Корпустан іздеу

– Мынаған не көрінді? Өліп қалып жүрмесін, – деді.

- What’s gotten into him? He’s not about to die, is he?

- Unga nima bo‘ldi? O‘lib qolmasin, - dedi.

Buna ne oldu? Ölmesin sakın, – dedi.

– مونۇنىڭغا <FR/>نېمە كۆرۈندى؟ ئۆلۈپ قالمىسۇن، – دېدى.

Buna nə olub? Yoxsa öləcək? – dedi.

– Көке, неге олай дедіңіз?

-Why would you say that, koke? -I asked, uneasy.

- Ota, nega unday dedingiz?

Amca, neden öyle dedin?

– ئاكىجان، نېمىگە ئۇنداق دېدىڭىز؟

Əmi, niyə belə dedin?

– Кім білсін, біртүрлі қоштасып жатқандай ғой.

-I don’t know… it feels like he’s saying goodbye.

- Kim biladi, xuddi xayrlashayotganga o‘xshaydi.

Ne bileyim, sanki veda ediyor gibi bir hali var.

– <FR/>كىم بىلسۇن، بىر تۈرلۈك خوشلىشىپ ياتقاندەكقۇ.

Bilmirəm, sanki vidalaşır kimi bir halı var.

Менің де ішім қылп ете калды. Бұл не істесе де бекерге істемейді. Бірақ өлетіндей емес, жай-күйі келісіп-ақ тұр. Мүмкін алдамшы сезім шығар деп өзімді-өзім жұбаттым.

Something clenched inside me. Aktaban never did things without meaning. Still, he didn’t seem sick-he looked well enough. Maybe it was just a passing feeling, I told myself.

Mening ham etim jimirlab ketdi. U nima qilsa ham, bekorga qilmaydi. Lekin u o‘lgudek emas, ahvoli juda yaxshi. Ehtimol, bu aldamchi his-tuyg‘udir, deb o‘zimni yupatdim.

İçime bir kurt düştü. Bu köpek ne yaparsa boşuna yapmaz. Ama ölecek halde de değil ki, keyfi gayet yerinde. “Herhalde içime doğan boş bir his,” diye kendimi avutmaya çalıştım.

مېنىڭ ئىچىم بىردىنلا چىم ئېتىپ قالدى. بۇ نېمە قىلسىمۇ بىكارغا قىلمايدۇ. بىراق ئۆلىدىغاندەك ئەمەس، ھال-ئەھۋالى ياخشىدەك تۇرىدۇ. مۇمكىن ئالدامچى سېزىمدۇر دەپ ئۆزەمنى-ئۆزەم پەسەيتىم.

İçimə bir qurt düşdü. Bu köpək nə edirsə, səbəbsiz etmir. Amma halı da yaxşı görünür, öləck kimi deyil. “Yəqin içimə dolan boş bir hissdir,” – deyib özümü ovundurmağa çalışdım.

Осыдан қозғалып кетсек алдымызда биік төбе жатыр. Сол төбеден ассақ, арғы жағы тағы да мидай жазық. Кеше түс қайта шыққасын, жолымыз өңбеді. Соның есесін бүгін қайыруымыз керек.

Once we resumed the journey, a large hill loomed ahead. If we could just get over it, the land would stretch flat and open once more.

Agar biz bu yerdan boshlasak, oldimizda baland tepalik bor. O‘sha tepalikdan oshib o‘tsak, orqa tomoni yana tekis. Kecha tushdan keyin yo‘limiz yaxshi bo‘lmadi. Buning o‘rnini bugun to‘ldirishimiz kerak.

Buradan hareket edersek karşımızda yüksek bir tepe olacak. O tepeyi aşarsak, sonrası yine dümdüz bozkır. Dün öğleden sonra çıktığımızdan dolayı pek ilerleyemediğimiz yolu bugün telafi etmemiz lazım.

مۇشۇنىڭدىن قوزغىلىپ كەتسەك ئالدىمىزدا ئېگىز دۆڭ ياتىدۇ. شۇ دۆڭدىن ئاشساق، ئۇ تەرىپى <FR/>يەنىلە يالىڭاچ تەكشىلىك ئىكەن. تۈنۈگۈن <FR/>چۈشتىن كېيىن چىققاشقا، يولىمىز ئوڭۇشلۇق بولمىدى. شۇنىڭ ھەسىسىنى بۈگۈن قايتۇرۇشىمىز كېرەك.

Buradan hərəkət etsək, qarşımızda hündür bir təpə olacaq. O təpəni keçsək, sonrası yenə düz bozkırdır. Dünən günortadan sonra çıxdığımız üçün az məsafə qət etmişdik, bu gün aradakı fərqi qapatmalıyıq.

Күн арқан бойы көтерілгенде біз батыс жаққа қарай бет түзедік. Ілбіп жүріп келеміз. Жолдың өнуі қиын. Әйтеуір түске жуықтағанда көз ұшындағы төбенің де басына шықтық-ау. Жусанды төбеге келгенде жүрісіміз тіпті баяулай түсті. Онсыз да жерден бастарын ала алмай жусап келе жатқан малдар мына жусанды төбеге шыққанда, тіпті, тұралап калды. Құдды бір тұмсықтары жерге желімделіп қалғандай. Бірер сағат аялдап, тойынды-ау дегенде қайтадан қозғала бастадық. Төбенің дәл шоқысынан ауар жерге жеткенде Ақтабан тұра қалды. Менің «кә-кә» дегеніме ерер түрі көрінбейді. Атымның басын кері бұрып жанына шауып бардым. Жерге түсіп жанына отырдым да, басынан бастап арқасына дейін сипадым. Сүйсініп қарап тұрмын. Көзіне көзім түсіп кеткенде айран-асыр болдым. Ой, сұмдық! Ақтабанның жанарында жас тұр. Иә, кәдімгі жас. Мөп-мөлдір. Өз көзіммен көрмесем, біреу айтса сенбес едім. Иә, итім шынымен жылап тұр.

We had started too late the day before-today we had to make up for lost ground. By mid-morning, the sun had risen high, and we turned westward. Our progress was slow. At last, near noon, we reached the top of the distant hill. The animals, already weary, slowed even more as we climbed the sage-covered slope. It was as if their noses were glued to the ground, intoxicated by the scent of the grass. We stopped for a while, letting them graze until they were full. When we finally moved on, Aktaban suddenly halted. Despite my calls “ka-ka, come on!” he didn’t budge. I turned my horse and galloped back to him. Sliding off the saddle, I knelt beside him and stroked him gently from head to back. He stood still, letting me admire him. Then our eyes met. And I was stunned. Tears. Yes-clear, unmistakable tears welled in Aktaban’s eyes. I stared in disbelief. Had I not seen it with my own eyes, I never would’ve believed it. My dog was crying.

Quyosh arqon bo‘yi ko‘tarilganda, biz g‘arbga yo‘l oldik. Biz sekin yurib ketyapmiz. Yo‘lning o‘sishi qiyin. Xullas, tushga yaqin tepalikka chiqib oldik. Yantoqli tepalikka yetganimizda yurishimiz yanada sekinlashdi. Shusiz ham yerdan bosh ko‘tarolmay o‘tlab yurgan mollar bu poxol tepalikka chiqqanda, hatto to‘xtab qolishdi. Go‘yo tumshuqlari yerga yopishib qolgandek. Bir necha soat to‘xtab, to‘ygach, yana yo‘lga tushdik. Tepalikning qoq cho‘qqisiga yetganda, Oqtobon to‘xtab qoldi. U mening «ka-ka» deganimga quloq solmaydi. Men otning boshini orqaga burib, uning oldiga yugurdim. Yerga tushib, yoniga o‘tirdim va boshidan orqasigacha siladim. Men hayrat bilan qarayapman. Uning ko‘ziga ko‘zim tushganida hayratda qoldim. Voy, dahshat! Oqtobonning ko‘zlarida yosh bor. Ha, oddiy yosh. Shaffof. Agar o‘z ko‘zim bilan ko‘rmaganimda, birov aytsa ishonmasdim. Ha, itim haqiqatan ham yig‘layapti.

Güneş biraz yükselince batıya doğru yöneldik. Yavaş yavaş ilerliyorduk. Yol gitmek zor; adım adım. Nihayet öğleye doğru göz ucunda gördüğümüz tepenin zirvesine ulaştık. Pelinli tepeye geldiğimizde hızımız iyice düştü. Zaten yerdeki otlardan kafalarını kaldıramayan hayvanlar, burada adeta burunları toprağa yapışmış gibi durdular. Bir iki saat kadar otlattık, karınları doymuştur diye tekrar hareket ettik. Tepenin tam doruğundan eğime ulaştığımızda Aqtabanbirden durdu. “Hadi” diyorum kımıldamıyor. Atımın yönünü çevirip onun yanına kadar koşarak gittim. Atımdan inip yanına oturdum. Başından başlayıp sırtına kadar okşadım. Hayranlıkla bakıyordum. Göz göze geldiğimizde şaşkına döndüm. Aman Allahım! Aqtaban’ın gözlerinde yaş vardı. Evet, bildiğimiz yaş. Berrak, tertemiz. Kendi gözlerimle görmesem, biri anlatsaydı inanmazdım. Evet… Köpeğim gerçekten ağlıyordu.

كۈن <FR/>ئاغامچا بويى كۆتىرىلگەندە بىز <FR/>غەرىپ تەرەپكە قاراپ يول ماڭدۇق. ھالسىز مېڭىپ كېلىۋاتىمىز. يولنىڭ ئىلگىرلىشى قىيىن. ئەيتەۋۇر چۈشكە يېقىنلاشقاندا كۆز ئۇچىدىكى دۆڭنىڭمۇ بېشىغا چىقتۇقەي. دالالىق دۆڭگە كەلگەندە يۈرىشىمىز شۇنچىلىك ئاستىلاپ كەتتى. ئۇنىڭسىزمۇ يەردىن باشلىرىنى ئالالماي ئوتلاپ كېلىۋاتقان ماللار مونۇ ئوتلاقنى دۆڭگە چىققاندا، پۈتۈنلەي، تارقىلىپ كەتتى. خۇددى بىر تۇمشۇقلىرى يەرگە يېلىملىنىپ قالغاندەك. بىرەر سائات توختاپ، تويدىغۇ دېگەندە قايتىدىن قوزغىلىشقا باشلىدۇق. دۆڭنىڭ دەل چوققىسىدىن ئېغىر يەرگە يەتكەندە ئاقتاپان تۇرۇپ قالدى. مېنىڭ «مە-مە» دېگىنىگە ماڭىدىغاندەك ئەمەس. ئېتىمنىڭ بېشىنى كەينىگە بۇرۇپ يېنىغا چېپىپ باردىم. يەرگە چۈشۈپ يېنىغا ئولتاردىمدە، بېشىدىن باشلاپ ئارقىسىغىچە سىيپىدىم. سۆيۈنۈپ قاراپ تۇرمەن. كۆزىگە كۆزۈم چۈشكەندە <FR/>ھەيران بولدۇم. ۋايەي، توۋۋا! ئاقتاپاننىڭ كۆزىدە ياش تۇرىدۇ. ھە، قەدىمكى ياش. مۆپ-مۆلدۈر. ئۆز كۆزۈم بىلەن كۆرمىسەم، بىرى ئېيتىپ بەرسە ئىشەنمەس ئىدىم. ھە، ئىتىم راستىنلا يىغلاپ تۇرىدۇ.

Günəş bir az yüksələndə qərbə doğru yönəldik. Yavaş-yavaş irəliləyirdik. Yol getmək çətindir – addım-addım. Nəhayət günorta yaxın təpənin zirvəsinə çatdıq. Pelinli təpəyə gəldiyimizdə sürətimiz lap aşağı düşdü. Onsuz da yerdəki otlardan başını qaldırmayan heyvanlar burada sanki burnunu torpağa yapışdırmış kimi dayandılar. Bir-iki saat qədər otladıq, qarınları doyub deyə yenidən yola çıxdıq. Təpənin tam zirvəsindən enişə çatanda Aktaban birdən dayandı. “Haydı” – deyirəm, tərpənmir. Atımın yönünü çevirib onun yanına qədər çapdım. Atımdan düşüb yanına oturdum. Başından başlayıb kürəyinə qədər sığalladım. Həvəs və məhəbbətlə baxırdım. Göz-gözə gəldiyimizdə isə donub qaldım. Aman Allahım! Aktabanın gözlərində yaş vardı. Bəli, bildiyimiz su kimi yaş. Tərtəmiz, şəffaf… Öz gözlərimlə görməsəydim, biri mənə desəydi, inanmazdım. Bəli… Köpəyim həqiqətən də ağlayırdı.

Не істеу керек? Амал, жоқ атыма міндім де қойларға қарай шаба жөнелдім. Шаба жөнелген бойы «Ақтабан, фас!» деп айтақтаған түр таныттым. Ерер ме екен деген дәме ғой. Жоқ, сол бойы шоқиып отыра берді. Біз біртіндеп ұзай бердік, ол болса сол отырған қалпынан танбады. Ең қызығы қоштасқан түр танытып, алдыңғы он аяғын көтеріп алып, сілтеп-сілтеп қояды. Біз әбден ұзағанда барып, кері бұрылған күйі жүгіре жөнелді.

What could I do? Helplessly, I climbed back onto my horse and galloped toward the flock. As I rode away, I shouted, pretending to command, “Aktaban, fas! (run)” A faint hope, just to see if he’d follow. But no. He stayed there, seated still and proud. As we moved further, he didn’t stir. Yet even from afar, I saw his strange farewell. He raised his front legs, one after the other, and waved them in the air- like a quiet salute. Only after we had vanished in the distance did he turn around and run back the way we came.

Nima qilish kerak? Noiloj, otimga o‘tirdim va qo‘ylar tomon yugurdim. Yugurib ketayotib, «Aqtaban, fas!» deb qichqirdim. U ergashadimi, degan umiddamiz. Yo‘q, u o‘sha yerda o‘tirdi. Biz asta-sekin uzoqlashdik, u esa o‘tirgan joyidan qimirlamadi. Eng qizig‘i, u oldingi o‘nta oyog‘ini ko‘tarib, xayrlashayotganini ko‘rsatadi. Biz uzoqlashib ketganimizdan keyingina u orqaga burildi va yugurib ketdi.

"Ne yapmak gerekirdi? Yapacak bir şey yoktu, atıma bindim ve koyunlara doğru dört nala koştum. Koşar koşmaz da 'Aqtaban, fas!' diye seslenip ardından çağırır gibi yaptım. Belki peşimden gelir diye bir umutlandım işte. Ama yok, olduğu yerde öylece oturmaya devam etti. Biz yavaş yavaş uzaklaşırken o, oturduğu yerden hiç kıpırdamadı.

نېمە قىلىش كېرەك؟ ئامال، يوق ئېتىمغا مىندىمدە قويلارغا قاراپ چېپىپ كەتتىم. چېپىپ كەتكەن بويى «ئاقتاپان، فاس!» دەپ ۋاقىراپ قويدۇم. ئەگىشەرمىكىن دېگەن ئويغۇ. يوق، <FR/>شۇ بويى چوقچاراپ تۇرىۋەردى. بىز ئاستا-ئاستىلاپ يىراقلاۋەردۇق، ئۇ بولسا شۇ ئولتارغان قېلىپىدىن قايتمىدى. ئەڭ قىزىقى خوشلاشقانلىقىنى بىلدۈرۈپ، ئالدىڭقى ئوڭ پۇتىنى كۆتىرىۋېلىپ، شىلتىپ-شىلتىپ قويىدۇ. بىز خېلىلا ئۇزاپ كەتكەندە، كەينىگە بۇرۇلغان پەيتى يۈگىرەپ كەتتى.

Nə etmək lazım idi? Ediləcək bir şey yox idi, atıma mindim və qoyunların ardınca dördnala çapdım. Çapar-çapmaz da: – Aktaban, fas! – deyə səslənib, ardımdan çağırır kimi etdim. Bəlkə arxamca gələr deyə bir ümid işığı doğdu içimdə. Amma yox… Olduğu yerdə eləcə oturdu. Biz yavaş-yavaş uzaqlaşarkən o, oturduğu yerdən tərpənmədi.

Бізге ергісі келмеген шығар. Егер ергісі келмесе, о баста-ақ со бойы ауылда қала бермеді ме? Мүмкін осы жерге дейін шығарып салғысы келген болар. Иә, біз көшкен ауыл мен қонар ауылдың ортасын бөліп тұрған осы төбе еді. Осы жерде межелеген де болуы мүмкін.

Maybe he didn’t want to follow us after all. If he hadn’t, wouldn’t he have stayed behind in the village? Maybe he simply wanted to see us off-to this very spot. Yes, this hill marked the boundary between the village we were leaving and the one we were heading to. Perhaps he had drawn his own line in the dust. Perhaps this, for him, was the end of the road.

U bizga ergashishni xohlamagan bo‘lishi mumkin. Agar u ergashishni istamasa, boshidanoq qishloqda qolmasmidi? Balki uni shu yergacha kuzatib qo‘ymoqchi bo‘lgandir. Ha, bu tepalik biz ko‘chib o‘tgan qishloqni qo‘nadigan qishloqdan ajratib turardi. Ehtimol, bu yerda marra olingan bo‘lishi mumkin.

En ilginci, vedalaşıyor gibi bir tavır sergileyip, ön iki ayağını kaldırıp sallayıp sallayıp durdu. Biz tamamen uzaklaştığımızda ise, geriye dönüp koşarak uzaklaştı.Bize katılmak istememiş olmalı. Eğer istemeseydi, en başta köyde kalıverirdi ya? Belki de sadece buraya kadar uğurlamak istemiştir. Evet, biz taşındığımız köy ile yerleşeceğimiz köyümüzü ayıran tam ortasında kalan o tepenin yanına gelmiştik. Belki de tam bu noktayı sınır olarak belirlemişti.

بىزگە ئەگەشكىسى كەلمىگەندۇ، بەلكىم. ئەگەر ئەگەشكىسى كەلمىسە، ئۇ باشتىنلا شۇ يېزىدا قالىۋەرمىدىمۇ؟ مۇمكىن موئۇشۇ يەرگىچە ئۇزۇتۇپ قويغىسى كەلگەندۇ. ھە، بىز كۆچكەن يېزا بىلەن كۆچىدىغان يېزىمىزنىڭ ئوتتۇرىسىنى بۆلۈپ تۇرغان مۇشۇ دۆڭ ئىدى. مۇشۇ يەرگىچە كۆزلىگەن بولۇشى مۇمكىن.

Ən maraqlısı isə o oldu ki, vidalaşırmış kimi ön ayaqlarını qaldırıb bir neçə dəfə yuxarı-aşağı yellədi. Biz artıq tamamilə uzaqlaşanda, geriyə dönüb qaçaraq gözdən itdi. Görünür, bizimlə gəlmək istəmədi. Amma istəməsəydi, elə kənddə qalardı, deyilmi? Bəlkə də sadəcə bura qədər yola salmaq istədi. Bəli, biz köçdüyümüz kəndlə yerləşəcəyimiz kəndin tam ortasındakı təpəyə çatmışdıq. Ola bilər ki, bu nöqtəni özü üçün bir sərhəd olaraq seçmişdi.

Жұман ағам:

My uncle Zhuman sighed:

Juman akam:

Juman amcam:

ژۇمان ئاكام:

Əmim Juman dedi:

– Қап, әттеген-ай... Текті ит еді. Жібермеуіміз керек еді. Мүмкін артынан қуып жетіп, арқанға байлап алып кетейік, – деді.

- Ah… what a shame. He was a noble dog. We shouldn’t have let him go. Maybe we can catch up to him, tie him up and bring him back.

- Oh, afsus… U zodagon it edi. Yubormasligimiz kerak edi. Balki uni quvib yetib, arqonga bog‘lab olib ketarmiz.

Vah, yazık oldu... Asil bir köpekti. Bırakmamamız lazımdı. Belki arkasından gidip yakalayıp ip ile bağlayıp götürmeliyiz, dedi.

– خەپ، ئەپسۇس-ئەي... نەسىللىك ئىت ئىدى. ئەۋەتمەسلىكىمىز كېرەك ئىدى. مۇمكىن كەينىدىن قوغلاپ يېتىپ، ئاغامچىغا باغلاپ ئېلىپ كېتەيلى، – دېدى.

Vay, heyif oldu… Asil bir köpək idi. Bəlkə də buraxmamalı idik. Gedək, arxasınca düşüb tutaq, ipə bağlayıb aparaq.

Мен «керек емес» дедім. Өйткені, ол бекер істеген жоқ. Біріншіден, жеткізбейді де, ұстатпайды да. Екіншіден, ол бәрібір ит болып жарытпайды. Өмір бойы өз еркімен білгенін істеп келген итті байлап ит қыламын деу бекершілік. Сонша жерге жеткізген күннің өзінде, бұл кетемін десе кете салады. Одан да осы сүйкіміміз жоғалмай тұрғанда еркіне қоя берейік деп шештім.

But I said, “No, let him go.” Because he didn’t do it without reason. First of all-he wouldn’t let us catch him, no matter what we tried. Second-what kind of life would it be for a dog like him, tied with a rope, stripped of his freedom? He had lived his whole life by his own rules. Trying to tame a soul like that is a losing battle. Even if we managed to drag him all the way to the new village, he’d leave again the moment he felt like it. Better to part ways while we still hold love for him, I thought. Better that than forcing him to become what he’s not.

Men «kerak emas» dedim. Chunki u bekorga bunday qilmagan. Birinchidan, yetkazmaydi, qo‘lga tushirmaydi. Ikkinchidan, u baribir it emas. Butun umri davomida o‘z ixtiyori bilan qilgan itni bog‘lab, it qilaman deyish behuda. Hatto shuncha joyga olib borganlarida ham, agar u ketmoqchi bo‘lsa, ketadi. Yaxshisi, bu jozibamizni yo‘qotmasdan oldin o‘z holiga qo‘yishga qaror qildim.

Ben ise 'gerek yok' dedim. Çünkü yaptığı şey boşuna değildi. Birincisi, nasıl olsa ne yetişebilirsin ne de yakalayabilirsin. İkincisi, o artık zaten köpek olarak bir işe yaramaz. Hayatı boyunca özgürce kendi bildiğini yapan bir köpeği bağlayıp evcilleştirmek boş çabadır. Diyelim ki bir şekilde götürsek bile, bu köpek gitmek isterse yine gider. O yüzden, daha bize olan sevgisi yitmeden, kendi haline bırakmaya karar verdim.

مەن «كېرەك ئەمەس» دېدىم. سەۋەبى، ئۇ بىكار قىلغىنى يوق. بىرىنچىدىن، يەتكۈزمەيدۇدە، تۇتقازمايدۇ. ئىككىنچىدىن، ئۇ بەرى بىر ئىت بولۇپ يارىمايدۇ. ئۆمۈر بويى ئۆز ئەركى بىلەن بىلگىنىنى قىلىپ كەلگەن ئىتنى باغلاپ ئىت قىلىمەن دېگەن بىكارچىلىق. شۇنچە يەرگە يەتكۈزگەن كۈننىڭ ئۆزىدە، بۇ كېتىمەن دېسە كېتىۋېرىدۇ. ئۇنىڭدىن كۆرە مۇشۇ مۇھەببىتىمىز يوقالماي تۇرغاندا ئۆز ئەركىگە قويۇپ بېرەيلى دەپ يەشتىم.

Mən isə: – Gərək deyil, – dedim. Çünki onun etdikləri boşuna deyildi. Birincisi, nə olsa da ona çatmaq, yaxalamaq mümkün deyil. İkincisi, o artıq bir “köpək” olaraq faydalı olmaz. Ömrü boyu sərbəst, öz bildiyini etmiş bir itə ip taxıb onu ev heyvanı etmək boş yerə əziyyətdir. Deyək ki, bir şəkildə gətirdik, yenə də getmək istəsə, mütləq gedəcək. Ona görə də, bizə olan sevgisi tam itmədən, onu öz halına buraxmağa qərar verdim.

Сөйтіп ойламаған жерден көшімізді Ақтабансыз жалғауымызға тура келді.

And so, without meaning to, our journey continued-without Aktaban.

Shunday qilib, kutilmaganda ko‘chimizni Oqtobonsiz davom ettirishga majbur bo‘ldik.

Böylece, hiç beklemediğimiz bir anda göçümüzü Aqtabansız devam ettirmek zorunda kaldık.

شۇنداق قىلىپ <FR/>ئويلىمىغان يەردىن كۆچنى ئاقتاپانسىز داۋاملاشتۇرۇشقا <FR/>توغرا كەلدى.

Beləcə, heç gözləmədiyimiz halda köçümüzü Aktabansız davam etdirməyə məcbur olduq.

Қанша дегенмен ағайынның аты ағайын, туыстың аты туыс қой. Бізді ауылымыздың адамдары күндік жерден ықылас, пейілмен карсы алып алды. Екі-үш аттылы адам қоржын тола асылған етімен, қымызымен күтіп алды. Арасында менің Берік досым да бар. Сағынысып көрістік, құшақтасып табыстық.

But family is family, and kin is kin. The people of our new village welcomed us warmly, with open hearts, long before we even reached them. Several men on horseback came out to greet us, bringing saddlebags filled with boiled meat and fresh kumys. Among them was my old friend Berik. We hugged, laughing in our reunion, tears pricking our eyes.

Har holda, qarindoshning oti qarindosh, qarindoshning oti qarindosh. Qishlog‘imiz odamlari bizni bir kunlik yo‘ldan mamnuniyat bilan kutib olishdi. Ikki-uch otliq odam xurjun to‘la pishirilgan go‘sht va qimiz bilan kutib oldi. Ular orasida mening do‘stim Berik ham bor. Sog‘inib ko‘rishdik, quchoqlashib topishib oldik.

Akraba dediğin akrabadır, hısım dediğin hısımdır ya. Köyümüzün insanları bizi günlük mesafeden içtenlikle, gönülden karşılamaya gelmişti. İki-üç atlı adam yanlarında çantalar dolusu et ve kımız getirmişlerdi. İçlerinde benim arkadaşım Berik de vardı. Özlemle kucaklaşıp hasret giderdik.

<FR/>قانچە دېگەن بىلەن قېرىنداشنىڭ ئېتى قېرىنداش، تۇققاننىڭ ئېتى تۇققانغۇ. بىزنى يېزىمىزنىڭ ئادەملىرى <FR/>كۈنلۈك يەردىن ئىخلاس، پېيىل بىلەن قارشى ئېلىۋالدى. ئىككى-ئۈچ ئاتلىق ئادەم يوغان خالتىدا توشتۇرۇپ ئېسىلغان گۆشى بىلەن، قىمىزى بىلەن <FR/>كۈتىۋالدى. ئارىسىدا مېنىڭ بېرىك دوستۇممۇ بار. سېغىنىشىپ كۆرۈشتۇق، قۇچاقلىشىپ ئۇچراشتۇق.

Qohum-qardaş dediyin elə qohumdur, el-obanın yeri başqadır. Kəndimizin insanları bizi bir günlük məsafədən səmimi və ürəkdən qarşılamağa gəlmişdilər. İki-üç atlı kişi yanlarında dolu çantalarla ət və qımız gətirmişdilər. Onların arasında mənim dostum Berik də vardı. Həsrətlə qucaqlaşıb doyunca görüşdük.

Арнайы келген ағаларымыз малға иелік қылған соң, біз Берік екеуміз еркін жүрдік. Өткен-кеткенді әңгіме қылдық.

Once the livestock were handed over to the care of the village men, Berik and I roamed freely. We talked endlessly, catching up on the years.

Maxsus kelgan akalarimiz molga egalik qilgandan so‘ng, biz Berik bilan erkin harakat qildik. Biz o‘tmish haqida gaplashdik.

Özel olarak gelen büyüklerimiz hayvanlara sahip çıkınca, Berik’le ben özgürce dolaştık. Geçmişten, olup bitenlerden sohbet ettik.

مەخسۇس كەلگەن ئاكىلىرىمىز مالغا ئىگىلىك قىلغاندىن كېيىن، بىز بېرىك ئىككىمىز ئەركىن يۈردۇق. ئۆتكەن-كەتكەنلەرنى سۆھبەت قىلدۇق.

Xüsusi olaraq gələn böyüklər heyvanlara sahib çıxınca, mən də Beriklə sərbəst gəzməyə başladım. Keçmiş günlərdən, baş verənlərdən söhbət etdik.

– Келетініңді білгем, – дейді.

-I knew you’d come, - he said.

- Kelishingni bilardim, - dedi.

Geleceğini biliyordum, dedi.

– كېلىدىغىنىڭنى بىلگەن، – دەيدۇ.

Gələcəyini bilirdim, – dedi Berik.

– Е-е-е, келмейтіндей Қытай асып кетпеп едік қой. Қытай асқандар да келіп жатыр. Оның жанында төрт жүз шақырым деген не тәйірі, – деп әзілдедім.

-Come on now, -I chuckled, it is not like we crossed over into China or anything. Even those who did are coming back these days. What’s four hundred kilometers compared to that? -he smiled.

- E-e-e, biz Xitoydan o‘tib ketmaganmidik? Xitoyni tark etganlar ham kelmoqda. Uning yonida to‘rt yuz kilometr nima degani, - deb hazillashdim.

Ee, Çin’e falan kaçmadık ya. Çin’e gidenler bile geri dönüyor artık. Onun yanında dört yüz kilometre nedir ki, dedim şakayla.

– ھە ئە، كەلمەيدىغاندەك خىتاي ئېشىپ كەتمىدىققۇ. خىتاي ئېشىپ كەتكەنلەرمۇ كېلىۋاتىدىغۇ. ئۇنىڭ يېنىدا تۆت يۈز چاقىرىم دېگەن نېمە، – دەپ چاقچاق قىلدىم.

Ə, biz elə Çin-zad deyilik ki, – deyə zarafatla cavab verdim. – Çinə gedənlər də qayıdır artıq. Onun yanında bu dörd yüz kilometr nədir ki?

– Қалай, ол жақта да тәуір дос таптың ба?

-So… did you make any good friends out there?

- Nima, u yerda ham yaxshi do‘st topdingmi?

Nasıl, orada iyi bir dost edindin mi?

– قانداق، ئۇ ياقتىمۇ ياخشى دوست تاپتىڭمۇ؟

Bəs orda yaxşı bir dost tapdın?

– Енді, соншама жыл бекер жүрмеген шығармын.

-Well… I wouldn’t say I wandered for nothing.

- Shuncha yil bekorga yurmagan bo‘lsam kerak.

O kadar yıl boşuna geçmemiştir herhalde.

– ئەمدى، شۇنچىما يىل بىكار يۈرمىگەندىمەن.

O qədər il boş keçməyib yəqin.

– Жан достыққа шыдайтыны бар ма екен?

-But do true friendships survive time?

-Jon do‘stlikka chidaydigan odam bormi?

Gerçek dostluk zamanla belli olur, değil mi?

– جان دوستلۇققا چىدايدىغىنى بارمىكەن؟

Əsl dostluq zamanla üzə çıxır, elə deyilmi?

– Бар екен.

-They do.

- Bor ekan.

Oluyormuş.

– بار ئىكەن.

Eləymiş.