Корпустан іздеу

Қарақшылар оның зарынелең қылған жоқ. Бізді дәу машинаға тиеп алып, қап-қара түтін басып тұратын «қала» дегеніне қарай ағыза жөнелді.

The marauders paid no heed to his sorrow, they did not even flinch. They piled us into a monstrous machine and rushed us toward that smoky place they called "the city."

Qaroqchilar uning nolasiga parvo ham qilishmadi. Bizni katta mashinaga ortib, qop-qora tutun bosib turadigan “shahar” tomon olib ketishdi.

Haydutlar onun feryadına aldırış bile etmedi. Bizi büyük bir kamyona yükleyip, üstü kapkara dumanla örtülü “şehir” dedikleri yere doğru sürüklediler.

قاراقچىلار ئۇنىڭ <MS/>زارىغا <MS/>ئېرەن قىلغىنى يوق. بىزنى <MS/>يوغان ماشىنىغا بېسىپ ئېلىپ، قاپ-قارا تۈتۈن بېسىپ تۇرىدىغان «شەھەر» دېگىنگە قاراپ سۆرەپ كەتتى.

Quldurlar onun fəryadına əhəmiyyət belə vermədilər. Bizi böyük bir maşına yükləyib, üstü qapqara dumanla örtülü “şəhər” dedikləri yerə doğru sürüklədilər.

Балта шапқан діңімнен жылай жылжып сол ақты. Сырқырап ауырғанда жанымды қоярға жер таппаймын.

From the stump where the axe had struck me, the sap wept, creeping like tears. The pain throbbed so fiercely, I could find no rest for my soul.

Bolta chopgan tanamdan xuddi yig‘laganday shira oqib tushardi. Zirqirab og‘riganda jonimni qo‘yarga joy topolmayman.

Kökümden kesilen yerden gözyaşı akıyordu. O kadar acıyordu ki, canım gözüme gelmişti.

پالتا چاپقان تۈۋىمدىن قاغشاپ ياش ئاقتى. سېقىراپ ئاغرىغىنىدا جېنىمنى قويىدىغان يەر تاپالمايمەن.

Kökümdən kəsildiyim yerdən göz yaşım axırdı. O qədər ağrıyırdı ki, canım gözümə gəlmişdi.

Адамдардың топастығы: шыршада жан жоқ деп ойлайды. Жан болмаса мен осынша күйзелем бе? Сол адамдардың өздерін балталап, аяқтарын жілігінен шауып тастаса қайтер еді? Бірақ олар да дүние – дүние болып жаратылғалы бірін-бірі балталап-ақ келеді ғой. Өздерін өздері. Оларды бір шырша балталаған жоқ. Өздерін өздері. Өздерін өздері аямаған, шыршаны аяп неғылсын.

How dull are humans! They think a fir has no soul. If I had no soul, would I suffer so? What if someone hacked their own legs at the bone, what then? But no, they have been hewing one another since the world began. Not a single fir has ever raised an axe against them. It is themselves they do not spare; why then would they spare us?

Odamlarning tentakligi shuki: ular archada jon yo‘q deb o‘ylashadi. Agar jon bo‘lmasa, men shunchalik azob chekarmidim? O‘sha odamlarning o‘zlarini boltalab, oyoqlarini sonidan chopib tashlashsa nima bo‘lardi? Lekin ular ham dunyo yaralganidan beri bir-birlarini boltalab kelishadi-ku. O‘zlarini o‘zlari. Ularni birorta archa boltalagani yo‘q. O‘zlarini o‘zlari. O‘zlarini o‘zlari ayamagan odam archani qayerdan ayasin.

İnsanların budalalığı şu: Çamda can yok sanıyorlar. Can olmasa, böylesi bir ıstırap mümkün mü? Aynı insanların bacakları baltayla kesilirse ne yaparlardı acaba? Ama düşününce, onlar zaten yaratıldıkları günden beri birbirlerini baltalayıp durmuyorlar mı? Tek bir çam ağacı kimseyi baltalamadı ki. Onlar kendi kendilerini bitiriyor. Kendine kıyan insan, bir ağacı mı düşünecek?

ئادەملەرنىڭ ئەقىلسىزلىگى: ئارچىدا جان يوق دەپ ئويلايدۇ. جان بولمىسا مەن شۇنچىلىك ئازاپ چېكىمەنمۇ؟ شۇ ئادەملەرنىڭ ئۆزلىرىنى پالتىلاپ، ئاياقلىرىنى پەللىگىدىن چېپىپ تاشلىسا نېمە قىلار ئىئدى؟ بىراق ئۇلارمۇ دۇنيا-دۇنيا بولۇپ يارىتىلغىلى بىرىنى بىرى پالتىلاپمۇ كېلىدىغۇ. ئۆزلىرىنى ئۆزلىرى، ئۇلارنى بىر ئارچا پالتىلىغىنى يوق. ئۆزلىرىنى ئۆزلىرى. ئۆزلىرنى ئۆزلىرى ئايىمىغان، ئارچىنى ئاياپ نېمە قىلسۇن.

İnsanların axmaqlığı budur: Şamda can yoxdur sanırlar. Can olmasa, belə bir əzab mümkünmü? Eyni insanların ayaqları baltayla kəsilsə nə edərdilər görəsən? Amma düşünəndə, onlar yaradıldıqları gündən bəri bir-birlərini baltalayıb durmurlarmı? Bir şam ağacı heç kəsi baltalamayıb ki. Onlar özlərini bitirirlər. Özünə qıyan insan bir ağacı düşünərmi?

Алып Ата айтушы еді: –Жан-жануар, түрлі мақұлықат, өсімдік біткен екіге бөлінеді, – деп. – Бір парасы жыртқыштар, Бір парасы момындар. Сонда Аллатағала ақылды етіп жаратқан адамдар да жыртқыштар тобына жатқаны ғой.

Alyp Ata used to say: – All living creatures, beasts and beings, plants and trees alike, fall into two kinds. One kind is the predators; the other, the gentle. It turns out that reasonable people, who were created by almighty Allah, also belong to the group of predators.

Alip Ota aytardi: - Jonivorlar, turli maxluqotlar va o‘simliklar ikki turga bo‘linadi, - deb. - Bir toifasi yirtqichlar, bir toifasi esa mo‘min, beozorlar. Demak, Alloh aql berib yaratgan odamlar ham yirtqichlar toifasiga kirarkan-da.

Alp Dede derdi ki: “Yeryüzündeki bütün canlılar, hayvanlar ve bitkiler ikiye ayrılır: biri yırtıcılar, diğeri uysallar.” Öyleyse Allah’ın akıl vererek yarattığı insanlar da yırtıcılar sınıfına mı giriyor?

ئالىپ ئاتا ئېيتار ئىدى: – جان-جانىۋارلار، ھەر خىل مەخلۇقات، ئۆسۈملۈك ئىككى تۈرگە بۆلىنىدۇ، – دەپ. – <FR/>بىر پارچىسى يىرتقۇچلار، <FR/>بىر پارچىسى مۆمۈنلەر. شۇنداقتا ئاللاھ-تائالا ئەقىللىق قىلىپ ياراتقان ئادەملەرمۇ يىرتقۇچلار توپىغا ياتىدىغۇ.

Alp Ağac deyərdi ki: “Yer üzündəki bütün canlılar – heyvanlar və bitkilər – ikiyə ayrılır: biri yırtıcılar, digəri sakitlər.” Elə isə Allahın ağıl verərək yaratdığı insanlar da yırtıcılar sinfinə daxildir?

Дүниеде мейірімділерден мейірімсіздер көп болса, ол дүние қайғы-қасіреттен көз ашпайды.

And if in this world the merciless outnumber the merciful, then sorrow and grief will never lift their shadow from the earth.

Dunyoda mehribonlardan ko‘ra mehrsizlar ko‘proq bo‘lsa, u dunyo qayg‘u va musibatdan ko‘z ochmaydi.

Eğer merhametliden çok merhametsiz varsa, o dünyaya acı ve kederden başka ne düşer ki?..

دۇنيادا مېھرىۋانلاردىن مېھرىۋانسزلار <FR/>كۆپ بولسا، ئۇ دۇنيا قايغۇ-ھەسەرەتتىن كۆز ئاچمايدۇ.

Əgər mərhəmətlilərdən çox mərhəmətsizlər varsa, o dünyaya acı və kədərdən başqa nə düşə bilər ki?..

Мені бір биік үйге алып келді. Адамдар қызық: үйлерін неғұрлым биіктете беруге тырысады. Тәңіртаумен таластырғысы келе ме екен. Бірақ Тәңіртаумен теңесу қайда-а-а.

They brought me to a tall house. Strange people, they strive always to build higher and higher, as if they long to rival Tengri Mountain. But how can they ever reach the height of Tengri?

Meni bir baland uyga olib kelishdi. Odamlar g‘alati: uylarini tobora balandroq qilib qurishga urinadi. Go‘yo Tanirtau bilan bellashmoqchi bo‘lishadimi-yo. Lekin Tanirtau bilan tenglashish qayoqda-a-a.

Beni yüksek bir binaya getirdiler. İnsanlar gerçekten de ilginç. Evlerini hep daha yükseğe, daha yukarıya çıkarmaya çalışıyorlar. Sanki Tanrı Dağı’yla boy ölçüşmek ister gibi. Ama nerede onlarda o kudret, o yücelik...

مېنى بىر يوغان ئۆيگە ئېلىپ كەلدى. ئادەملەر قىزىق: ئۆيلرىنى نەقەدەر ئېگىزلىكتە بېرىشكە تىرىشىدۇ. تەڭرىتاغ بىلەن چېپىشتۇرغىسى كېلەمدىكىنە. بىراق تەڭرىتاغ بىلەن تەڭلىشىش قايەردە.

Məni hündür bir binaya gətirdilər. İnsanlar həqiqətən də qəribədir. Evlərini həmişə daha hündürə, daha yuxarıya qaldırmağa çalışırlar. Elə bil Tanrı Dağı ilə boy ölçmək istəyirlər. Amma hardadır onlarda o qüdrət, o ucalıq…

Адамдар өтірікші болады екен. Мені иығына салып көтеріп келе жатқан Қабасақал өзіне кездескен кісіге: – Базардан сатып алдым, – деді.

And people are liars. Kabasakal, who carried me on his shoulder, met a passerby and said: – I bought it at the bazaar.

Odamlar yolg‘onchi bo‘lar ekan. Meni yelkasiga ko‘tarib olib ketayotgan Qabasoqol o‘ziga uchragan odamga: - Bozordan sotib oldim, - dedi.

İnsanlar yalancıymış meğer. Beni taşıyan şu Kabasakal adam, yolda karşılaştığı birine dönüp: “Pazardan aldım bunu,” dedi.

ئادەملەر يالغانچى بولىدىكەن. مېنى قولتۇقىغا سېلىپ كۆتۈرۈپ كېلۋاتقان قاباساقال ئالدىغا چىققان كىشىگە: – بازاردىن سېتىۋالدىم، – دېدى

İnsanlar yalançı imiş. Məni daşıyan o Qabasaqqallı adam yolda qarşılaşdığı birinə dönüb dedi ki: “Bunu bazardan aldım.”

Мен: – Сенбеңіз, мені балталап шауып алды, – деп едім, ешкім елең қылған жоқ. Сірә, шыршақайлардың тілін бұлар түсінбейтін болуы керек.

I cried out: – Do not believe him! He hacked me down with an axe! – But no one paid me heed. It seems these humans do not understand the tongue of firs.

Men: - Ishonmang, meni boltalab kesib olishdi, - dedim, lekin hech kim e’tibor qilmadi. Ular archachalar tilini tushunmaydi shekilli.

Ben ona: “İnanmayın ona! Beni baltalayıp kesti!” dedim. “Ama kimse bana kulak asmadı. Demek ki insanlar, bir minik çam fidanının dilinden anlamazmış…”

مەن: – ئىشەنمەڭلار، مېنى پالتا بىلەن <FR/>چېپىپ ئالدى، – دېۋىدىم، ھېچكىم ئېرەڭ قىلغىنى يوق. بەلكى، كىچىك ئارچىلارنىڭ تىلىنى بۇلار چۈشەنمەيدىغان بولسا كېرەك.

Mən ona: “İnanmayın ona! Məni baltalayıb kəsdi!” dedim. Amma heç kəs mənə qulaq asmadı. Demək ki, insanlar bir balaca şam fidanının dilindən anlamazmış…

Кәусар ауа жұтып өскен мен байғұс мына қаланын ауасынан жүрегім айнып, құсқым келді. Адамдар бізде жүрек жоқ деп ойлайды. Білмейді ғой.

I, poor wretch, who once breathed the purest air, grew sick and faint from the stifling breath of this city. My heart churned; I longed to retch. Humans think we have no hearts. They do not know.

Toza havo yutib o‘sgan men bechora bu shaharning havosidan ko‘nglim aynib, qusagim keladi. Odamlar bizda yurak yo‘q deb o‘ylashadi. Bilishmaydi.

“Tertemiz dağ havasında büyüyen ben zavallı, bu şehrin isli, ağır havasından başım dönüp, midem bulanmaya başladı. İnsanlar sanıyor ki bizde kalp yok. Oysa bilmiyorlar...

ئەركىن ھاۋا يۇتۇپ ئۆسكەن مەن بېچارە مونۇ شەھەرنىڭ ھاۋاسىدىن يۈرىكىم ئايلىنىپ، قۇسقۇم كەلدى. ئادەملەر بىزدە يۈرەك يوق دەپ ئويلايدۇ. بىلمەيدىغۇ.

“Tərtəmiz dağ havasında böyüyən mən zavallı, bu şəhərin hisli, ağır havasından başım gicəllənib, içim bulanmağa başladı. İnsanlar sanır ki bizdə ürək yoxdur. Amma bilmirlər ki…”

Қабасақал мені үйіне кіргізіп, креш ағашқа діңімді сұғып қойды. Балта шапқан жарам бұрынғыдан бетер сырқырап ауырғанда, жанымды қоярға жер таппай жыладым. Бірақ шыршаның жылағанын адамдар сезбейді.

Kabasakal carried me inside his house and wedged my trunk into a wooden cross–stand. The wound from the axe throbbed with sharper pain than before, and I wept with no place to lay down my sorrow. But humans do not hear when a fir tree cries.

Qabasoqol meni uyiga olib kirib, krest (Rojdestvo) archasiga tanamni qadab qo‘ydi. Bolta tekkan yaralarim avvalgidan ham battar zirqirab og‘riganida, jonimni qo‘yarga joy topolmay yig‘ladim. Ammo archaning yig‘laganini odamlar sezmaydi.

Kabasakal beni evine götürdü. Gövdemi bir kütüğe oturttu. Baltayla açılmış o yara, şimdi daha da sızlıyordu. İçten içe acıyla ağladım. Ama kimse duymadı. Çünkü insanlar, bir ağacın ağladığını duyamaz.”

قاباساقال مېنى ئۆيىگە كىرگۈزۈپ، كىرىش دەرەخقە غولۇمنى تىقىپ قويدى. پالتا بىلەن چاپقان يارام بۇرۇنقىدىنمۇ بېتەر سېقىراپ ئاغرىغاندا، جېنىمنى قويىدىغان يەر تاپالماي، يىغلىدىم. بىراق ئارچىنىڭ يىغلىغىنىنى ئادەملەر سەزمەيدۇ.

Qabasaqqallı məni evinə apardı. Gövdəmi bir konservin içinə oturtdu. Baltayla açılmış o yara indi daha da sızlayırdı. İçimdə acıyla ağladım. Amma heç kim eşitmirdi. Çünki insanlar bir ağacın ağladığını eşidə bilməz.

Қабасақалдың балалары бар екен. Мені айнала қоршап: «елочка, елочка» деп қуана айқайлайды. Бұтақтарыма неше түрлі жылтырақ бірдеңелерді іліп тастады. «Елочка в лесу жила» дей ме, бірдеңелерді айтып ән салады. Қол ұстасып мені айнала береді, айнала береді.

Kabasakal had children. They gathered round me, clapping and shouting “Fir tree! Fir tree!” with delight. Upon my branches they hung all manner of glittering trifles. They sang a song: something about “the little tree that once lived in the forest.” Hand in hand, they circled me, round and round without end.

Qabasoqolning bolalari bor ekan. Meni o‘rab olib: “Yolochka, yolochka” deb quvonib qichqirishadi. Shoxlarimga har xil yaltirab turadigan narsalarni ilib tashlashdi. “Yolochka o‘rmon ichida yashardi” degan kabi qo‘shiq aytishadi. Qo‘l ushlashib meni aylanib yurishadi, aylanib yurishadi.

Kabasakal’ın çocukları varmış. Beni çevreleyip “Yılbaşı ağacı, yılbaşı ağacı!” diye neşeyle bağırmaya başladılar. Dallarımın her yerine parlak, renkli şeyler astılar. “Ormanda bir çam ağacı yaşardı...” diye şarkı söylüyorlar. El ele tutuşup, sürekli etrafımda dönüp duruyorlar.

قاباساقالنىڭ بالىلىرى بار ئىكەن. مېنى ئايلىنىپ قورشاپ: «يولوچكا، يولوچكا»[1] دەپ خۇشال ۋاقىرىشىدۇ. پۇتاقلىرىمغا نەچچە تۈرلۈك پاقىراق نەرسىلەرنى ئېلىپ تاشلىدى. «يولوچكا ۋ لېسۇ ژىلا»[2] دەمدۇ، بىر نەرسىلەرنى دەپ ناخشا ئېيتىدۇ. قول تۇتۇشۇپ مېنى ئايلىنىۋېرىدۇ، ئايلىنىۋېرىدۇ.

Qabasaqqallının uşaqları var imiş. Məni dövrələyib “Yeni il ağacı, yeni il ağacı!” – deyə sevinc içində bağırmağa başladılar. Budaqlarımın hər yerinə par-par parlayan, rəngbərəng şeylər asdılar. “Meşədə bir şam ağacı yaşayırdı...” – deyə mahnı oxuyurlar. Əl-ələ tutuşub durmadan ətrafımda fırlanırlar.

Үйлері ыстық екен, тұншығып, ыстықтан терлеп, әрең шыдаймын.

Their house was stifling hot. I sweated, choking in the heavy air, barely able to endure it.

Uylari issiq ekan, bo‘g‘ilib, issiqdan terlab, zo‘rg‘a chidab turaman.

Evleri çok sıcak. Havası boğucu. Ter içinde kaldım, zor dayanıyorum.

ئۆيلرى ئىسسىق ئىكەن، تۇنجۇقۇپ، ئىسسىقتىن تەرلەپ، ئاران چىدايمەن.

Evləri çox isti. Havası boğucudur. Tər içində qaldım, güclə dözdüm.

– Аяғым ауырды, – деп жылаймын.

– My feet are aching… – I cried.

- Oyog'im og'riyapti, - deb yig'layman.

“Ayaklarım acıyor…” diye inliyorum.

– ئايىغىم ئاغرىدى، – دەپ يىغلايمەن.

“Ayaqlarım ağrıyır…” – deyə inləyirəm.

Бірақ ешкім менің жылағанымды естімейді. Құлақтары бітеу ме, білмеймін. Әйтпесе, біз шыршалар бір–бірімізбен сыбырлап сөйлескенде бәрін анық есітеміз ғой. Тым–тым, нәзік, өте сазды, үлбірек сезімді үнді естуді Құдай адамдарға бұйыртпаған.

But none heard my lament. Perhaps their ears are sealed? And yet, we fir trees, when whispering among ourselves, hear each note with crystal clarity. A sound so subtle, so tender, so musical, God did not grant humankind the gift to hear it.

Lekin hech kim mening yig‘laganimni eshitmaydi. Quloqlari berkmi, bilmayman. Aks holda, biz archalar bir-birimiz bilan shivirlashib gaplashganimizda hammasini aniq eshitamiz-ku. Juda-juda nozik, juda mayin, nozik hisli tovushni eshitishni Xudo odamlarga bermagan.

Ama kimse duymuyor. Sanki kulakları yok gibi. Oysa biz çam ağaçları, birbirimizle fısıldaşarak konuştuğumuzda her şeyi apaçık duyarız. Hüda, insanlara o pek hafif, incecik, müzik gibi, tüyden bile nazik sesleri işitmeyi nasip etmemiş.

بىراق ھېچكىم مېنىڭ يىغلىغىنىمنى ئاڭلىمايدۇ. قولاقلىرى يېپىقمو، بىلمەيمەن. بولمىسا، بىز ئارچىلار بىر-بىرىمىز بىلەن پىچىرلاپ سۆزلەشكەندە ھەممىنى ئېنىق ئاڭلايمىزغۇ. جىم-جىت، نازۇك، بەكمۇ مۇڭلۇق، چوڭ سېزىمنى ئۈنلۈك ئاڭلاشنى خۇدايىم ئادەملەرگە بۇيرىماپتۇ.

Amma heç kim eşitmir. Elə bil qulaqları yoxdur. Halbuki biz şam ağacları bir-birimizlə pıçıldaşaraq danışanda hər şeyi aydınca eşidirik. Allah insanlara o çox yüngül, incə, musiqi kimi, tüydən də nazik səsləri eşitməyi nəsib etməyib.

Балақайлар мені айналып, айналып, түннің ортасына дейін шүлдірлесті де, ақыры бастары айналды ма – бәрі тырайып, тырайып жатып қалды.

The little ones circled me, and circled still, chattering on into the heart of the night. At last, perhaps dizzy from their merriment, they all collapsed upon the floor and slept.

Bolakaylar meni aylanib, aylanib, tunning yarmigacha shildirab gaplashib yurishdi-da, oxiri boshi aylangandek bo‘lib - hammasi yiqilib, cho‘zilib yotib qolishdi.

Çocuklar etrafımda döndüler, döndüler, gece yarısına kadar neşelendiler. Sonra başları dönmüş olmalı ki, birer birer yere serilip uyudular.

بالىلار مېنى ئايلىنىپ، ئايلىنىپ، تۈننىڭ ئوتتۇرىسىغىچە پىچىرلاشتىدە، ئاخىرى بېشى ئايلىندىمۇ، ھەممىسى تىراجەپ، تىراجەپ <FR/>يېتىپ قالدى.

Uşaqlar ətrafımda döndülər, döndülər, gecə yarısına qədər əyləndilər. Sonra başları gicəllənmiş olmalı ki, bir-bir yerə uzanıb yuxuya getdilər.

Адамдардың балақайлары қызық болады екен: жатып ұйықтайды екен. Ал, біз болсақ, тікемізден тік тұрып-ақ ұйықтай береміз ғой.

Human children are strange creatures: they must lie down to sleep. But we, why, we can slumber standing tall and straight.

Odamlarning bolakaylari qiziq ekan: yotib uxlaydi ekan. Biz esa tik turganimizcha ham uxlab qolaveramiz-ku.

İnsan çocukları ne tuhaf oluyormuş: yatıp uyuyorlarmış. Bizse ayakta, dimdik durarak da uyuyabiliriz ya.

ئادەملەرنىڭ بالىلىرى قىزىق بولىدىكەن: يېتىپ ئۇخلايدىكەن. ھە بىز بولساق، تىكىنىمىزدىن تىك تۇرۇپلا ئۇخلاۋېرىمىزغۇ.

İnsan uşaqları nə qəribə olurmuş: yatıb yuxuya gedirlər. Biz isə ayaq üstə, dimdik dayanaraq da yata bilirik.

Осылайша, шамада бір аптадай уақыт өтті. Енді маған ешқайсысы назар салмайтын болды. Балақайлар да айналмайды. Мені мүлде ұмытып кеткен сияқты. Мен өкпелеп қалдым. Адамдар айнығыш болады екен-ау, дедім. Тез жанығып, тез суып қалады екен. Жақсы көрсең – ақырына дейін жақсы көр.

So it went for about a week. Then none spared me a glance. No more circling, no more songs. The children, too, forgot me. I was left with a wounded pride. Humans, I thought, are fickle beings. Quick to kindle, quick to cool. If you love, love until the end.

Shu tariqa, taxminan bir haftacha vaqt o‘tdi. Endi menga hech kim e’tibor bermay qo‘ydi. Bolakaylar ham aylanmaydi. Meni butunlay unutib yuborishgandek. Men xafa bo‘ldim. Odamlar o‘zgaruvchan ekan-a, dedim. Tez qizishadi, tez sovishadi ekan. Yaxshi ko‘rsang - oxirigacha yaxshi ko‘r.

Böylece yaklaşık bir hafta geçti. Artık kimse bana dönüp bakmazdı. Çocuklar da gelmez, dönüp etrafımda oynamaz oldu. Beni unuttular sanki. Ben küstüm. İnsanlar çabuk değişiyormuş meğer: çabuk sever, çabuk unuturmuş. Oysa sevdiysen, sonuna kadar sevmen gerek.

شۇنداق قىلىپ، تەخمىنەن بىر ھەپتىدەك <FR/>ۋاقىت ئۆتتى. ئەمدى ماڭا ھېچقايسسىى نەزەر سالمايدىغان بولدى. بالىلارمۇ ئاينالمايدۇ. مېنى ئۇمۇمەن ئۇنتۇپ كەتكەن ئوخشىدۇ. مەن رەنجىپ قالدىم. ئادەملەر ئايلىنىپ قالىدىكەندە، دېدىم. چاققان يېنىپ، چاققان سوۋۇپ قالىدىكەن. ياخشى كۆرسەڭ، ئاخىرغىچە ياخشى كۆر.

Beləcə təxminən bir həftə keçdi. Artıq heç kim mənə baxmırdı. Uşaqlar da gəlmir, ətrafımda oynamırdı. Məni unutmuş kimiydilər. Mən küsdüm. İnsanlar tez dəyişirlərmiş: tez sevir, tez unudurlarmış. Halbuki sevmisənsə, sonuna qədər sevməlisən.

Бір күні Қабасақал менің бұтақтарыма ілінген жылтырақ ойыншықтарды: жансыз қояндарды, бұлбұлдарды, әтештерді, тағы басқаларын сылдырлатып, сыпырып алып тастады. Әрқайсысын мақтаға жеке-жеке орап, бір қағаз қорапқа салып қойды. Аяғымдағы кіреш – ағаш кебісімдіде шешіп алды.

One day Kabasakal stripped the trinkets from my branches: the lifeless hares, the nightingales, the roosters, and all the rest. Each he wrapped carefully in cotton and placed into a cardboard box. He even removed the wooden clog that had held my feet.

Bir kuni Qabasoqol mening shoxlarimga ilingan yaltirab turadigan o‘yinchoqlarni: jonsiz quyonchalarni, bulbullarni, xo‘rozlarni va boshqalarni shildirlatib, hammasini yechib oldi. Har birini paxtaga alohida o‘rab, bir qog‘oz qutiga solib qo‘ydi. Oyoqlarimdagi yog‘och kebisimni ham yechib oldi.

Bir gün, Kabasakal benim dallarıma asılmış parıltılı süsleri, cansız tavşanları, bülbülleri, horozları ve daha neler varsa şıngırdatarak birer birer söküp aldı. Her birini pamuklara sarıp, bir karton kutunun içine yerleştirdi. Gövdemi tutan kütük destekli ayaklığımı da çıkardı.

بىر كۈنى قاباساقال مېنىڭ پۇتاقلىرىمغا ئىلىنغان پاقىراق ئويۇنچۇقلارنى: جانسىز توشقانلارنى، بۇلبۇللارنى، غورازلارنى ۋە باشقىلارنى شىلدىرلىتىپ، سۈپۈرۈپ ئېلىپ تاشلىدى. ھەر قايسىنى پاختىغا يەككە-يەككە ئوراپ، بىر قەغەز قۇتىغا سېلىپ قويدى. ئايىغىمدىكى كىرىش دەرەخ <MS/>ئاياغ كىيىمىمنىمۇ شېشىپ ئالدى.

Bir gün Qabasaqqallı budaqlarıma asılmış o par-par parlayan bəzəkləri, cansız dovşanları, bülbülləri, xoruzları və daha nələr vardısa, şıqqıldada-şıqqıldada bir-bir çıxardı. Hər birini pambığa büküb karton bir qutunun içinə yerləşdirdi. Gövdəmi tutan kötük dəstəkli ayaqlığı da söküb aldı.

Сөйтті де, өзімді көтеріп, балкон дегеніне шығарып, биіктен төмен қарай тастап кеп жіберді. Жүрегім тас төбеме шығып, қорыққаннан көзімді тарс жұмып алдым. Адамдар ойлайды: бізде жүрек жоқ, көз де жоқ деп. Білмейді.

Then he lifted me, carried me out onto what they call a “balcony,” and with a sudden heave hurled me from the height down, down below. My heart leapt into my throat; in terror I clenched my eyes shut. Humans think we have no hearts, no eyes. They do not know.

Shundan so‘ng meni ko‘tarib olib, balkon degan joyga chiqardi va balanddan pastga tashlab yubordi. Yuragim tomog‘imga tiqilib, qo‘rqqanimdan ko‘zimni qattiq yumib oldim. Odamlar bizda yurak ham, ko‘z ham yo‘q deb o‘ylashadi. Bilishmaydi.

Sonra beni kucaklayıp “balkon” dedikleri bir yere taşıdı. Ve... yükseklerden aşağıya, sertçe fırlatıp attı. Korkudan yüreğim ağzıма geldi, gözlerimi sımsıkı yumdum. Ama insanlar bizim kalbimiz yok, gözümüz yok sanıyorlar. Bilmiyorlar…

ئاندىن كېيىن، مېنى كۆتۈرۈپ، بالكون دېگىنىگە چىقىرىپ، يۇقىرى-يۇقىرىدىن تۆۋەنگە قاراپ تاشلاۋەتتى. يۈرۈگۈم تاش ئۈستۈمگە چىقىپ، قورققانلىقتىن كۆزۈمنى قاتتىق يۇمۇۋالدىم. ئادەملەر ئويلايدۇ: بىزدە يۈرەك يوق، كۆزمۇ يوق دەپ. بىلمەيدۇ.

Sonra məni qucaqlayıb “balkon” dedikləri bir yerə apardı. Və… yuxarılardan aşağıya, sərt bir şəkildə tullayıb atdı. Qorxudan ürəyim ağzıma gəldi, gözlərimi sıx yumdum. Amma insanlar bizim ürəyimiz, gözümüz yoxdur sanırlar. Bilmirlər…

Ұшып келем, ұшып келем, бір уақытта қалың қарға түсіп, қисайыңқырап барып қадалдым да қалдым. Сөйтсем ол биік үйдің кіре беріс сыртқы есігінің үстіндегі қалқан–қалпақ екен. Биіктен үстімізге бірдеңе түсіп кетпесін деп адамдар кіреберіске қалқан–қалпақ жасап қояды екен.

I was falling and falling, then all at once I plunged into a deep drift of snow. I tilted to one side and stuck fast. Only later did I realize I had landed upon the hood, like awning above the entrance of that tall house. Humans build such coverings so that nothing falling from above strikes them as they come and go.

Uchib kelayapman, uchib kelayapman, bir payt qalin qorga tushib, qiyshayib borib qadalib qoldim. Keyin bilsam, u baland uyning kirish eshigi ustidagi himoya soyaboni ekan. Balanddan ustimizga biror narsa tushib ketmasligi uchun odamlar kiraverishga shunday himoya qalqonini qilib qo‘yishar ekan.

Uçuyorum, uçuyorum... Derken bir anda kalın kar tabakasına saplanıp kaldım. Meğer o yer, o yüksek binanın giriş kapısının üstüne yapılmış sundurmaymış. İnsanlar, yukarıdan bir şey düşmesin diye girişlerine böyle sundurmalar yaparmış.

ئۇچۇپ كېلىپ، ئۇچۇپ كېلىپ، <FR/>بىر ۋاقىتتا قېلىن قارغا چۈشۈپ، قىيىسىلىپ بېرىپ قادىلىپمۇ قالدىم. قارىسام ئۇ يوغان ئۆينىڭ كىرىدىغان سىرتقى ئىشىگىنىڭ ئۈستىدىكى پېشايۋانى ئىكەن. يۇقىرىدىن ئۈستىمىزگە بىر نەرسە چۈشۈپ كەتمىسۇن دەپ، كىرىدىغان يەرگە پېشايۋان ياساپ قويىدىكەن.

Uçub gəlirəm, uçub gəlirəm, birdən qalın qarın içinə düşdüm, bir az əyilərək saplanıb qaldım. Sən demə, bu, hündür binanın giriş qapısının üstündəki çətir (naves) imiş. İnsanlar hündürlükdən başlarına bir şey düşməsin deyə girişə belə bir qoruyucu çətir düzəldirlərmiş.