Корпустан іздеу

– Самал, – деп дауыстады да, мені құшақтай алды. Анасы да жылап тұр.

— Samal! — and hugged me tightly. Her mother was crying.

- Samal, - dedi u va meni quchoqladi. Onasi ham yig‘layapti.

Samal,- diye seslendi ve bana sarılıverdi. Annesi de ağlıyordu.

– سامال، – دەپ داۋاز قىلدىدە، مېنە باغرىغا بېسىپ قويدى. ئانىسى بولسا يىغلاپ تۇرىدۇ.

Samal! – deyə səsləndi və boynuma sarıldı. Anası da ağlayırdı.

– Тәте, не болды?

— Auntie, what happened?

- xola, nima bo‘ldi?

Teyze, ne oldu?

– <MS/>ھەدە، نېمە بولۇپتۇ؟

Xala, nə olub?

– Ауылға жақында ғана бір жас отбасы көшіп келген еді ғой. Дариға деген қыз, сендердің мектепте мұғалима...

— Remember the young couple that moved here recently? Dariga — she teaches at your school…

- Qishloqqa yaqin dagina bir yosh oila ko‘chib keldi. Darig‘a degan qiz sizning maktabingizda o‘qituvchi…

Yakında köye genç bir aile yerleşmişti ya. İsmi Dariğa, sizin okulda öğretmen...

– يېقىندىلا مەزكۈر <MS/>يېزىغا<MS/> بىر ياش ئائىلە كۆچۈپ كەلگىنى بارغۇ. دارىغا دېگەن قىز، سىلەر ئوقۇيدىغان مەكتەپتە <MS/>مۇئەللىم...

Bilirsən axı, bu yaxınlarda kəndə bir gənc ailə köçmüşdü... Adı Dariğa idi, sizin məktəbdə müəllimə...

– Иә, не болды оған? – Мені әрқашан шыдамсыздық жеңуші еді.

— Yeah, what about her? — I was always the impatient type.

- Ha, unga nima bo‘ldi? - Men hamisha sabrsiz edim.

Evet, ona ne oldu?- dedim sabırsızlıkla

– ھە-ئە، ئۇنداقتا ئۇ نېمە بۆپتۇ؟ – مېنى ھەر قەچان شىددەتچىلىك بېسىپ كېتەتتى.

Bəli, bəs ona nə olub? – dedim səbirsizliklə.

– Сол қыздың күйеуін...қасқыр...– Шолпан тәте өкіріп жылап жіберді.

— Her husband… a wolf… — auntie Sholpan broke down sobbing.

- O‘sha qizning erini... bo‘ri... - ho‘ngrab yig‘lab yubordi Sholpan xola</MS.>

O kadının eşini...kurt...- Şolpan teyze tüm sesiyle ağlayıverdi.

– شۇ قىزنىڭ ئەرىنى... بۆرە... – دەپ شولپان <MS/>ھەدە ھىقىلداپ يىغلاۋەتتى.

O qadının ərini... qurd... – Şolpan xala birdən-birə hönkür-hönkür ağlamağa başladı.

– Мама, қойшы, жыламашы, – деп Алма оны жұбатып әлек.

— Mom, please, stop crying… — Alma tried to calm her.

- Oyi, qo‘ying, yig‘lamang, - dedi Olma uni tinchlantirib.

Anne, tamam, ağlama lütfen,- diye Alma annesini avutmakla meşgul.

– ئاپا، قويۇڭ، يىغلىماڭ، – دەپ ئالما ئۇنى تىنچلاندۇرۇپ ھالەك.

Ana, tamam, ağlama, nolur, – deyə Alma anasını sakitləşdirməyə çalışırdı.

Не болса да, мектеп жақта естілген дауыстарға осының бір қатысы барын ішім сезді. Алма қасыма келді де, діріл қаққан қолымен иығымды демеп:

Something told me — those screams I’d heard earlier near the school were connected to this. Alma came up beside me, her hands trembling as she rested them on my shoulder:

Nima bo‘lganda ham, maktab tomondan eshitilgan ovozlarga buning qandaydir aloqasi borligini his qildim. Olma yonimga keldi va titroq qo‘llari bilan yelkamni ushlab:

Demek ki o okulun oradan gelen seslerl bu olayla alakalı olmalı. Alma yanıma geldi ve titreyen sesiyle ellerini omuzuma koyarak:

نېمىلا بولسا، مەكتەپ تەرەپىتىن ئاڭلىنىپ قالغان تاۋۇشلارغا مۇشۇنىڭ بىر مۇناسىۋىتى بار ئىكەنلىكىنى <FR/>كۆڭلۈم سەزدى. ئالما يېنىمغا كەلدىدە، تىىترەپ تۇرغان قولى بىلەن بېشىمدىن تۇتۇپ يۆلەپ:

Deməli, o məktəbin yanından gələn səslər bu hadisə ilə bağlı imiş... Alma yanıma gəldi və titrəyən səsi ilə əllərini çiyinlərimə qoyaraq:

– Дариға апайдың күйеуін қасқыр талап кетіпті, – деді сөзін әзер аяқтап. Менің бойымды үрей биледі, қандай аянышты! Көрген түсімді ұмытып та кеттім, түс жори алмайтыным қандай өкінішті...

— Dariga’s husband was attacked… by a wolf, — she said, barely finishing the sentence. A chill ran through me. What a terrible, tragic thing… I forgot all about the dream. I couldn’t even remember the details. How I wished I knew how to interpret it…

- Darig‘a opaning erini bo‘ri talab ketdi, - dedi u zo‘rg‘a gapini tugatar ekan. Men qo‘rqib ketdim, juda achinarli! Tushimni unutib yubordim, afsuski, tushimni ta’birlay olmayapman...

Dariğa Hoca’nın eşine kurt saldırmış- dedi sözünü zorla tamamlayarak. İçimi bir korku kapladı, ne kadar da acınacak bir durum! Gördüğüm rüyayı unuttum gitti, rüyamı yorumlatamam ne kadar üzücü...

– دارىغا <MS/>ئوقۇتقۇچىنىڭ يولدىشىنى بۆرە تاللاپ كېتىپتۇ، – دېدى سۆزىنى ئارام ئاياغلاپ.مېنىڭ <FR/>ۋۇجۇدۇمنى دەھشەت بېسىپ كەتتى، نېمە دېگەن ئېچىنارلىق! كۆرگەن چۈشۈم يادىمدىن چىقىپ كەتتى، ئەمما چۈش ئۆرەلمەيدىغىنىم قانداق ئۆكۈنۈشلۈك...

Dariğa müəllimənin ərinə qurd hücum edib... – dedi və sözünü güclə tamamladı. İçimə bir qorxu doldu – necə də dəhşətli və acı bir vəziyyət! Gördüyüm yuxunu tamamilə unutdum getdi... Yuxumu soruşmaq istədiyim halda bu xəbər hamısını unutdurdu, necə də üzücüdür...

Бәріміз мектеп жаққа бет алдық. Күз болса да, ауылдың бейнесі қысты еске түсіреді. Айнала аппақ қарға оранған, күн сары аяз. «Қасқыр шапты» деген әңгімелерді еститін кездер еді.

We all headed toward the school. Though it was autumn, the village felt like winter — everything covered in snow, the sun sharp and yellow, the air biting cold. It was the kind of weather when people whisper: “There’s been a wolf attack…”

Hammamiz maktab tomon yo‘l oldik. Kuz bo‘lsa ham, qishloqning qiyofasi qishni eslatadi. Atrof oppoq qor bilan qoplangan, kun sariq sovuq. "Bo‘ri hujum qildi" degan hikoyalarni eshitgan paytlarim edi.

Hepimiz okula doğru yürümeye başladık. Sonbahar ise de köy tıpkı kışı andırıyordu. Etraf bembeyaz kara bürünmüş, ayazlı. “Kurt saldırmış” cümlesiyle başlayan olayları duyacağımız dönemlerdi.

ھەممىمىز مەكتەپ تەرەپگە قاراپ <FR/>يول ئالدۇق. كۈز بولسىمۇ، <MS/>يېزىنىڭ كۆرۈنۈشى قىشنى ئەسلىتەتتى. ئەترەپ ئاپپاق قار بىلەن يېپىلغان، كۈن بولسا قاتتىق سوغ. «بۆرە ھۇجۇم قىلدى» دېگەن گەپلەرنى ئاڭلايدىغان دەۋىرلەر ئىدى.

Hamımız məktəbə tərəf getməyə başladıq. Payız olsa da, kənd sanki qışı xatırladırdı. Ətraf bəyaz qara bürünmüş, şaxtalı hava. “Qurd hücum edib” cümləsi ilə başlayan hadisələri eşidəcəyimiz bir dövrə qədəm qoymuşduq.

Біздің жақта қасқыр көп болатын. Жақында ғана осы ауылда Марқымбай қарттың үш қойын қасқыр жеп кетіп еді, енді, міне, қанға тоймайтын жалмауыз адамға да шапты той! Ауыл шетіндегі өзеннің мұзын ойып, балық аулаймын деп кеткен жігітті кешкісін бүкіл ауыл дүрлігіп таба алмай қалады. Ауданнан көмекші топ шақыртып, жан-жақтан іздестіріпті. Төрт жарым сағаттан кейін өзеннің арғы бетінен қансырап жатқан жігіттің денесі табылады. Бұл сөзсіз сол еді, Дариға апайдың жұбайы және оны қасқыр талағаны да айдан анық. Көмекке келетін тірі жан болмаған соң, жалғыз өзі хайуанмен ашық шайқасқан болу керек. Денесінде бір сау жер жоқ деседі. Өрімдей жас еді той, жарықтық. Көзінен нұры таймаған әп-әдемі жігіт еді, бір-ақ күнде жоқ болды. Бәрінен бұрын Дариға мұғалиманың жағдайы тым мүшкіл. Мектепке жетісімен «Бейшара, артында қалған бес жасар баласының халі не болар екен енді?» деген сөздерді анық естідік.

There were always plenty of wolves around here. Just recently, one devoured three of old Markymbay’s sheep — and now, that bloodthirsty beast wasn’t satisfied with animals anymore… it had gone after a man. A young guy had gone to the river at the edge of the village, cut a hole in the ice to fish — and by evening, the whole village couldn’t find him. They called in a search team from the district and began combing the area. Four and a half hours later, they found his body across the river, soaked in blood. It was him. Dariga-apai’s husband. And it was clearly a wolf attack. There was no one to help — he must’ve fought the beast alone. They say there wasn’t a single uninjured part left on his body. He was so young… A handsome man, full of life, his eyes always shining… and just like that, gone in a day. But it was Dariga, the teacher, who suffered most. When we arrived at school, we could clearly hear people whispering: — Poor woman… What will happen to her five-year-old boy?

Biz tomonlarda bo‘rilar ko‘p edi. Yaqinda bu qishloqda keksa Marqimboyning uchta qo‘yini bo‘ri yeb qo‘ygan edi, endi esa qonga to‘ymaydigan yirtqich odamga ham hujum qilishdi! Kechqurun qishloq chetidagi daryoning muzini o‘yib, baliq ovlashga ketgan yigitni butun qishloq izg‘ib topolmay qoladi. Tumandan yordamchi guruh chaqirib, har tomondan qidirishdi. To‘rt yarim soatdan so‘ng daryoning narigi tomonida qonayotgan yigitning jasadi topiladi. Bu, shubhasiz, Darig‘a opaning rafiqasi va uni bo‘rilar talaganligi aniq edi. Yordamga keladigan tirik jon yo‘qligi sababli, u yolg‘iz o‘zi hayvon bilan ochiq jang qilgan bo‘lishi kerak. Aytishlaricha, uning tanasida sog‘lom joy yo‘q. U juda yosh edi, rahmatli. U ko‘zlaridan nur ketmagan chiroyli yigit edi, bir kunda g‘oyib bo‘ldi. Hammadan ham o‘qituvchi Darig‘aning ahvoli juda og‘ir. Maktabga yetib borgach, "Bechora, orqada qolgan besh yoshli bolasining ahvoli endi nima bo‘larkin?" degan so‘zlarni aniq eshitdik.

Bizim taraflarda kurt çok olurdu. Yakın günlerde bu köyde Markımbay ihtiyarın üç tane koyununa kurt saldırmıştı, kana doymayan zavallı şimdi de insana saldırmış. Köy kenarındaki ırmağın buzlarını delip, balık tutmaya giden delikanlıyı akşam üzere tüm köy arayıp bulamadı. İlçeden yardımcı grup çağırmış her yeri aramışlar. Dört buçuk saat sonra ırmağın diğer tarafından kan içinde delikanlının cesedi bulunmuş. Bu kesin o idi. Dariğa öğretmenin eşiydi ve ona kurt saldırmıştı. Yardım edecek kimse olmayınca tek başına bu vahşi hayvana karşı mücadele etmişti. Vücudunda sağ tek bir yeri kalmamış. Gençliğinin baharındaydı zavallı, nurlu gözleri sönmemiş, çok yakışıklı bir adamdı. Bir günde yok olup gitti. En çok da Dariğa öğretmenin durumu perişan. Okula gelir gelmez, “Zavallı, geride kalan beş yaşındaki çocuğunun hali ne olacak şimdi?” sözlerini net bir şekilde duyduk.

بىزنىڭ تەۋەدە بۆرە كۆپ بولاتتى. يېقىندىلا مۇشۇ <MS/>يېزىدا مارقۇمباي <MS/>قېرىنىڭ ئۈچ <MS/>قويىنى بۆرە <FR/>يەپ كەتكەن ئىدى، مانا، <FR/>قانغا تويمايدىغان يالمۇۋۇز ئادەمگىمۇ ئېتىلدى — توي! <MS/>يېزا چېتىدىكى دەرىيادىنىڭ مۇزىنى ئويۇپ، بېلىق تۇتىمەن دەپ كەتكەن يىگىتنى كەچقۇرۇن پۈتكۈل <MS/>يېزا تىنىچلىقىنى تاپالماي قالىدى. رايوندىن ياردەمچى تۇپ چاقىرتىپ، ھەر تەرەپنى ئىزدەشتۈرۈپتۇ. تۆت يېرىم سائەتتىن كېيىن دەرىيادىنىڭ ئۇ يان بېتىدىن قانسىراپ ياتقان يىگىتنىڭ جەسىتى تېپىلىدۇ. بۇ سۆزسىز شۇ ئىدى، دارىغا <MS/>ئوقۇتقۇچىنىڭ يولدىشى ۋە ئۇنى بۆرە تاللىغىنى <FR/>ئايدىن ئېنىق. ياردەمگە كېلىدىغان <FR/>تىرىك جان بولمىغانلىقتىن، يالغۇز ئۆزى ھايۋان بىلەن بەتمۇ-بەت كۈرەشكەن بولۇشى كېرەك. تېنىدە <FR/>بىر ساپ يېرى يوق. ئىنتايىن ياش ئىدىغۇ، <MS/>مەرھۇم .<MS/>كۆزىدەن نۇرى كەتمىگەن، گۈزەل بىر يىگىت ئىدى، بىر كۈندە يوق بولدى. ھەممىدىنمۇ دارىغا <MS/>ئوقۇتقۇچىنىڭ ئەھۋالى ناھايىتى مۈشكۈل. مەكتەپكە يېتىشى بىلەن «بېچارە، كەينىدە قالغان بەش ياشلىق بالىسىنىڭ ئەھۋالى نېمە بولاركىن؟» دېگەن سۆزلەرنى ئېنىق ئاڭلىدۇق.

"Bizim bu tərəflərdə qurd çox olur. Yaxın günlərdə kənddə Markımbay qocanın üç qoyununu qurd parçalamışdı, qanla doymayan bu bədbəxt indi də insana hücum etmişdi. Kəndin kənarındakı çayın buzlarını sındırıb balıq tutmağa gedən cavan oğlan axşam saatlarında yoxa çıxmışdı. Bütün kənd axtardı, tapa bilmədi. Rayon mərkəzindən axtarış qrupu çağırılıb hər yerə baxılmışdı. Dörd yarım saat sonra çayın o biri tərəfində qan içində oğlanın cəsədi tapılmışdı... Bu, o idi. Dariğa müəllimənin həyat yoldaşı. Ona qurd hücum etmişdi. Kömək edəcək kimsə olmadığından, bu vəhşi heyvana qarşı təkbaşına mübarizə aparmışdı. Bədənində sağ qalan bircə yer belə yox idi. Yazıq, gəncliyinin baharında idi, nur saçan gözləri hələ də sönməmişdi, çox yaraşıqlı bir kişi idi. Bir günün içində yox olub getdi... Ən çox da Dariğa müəllimənin halı ürək parçalayıcı idi. Məktəbə girər-girməz hamının dilində eyni sözlər vardı: – Zavallı... Bəs geridə qalan beş yaşlı uşağın halı necə olacaq indi?..

«Мұндай қаралы хабарды оған қайсымыз жеткіземіз?» деп тағы біраз дүрлігіпті ауылдағылар. Әзер дегенде, арасынан бір батылсымағы шығыпты той. Маратбай ЖКО – ауылдастары оны солай атайтын. Қайғылы хабарды ести сала бейшара әйел өзін-өзі ұстай алмай жылапты. Бүкіл мектеп болып оған басу айтуда.

No one in the village knew how to break the news to her. Eventually, someone with just enough courage stepped forward. Maratbay JKO — that’s what the villagers called him. When he told her, she broke down in tears. The entire school tried to console her.

«Bunday qayg‘uli xabarni unga qaysi birimiz yetkazamiz?» deb qishloqdagilar yana biroz tashvishlanishdi. Zo‘rg‘a, ularning orasidan biroz jasurligi bor kishi chiqdi. Maratbay YTH - qishloqdoshlari uni shunday atashardi. Qayg‘uli xabarni eshitishi bilanoq bechora ayol o‘zini tuta olmay yig‘lab yubordi. Butun maktab unga tasalli berishmoqda.

“Böyle kara haberi ona hangimiz vereceğiz?” diye köyde bir süre telaş yaşanmış. Sonunda aralarından biri, biraz cesur olanı çıkmış ortaya. Maratbay JKO – köylüler ona böyle derdi. Acı haberi duyar duymaz, zavallı kadın kendini tutamamış ve ağlamış. Bütün okul onunla ilgilenip teselli etmeye çalışıyordu.

«بۇنداق قايغۇلۇق خەۋەرنى ئۇنىڭغا كىم يەتكۈزىدۇ؟» دەپ، يەنىلا بىر مەزگىل قايمىقىشىپ كېتىپتۇ <MS/>يېزىدىكىلەر. ئاخىرى دېگەندە، ئارىسىدىن ئۆزىنى باتۇرىراق ھىس قىلىدىغان بىرىسى چىقىپتۇ. ماراتباي ژكئو – <MS/>يېزىداشلار ئۇنى شۇنداق ئاتايدىغان. قاينغۇلۇق خەۋەرنى ئاڭلىغاندا بېچارە ئايال ئۆزىنى-ئۆزى تۇتالماي، يىغلاپتۇ. پۈتكۈل مەكتەپ بولۇپ ئۇنىڭغا <FR/>تەسەللى بېرىشتا.

“Kimin xəbəri verəcəyi bilinmir” deyə kənddə bir müddət qarışıqlıq yaşanmışdı. Axırda aralarından biri, bir az cəsarətlisi, irəli çıxmışdı. Maratbay JKO – kəndlilər ona belə deyərdi. Acı xəbəri eşidən kimi, yazıq qadın özünü saxlaya bilməyib ağlamışdı. Bütün məktəb onunla maraqlanır, ona təsəlli verməyə çalışırdı.

Осы оқиғадан соң екі ай уақыт өтті.

Two months have passed since then.

Ushbu voqeadan keyin ikki oy o‘tdi.

Bu olaydan sonra iki ay gibi vakit geçmişti.

بۇ ۋەقەدىن كېيىن ئىككى ئاي ۋاقىت ئۆتتى.

Bu hadisədən sonra təxminən iki ay keçmişdi.

Әйгілі қасқыр оқиғасы бүкіл елге тарады. Бәрінің аузында сол. Ауылдағылардың бәрі енді сақтанып жүретін болды. Бұрынғы әрі-бері жүрістер caп тыйылды.

The famous “wolf attack” had spread across the region. Everyone was talking about it. People became cautious. No one roamed like they used to.

Mashhur bo‘ri voqeasi butun mamlakatga tarqaldi. Bu hammaning og‘zida. Qishloqdagilarning endi hamma ehtiyot bo‘ladigan bo‘ldi. Ilgari u yoqdan-bu yog‘ga yurish butunlay to‘xtadi.

Bu ünlü olay iyice yaygınlaştı. Herkesin konuştuğu şey aynıydı. Köydekilerin hepsi artık dikkatli olmaya başladı. Daha önceki gibi gitgeller azaldı.

مەشھۇر بولغان بۆرە ۋەقەسى پۈتكۈل مەملىكەتكە تارالدى. <MS/>ھەممىنىڭ ئېغزىدا شۇ گەپ. <MS/>يېزىدىكىلەرنىڭ ھەممىسى ئەمدى ئېھتىيات بولۇپ يۈرۈدىغان بولدى. بۇرۇنقى ئۇيا بۇياققا مېڭىشلار <FR/>توختاپ قالدى.

Hadisə artıq məşhurlaşmış, hər yerə yayılmışdı. Hər kəsin danışdığı mövzu eyni idi. Kənd sakinləri daha diqqətli olmağa başlamışdı. Əvvəlki kimi gediş-gəliş azalmışdı.

Бүгін сабағым кеш аяқталады. Мектепте тез адымдап келе жатқам. Маған «тағы да түс көріп жатырмын ба» деген ой келді. Менің көзім нашар көретін боп жүр ме, әлде менің есім ауысты ма екен... Бес жасар Мейрам ауылдың ең шетіне орналасқан мектептің дәл алдында тұр. Мектептің арты бетіндегі қоршау құлап қалған, ал оның арғы жағы жазық, йен дала еді. Жақында ғана өмірлік серігінен айырылған Дариға апайдың баласы мектептің дәл алдында тұр, мен мектептің оңтүстік тұсынан келе жатырмын, ол мектепке қарама-қарсы жерде... (бәлкім, осы баланы әкесінен айырған да осы хайуан ба екен?) Мейрамға тісін қайрап, қазір өзінің дәмді ас жейтініне қуанып, азулы арлан тұр! «Ой, Құдайым, мына баланың өмірі қыл үстінде тұрғанда мен не істеп тұрмын?!. – деген ой сап етті кенеттен. – Қазір бір хайуан мен екі адамның шайқасы басталады!»

Today my classes ended late. I was walking briskly through the schoolyard when a thought struck me: “Am I dreaming again?” Was my vision getting worse? Or… was I losing my mind? Meyram, Dariga-apai’s five-year-old son, was standing at the very edge of the school, the farthest part of the village. The fence behind the school had collapsed, and beyond it lay an open, empty steppe. He stood there, alone. I was approaching from the south. He was at the north side — directly across from me. (Was it the same beast that took his father?). There, just beyond the boy, a massive, snarling wolf. Its teeth gleamed, jaws twitching with hunger, as if delighted by the feast ahead. It was eyeing Meyram like prey. Dear God… that child’s life hangs by a thread, and I’m just standing here?! The thought hit me hard. This is it. A wild animal… versus two people. And the fight starts now!

Bugun darsim kech tugaydi. Maktabga tez qadam tashlab ketayotgan edim. Menga «yana tush ko‘ryapmanmi?» degan fikr keldi. Ko‘zim yomon ko‘ryaptimi yoki aqldan ozib qoldimmi... Besh yoshli Meyram qishloqning eng chekkasida joylashgan maktab oldida turibdi. Maktabning orqa tomonidagi panjara qulab tushgan, uning orti esa tekis, yaydoq dala edi. Yaqinda umr yo‘ldoshidan ayrilgan Darig‘a opaning o‘g‘li maktabning shundoqqina oldida turibdi, men esa maktabning janubiy tomonidan kelyapman, u maktabga qarama-qarshi joyda... (Ehtimol, bu hayvon bolani otasidan ajratib qo‘ygandir?) Meyramga tishlarini qayrab, hozir o‘zining mazali ovqat yeyishidan xursand bo‘lgan yirtqich bo‘ri turibdi! «Ey Xudoyim, bu bolaning hayoti qil ustida turganda, men nima qilyapman?! - degan fikr to‘satdan xayolimdan o‘tdi. - Hozir bir hayvon bilan ikki odam o‘rtasida jang boshlanadi!»

Bugün dersim geç bitti. Okuldan hızlı adımlarla geri dönüyordum. Ben kendi kendime “yine rüya mı görüyorum”diye düşündüm birden. Gözlerim iyi görmüyor mu artık, ya da ben aklımı mı kaçırdım acaba?.. Beş yaşındaki Meyram köyün en ucunda bulunan okulun tam önünde duruyor. Okulun arka tarafındaki çiti kırık döküktü ve onun ötesi ise ıssız bir bozkırdı. Kısa bir süre önce hayat arkadaşını kaybetmiş Dariğa öğretmenin oğlu okulun tam önünde duruyordu. Ben okulun Güney tarafından geliyordum o ise okulun karşı tarafında... (belki bu çocuğu babasız bırakan hayvan bu muydu?)

بۈگۈن دەرىسىم كەچ ئاخىرلىشىدۇ. مەكتەپكە تېز قەدەم تاشلاپ كېلىۋاتقان ئىدىم. ماڭا «يەنىمۇ چۈش كۆرۈۋاتىمەنمۇ؟» دېگەن ئوي كەلدۇ. مېنىڭ كۆزۈم ناچار كۆرۈۋاتامدۇ، ياكى مەن <FR/>ئېقلىمدىن ئايرىلدىممۇ نېمە.. بەش ياشلىق مېيرام <MS/>يېزىنىڭ ئەڭ چېتىگە جايلاشقان مەكتەپنىڭ دەل ئالدىدا تۇرىدۇ. مەكتەپنىڭ ئارقىسىدىكى توسۇق ئۆرۈلۈپ كەتكەن، ئەندى ئۇنىڭ كەينى تەرىپى تۈزلەڭ كەڭ <MS/>تالا ئىدى. يېقىندىلا ئۆمۈرلۈك جۈپتىدىن ئايرىلغان دارىغا <MS/>ئاپاينىڭ بالىسى مەكتەپنىڭ دەل ئالدىدا تۇرىدۇ، مەن مەكتەپنىڭ جەنۇبى تەرىپىدىن كېلىۋاتىمەن، ئۇ مەكتەپكە قارىما-قارشى تەرىپتە... (بەلكىم، ئۇ بالىنى <MS/>دادىسىدىن ئايرىغانمۇ مۇشۇ ھايۋانمىكىن؟). مېيرامغا قاراپ، سىرتىغا چىشىنى چىقىرىپ، ھازىر ئۆزىنىڭ دەملىك تاماق يەيدىغىنىغا خۇشال بولۇپ، قەھەرلىك <MS/>ئەركەك بۆرە تۇرىدۇ! «<MS/>ۋاي، خۇدايىم مونۇ بالىنىڭ <FR/>ھاياتى قىل ئۈستىدە تۇرغاندا، مەن نېمە قىلىۋاتىمەن؟!» — دېگەن ئوي <FR/>چاقناپ كەتتى. — «ھازىر بىر ھايۋان بىلەن ئىككى ئادەمنىڭ جەڭى باشلىنىدۇ!»

Bu gün dərsim gec bitdi. Məktəbdən sürətli addımlarla evə doğru gedirdim. Birdən öz-özümə düşündüm: “Yenə yuxudayam, bəlkə də?” Gözlərim düz görmür ya da dəli olmuşam? Beş yaşlı Meyram – kəndin ən ucqar yerindəki məktəbin düz önündə dayanmışdı. Məktəbin arxa tərəfinin çəpəri sınıq-salxaq idi və onun o biri tərəfi bomboş bir bozqır idi. Az əvvəl həyat yoldaşını itirmiş Dariğa müəllimənin oğlu, məktəbin düz qabağında dayanmışdı. Mən məktəbin cənub tərəfindən gəlirdim, o isə qarşı tərəfində... (bəlkə bu uşağı atasız qoyan heyvan elə bu idi?!)

Қасқыр Мейрамға қарай асықпай адымдап келе жатты, ал мен «хей-йа» деп айқайлап, сөмкемді лақтыра салдым да, Мейрамға қарай ұмтылдым. Сондағы отыз секундта құрған жоспарым: Мейрамды көтеріп алып, мектепке кіріп кету еді. «Егер мектепке кіріп кетсем, қауіпсіз жерге өткенім» деп ойладым. Әрі Мейрамды да құтқарамын.

The wolf walked toward Meyram slowly, deliberately. I shouted “Hey-ya!” at the top of my lungs, threw my bag, and bolted toward him. In the thirty seconds it took, I had already formed a plan: scoop up Meyram and run into the school. If I made it to the school, we’d be safe, I told myself. And I’d save him, too.

Bo‘ri Meyram tomon shoshilmay qadam tashladi, men esa "hey-ya" deb baqirib, sumkamni otib yubordim va Meyram tomon yugurdim. O‘sha o‘ttiz soniyada tuzgan rejam: Bayramni ko‘tarib, maktabga kirib ketish edi. "Agar maktabga kirsam, xavfsiz joyga o‘tgan bo‘laman," deb o‘yladim. Va men Meyramni ham qutqaraman.

Meyram’ın karşısında, dişlerini gıcırdatarak, birazdan lezzetli bir yemek yiyeceğini düşünerek sevinmiş bir kurt duruyordu! “Tanrım! Bu çocuğun hayatı pamuk ipliğine bağlıyken ben ne yapıyorum burada?! – diye geçirdim içimden bir anda. – Şimdi bir canavarla iki insanın savaşı başlayacaktı!” Kurt Meyram’a doğru yavaş adımlarla ilerliyordu, ben ise “hey-ya” diye bağırarak çantamı atıverdim ve Meyram’a doğru koştum. O otuz saniye içerisinde kurduğum planımdı: Meyram’ı kucağıma alıp, okula giriverecektim. “Eğer okula girebilsem, tehlikeyi atlatmış olurdum” diye düşündüm. Hem Meyram’ı kurtarmış olurum.

بۆرە مېيرامغا قاراپ ئاستا قەدەم تاشلاپ كېلىۋاتاتتى، مەن بولسام «خېي-يا!» دەپ ۋاقىراپ، سومكامنى تاشلىدىم دە، مېيرامغا قاراپ يۈگرۈدۈم. ئاخىرقى ئوتتۇز سېكۇنتتا قۇرغان پىلانىم – مېيرامنى كۆتۈرۈپ ئېلىپ، مەكتەپنىڭ ئىچىگە كىرىپ كېتىش ئىدى. «ئەگەر مەكتەپكە كىرىپ كەتسەم، خەۋپسىز يەرگە ئۆتكىنىم» دەپ ئويلىدىم. شۇنىڭ بىلەن مېيرامنىمۇ قۇتۇلدۇرىمەن.

Meyramın qarşısında isə, dişlərini qıcıyaraq, az sonra dadlı bir yemək yeyəcəyini düşünərək sevinən bir qurd dayanmışdı! “Tanrım! Bu uşağın həyatı sapdan asılı ikən, mən burada nə edirəm axı?!” – deyə keçdi içimdən bir anlıq. “İndi bir canavarla iki insanın savaşı başlayacaqdı! Qurd Meyrama doğru yavaş-yavaş yaxınlaşırdı. Mən isə “hey-ya!” deyə bağırıb çantamı tulladım və Meyrama doğru qaçdım. O otuz saniyə içində qurduğum plan belə idi: Meyramı qucağıma alıb məktəbə girəcəkdim. “Əgər məktəbə girə bilsəm, təhlükədən qurtarmış olarıq” – deyə düşündüm. Həm Meyramı xilas etmiş olardım...

...Барлығының қалай болғанын өзім де түсінбей қалдым, оянғанда аудандағы ауруханада жатқанымды білемін. Бұл жердің аурухана екенін әкем аяғын сындырып алып, осы жерде емделгеннен бері білетінмін.

…I don’t even remember exactly what happened. When I woke up, I was in the district hospital. I knew the place well — my father had been treated here after breaking his leg.

...Hammasi qanday sodir bo‘lganini o‘zim ham tushunmay qoldim, uyg‘onganimda tuman kasalxonasida yotganimni bilaman. Otam oyog‘ini sindirib, shu yerda davolanganidan beri bu yer kasalxona ekanligini bilardim.

...Her şeyin nasıl geliştiğini kendim de hatırlamıyorum, uyandığımda ilçedeki hastanede yatıyordum. Bu yerin hastane olduğunu babam bacağını kırıp burada tedavi gördüğünden itibaren biliyorum.

...ھەممىسىنىڭ قانداق بولغىنىنى ئۆزەممۇ چۈشەنمەي قالدىم، ئويغانغاندا رايونلۇق دوختۇرخانىدا ياتقانلىقىمنى بىلىمەن. بۇ يەرنىڭ دوختۇرخانا ئىكەنلىكىنى <MS/>دادام پۇتىنى سۇندۇرۇۋالغاندا مۇشۇ يەردە داۋالانغاندىن بۇيان بىلىتتىم.

…Hər şeyin necə baş verdiyini özüm də xatırlamıram. Ayılanda rayondakı xəstəxanada yatırdım. Buranın xəstəxana olduğunu atam ayağını qırıb burada müalicə aldığından bilirdim.

Кейін халімді біле келгендерден сұрастырсам, әркімнің нұсқасы әртүрлі болып шықты. Бірақ өзіме ұнағаны мына нұсқа: қасқырдың балаға қарай жақындап келе жатқанын көрген соң, жан ұшыра жеткен мен Мейрамды құлатып, өзім үстіне жатып алыппын, ол байғұс менің астымда езіліп қалыпты! Осының барлығын терезеден көріп, өз көздеріне өздері сенбегендер бұл қылығымды ерлікке теңепті. Менің арқамда Мейрамның еш жері жарақаттанбапты (менің астымда жатып, ауа жұта алмай қалғаны болмаса). Қасқыр мені үш жерімнен тістепті: оң жақ шынтағымның төменгі жағы, он жақ жамбасым мен жауырын үсті. Бірақ жараларымды онша ауырсынбаймын: абырой болғанда үстімдегі киімім қалың болған соң, аса ауыр жарақаттанбасам керек.

Later, when people came to visit and tell me what they saw, each had their own version. But the one I liked best — and chose to believe — went like this: When I saw the wolf nearing the boy, I sprinted to him, knocked him over, and threw myself on top of him. Poor kid nearly suffocated under me. Those who witnessed it from the window couldn’t believe their eyes — they called it an act of bravery. Thanks to me, Meyram didn’t suffer a single injury. (Well, except nearly passing out from lack of air.) The wolf bit me in three places: below the right elbow, on my right hip, and across my upper back. But the wounds don’t hurt too much, luckily, I was wearing thick clothes, so nothing too serious.

Keyinchalik ahvolimni bilganlardan so‘rasam, har kimning taxmini har xil ekan. Lekin menga ma’qul bo‘lgan variant: bo‘rining bolaga yaqinlashayotganini ko‘rib, jon holatda yetib kelganimda, men Meyramni yiqitdim va ustimga yotib oldim, u bechora mening oyog‘im ostida ezilib qoldi! Bularning barchasini derazadan ko‘rib, o‘z ko‘zlariga ishonmaganlar bu harakatimni jasoratga tenglashtirishdi. Men tufayli Meyram hech qanday jarohat olmadi (tagimda yotib, nafas ololmay qolgani bundan mustasno). Bo‘ri meni uchta joydan tishladi: o‘ng tirsagimning pastki qismi, o‘ng yonboshim va yelkamning usti. Lekin jarohatlarim unchalik og‘riqli emas: baxtimga, kiyimim qalin bo‘lgani uchun unchalik og‘ir jarohat olmagan bo‘lsam kerak.

Sonra beni görmeye gelenlerden durumu soruşturduğumda herkesin anlattıkları farklı çıktı. Ama hoşuma giden nüshası şöyleydi: kurdun çocuğa doğru yaklaştığını görünce aceleyle koşan ben Meyram’ı düşürerek üzerine yatıvermişim. Zavallı çocuk nefes alamayıp benim altımda biraz ezilip kalmış! Bunun hepsini pencereden görenler benim hareketimi kahranmanlığa bellemiş. Benim sayemde Meyram’ın hiçbir yeri yaralanmamış (sadece biraz nefessiz kaldığını saymazsak). Kurt beni üç yerimden ısırmış: sağ dirseğimin alt kısmı, sağ kalçam ve kürek kemiğimin üstü... Ama yaralarım çok da canımı yakmıyor: neyse ki üzerimdeki kıyafet kalındı, bu yüzden ağır bir şekilde yaralanmamışım demek ki.

كېيىنكى ئەھۋالىمنى سورىشقانلاردىن سوراشتۇرسام، ھەر كىمنىڭ بايانى ھەرخىل بولۇپ چىقتى. لېكىن ماڭا ياغقىنى مانا بۇ ئۈلگە: بۆرىنىڭ بالىغا قاراپ يېقىنلىشىپ كېلىۋاتقىنىنى كۆرگەندىن كېيىن، <FR/>جان-جەھلى بىلەن يېتىپ كەلگەن بولسىمۇ مېيرامنى يىقىتىپ، ئۆزەم ئۈستىگە يىقىلىپ يېتىۋېلىپتىمەن، ئۇ بېچارە مېنىڭ ئاستىمدا ئېزىلىپ قاپتۇ! بۇنىڭ بارلىقىنى دېرىزىدىن كۆرۈپ، <MS/>ئۆز كۆزلىرىگە ئۆزلىرى ئىشەنمىگەنلەر، بۇ قىلغىنىمنى باتۇرلۇققا تەڭلەپتۇ. مېنىڭ كەينىمدىن مېيرامنىڭ ھېچ يېرى زەخمىلەنمەپتۇ (مېنىڭ ئاستىمدا يېتىپ ھاۋا يېتىشمەسلىكى بولمىسىلا). بۆرە مېنى ئۈچ يېرىمدىن چىشلەپتۇ: ئوڭ ياق يەنى بىلىگىمنىڭ تۆۋەن تەرىپى، ئوڭ ياق يامپىشىم بىلەن سۈيەك ئۈستى. لېكىن يارىلىرىمنى ئۇنچىلىك سەزمەيمەن: <FR/>تەلىيىمىزگە يارىشا ئۈستۈمدىكى كىيىمىم قېلىن بولغانلىقىدىن، ئېغىر جاراھەتلەنمىگەن بولسام كېرەك.

Sonra məni görməyə gələnlərdən hadisəni soruşanda, hər kəsin danışdığı bir az fərqli idi. amma xoşuma gələn versiya belə idi: qurdun uşağa yaxınlaşdığını görəndə tez qaçıb Meyramı qucaqlayaraq üstünə yıxılmışam. Yazıq uşaq nəfəs ala bilməyib mənim altımda azca əzilib qalmış. Bütün bunları pəncərədən görənlər mənim hərəkətimi qəhrəmanlıq kimi qəbul etmişdi. Mənim sayəmdə Meyramın heç bir yerinə xəsarət dəyməmişdi (bir az nəfəs çatışmazlığını saymasaq). Qurd məni üç yerdən dişləmişdi: sağ dirsəyimin altı, sağ ombam və kürək sümüyümün üstü... amma yaralarım o qədər də acı vermirdi. Yaxşı ki, üstümdə qalın geyim var idi – deməli, bu səbəbdən ağır yaralanmamışam.

Осыдан соң бүкіл ауданға тараған әңгіме менің ерлігім болды. Ауданымыздың «құтқарушысындай» сезіндім өзімді. Қай жерге барсам да, мақтау сөздер, жағымды тілектер естимін. «Батамен ел көгерер» – деп, Ермек ағайымыз да күнде айтып отырушы еді. «Алланың нұры жаусын, айналайын», «не деген батыр қыз» деп бәрі мені мадақтады.

After that, the entire district was buzzing about “my heroism.” I felt like some kind of local rescuer. Wherever I went, I heard praise and warm wishes. “Blessings make a nation thrive,” our Yermerk-aka always used to say. “May Allah shower you with light,” “What a brave girl!” — that’s all I hear now, everywhere I go.

Shundan so‘ng butun tumanga tarqalgan gap mening jasoratim bo‘ldi. O‘zimni tumanimizning "qutqaruvchisi"dek his qildim. Qayerga bormay, maqtov so‘zlarini, yaxshi tilaklarni eshitaman. "Baraka bilan el yashnaydi," - derdi Ermek akamiz har kuni. "Allohning nuri yog‘ilsin, azizim," "qanday jasur qiz" deb hamma meni maqtadi.

Bundan sonra bütün ilçeye yayılan konu benim kahramanlığımmış. Kendimi adeta ilçemizin bir “kurtarıcısı” gibi hissettim. Nereye gitsem, hep övgü dolu sözler, güzel dilekler duyuyordum. “Dua ile halk yücelir” – derdi hep Yermek Hoca’mız. “Allah’ın nûru üzerine olsun, canım kızım”, “ne cesur bir kızmışsın sen!” diyerek herkes beni övüyordu.

بۇنىڭدىن كېيىن <FR/>پۈتكۈل ناھىيەگە تارقالغان<FR/> گەپ — مېنىڭ باتۇرلۇقۇم بولدى. ناھىيەمىزنىڭ «قۇتقىزغۇچىسىدەك» ھىس قىلدىم ئۆزەمنى. قايسى يەرگە بارساممۇ، ماختاش، ئىللىق سۆزلەر ئاڭلايمەن. «<MS/>دۇئا بىلەن كۆكىرەر» — دەپ ئېرمېك <MS/>ئاكىمىزمۇ كۈندە دەپ ئولتۇراتتى. «<MS/>ئاللاھنىڭ نۇرى ياغسۇن، <MS/>جېنىم!»، «نېمىشە دېگەن باتۇر قىز» دەپ ھەممىسى مېنى مەدھىيلىدى.

Bundan sonra bütün rayonda danışılan tək şey mənim qəhrəmanlığım olmuşdu. Özümü adeta rayonumuzun bir “xilaskarı” kimi hiss edirdim. Hara getsəm, hamı təriflər, gözəl sözlər deyirdi. “Dua ilə xalq yüksələr” – deyirdi həmişə Ermek müəllimimiz. “Allahın nuru üzərinə olsun, canım qızım!”, “Nə qədər cəsur qızsan sən!” deyə hər kəs məni tərifləyirdi.

Бәрінен бұрын Дариға апайдың айтқан сөздерін айтсаңшы.

But what moved me most were aunt Dariga’s words.

Eng avvalo, Darig‘a opaning aytganlarini ayting.

Ama hepsinden daha çok, Dariğa öğretmenin söyledikleri unutulmazdı:

ھەممىسىدىن بۇرۇن دارىغا <MS/>ئاپاينىڭ سۆزلىرىنى دېسەڭچۇ:

amma bütün bunlardan daha çox, Dariğa müəllimənin sözləri yaddan çıxmaz:

– Сені туған анаңнан айналдым, сені бере салған Құдайдан мың айналдым. Сен болмасаң, мен қазір тірі өлік болар едім. Кішкентай құлыншағымды өз әкесінің өліміне себепкер болған арланның аузына бермедің. Саған не айтсам да аз, жарығым! Алланың нұры жаусын саған, енді жатсам да, тұрсам да өзіңнің тілеуіңді тілермін! – деген жүрекжарды алғысын ып-ыстық омырауына қысып құшақтап, егіліп жылай тұрып айтты.

Holding me tight against her warm chest, tears streaming down her face, she spoke from the depths of her heart: — May blessings be upon the mother who gave birth to you… And a thousand blessings upon the God who brought you into this world. If not for you, I’d be nothing more than a walking corpse right now. You saved my little foal — you didn’t let him be taken by the same beast that killed his father. No words I say could ever be enough, my light! May Allah’s mercy shine upon you always. From now on, whether I lie down or rise, I’ll pray for you every single day! She said this, sobbing, while holding me close and refusing to let go.

- Seni tug‘gan onangdan aylanay, seni bergan Xudodan ming marta aylanay. Sen bo‘lmasang, men hozir tirik murda bo‘lardim. Mening kichkina qo‘zichog‘imni o‘z otasining o‘limiga sabab bo‘lgan bo‘rining og‘ziga bermadingiz. Senga nima desam ham kam, azizim! Allohning nuri yog‘ilsin senga, endi yotganimda ham, turganimda ham sening tilagingni tilayman! - dedi u yurakdan chiqqan minnatdorchiligini qaynoq ko‘ksiga bosib, yig‘lab.

Seni doğuran anandan bin kere Allah razı olsun. Sen olmasaydın ben şimdi yaşayan bir ölü olurdum. Küçük kuzumu, kendi babasının ölümüne sebep olan kurdun ağzına bırakmadın. Sana ne söylesem az kalır, canım! Allah’ın nûru üzerine olsun, artık yatsam da kalksam da hep senin iyiliğini dileyeceğim!- bu içtenlikle dileklerini söyleyerek bana bir minnetle sarıldı, kalbinin sıcaklığıyla, gözyaşlarıyla...

– سېنى دۇنياغا ئەكەلگەن ئاناڭدىن ئايانالايىن، سېنى نېسىپ قىلغان <MS/>خۇداغا مىڭ قېتىم شۈكۈر. سەن بولمىغاندا، مەن ھازىر <MS/>تىرىك ئۆلۈك بولاتتىم. كىچىككىنە بالامنى ئۆز <MS/>دادىسىنىڭ ئۆلۈمىگە سەۋەپچى بولغان <MS/>بۆرىنىڭ ئاغزىغا بەرمىدىڭ. ساڭا نېمە دېسەممۇ ئاز، <MS/>نۇرىم<MS/>! ئاللاھنىڭ نۇرى ياغسۇن ساڭا، ئەمدى ياتساممۇ، تۇرساممۇ سېنىڭ تىلىگىڭنى تىلەرمەن! – دېگەن، يۈرىكىدىن چىققان چوڭقۇر مىننەتدارلىقىنى ئىسسىق باغرىغا بېسىپ قۇچاقلاپ، ئېگىلىپ يىغلاپ تۇرۇپ ئېيتتى.

Səni doğan anandan min kərə Allah razı olsun. Sən olmasaydın, mən indi yaşayan bir ölüyə dönərdim. Balaca quzum, atasının ölümünə səbəb olan o qurdun ağzına düşmədiyi üçün sənə nə qədər təşəkkür etsəm azdır, canım! Allahın nuru üzərinə olsun. Artıq yatsam da, dursam da həmişə sənin üçün dua edəcəyəm! – deyə o, minnətlə boynuma sarıldı, ürəyinin istisi və göz yaşları ilə...