Корпустан іздеу

Қырғи жерде отырған торғайдың жоқтығын байқап, абыржып жалмажан аспанға көтеріліп, торғайды іздепті. Бірақ оның көлеңкесін де көре алмапты. Жерде жатқан мүйізді ғана көріп«дәуде болса осы мүйіздің ішіндесің ғой, қанша әккі болсаң да, менен құтыла алмайсың» деп ойлап сорғалап келіп, мүйізді жерден іліп алып, құс патшасы тұрған орманға қарай ұшыпты. Мүйіз зілдей ауыр екен, оның ішінде бір торғай бар, сондықтан қырғи бір ауық ұшқаннан кейін әбден болдырып, алдыға қарай ұшуы мұң болыпты, сонда торғай қашып кетер деп шеңгелін жазбай тісін-тісіне басып ұша беріпті.

When the hawk realized the sparrow was gone, he panicked, quickly soared into the air, and began searching everywhere. But he couldn’t even see the sparrow’s shadow. Only the horn lay below. “You must be hiding inside that horn,” thought the hawk. “No matter how sly you are, you can’t escape me!” He swooped down, grabbed the horn, and flew toward the cuckoo’s forest. But the horn was heavy, the sparrow’s weight made it even heavier. After a while, the hawk grew exhausted, struggling to stay aloft, yet he dared not unclench his claws for fear the sparrow would escape.

Qirg'i yerda o'tirgan chumchuqning yo'qligini payqab, shoshib osmonga ko'tarilib, chumchuqni izlabdi. Biroq uning soyasini ham ko'ra olmabdi. Yerda yotgan shoxnigina ko'rib, "Har holda shu shoxning ichidasan-ku, qanchalik ayyor bo'lsang ham, mendan qutula olmaysan", deb o'ylabdi va pastga sho'ng'ib kelib, shoxni yerdan ilib olib, qushlar podshohi turgan o'rmonga qarab uchibdi. Shox juda og'ir ekan, uning ichida birgina chumchuq borligiga qaramay, qirg'i biroz uchganidan keyin butunlay holdan toyibdi, oldinga qarab uchishi qiyin bo'lib qolibdi. Shunda chumchuq qochib ketar deb, changalini bo'shatmay, tishini-tishiga qo'yib uchishda davom etibdi

Atmaca serçenin yerinde olmadığını fark edince panikle göğe yükselmiş. Etrafa bakmış ama serçeyi bir türlü bulamamış. Sonra yerde duran boynuza gözleri ilişmiş: “Kesin bu boynuzun içindesin! Ne kadar kurnaz olsan da elimden kurtulamazsın,” demiş içinden. Hemen süzülüp boynuzu kaptığı gibi kuşlar kralının yaşadığı ormana doğru uçmaya başlamış. Ama boynuz çok ağırmış! Çünkü içinde serçe varmış. Atmaca biraz uçunca çok yorulmuş, kanatları ağırlaşmış, ileriye uçmakta zorlanmış. Ama serçe kaçmasın diye pençesini hiç gevşetmemiş, dişini sıkıp uçmaya devam etmiş.

قىرغۇي يەردە ئولتارغان قۇشقاچنىڭ يوقلىغىنى بايقاپ، ئەنسىرەپ كۈچ جىگەرى بىلەن ئاسمانغا كۆتۈرىلىپ، قۇشقاچنى ئىزدەپتۇ. بىراق ئۇنىڭ كۆلەڭكىسىنىمۇ كۆرەلمەپتۇ. يەردە ياتقان مۆڭگۈزنىلا كۆرۈپتۇ «ئەڭ بولسا مۇشۇ مۆڭگۈزنىڭ ئىچىدىسەنغۇ، قانچە قۇۋ بولساڭمۇ، مېنىڭدىن قۇتۇلالمايسەن» دەپ ئويلاپ تۆۋەنلەپ كېلىپ، مۆڭگۈزنى يەردىن ئىلىۋېلىپ، قۇش پادىشاسى تۇرغان ئورمانغا قاراپ ئۇچۇپتۇ. مۆڭگۈز <FR/>ئىنتايىن ئېغىر ئىكەن، ئۇنىڭ ئىچىدە بىر قۇشقاچ بار، شۇنىڭ ئۈچۈن قىرغۇي بىر چاما ئۇچقاندىن كېيىن ئىنتايىن ھالسىراپ، ئالدىغا قاراپ ئۇچۇشى غەم بولۇپتۇ، شۇندا قۇشقاچ قېچىپ كېتەر دەپ تىرنىغىنى ئاچماي چىشىنى – چىشىغا بېسىپ ئۇچىۋېرىپتۇ.

Qırğın sərçənin yerində olmadığını hiss edincə təşvişlə göyə qalxmış. Ətrafa baxmış amma sərçəni heç cür tapa bilməmiş. Sonra yerdə duran buynuza gözləri ilişmiş: “Dəqiq bu buynuzun içindəsən! Nə qədər hiyləgər olsan da əlimdən qurtula bilməzsən,” demiş içindən. Dərhal süzülüb buynuzu qapdığı kimi quşlar kralının yaşadığı meşəyə doğru uçmağa başlamış. Amma buynuz çox ağır imiş! Çünki içində sərçə varmış. Qırğın bir az uçunca çox yorulmuş, qanadları ağırlaşmış, irəliyə uçmaqda çətinlik çəkmiş. Amma sərçə qaçmasın deyə pəncəsini heç boşaltmamış, dişini sıxıb uçmağa davam etmiş.

Ұша-ұша әлі құрып, көзі қарауытыпты, аспаннан жерге құлап түсіпті. Жерге қатты түскендіктен есеңгіреп бірнеше домалап та кетіпті. Сиырдың мүйізі де тасқа түсіп, быт-шыт болыпты. Бірақ оның ішіндегі торғай ештеңе болмапты. Ол бірер сілкініп, бір үйдің дөдегесіне шығып алып, қыбы қанғандай мәз болып: – Қырғи да масқара болды! Жерде домалап жатқан түрін-ау, шоқ, шоқ бәлем! – деп шиқылдай беріпті.

After flying for a long time, the hawk became utterly exhausted, his eyes darkened, and he fell from the sky to the ground. The fall was so hard that he tumbled several times across the earth. The cow’s horn also hit a rock and shattered into pieces. But the sparrow inside was completely unharmed. He shook himself off, hopped up onto a nearby rooftop, and chirped gleefully: – The hawk has made a fool of himself! Look at him rolling on the ground! Peck, peck, you fool!

Ucha-ucha madori qurib, ko‘zlari tinibdi, osmondan yerga qulab tushibdi. Yerga qattiq tushgani sababli esangirab, bir necha bor dumalab ham ketibdi. Sigirning shoxi ham toshga tegib, chil-chil bo‘libdi. Biroq uning ichidagi chumchuqqa hech narsa qilmapti. U bir-ikki silkinib, bir uyning peshtoqiga chiqib olib, ko‘ngli joyiga tushgandek mazza qilib: – Qirg‘iy ham sharmanda bo‘ldi! Yerda dumalab yotgan turini qara-ya, shoq-shoq (senga shu ham kam), balam! – deb chirillay beribdi

Atmaca uça uça öyle yorulmuş ki artık gücü tükenmiş, gözleri kararmış ve gökten aşağı düşmüş! Yere çok sert çarpınca birkaç kez yuvarlanmış. Boynuz da yere çakılmış ve paramparça olmuş. Ama içindeki serçeye hiçbir şey olmamış. Serçe üstünü başını silkmiş, sonra yakındaki bir evin çatısına çıkmış. Çok mutlu olmuş ve keyifle bağırmaya başlamış: “Hah! Atmaca da rezil oldu! Yerde yuvarlanmış duruyor, şak şak, oh olsun sana!”

ئۇچۇپ – ئۇچۇپ يەنە قۇرۇپ، كۆزى قاراڭغۇلىشىپ، ئاسماندىن يەرگە يىقىلىپ چۈشۈپتۇ. يەرگە قاتتىق چۈشكەنلىكتىن ئېسىنى يىغالماي بىر نەچچە دومۇلاپمۇ كېتىپتۇ. سىيىرنىڭ مۆڭگۈزىما تاشقا چۈشۈپ بىت – چىت بولۇپتۇ. بىراق ئۇنىڭ ئىچىدىكى قۇشقاچ ھېچ نەرسە بولماپتۇ. ئۇ بىر سىلكىنىپ، بىر ئۆينىڭ <MS/>چوققىسىغا چىقىۋېلىپ، پۇخارى قانغاندەك مەز بولۇپ: – قىرغۇيمۇ <FR/>شەرمەندە بولدى! يەردە دومىلاپ ياتقان تۈرىناي، ۋاي، ۋاي توۋۋا! – دەپ چىكىلداۋېرىپتۇ.

Qırğın uça-uça elə yorulmuş ki artıq gücü tükənmiş, gözləri qaralmış və göydən aşağı düşmüş! Yerə çox sərt çırpılınca bir neçə dəfə yuvarlanmış. Buynuz da yerə çırpılmış və parça-parça olmuş. Amma içindəki sərçəyə heç bir şey olmamış. Sərçə üstünü-başını silkələmiş, sonra yaxınlıqdakı bir evin damına çıxmış. Çox xoşbəxt olmuş və keflə bağırmağa başlamış: “Hə! Qırğın da rəzil oldu! Yerdə yuvarlanıb durur, şaqq-şaqq, oh olsun sənə!”

Жерде бір қанша рет домалаған соң, есін жиған қырғи ұшып барып, дөдегеде отырған торғайды ұстап алып, көкекке апарып беріпті.

After rolling around for a while, the hawk regained his senses. Furious, he flew up, caught the sparrow sitting on the rooftop, and brought him before the cuckoo.

Yerda bir necha marta dumalab, hushini yig‘ib olgan qirg‘iy uchib borib, to‘rda o‘tirgan chumchuqni ushlab, kakkuga olib bordi.

Atmaca, biraz yerde yuvarlandıktan sonra kendine gelmiş. Hemen uçmuş ve çatının köşesinde duran serçeyi yakalamış. Sonra onu kuşlar kralı guguk kuşuna götürmüş.

يەردە بىر <FR/>نەچچە رەت دومىلىغاندىن كېيىن، ئېسىنى يىغقان قىرغۇي ئۇچۇپ بېرىپ، <FR/>چوققىدا ئولتارغان قۇشقۇچنى تۇتىۋېلىپ، كاككۇكقا ئاپىرىپ بېرىپتۇ.

Qırğın, bir az yerdə yuvarlandıqdan sonra özünə gəlmiş. Dərhal uçmuş və damın küncündə duran sərçəni tutmuş. Sonra onu quşlar kralı ququ quşuna aparmış.

Көкек торғайды сұраққа тартыпты. Торғай сайқалдықпен құтыла алмайтын болған соң, шынын айтыпты. Кептердің үш балапанын жеп, ұясын бұзғандығын мойындапты.

The cuckoo interrogated the sparrow. Realizing he could no longer escape with tricks, the sparrow confessed the truth that he had eaten the dove’s three chicks and destroyed her nest.

Kakku chumchuqni so‘roqqa tutdi. Chumchuq fohishalik bilan qutulolmagani uchun haqiqatni aytdi. U uchta kaptar bolasini yeb, uyasini buzganini tan oldi.

Guguk kuşu serçeyi sorguya çekmiş. Serçe, artık yalanla kurtulamayacağını anlamış ve gerçeği söylemiş. Güvercinin üç yavrusunu yediğini, yuvasını da bozduğunu itiraf etmiş.

كاككۇك قۇشقاچنى سۇراققا تارتىپتۇ. قۇشقاچ ئالداش بىلەن قۇتىلالمايدىغانلىقىنى بىلگەندىن كېيىن، راستىنى ئېيتىپتۇ. كەپتەرنىڭ ئۈچ چۈجۈسىنى يەپ، ئۇگىسىنى بۇزغانلىقىنى بوينىغا ئاپتۇ.

Ququ quşu sərçəni dindirməyə başlamış. Sərçə, artıq yalanla qurtula bilməyəcəyini anlamış və həqiqəti söyləmiş. Göyərçinin üç balasını yediyini, yuvasını da dağıtdığını etiraf etmiş.

Құс патшасы көкек қырғиға: «Ол мұнан былай адымдап емес, екі аяғымен секіріп секектейтін болсын, аяғына кісен сал», – деп бұйырыпты. Сондықтан торғайдың бүгінге дейін адымын ашып жүре алмайтыны осыдан екен.

The cuckoo, king of the birds, turned to the hawk and said: –From now on, he shall not walk step by step, but only hop on both legs. Shackle his feet! And that is why, to this day, the sparrow cannot walk normally but only hops.

Qushlar podshosi kakku qirg‘iyga: "Bundan buyon u qadam tashlamay, ikki oyog‘i bilan sakrasin, oyog‘iga kishan sol," deb buyurgan ekan. Shuning uchun chumchuq shu kungacha qadam tashlay olmaydi.

Bunun üzerine guguk kuşu şöyle demiş: “Bu serçe artık yürüyemesin. Hep iki ayağıyla sekerek gitsin. Ayaklarına da zincir takın! İşte bu yüzden serçe bugüne kadar düzgün yürüyememiş, hep zıplayarak gezermiş.

قۇش پادىشاسى كاككۇك قىرغۇيغا: «ئۇ بۇنىڭدىن كېيىن چامداپ ئەمەس، ئىككى ئايىغى بىلەن سەكىرەپ سەكىلدەيدىغان بولسۇن، ئايىغىغا كويزا سال»، – دەپ بۇيرۇپتۇ. شۇڭلاشقا قۇشقاچنىڭ <FR/>بۈگۈنگىچە قەدىمىنى ئېچىپ يۈرەمەيدىغىنى مۇشۇنىڭدىن ئىكەن.

Bunun üzərinə ququ quşu belə demiş: “Bu sərçə artıq yeriyə bilməsin. Həmişə iki ayağıyla hoppana-hoppana getsin. Ayaqlarına da zəncir taxın!” Bax bu səbəbdən sərçə bu günə qədər düzgün yeriyə bilməmiş, həmişə hoppanaraq gəzərmiş.

Ерте, ерте, ертеде бір жыл үш жүз алпыс бес күн бойына тырс етіп жаңбыр тамбапты. Жер бетіндегі мәуелеп өскен ағаш та, құлпырған әсем гүлдер, жайқалып тұрған өсімдіктердің жапырақтары шыжыған ыстықтың салдарынан сарғайып солыпты. Бұдан былайғы жерде тірі жүрудің қиындығын білген құстар су табудың амалын қарастыру үшін көп болып жиналып кеңес құрыпты. Сонда құстың бірі: –  Теңіз жағалауына барсақ кеберсіген тұмсығымыздың суға тиюі сөзсіз ғой, бірақ ол тым алыс, енді не істесе болар екен, – депті.

Once upon a time, for three hundred sixty-five days, not a single drop of rain fell. The trees that once flourished, the beautiful flowers, and the lush plants all withered and turned yellow under the scorching sun. Knowing that survival would soon become impossible, the birds gathered together to hold a great council to find water. Then one of them said: If we go to the seashore, our dry beaks will surely touch the water, but it is far away. What else can we do?

Qadim-qadim zamonda, bir yil — uch yuz oltmish besh kun davomida bir tomchi ham yomg‘ir yog‘mabdi. Yer yuzidagi mevali daraxtlar, qulflashib turgan go‘zal gullar, yam-yashil o‘simliklarning barglari jazirama issiq natijasida sarg‘ayib, so‘lib qolibdi. Bundan buyon yashab qolish qiyinligini tushungan qushlar suv topish chorasini ko‘rish uchun to‘planib, kengash quribdilar. Shunda qushlardan biri: - Dengiz bo‘yiga borsak, qurib qolgan tumshug‘imiz suvga tegishi aniq, lekin u juda uzoqda, endi nima qilish kerak, - dedi u.

Çok çok eski zamanlarda, bir yıl boyunca yani tam üç yüz altmış beş gün yağmurdan tek bir damla bile düşmemiş. Yeryüzündeki ağaçlar boynunu bükmüş, rengârenk çiçekler solmuş, yapraklar sararıp kurumuş. Sıcak öyle kavurmuş ki, kimse rahat nefes alamamış. Kuşlar da bu zor durumdan kurtulmak için bir araya gelip toplanmış, kendi aralarında konuşmaya başlamışlar. Kuşlardan biri:

بۇرۇن، بۇرۇن، بۇرۇندا بىر يىل ئۈچ يۈز ئاتمىش بەش <FR/>كۈن بويى تىم قىلىپ يامغۇر ياغماپتۇ. يەر بېتىدىكى شاخاراپ ئۆسكەن ياغاچمۇ، گۈللىگەن چىرايلىق گۈللەر، يېپ – يېشىل تۇرغان ئۆسۈملۈكلەرنىڭ يوپۇرماقلىرى شاۋقۇن ئىسىقنىڭ تەسىرىدىن سارغىيىپ قۇرۇپتۇ. <FR/>بۇنىڭدىن بۇيان بۇ يەردە تىرىك يۈرۈشنىڭ قىيىنلىغىنى بىلگەن قۇشلار سۇ تېپىشنىڭ ئامالىنى قاراشتۇرۇش ئۈچۈن كۆپ بولۇپ يىغىلىپ كېڭەش قۇرۇپتۇ. شۇندا قۇشنىڭ بىرى: – دېڭىز ياقىسىغا بارساق قۇرىتىلغان تۇمشۇقىمىزنىڭ سۇغا تېگىشى سۆزسىزغۇ، بىراق ئۇ ئىنتايىن يىراق، ئەمدى نېمە قىلساق بولار ئىكەن، – دەپتۇ.

Çox-çox qədim zamanlarda, bir il boyunca yəni tam üç yüz altmış beş gün yağışdan tək bir damla belə düşməmiş. Yer üzündəki ağaclar boynunu bükmüş, rəngarəng çiçəklər solmuş, yarpaqlar saralıb qurumuş. İstilik elə qovurmuş ki, heç kim rahat nəfəs ala bilməmiş. Quşlar da bu çətin vəziyyətdən qurtulmaq üçün bir araya gəlib toplanmış, öz aralarında danışmağa başlamışlar.

Ақ тырна: – Оның шарасы жеңіл! Теңіз жағалауынан шоқып бір арық алсақ, судың өзі ағып келеді, – депті.

The white heron replied: The solution is simple! If we peck out a small channel from the sea, the water will flow to us!

Oq turna: - Buning chorasi oson! Dengiz qirg‘og‘idan ariq qazib olsak, suv o‘zi oqib keladi.

“Deniz kenarına gitsek, susuzluktan çatlayan gagalarımız suya mutlaka değer. Ama deniz çok uzak... Ne yapsak acaba?”demiş.

ئاق تۇرنا: – ئۇنىڭ چارىسى يېنىك! دېڭىز ياقىسىنى چوقۇپ بىر ئېرىق ئالساق، سۇنىڭ ئۆزى ئېقىپ كېلىدۇ، – دەپتۇ.

Quşlardan biri: “Dəniz kənarına getsək, susuzluqdan çartlayan dimdiklərimiz suya mütləq dəyər. Amma dəniz çox uzaq... Nə etsək görəsən?” demiş. O zaman ağ durna: “Asan! Dəniz sahilindən bir kanalca açsaq, su öz-özünə axıb gələr!”

Құстар бұл ақылды жөн көріп, теңіз жағалауына арық алуға бармақшы болыпты. Тек бір торғай ғана жаным қиналмасын деп төбе жағын аппақ қып бояп алыпты да құстарға: – Қылшылдаған жас емес, қырқылжыңның бірімін, басым да ағарды! Бұл жұмысқа қайтып ат салыспақпын? – депті.

All the birds agreed that this was a wise idea and decided to go to the seashore to dig a canal with their beaks. Only one sparrow stayed behind. He painted the top of his head white and said: – I’m no longer young and strong. My head has already turned gray. Why should I trouble myself with such hard work?

Qushlar bu maslahatni ma’qul ko‘rib, dengiz qirg‘og‘iga ariq olmoqchi bo‘lishdi. Faqat bir chumchuq jonim qiynalmasin deb tepasini oppoq qilib bo‘yagan va qushlarga: - Qilchillagan yosh emas, qirchillama odamlardan biriman, boshim ham oqardi! Bu ishga yana qanday qilib hissa qo‘shaman? - debdi.

O zaman ak turna: “Kolay! Deniz kıyısından bir kanalcık açsak, su kendiliğinden akar gelir!”

قۇشلار بۇ ئېقىللىق جاننى كۆرۈپ، دېڭىز ياقىسىغا ئېرىق ئېلىشقا بارماقچى بولۇپتۇ. بىرىق بىر قۇشقاچلا جېنىم قىينالمىسۇن دەپ ئۈستى تەرىپىنى ئاپپاق قىلىپ بوياۋېلىپ قۇشلارغا: – چىشى ئۆتكۈر ياش ئەمەس، <MS/>چېپىلغاقلارنىڭ بىرىمەن، بېشىمۇ ئاقاردى! بۇ ئىشقا قانداق ئات سېلىشماقچىمەن؟ – دەپتۇ.

Quşlar bu fikri çox bəyənmiş və hamısı birlikdə dəniz sahilindən kanal açmağa qərar vermişlər. Amma bircə sərçə bu işə qatılmaq istəməmiş. Əvvəl başının təpə hissəsini ağappaq boyamış, sonra da belə demiş: “Mən gənc deyiləm axı! Yaşlanmışam artıq, saçım da ağardı. Belə çətin işə necə qatıla bilərəm?”

Құстар оған қалсаң қал дегеннен басқа ештеңе айта алмапты. Сөйтіп құстар теңіз жағасынан тұмсықтарымен шоқып арық алуға жапа-тармағай аттаныпты. Олардың шоқи-шоқи тұмсықтары қанап кетіпті. Шыжыған ыстық күн қанаттарын күйдірер- мен болыпты. Олар ыстықтан пысынап өлуге айналғанда ғана суы бар салқын жерге барып, аз тыныстап алып, жұмыстарын қайта жалғастырадыекен. Олар сөйтіп жеті күн жеті түн жапалы шайқас жасап, теңіз жағасынан арық тартып келіпті. Су ағып өткен алқап жасыл түске еніп, гүл-шешектер құлпыра ашылыпты. Бұны көріп шаттанған құстар шаттық әнін шырқап шарқ ұрып, қуаныштарын салтанат етіпті.

The other birds said nothing but left him behind and flew to the shore. There, they began pecking at the dry earth to dig a canal from the sea. Their beaks soon bled, and the blazing heat scorched their wings. When they could barely endure it any longer, they flew to a cool, shady spot to rest for a short while, then returned to their labor. For seven days and seven nights they worked tirelessly, pecking and digging, until finally, the canal reached the plain. Water flowed through, turning the land green again. Flowers bloomed, and the fields came alive. Overjoyed, the birds burst into song, celebrating their success.

Qushlar unga "qolsang qol" deyishdan boshqa hech narsa ayta olmabdilar. Shunday qilib, qushlar dengiz qirg‘og‘idan tumshuqlari bilan cho‘qilab ariq qazishga yoppasiga otlanibdilar. Ularning cho‘qilayverib tumshuqlari qonab ketibdi. Jazirama issiq quyosh qanotlarini kuydirayozibdi. Ular issiqdan pishib, o‘lish darajasiga kelgandagina suvli salqin joyga borib, bir oz dam olib, ishlarini yana davom ettiradilar ekan. Ular shu tariqa yetti kecha-yu yetti kunduz mashaqqatli mehnat qilib, dengiz qirg‘og‘idan ariq tortib kelibdilar. Suv oqib o‘tgan maydonlar yashil tusga kirib, gul-chechaklar qulflashib ochilibdi. Buni ko‘rib shodlangan qushlar shodlik kuyini kuylab, charx urib, quvonchlarini tantana qilibdilar

Kuşlar bu fikri çok beğenmiş ve hep birlikte deniz kıyısından kanal açmaya karar vermişler. Ama bir tek serçe bu işe katılmak istememiş. Önce başının tepe kısmını bembeyaz boyamış, sonra da şöyle demiş: “Ben genç değilim ki! Yaşlandım artık, saçım da ağardı. Böyle zor işe nasıl katılırım?”

قۇشلار ئۇنىڭغا قالساڭ قال دېگەندىن باشقا ھېچ نەرسە ئېيتالماپتۇ. شۇنداق قىلىپ قۇشلار دېڭىز ياقىسىدىن تۇمشۇقلىرى بىلەن چوقۇپ ئېرىق ئېلىشقا ھەممىسى بىردەك ئاتلىنىپتۇ. ئۇلارنىڭ چوقۇپ – چوقۇپ تۇمشۇقلىرى قاناپ كېتىپتۇ. قايناق ئىسسىق كۈن قاناتلىرىنى كۆيدىرىشكە باشلاپتۇ. ئۇلار ئىسسىقتىن پىشىپ ئۆلۈشكە باشلىغاندىلا سۈيى بار سالقىن يەرگە بېرىپ، ئاز دەم ئېلىپ، ئىشلىرىنى قايتا داۋاملاشتۇرىدىكەن. شۇنداق قىلىپ، يەتتە كۈن – يەتتە تۈن يېپىلىپ ھۇ جۇم قىلىپ، دېڭىز ياقىسىدىن ئېرىق تارتىپ كېلىپتۇ. سۇ ئېقىپ ئۆتكەندىن كېيىن يېشىل رەڭگە بويىلىپ، گۈل – چېچەكلەر كۆكىرىپ ئېچىلىپتۇ. بۇنى كۆرۈپ شاتلانغان قۇشلار شاتلىق ناخشىسىنى ئېيتىپ ياڭراپ چاقناپ، خۇشاللىقلىرىنى تەنتەنە قىلىپتۇ.

Digər quşlar da sadəcə, “O zaman sən qal,” demiş.Sonra bütün quşlar hamısı birlikdə qanad çırpa-çırpa dəniz sahilinə getmişlər. Oraya çatınca dimdikləriylə torpağı eşələyib kanal açmağa başlamışlar. O qədər çox çalışmışlar ki dimdikləri qanamış, isti günəş az qala qanadlarını yandırmış. Çox yorulanda isə sərin bir yerə gedib bir az dincəlmiş, sonra yenidən çalışmağa başlamışlar. Yeddi gün yeddi gecə boyunca heç dayanmadan çalışmışlar. Sonda kanalı qazmışlar və suyu gətirmişlər. Su keçdiyi yerləri canlandırmış, çiçəklər rəngbərəng açmış, hər yer yaşıllaşmış.

Басын ақ борымен бояған манағы торғай ғана ішқұста болып жабырқайды екен. Қанат қағып шарықтауға, ән шырқауға оның дәті бармапты. Басқалар мазақтап күлеме деп басын да көтере алмапты. Қанша жуып арпалысса да, басындағы ақ борды да кетіре алмапты. Сондықтан жұрт оны қазірге дейі «ақбас торғай» деп атайды.

Only the sparrow who had painted his head white stayed gloomy and ashamed. He had no heart to flap his wings or sing. He couldn’t even lift his head, fearing the others would mock him. No matter how much he washed, the white paint on his head wouldn’t come off. And that is why, even today, people call him the White-Headed Sparrow.

Boshibi oq bo‘r (mel) bilan bo‘yagan boyagi chumchuqgina ich-etini yeb, g‘amgin bo‘lib yuribdi ekan. Qanot qoqib parvoz qilishga, qo‘shiq kuylashga uning beti chidab bormabdi. Boshqalar masxara qilib kulishmasin deb, boshini ham ko‘tara olmabdi. Qancha yuvib harakat qilsa ham, boshidagi oq bo‘rni ketkaza olmabdi. Shuning uchun odamlar uni hozirgacha "oqbash chumchuq" deb ataydilar.

Diğer kuşlar da sadece, “O zaman sen kal,” demiş. Sonra tüm kuşlar hep birlikte kanat çırpa çırpa deniz kıyısına gitmişler. Oraya varınca gagalarıyla toprağı eşeleyip kanal açmaya başlamışlar. O kadar çok çalışmışlar ki gagaları kanamış, sıcak güneş neredeyse kanatlarını yakmış. Çok yorulduklarında ise serin bir yere gidip biraz dinlenmiş, sonra tekrar çalışmaya başlamışlar. Yedi gün yedi gece boyunca hiç durmadan çalışmışlar. Sonunda kanalı kazmışlar ve suyu getirmişler. Su geçtiği yerleri canlandırmış, çiçekler renk renk açmış, her yer yeşermiş.Bunu gören kuşlar çok mutlu olmuş, şarkılar söylemiş, sevinç içinde uçuşmuşlar.

بېشىنى ئاق بورا بىلەن بويىغان بايىقى قۇشقاچلا ئىچى كۆيۈپ، قايغۇرىدىكەن. قانات قېقىپ ئۇچۇشقا، ناخشا ئېيتىشقا ئۇنىڭ نومۇسى بارماپتۇ. باشقىلار ئۈستىمدىن كۈلەمدۇ دەپ بېشىنىمۇ كۆتىرەلمەپتۇ. قانچە يۇيۇپ ئېتىشسىمۇ، بېشىدىكى ئاق بورنىمۇ كەتكۈزەلمەپتۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن يۇرت ئۇنى ھازىرغىچە «ئاق باش تورغاي» دەپ ئاتايدۇ.

Bunu görən quşlar çox xoşbəxt olmuş, mahnılar oxumuş, sevinc içində uçuşmuşlar. Başını ağ kirəclə boyayan o sərçəcik, bir küncdə içinə qapanıb kədərli-kədərli durmuş. Uça bilməmiş, oxuya bilməmiş... Digər quşlar lağ edər deyə başını qaldıra bilməmiş belə. Nə qədər yusa da, nə qədər silsə də başındakı ağlıq çıxmamış. Bax o gündən bəri hər kəs ona “Ağbaş Sərçə” deyərmiş.

Бір уақыттарда бір түлкі, бір тасбақа және бір кене – үшеуі жолдас болып келе жатса, бір жерде бір уыс тары жатыр екен.

Once upon a time, a fox, a tortoise, and a tick were traveling together when they came across a handful of millet lying on the ground.

Bir vaqtlar bir tulki, bir toshbaqa va bir kana - uchalasi hamroh bo‘lib ketayotgan bo‘lsa, bir joyda bir hovuch tariq yotar edi.

Başını beyaz kireçle boyayan o serçecik, bir köşede içine kapanıp üzgün üzgün durmuş. Uçamamış, ötememiş… Diğer kuşlar alay eder diye başını kaldıramamış bile. Ne kadar yıkasa da, ne kadar silse de başındaki beyazlık çıkmamış. İşte o günden beri herkes ona “Akbaş Serçe” dermiş.

<FR/>بىر ۋاقىتلاردا بىر تۈلكە، بىر تاشپاقا ۋە بىر سالجا – ئۈچى يولداش بولۇپ كېلىۋاتسا، بىر يەردە <FR/>بىر ئوچۇم تېرىق ياتقان ئىكەن.

Əvvəl zaman içində, xəlbir saman içində, bir tülkü, bir tısbağa və bir gənə birlikdə səyahətə çıxmışlar. Gedərkən bir ovuc darı tapmışlar.

Үшеуі ойласып: «Мұны тұқым қылып, жерге егіп, көбейтіп, бөліп алайық», – дейді.

They thought it over and said, – Let’s plant it as seed, grow more, and then divide it among ourselves.

Uchovlari maslahatlashib: "Buni urug‘ qilib, yerga ekib, ko‘paytirib, bo‘lib olaylik," deyishadi.

Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, bir tilki, bir kaplumbağa ve bir kene birlikte yolculuğa çıkmışlar. Giderken bir avuç darı bulmuşlar.

ئۈچى ئويلىنىپ: «بۇنى ئۇرۇق قىلىپ، يەرگە تېرىپ، كۆپەيتىپ، بۆلۈشۈپ ئالايلى»، – دەيدۇ. تۈلكە بىر يارنى كۆرۈپ:

Üçü birdən dərhal qərar vermiş: “Bu darını toxum edək, əkib biçək, sonra da paylaşarıq,” demişlər.

Түлкі бір жарды көріп: – Мен осы жарды сүйеп тұрайын, болмаса құлап кетер, – деп, жардың астын саялап жатып алды. Тасбақа байғұс жерді тырналап, кене сорлы тарыны жиып, егіп, әлекке түсті. Сөйтіп көп бейнет шегіп, піскен соң, ол тарыны орып жинап алды. Бұны бастырып еді, бір аяқ тары болды. Біреуі барып түлкіні шақырып еді.

The fox saw a nearby cliff and said: I’ll hold up this cliff so it doesn’t collapse, – and he lay down beneath it in the shade. Meanwhile, the poor tortoise scratched the earth to plow it, and the miserable tick gathered and sowed the millet seeds. They worked hard for a long time, and when the millet ripened, they harvested it. After threshing, they had one full sack of millet. One of them went to call the fox.

Tulki bir qoyani ko‘rib: – Men mana shu jarlikni suyab turay, bo'lmasa qulab tushadi, – deb, jarlik ostiga panalab yotib oldi. Bechora toshbaqa yerni tirnab, kana sho'rlik esa tarini yig'ib, ekib, ovora bo'lishdi. Shu tariqa ko'p mehnat qilib, pishganidan so'ng, tariqni o'rib yig'ib olishdi. Uni yanchishgan edi, bir oyoq (idish) tariq bo'ldi. Birortasi borib tulkini chaqirib keldi.

Üçü birden hemen karar vermiş: “Bu darıyı tohum yapalım, ekip biçelim, sonra da paylaşırız,” demişler. Tilki hemen bir kayalığı işaret edip:

– مەن مۇشۇ يارغا قاراپ تۇراي، بولمىسا يىقىلىپ كېتەر، – دەپ، يارنىڭ سايىسىدا يېتىۋالدى. تاشپاقا بېچارە يەرنى تىرنىلاپ، سالجا بېچارە تېرىقنى يىغىپ، تېرىپ، <FR/>ئاۋارىگە چۈشتى. شۇنداق قىلىپ كۆپ جاپا چېكىپ، پىشقاندىن كېيىن، ئۇ تېرىقنى ئورۇپ يىغىۋالىدۇ. بۇنى يىغۋېدى، بىر كىچىك قاچا تېرىق بولدى. بىرى بېرىپ تۈلكىنى چاقىرۋېدى.

Tülkü dərhal atılmış: “Mən bu qayalığı tutum, devrilməsin. Siz işinizə baxın,” demiş və kölgəyə qısılıb yatıbmış. Yazıq tısbağa torpağı qazmış, gənə də balaca bədəniylə darıları daşıyıb əkmiş. Çox çalışmışlar, tər tökmüşlər. Sonda darılar yetişmiş, biçmişlər, toplamışlar. Üyüdüb əzəndə bir kasa dolusu darı çıxmış. Biri gedib tülkünü çağırmış.

Түлкі келді дағы: – Бұл тарыны үшеуіміздің бөлгенімізге болмайды. Үш бөлгесін бұл әрқайсымызға қаншадан тиеді? Онан да үшеуіміз жарысып қай озғанымыз алайық, – деді. Мақұл деп үшеуі қатарласып, бір жерге келіп, «алла әкбар» деп түлкі жөней бергенде, кене түлкінің башпайына жабысып ол да кетті.

The fox came and said: It’s no good dividing this millet into three parts. How much would each of us get anyway? Instead, let’s have a race — whoever wins gets it all! They agreed. The three of them lined up, and as soon as the fox cried, “Allahu Akbar!”, he dashed off. The tick, however, had already clung to one of the fox’s toes and raced along with him.

Tulki keldi-da: - Bu tariqni uchovimiz bo‘lishimiz mumkin emas. Har birimizga uch qismdan qancha to'g'ri keladi? Yaxshisi, uchovimiz musobaqalashib, qaysi birimiz yutganimizni olaylik, - dedi. Uchalasi rozi bo‘lib, bir joyga kelishdi va tulki "alla akbar" deb jo‘nab ketayotganida, kana tulkining barmog‘iga yopishib, u ham ketdi.

“Ben bu kayayı tutayım, devrilmesin. Siz işinize bakın,” demiş ve gölgeye kıvrılıp yatıvermiş. Zavallı kaplumbağa toprağı kazmış, kene de minicik vücuduyla darıları taşıyıp ekmiş. Çok çalışmışlar, ter dökmüşler. Sonunda darılar olgunlaşmış, biçmişler, toplamışlar. Öğütüp ezince bir tas dolusu darı çıkmış. Biri gidip tilkiyi çağırmış. Tilki hoplaya zıplaya gelmiş ve…

تۈلكە كەلدىدە: – بۇ تېرىقنى ئۈچىمىزنىڭ بۆلۈشىمىزگە بولمايدۇ. ئۈچكە بۆلسەك بۇ ھەر قايسىمىزغا قانچىدىن تېگىدۇ؟ ئۇنىڭدىن كۆرە ئۈچىلىمىز چېپىشىپ كىم يەڭسە شۇ ئالسۇن، – دەيدۇ. ماقۇل دەپ ئۈچىلىسى قاتارلىشىپ، بىر يەرگە كېلىپ، «<FR/>ئاللا ئەكبەر» دەپ تۈلكە ئاتلىنىپ كەتكەندە، سالجا تۈلكىنىڭ <MS/>بارمىغىغا ياپىشىپ ئۇمۇ كەتتى.

Tülkü hoppana-hoppana gəlmiş və... “Bu darını üçə bölmək bizə yaramaz. Ən yaxşısı yarış edək, kim qazanarsa o alsın!” Tısbağa və gənə “Yaxşı!” demiş. Üçü yan-yana düzülmüş. “Allahuəkbər!” deyincə tülkü atılmış. Amma gənə gizlicə tülkünün ayağına yapışmış. Tülkü var gücüylə qaçmış, qaçmış...

Түлкі өліп-өшіп барынша жүгіріп келіп, қырманға отырайын деп еді, кене: – Әй, батшағар, мені басып өлтіресің бе, – деді.

The fox ran with all his might, gasping for breath, and when he finally reached the threshing ground and was about to sit down, the tick cried out: Hey, you brute! Watch out, you’re about to crush me! The fox was startled.

Tulki jon-jahdi bilan yugurib kelib, xirmonga o‘tirmoqchi edi, kana: - Hoy, batshag'ar (la'nati), meni bosib o'ldirasanmi? - dedi.

Tilki hemen atılmış: “Bu darıyı üçe bölmek bize yaramaz. En iyisi yarış yapalım, kim kazanırsa o alsın!” Kaplumbağa ve kene “Peki!” demiş. Üçü yan yana dizilmiş. “Allahuekber!” deyince tilki fırlamış. Ama kene gizlice tilkinin ayağına yapışmış. Tilki var gücüyle koşmuş, koşmuş... Sonunda harmana ulaşınca, “Oh!” deyip oturacak olmuş ki, kene bağırmış: “Ay tilki, beni ezip öldürecek misin sen?”

تۈلكە ئۆلۈپ – ئۆچۈپ بارغىچە يۈگىرەپ كېلىپ، خامانغا ئولتۇراي دېگىچە، سالجا: – ھەي، كەمتەر، مېنى بېسىپ ئۆلتىرەمسەن، – دەيدۇ.

Sonda xırmana çatınca, “Oh!” deyib oturacaqmış ki, gənə bağırmış: “Ay tülkü, məni əzib öldürəcəksən sən?”

Түлкі: – Әй, сен қашан келдің? – деді.

– What? When did you get here? – he asked.

-Sen qachon kelding? - deb so'radi.

Tilki şaşırmış: “Ne zaman geldin sen?”

تۈلكە: – ھەي، سەن قاچان كەلدىڭ؟ – دېدى.

Tülkü çaşmış: “Nə vaxt gəldin sən?”

Кене: – Сен бағана «алла әкбар» дегенде-ақ мен келіп қалғамын! – деді. Екеуі шатақтасып жатқанда, аузы-мұрны қан болып, тасбақа келеді.

– I was here the moment you shouted “Allahu Akbar!” – replied the tick. While they were bickering, the tortoise finally arrived, panting, blood oozing from his mouth and nose.

Kana: -Sen boya «Allohu akbar» deganingdayoq men kelib bo'lgandim! - dedi. Ikkalasi janjallashib turganida, og'iz-burni qon bo'lib toshbaqa kelib qoldi.

Kene de demiş: “Sen Allahuekber dediğinde ben çoktan buradaydım!” İkisi tartışırken, bir de ne görsünler! Ağzı burnu yara bere içinde kaplumbağa sürünerek geliyormuş.

سالجا: – سەن بايە «<FR/>ئاللا ئەكبەر» دېگەندىلا مەن كېلىپ قالغان! – دېدى. ئىككىسى تالىشىۋاتقاندا، ئاغزى – بۇرنى قان بولۇپ، تاشپاقا كېلىدۇ.

Gənə də demiş: “Sən ‘Allahuəkbər’ dediyində mən çoxdan burada idim!” İkisi mübahisə edərkən, bir də nə görsünlər! Ağzı-burnu yara-para içində tısbağa sürünərək gəlirmiş.

Келе сала: – Ойбай, түлкі, мен бір бәле көріп келдім! Жаңа сендердің артыңнан екі қарагер аты бар, қара бүркіті бар және екі тазысы бар екі адам келіп, «жаңағы қасыңдағы түлкі жолдасыңды тауып бер» деп менің аузы-мұрнымды қызыл ала қан қылды, сонда да мен сені айтқаным жоқ. Әйтеуір осы жаққа қарай келе жатыр, – дейді.

– Oh, fox! – he gasped. – I barely escaped a disaster! Just after you left, two men on bay horses, with a black falcon and two hounds, came up behind me. They beat me terribly, demanding I tell them where my companion, the fox, went. But I didn’t say a word! They’re coming this way now! The fox trembled.

Kela solib: - Voy, tulki, men bir baloga yo‘liqib keldim! Hozir sizlarning ortingizdan ikkita qorabayir oti bor, qora burguti bor va ikkita tozisi bor ikki odam kelib, "boyagi yonindagi tulki yo‘ldoshingni topib ber" deb mening og‘iz-burnimni qip-qizil qon qildi, shunda ham men seni aytganim yo‘q. Harholda, shu tomonga qarab kelishyapti, - deydi.

Gelmiş gelmiş de: “Aman tilki, ben neler yaşadım bir bilsen!” demiş. Kaplumbağa tam gelmiş ve bağırmış: “Az önce iki adam geldi arkamdan! İkisinin de kara atı, kara kartalı, iki tane de tazısı(avcı köpek) vardı. ‘Yanındaki tilki arkadaşını bul!’ dediler. Ağzımı burnumu kanattılar ama ben seni yine de söylemedim. Ama dikkat et, buraya doğru geliyorlar!”

كېلىپلا: – ۋايەي، تۈلكە، مەن بىر بالا كۆرۈپ كەلدىم! يېڭى سىلەرنىڭ كەينىڭلاردىن ئىككى قارا رەڭلىك ئېتى بار، قارا بۈركىتى بار ۋە ئىككى ئىتى بار ئىككى ئادەم كېلىپ، «باياقى قېشىڭدىكى تۈلكە دوستۇڭنى تېپىپ بەر» دەپ مېنىڭ ئاغىز – بۇرنۇمنى <FR/>قىزىل ئالا قان قىلدى، شۇندىمۇ مەن سېنى ئېيتقىنىم يوق. ئەيتەۋۇر مۇشۇ تەرەپكە قاراپ كېلىۋاتىدۇ، – دەيدۇ.

Gəlmiş-gəlmiş də:“Aman tülkü, mən nələr yaşadım bir bilsən!” demiş. Az əvvəl iki adam gəldi arxamdan! İkisinin də qara atı, qara qartalı, iki dənə də ov iti vardı. ‘Yanındakı tülkü dostunu tap!’ dedilər. Ağzımı-burnumu qanadlatdılar amma mən səni yenə də demədim. Amma diqqət et, buraya doğru gəlirlər!”

Түлкі: –  Айналайындар-ай, мені айта көрме, мына тарыны екеуің тең бөліп ал, мен сендерге ырза болайын, олар келсе, «білмейміз, қайда кеткенін» де, – деп, түлкі кетіп қалды. Сөйтіп, тарыны тасбақа мен кене екеуі бөліп алыпты.

– Oh, my dear friends, please don’t tell them where I am! You two divide the millet equally — I’ll be satisfied. If they come, just say you don’t know where I went! – And with that, the fox ran off. So the tortoise and the tick divided the millet between themselves.

Tulki: - Aylanayinlar, meni ayta ko'rmanglar, mana bu tariqni ikkovingiz teng bo'lib olinglar, men sizlardan rozi bo'layin. Agar ular kelsa, «qayerga ketganini bilmaymiz» denglar", - deb, tulki ketib qoldi. Shunday qilib, tariqni toshbaqa bilan kana ikkisi bo'lib olishdi."

Tilki hemen yalvarmış:“Ah canlarım, beni sakın ele vermeyin! Bu darı sizin olsun, eşitçe paylaşın, ben size razıyım. Onlar gelirse, ‘Bilmiyoruz, nereye gittiğini de görmedik’ deyin olur mu?” Ve böyle deyip hemen kaçıp gitmiş. Kaplumbağa ile kene darıyı güzelce bölüşüp afiyetle yemişler.

تۈلكە: – ئايلىنىپ كېتەيلەر، مېنى ئېيتماڭلار، مونۇ تېرىقنى ئىككىڭلار تەڭ بۆلۈۋېلىڭلار، مەن سىلەرگە رىزا بولاي، ئۇلار كەلسە، «بىلمەيمىز، قەيەرگە كەتكىنىنى» دە، – دەپ، تۈلكە كېتىپ قاپتۇ. شۇنداق قىلىپ، تېرىقنى تاشپاقا بىلەن سالجا ئىككىسى بۆلۈشۈپ ئاپتۇ.

Tülkü dərhal yalvarmış: “Ah canlarım, məni saxın ələ verməyin! Bu darı sizin olsun, bərabər bölüşün, mən sizə razıyam. Onlar gəlsələr, ‘Bilmirik, hara getdiyini də görmədik’ deyin yaxşı?” Və belə deyib dərhal qaçıb getmiş. Tısbağa ilə gənə darını gözəlcə bölüşüb nuşcanlıqla yemişlər.

Түлкі мен тырна жолдас боп, дос болыпты. Түлкіде екі бала бар екен, екеуі де таңертең тамақ аулап кетіп кешке келеді екен. Бір күні түлкі «сырқаттанып отырмын» –деп үйде қалады. Қарны ашып бара жатқан соң, тырнаның бір балапанын жеп қойды. Кешке тырнаның келетін уағында тырнаның алдына шығып, солқ-солқ жылады. «Не қылды, достым, неге жылайсың?» – дегенде, түлкі тырнаға айтады: «Жыламай қайтемін, тырнажан, төрт баламыздың біреуі жоқ, біраз көзім ілініп кеткен екен, оянып кетсем, баламыздың бірі жоқ. Қайда кетіп, қайда тұрғанын білмеймін», «Сонда қайсымыздың баламыз жоқ?» – дейді тырна. «Әй, жарқыным, «менікі-сенікі» дейтін не бар, ұзын мойынның бірі жоқ», – дейді түлкі.

A fox and a crane once became good friends. The fox had two cubs, and every morning they went out hunting and returned in the evening. One day, the fox pretended to be ill and stayed home. Growing hungry, he caught and ate one of the crane’s chicks. When evening came and the crane was returning, the fox came out to meet her, sobbing loudly. – What happened, my friend? Why are you crying? – asked the crane. The fox replied: – How could I not cry, dear Crane? Out of our four children, one is gone! I dozed off for just a moment, and when I woke, one of them was missing. I don’t know where it went or what happened to it. The crane asked: – Which of our children is missing? – Oh, come now, my friend, what’s the difference between yours and mine? One of the long-necked ones is gone, – said the fox slyly.

Tulki va turna yo‘ldosh bo‘lib, do‘stlashibdi. Tulkining ikkita bolasi bor ekan, ikkalasi ham ertalab ovga ketib, kechqurun qaytar ekan. Bir kuni tulki «kasal bo‘lib qoldim» deb uyda qoladi. Qorni juda ochib ketgach, turnaning bir polaponini yeb qo‘ydi. Kechqurun turna keladigan vaqtda turnaning oldiga chiqib, ho‘ng-ho‘ng yig‘ladi. «Nima bo‘ldi, do‘stim, nega yig‘layapsan?» – deganida, tulki turnaga aytadi: «Yig‘lamay qaytayin, turnajon, to‘rt bolamizning biri yo‘q, biroz ko‘zim ilinib ketgan ekan, uyg‘onib ketsam, bolamizning biri yo‘q. Qayerga ketib, qayerda qolganini bilmayman». «Shunda qaysimizning bolamiz yo‘q?» – deydi turna. «Ey, charog‘onim (aylanayin), «meniki-seniki» deydigan nima bor, uzun bo‘yinlilarning biri yo‘q», – deydi tulki.

Bir varmış bir yokmuş, eski zamanların birinde tilkiyle turna dost olmuşlar, hep birlikte yaşarlarmış. Tilkinin iki yavrusu varmış. Sabah olur olmaz yiyecek aramaya çıkarlarmış, akşam olunca geri dönermiş hepsi. Günlerden bir gün tilki, “Ben hastayım,” deyip evde kalmış. Ama karnı çok acıkmış. Açlığa dayanamayıp turnanın bir yavrusunu yemiş! Akşam olup da turna eve gelince, tilki dışarı çıkmış, gözyaşlarına boğulmuş. Turna korkuyla sormuş: – Dostum, ne oldu sana? Neden ağlıyorsun böyle? Tilki sızlanmış: – Nasıl ağlamayayım turnacığım? Dört yavrumuz vardı ya, bir tanesi yok! Birazcık uyuyakalmışım, uyanınca bir tanesini bulamadım. Nerede, ne oldu, hiç bilmiyorum. Turna şaşırmış: – Hangi yavru kaybolmuş ki? Tilki sinsi sinsi cevap vermiş: – A canım benim, artık “benimki-seninki” ayırmanın anlamı ne? Uzun boyunlunun biri yok işte!

تۈلكە بىلەن تۇرنا يولداش بولۇپ، دوست بولۇپتۇ. تۈلكىدە ئىككى بالا بار ئىكەن، ئىككىلىسى ئەتىگەنلىگى تاماق ئىزدەپ كېتىپ كەچتە كېلىدىكەن. بىر كۈنى تۈلكە «ئاغىرىپ ئولتۇرىمەن» دەپ ئۆيدە قالىدۇ. قارنى ئېچىپ كەتكەندىن كېيىن، تۇرنىنىڭ بىر چۈجۈسىنى يەپ قويىدۇ. كەچتە تۇرنىنىڭ كېلىدىغان ۋاقتىدا تۇرنىنىڭ ئالدىغا چىقىپ، ھۆكۈرەپ يىغلايدۇ. «نېمە بولدى، دوستۇم، نېمىگە يىغلايسەن؟» – دېگەندە، تۈلكە تۇرنىغا دەيدۇ: «يىغلىماي قانداق قىلاي، تۇرنى جان، تۆرت چۈجۈمىزنىڭ بىرى يوق، بىراز كۆزۈم ئىلىنىپ كەتكەن ئىكەن، ئوخۇنۇپ قارىسام، جچۈجۈمىزنىڭ بىرى يوق. قايەرگە كەتتى، قەيەردە تۇرغىنىنى بىلمەيمەن»، «شۇ چاغدا قايسىمىزنىڭ بالىمىز يوق؟» – دەيدۇ تۇرنا. «ھەي، يورۇغۇم، «مېنىڭكى – سېنىڭكى» دەيدىغان نېمە بار، ئۇزۇن بويۇننىڭ بىرى يوق»، – دەيدۇ تۈلكە.

Bir varmış bir yoxmuş, qədim zamanların birində tülkü ilə durna dost olmuşlar, həmişə birlikdə yaşayırlarmış. Tülkünün iki balası varmış. Səhər olan kimi yemək axtarmağa çıxarlarmış, axşam olanda geri dönərmiş hamısı. Günlərin birində tülkü, “Mən xəstəyəm,” deyib evdə qalmış. Amma qarnı çox acımış. Açlığa dözə bilməyib durnanın bir balasını yemiş! Axşam olub da durna evə gəlincə, tülkü çölə çıxmış, göz yaşlarına boğulmuş. Durna qorxuyla soruşmuş: – Dostum, nə oldu sənə? Niyə ağlayırsan belə? Tülkü sızlanmış: – Necə ağlamayım durnacığım? Dörd balamız vardı axı, bir dənəsi yoxdur! Bir az yuxuya getmişəm, oyananda bir dənəsini tapa bilmədim. Harda, nə oldu, heç bilmirəm. Durna çaşmış: – Hansı bala itib ki? Tülkü hiyləgərcəsinə cavab vermiş: – A canım mənim, artıq “mənimki-səninki” ayırmanın mənası nə? Uzun boyunlunun biri yoxdur da!