېچىدىكى تاغنىڭ قاراڭغۇ پەللىلىرىنى <FR/>ئىچىگە قاتلاپ يىغىپ تۇرغاندەك كۆرۈنىدۇ... <MS/>دەرەخزارلىقمۇ قېلىن يوپۇرماقنىڭ ئارىسىدا قارا بىر نېمە يوشۇرۇنۇپ، بىر نېمىنى كۈتۈپ تۇرغاندەك. ھەر بىر تۈپنىڭ ئاستىدىن قارا كېچىنىڭ چوڭقۇر، سوغاق، قارا كۆزلىرى مىڭ سان بولۇپ <MS/>قادىلىپ قاراپ تۇرغاندەك... ئېگىز تاغ، كۈچلۈك <MS/>يارتاش ،<MS/>بۇرالغان دەرەخزارلىق بىلەن <MS/>ئەگمە يايلاق - بارلىقى كېزە مەزگىلىدە قاسىمنىڭ كۆزىدە يات بولۇپ كەتكەندەك كۆرۈنىدۇ. تاش قاپاقلىق، يۇلتۇز كۆزلۈك، كېچىدەك قارا رەڭلىك <MS/>قارا موماي تاغ ئىچىدە قۇيۇندەك قۇتراپ، كېزىپ يۈرگەندەك. قارا شامىلى بىلەن «<MS/>ئەپسۇن» ئوقۇپ <MS/>ئۇچقىتقپ تۇرغاندەك. <MS/>دۇنيانى تاش قىلىپ قاتۇرۇپ، <MS/>بىر تىلسىمغا چۆمگەندەك. كېچە جىم-جىتلىقىنڭ ئۇيقۇلۇق قانىتىنى يېيىپ قېقىپ ئۇچقان يالغۇزغىنە <MS/>قارا قۇش بۇزىدۇ. شۇڭلاشقا ئۇنىڭ ئېتىنى <MS/>ساراڭ قۇش دەپ قويغدن. مۇشۇنقڭغا ئوششاش ئېغىر مەزگىلدە قاسىمنى تاغ ئىچىدە <MS/>يېتىملىق قايغۇسى <FR/>جان ئۇچارتىپ كېلىۋاتاتتى... بىر ۋاقىتتا، قاسىم قورقۇپ، تىترىگەن يۈرەك بىلەن ئەتراپىغا چۆچۈپ قاراپ ھەر نەرسىدىن ئۈركۈپ كېلىۋاتقاندا، قاتتىق چاقماق چاقتى. شۇ ۋاقىتتا يول چېتىدىكى بىر كىچىككىنە <MS/>چاتقاللىققا كېلىپ قالغان ئىدى. جىددىيلىق بىلەن كۆزۈنى ياپقۇزۇپ چۆچۈتۈپ قالغان يورۇقنىڭ ئىچىدە قاسىم كۆز ئالدىدىن باش قايدۇرۇپ يۆنەلگەن بىر نەرسىنىڭ <FR/>رەڭگىنى كۆرۈپ قالدى. چۆچۈپ، <FR/>پۈتكۈل تېنى مۇزلاپ ، <FR/>يۈرىكى لۈپىلدەپ سوقۇپ كەتتى. بۇ كەتكەن شۇ <MS/>چاتقاللىق ئىچىدىن ئۇچقان <MS/>ساراڭ قۇش ئىدى.

Bu vaxta qədər Qasımı kədər, məsumluq və qəzəb idarə edirdi. Əvvəllər o, İsanın surətini görməkdənsə, geri qayıtmaqdansa ölümü seçəcəkmiş kimi idi. Bu ruh halı onu düşünmədən aparmışdı. İndi qaranlıq gecənin qara küləyi gücləndikcə, gecə sönməyə başladıqca Qasımın ürəyi titrəyir, təlaşa düşür, narahatlığı daha da artırdı. Üstəlik, uzaq buludlar getdikcə daha tez-tez gurlayır, günəş parlayırdı. Gecə dağı, qara qaya sanki uzaqdan pəri məskəni kimi parlayır, sonra yenidən qaranlığa qərq olur. Gecənin qaranlığı parlayan işığı sürətləndirdi, onu çovğun kimi alt-üst etdi. Qayanın qalın kölgələri ilə örtülmüş qara his kimi dağın qaranlıq, sirli yarğanları sanki gecələr dağın qaranlıq bədbəxtliklərini gizlədirdi... Meşədə də qalın yarpaqların arasında nəsə qaranlıq bir şey gizlənirdi, sanki nəyisə gözləyirdi. Gecənin qaranlığı hər ağacın altında dərin və soyuq idi. Dərin, qara gözləri sanki ona min cür baxırdı... Uca dağ, möhkəm qara qaya, burulmuş meşəlik və əyri çəmənlik - hər şey gecə Qasıma yad görünürdü. Daş gözlü, ulduz gözlü, qara dərili qarı sanki dağlarda qasırğa kimi dolanırdı. Deyəsən, qara küləklə “xala”sını oxuyurdu. Dünya sanki donmuşdu və sirrlə örtülmüşdü. Gecənin dincliyini pozan tək bir qaraquş idi, yuxulu qanadlarını çırpırdı. Ona görə də ona Dəli Quş adı verilib. Belə çətin bir vaxtda dağlarda yetimlik kədəri Qasımı sürükləyirdi... Eyni zamanda Qasım titrəyə-titrəyə ürəyi gəzir, ətrafa baxır, hər şeydən qorxurdu, günəş parlayanda. Bu zaman o, yolun kənarındakı kiçik bir bağa gəldi. Qəfil, ürkütücü işıqda Qasım gözünün önündə nəyinsə tərpəndiyini gördü. O, şoka düşdü, bədəni dondu, ürəyi döyündü. Bu, meşədən uçmuş bir dəli quş idi.

Бірақ Қасымға ол көптен күткен қараңғы сырлы күшті қуаттың бірі болып көрінді. Сол кезде Қасымды шешесінің қабырына қарай тартқан жетім жүрек өзге денесінің іркілейін дегеніне ерік бермей, ілгері дедектетіп алып жүріп кетті. Бірақ бұл уақыттағы серігі кім? Періште дегені осы ма? Әлде жын ба? Әйтеуір енді алдында бұлдырлап, елестеп жүгіргендей болып, елбеңдеген бір нәрсе жолын бастап келе жатқан сияқты. Қасым бір уақыт кісі екен деп ес көргендей болып еді, артынан шоши бастады. Жүрегі сенімсіздік қаупімен тағы лүпілдеп соқты. Ақырын жүріп, кейіндегісі келді... Бір мезгілде бетіне құтырып, ысқырып келіп ұйтқыған бір құйын соққандай болды. Жасқанып көзін жұмды. Қайта ашса – қараңғы түнде оттай жанған алакөз ашумен түксиіп қарап тұр...

But to Qasym, it seemed like one of those long-awaited dark, mysterious forces of power. At that moment, the orphan’s heart, drawn toward his mother’s grave, refused to yield to the hesitation of his weary body and dragged him forward without mercy. Yet who was his companion now? Was this the angel he had imagined? Or a demon? Somehow, a wavering, ghostly figure seemed to flicker before him, leading the way, as though it were running just ahead. For a moment, Qasym thought it was a human being and almost felt comforted, but soon terror crept in again. His heart pounded with anxious mistrust. He slowed down, wishing to turn back… Suddenly, a violent whirlwind came whistling straight into his face, as though to tear him apart. Shuddering, he closed his eyes. When he opened them again–there, in the dark night, burned a pair of glaring, fiery eyes, fixed on him with grim fury.

Ammo Qosimga bu uzoq kutilgan qorong‘u va sirli kuchdek tuyuldi. Shu payt Qosimni onasining qabriga tortgan yetim yurak boshqa jasadning ikkilanishiga yo‘l qo‘ymay, uni oldinga olib bordi. Ammo bu vaqtda uning hamrohi kim edi? Bu farishtami? Yoki jinmi? Negadir, endi, uning oldidan nimadir noaniq va xayolparast yugurib, uning yo'lini yetaklaganga o'xshardi. Qosim bir lahza uni odam ekan deb, go‘yo o‘ziga kelgandek bo‘ldi, ammo ortidan yana cho‘chiy boshladi. Yuragi ishonchsizlik va xavotir bilan yana tez-tez urib ketdi. Sekin yurib, orqaga qaytgisi keldi... Bir payt yuziga g‘uvillab, hushtakdek uvillab kelgan dovul urilgandek tuyuldi. Cho‘chib ko‘zlarini yumdi. Qayta ochsa - qorong‘i tunda olovdek yonib turgan olako‘zlar unga g‘azab bilan tikilib turardi...

Fakat Kasım, o anki gölgeyi, içinde bir süredir büyüyen karanlık ve gizemli bir gücün sesi gibi algıladı. Annesinin mezarına duyduğu derin özlem, bütün korkularını bastırıp, ayaklarını kendinden habersizce ileri doğru sürükledi. Ama böylesi bir anda yanında beliren kimdi? Bir melek mi? Yoksa karanlığın içinden gelen bir cin mi? Her halükârda, önünde dalgalanarak beliren, hayal gibi bir silüet vardı; sanki sessizce yol gösteriyor, onu bilinmeze çağırıyordu. Kasım, bir anlığına onu insan sanıp umutlandı. Fakat hemen ardından içine bir ürperti düştü. Yüreği yeniden tedirginlikle çarpmaya başladı. Sessizce adımlarını yavaşlattı, geriye dönmeyi düşündü…Ansızın deli gibi esen bir rüzgâr, yüzüne tokat gibi çarptı. Kasım korkuyla gözlerini yumdu. Açtığında ise karanlığın içinden ona öfke dolu, köz gibi yanan gözlerle bakan bir suretle karşılaştı.

بىراق قاسىمغا ئۇ كۆپتىن كۈتكان قاراڭغۇ سىرلىق كۈچلۈك قۇۋەتنىڭ بىرى بولۇپ كۆرۈندى. شۇ چاغدا قاسىمنى ئانىسىنىڭ <MS/>قەبرىگە قاراپ تارتقان <MS/>يېتىم يۈرەك ئۆزگىچە تېنىنىڭ تىترىشىگە ئەرك بەرمەي، ئاۋال يۈگۈرتىپ ئېلىپ مېڭىپ كەتتى. بىراق بۇ ۋاقىتتىكى يولدىشى كىم؟ <MS/>پەرىشتە دېگىنى مۇشۇمۇ؟ ياكى <MS/>جىنمۇ؟ ئەيتەۋۇر ئەمدى ئالدىدا تۇتۇق، تەسەۋۋۇر بولۇپ يۈگرىگەندەك بولۇپ، ھەيران قالدۇرغان بىر نەرسە<FR/>يولىنى باشلاپ كېلىۋاتقانغا ئوخشىدى. قاسىم بىر ۋاقىت كىشى ئىكەن دەپ <FR/>ئەس كۆرگەندەك بولغان ئىدى، كەينىدىن چۆچۈشگە باشلىدى. يۈرىكى ئىشەنمەسلىك خەۋپى بىلەن يەنە لۇپۈلدەپ سوقتى. ئۇ ئاستا مېڭىپ، كېيىنكىسىنى ئويلىدى... بىر چاغدا يۈزىگە قۇتۇراپ، پىچىرلاپ كېلىپ بىر قۇيۇن ئۇرغاندەك بولدى. تارتىنچاقلىق قىلىپ كۆزىنى يۇمدى. قايتىپ ئاچسا – قارانغۇ كېچىدە ئوتتەك يانغان <MS/>ئالاكۆز ئاچچىقى بىلەن تىكلىنىپ قاراپ تۇرۇپتۇ....

Amma Qasıma bu, çoxdan gözlənilən qaranlıq və sirli qüvvə kimi görünürdü. Bu zaman Qasımı anasının məzarına çəkən yetim ürək o biri bədənin tərəddüd etməsinə imkan vermədi, onu qabağa apardı. Bəs bu zaman onun yoldaşı kim idi? Bu mələkdir? Yoxsa şeytan? Nə isə, indi deyəsən, onun qabağında qeyri-müəyyən və xəyalpərəst bir şey qaçır, ona yol göstərirdi. Qasım bir dəfə adam olduğunu düşünüb dayaq kimi gördü, sonra titrəməyə başladı. Ürəyi yenidən qeyri-müəyyənlik qorxusu ilə döyünürdü. O, arxasınca getmək istəyərək yavaş-yavaş yeriyirdi... Eyni zamanda külək burulğanı əsdi, sifətində fısıltı və fit çaldı. Başlanğıcla gözlərini yumdu. Yenidən açanda qaranlıq gecə qəzəblə ona baxırdı...

– Артымнан еріп жүр, әлсіз денеңнің шаршап талғанына қарама! Аяғыңа кірген тікенге, жырған тасқа қарама! Өліп қалсаң да артымнан еріп отыр! – деп жүріп кетті. Әлсіз жетім:

– Follow me! Do not look to the weariness of your frail body! Do not mind the thorns that pierce your feet, nor the stones that tear at you! Even if you die, you must follow me! And with that, he strode off. The frail orphan whispered:

- Ortimdan yur, ojiz jismingga qarama, oyog‘ingga tiqilib qolgan tikan va o‘tkir toshlarga qarama! O'lsang ham menga ergashing! - dedi va uzoqlashdi. Zaif yetim:

“Peşimden gel! Bitkin bedenin, kanayan ayağın, taşla dikenle dolu yol seni durdurmasın! Ölsen bile durma, izimden ayrılma!” dedi ve sessizce karanlığa karıştı. Zavallı yetim, titreyen sesiyle:

كەينىمدىن ئەگىشىپ ماڭغىن، ئاجىز تېنىڭنىڭ ھېرىپ تالغىنىغا قارىما! پۇتۇڭغا كىرگەن تىكەنگە، يىتقان تاشقا قارىما! ئۆلۈپ قالساڭمۇ كەينىمدىن ئەگىشىپ يۈرگىن! – دەپ مېڭىپ كەتتى.ئاجىز <MS/>يېتىم:

“Ardımca gəl, zəif bədəninə baxma, ayağına ilişmiş tikanlara, iti daşlara baxma! Ölsən də məni izlə!” dedi və uzaqlaşdı. Zəif yetim:

– Ағатай, жетіммін...–дей беріп еді, алакөз қайта жарқ еткенде, артынан жүгіріп кетті.

– Brother, I am just an orphan… But the fiery eyes flashed again, and Qasym ran after him.

- Og‘atoy, men yetimman...- dedi va yana chiroq chaqnagach, orqasidan yugurdi.

“Ağabey... ben bir yetimim...” demeye kalmadan, o öfkeyle parlayan gözler yeniden şimşek gibi çakınca, korkuyla arkasından koşmaya başladı.

ئاكىجان، <MS/>يېتىممەن... – دەپ قالىۋەردى، <MS/>ئالاكۆز قايتىپ يورۇغاندا، كەينىدىن يۈگىرەپ كەتتى.

“Əmican, mən yetiməm...” dedi və işıq yenidən yanıb-sönəndə arxasınca qaçdı.

Кеңседе кісі көп екен. Барлық бригадирлер, ферма бастықтары, активтер тегіс жиналып, бір мәселенің шегіне шыға алмай отыр. Бастықтың бөлмесін темекінің көк түтіні тұмандатып жіберіпті. Бағила кірген бойда есік жақта тұрып қалды. Қабағы түюлі председательдің кілт жадыраңқырап басын изеп амандық білдіргені болмаса, ешкім бұған көңіл аударған жоқ, даулы әңгімелерін жалғастыра берді. Аз тұрғаннан кейін-ақ Бағила әңгіменің мән-жайына толық түсінді. Колхоздың қысқа дайындаған шөбі жетімсіз боп жатыр екен. Енді кейбір алыс участкелерге жол салып, сондағы шөптерді жеткізіп алуды ойластырып отырған кездері көрінеді.

There were many people in the office. All the brigadiers, farm heads, and activists had gathered, unable to reach the end of a single issue. The smoke of cigarettes had filled the chairman’s room with a thick haze. As soon as Bagila entered, she stopped by the door. Except for the chairman, whose stern brow suddenly softened as he nodded a brief greeting, no one paid her any attention, continuing their heated arguments. In just a short while, Bagila fully grasped the matter. The farm did not have enough hay prepared for the winter. Now they were considering building roads to some distant plots to bring in hay from there.

Ofisda juda ko'p odamlar bor edi. Hamma brigadirlar, xo‘jalik mudirlari, mol-mulk bir joyga to‘planib, bir masalani oxiriga yetkaza olmadilar. Rahbarning xonasi ko‘k sigaret tutuniga to‘lgan edi. Bag‘ila ichkariga kirishi bilan eshik oldida to‘xtadi. Qoshini chimirgan raisning ma’qullaganini hisobga olmaganda, u bahsli suhbatini davom ettirdi. Birozdan so‘ng Bag‘ila suhbat mazmunini to‘liq angladi. Kolxozning qishga tayyorlangan pichanlari tugab qoldi. Hozir ba’zi chekka hududlarga yo‘l qurib, o‘sha yerga pichan yetkazib berishni o‘ylayotganga o‘xshaydi.

İçerisi oldukça kalabalıktı. Tüm brigadirler, çiftlik yöneticileri ve köyün ileri gelenleri toplanmış, bir meselede anlaşamıyorlardı. Başkanın odası sigara dumanıyla kaplanmış, adeta gri bir sis içinde kalmıştı. Bağila içeri girer girmez kapının yanında durakladı. Kaşları çatık başkan, hafifçe gülümseyip başını sallayarak selam verdi, ancak ondan başka kimse Bağila’ya aldırış etmedi, tartışmalarına devam ettiler. Bir süre dinledikten sonra Bağila tartışmanın ne üzerine olduğunu tamamen kavradı. Kolhozun kış için hazırladığı saman yetersiz kalmıştı. Şimdi uzak bölgelerdeki otluklara yol açıp, oradaki samanları taşıma planları yapılıyordu.

ئىشجانىدا كىشى كۆپ ئىكەن. بارلىق برىگادىرلار، فېرما باشلىقلىرى، ئاكتىپلار تۈگەل يىغىلىپ، بىر مەسىلىنىڭ چىتىگە چىقالماي ئولتۇراتتى. باشلىقنىڭ بۆلمىسىنى تاماكىنىڭ كۆك ئىسى تۇمانلىتىپ تاشلىغان ئىدى. باغىلا كىرىپلا ئىشىك تەرىپتە تۇرۇپ قالدى. قاپىقى تۇتۇقلۇق رەئىسنىڭ سەل بۇرۇلۇپ بېشىنى ئېگىپ ئامانچىلىق بىلدۈرگىنى بولمىسا، ھېچ كىم بۇنىڭغا پەرۋا قىلمىدى، تالاش-تارتىشتىكى پاراڭلىرىنى داۋاملاشتۇردى. ئازىراق تۇرغاندىن كېيىنلا باغىلا گەپنىڭ مەنىسىنى تولۇق چۈشەندى. كولخوزنىڭ قىشقا تەييارلىغان چۆپى يەتكۈلۈكسىز بولۇۋاتقان ئىكەن. ئەمدى بەزى بىر مەھەللىلەرگە يول سېلىپ، شۇ يەردىكى چۆپلەرنى يەتكۈزۈپ ئېلىشنى ئويلاشتۇرۇپ ئولتۇرغان چېغى ئوخشايدۇ.

İçəri olduqca iynə atsan yerə düşməz (kalabalıq) idi. Bütün briqadirlər, ferma rəhbərləri və kəndin irəli gələnləri toplaşmış, bir məsələdə anlaşa bilmirdilər. Sədrin otağı siqaret tüstüsüylə örtülmüş, adətən boz bir duman içində qalmışdı. Bağıla içəri girən kimi qapının yanında dayandı. Qaşları çatılmış sədr, yüngülcə gülümsəyib başını yelləyərək salam verdi, lakin ondan başqa heç kim Bağılaya əhəmiyyət vermədi, mübahisələrinə davam etdilər. Bir müddət dinlədikdən sonra Bağıla mübahisənin nəyin üstündə olduğunu tamamilə anladı. Kolxozun qış üçün hazırladığı saman yetərsiz qalmışdı. İndi uzaq bölgələrdəki otlaqlara yol açılıb, ordakı samanları daşıma planları edilirdi.