Корпустан іздеу

Бірде, алты жастағы кезімде, жабайы орман туралы «Бастан кешкен оқиғалар» деп аталатын кітаптан ғажайып бір сурет көрдім. Суретте айдаһар жылан арыстанды бүтіндей жұтып жатты. Сол суреттің көшірмесі мынадай:

When I was six years old, I once saw a magnificent picture in a book on the virgin forest called Stories of Life. It was a boa constrictor that had swallowed a wild beast. Here is a copy of the drawing.

Olti yashar paytimda, osuda o`rmonlar haqida hikoya qiluvchi «Bolgan voqealap>, degan kitobda bir suratga ko'zim tushib qoldi. Suratda bahaybat bo`g`ma ilonning bir yirtqich hayvonni tiriklay yutayotgani aks ettirilgan edi. Mana o'sha surat:

Altı yaşımdayken, ilk çağın ormanlarını anlatan “Gerçek Öyküler” adlı bir kitapta çok güzel bir resim görmüştüm. Bir boa yılanı avını yutmak üzereyken resmedilmişti İşte bu çizimin bir kopyası:

بىرىنچى ئالتە ياش ۋاقتىمدا كۆرگەن بىر كىتاب ھېلىھەم ئېسىمدە، ئىپتىدائىي ئورمان تەسۋىرلەنگەن بۇ كىتابنىڭ ئىسمى «ئورمان ھېكايىلىرى» بولۇپ، كىچىك ۋاقتىمدا مېنى قاتتىق ھەيران قالدۇرغىنى كىتابتىكى بىر پارچە رەسىم ئىدى. رەسىمدە بىر بوغما يىلاننىڭ ئاغزىنى يوغان ئېچىپ، يوغان بىر مەخلۇقنى يۇتۇۋاتقانلىقى سىزىلغان ئىدى. ئۈستىدىكىسى مېنىڭ بۇ رەسىمنى ئەسلىدىكىسى بويىچە سىزىپ چىققىنىم.

Altı yaşım olanda, keçilməz meşədən danı-şan "Olmuş əhvalatlar" adlı kitabda, əcaib və qəraib bir şəkil gördüm. Bu şəkildə yırtıcı heyvanı udan əfi bir ilan təsvir olunmuşdu. budur şəklin surəti:

Кітапта былай деп жазылған: «Айдаһар жыландар жемтігін шайнамай бүтіндей жұтады. Содан кейін олар алты ай бойы қозғалмастан, тамағын қорытады екен».

It was written in the book, Boa constrictors swallow their whole prey without chewing. Then they can not move and they sleep during the six months of their digestion.

Surat tagiga shunday deb yozilgan edi: Alon oljasini chaynab o`tirmay bus-butunligicha yutib yuboradi. Shundan keyin u joyidan qimirlayolmay qoladi va to oljasini hazm qilib bolgunicha, surunkasiga yarim yil dong qotib uxlaydi».

Kitapta şunlar yazılıydı: “Boa yılanı avını çiğnemeden, bütün olarak yutar ve hareket edemez hale gelir. Sonra da onu sindirebilmek için altı ay boyunca uyur.”

كىتابتا يەنە مۇنداق دەپ يېزىلغان ئىدى: «بۇ بوغما يىلان ئولجىنى چاينىمايلا يۇتىۋېتىدۇ. قورسىقىدىكى ئولجا پۈتۈنلەي ھەزىم بولۇپ بولغىچە ئۇدا ئالتە ئاي ئۇخلايدۇ.»

Kitabda yazılmışdı: Əfi ilanlar, öz şikarlarını bütöv, çeynəmədən udurlar. Sonra, onlar tərpənə bilmir və udduqlarını həzm etmək üçün altı ay sərasər yatırlar.

Сол сәтте менің джунгли оқиғалары жайлы ойларым сан саққа жүгірді. Мен қолыма түрлі түсті қарындаш алып, тұңғыш суретімді сала бастадым. Менің нөмірі бірінші суретімнің пішіні былай еді.

I then thought a lot about the adventures of the jungle and, in turn, succeeded, with a colored pencil, in drawing my very first drawing. It was like this:

Men junglidagi sarguzashtlarga to`la hayot haqida uzoq xayol surdim, so`ng rangli qalam bilan umrimda birinchi marta rasm chizdim. Bu mening 1-raqamli rasmim edi. Mana, men chizgan narsa:

Bu orman maceraları üzerinde uzun uzun düşündüm, sonra renkli bir kalemle ilk resmimi yapmayı başardım. 1 No’lu resmim işte şöyle bir şeydi:

شۇنىڭ بىلەن مەن ئورمان ھەققىدە نۇرغۇنلىغان گۈزەل خىياللارنى سۈرگەن، ھەتتا رەڭلىك قەلەملەر بىلەن خىياللىرىمنى قەغەزگە سىزىپمۇ باققان ئىدىم. تۆۋەندىكىسى شۇ چاغدا سىزغان تۇنجى ئەسىرىم: چوڭلارغا كۆرسىتىپ رەسىمدىن قورقىدىغان ياكى قورقمايدىغانلىقىنى سورىدىم.

Onda, mən cəngəllik macəraları haqda uzun-uzadı düşündüm və rəngli qələmlə ilk şəklimi çəkdim. Çəkdiyim bir nömrəli şəkil bax belə idi: Mən, bu şah əsərimi böyüklərə göstərdim və onun vahiməli olub-olmadığını soruşdum.

Мен бұл өнер туындысын ересек кісілерге көрсеттім де, олардан суретім қорқыныш тудырады ма деп сұрадым.

I showed my masterpiece to the grown-ups and asked them if my drawing frightened them.

Ijodim namunasini kattalarga ko`rsatib, qo'rqinchli emasmi, deb so`radim.

Şaheserimi büyüklere gösterdim ve korkup korkmadıklarını sordum.

بىراق چوڭلار: «قالپاقنىڭ قورققۇدەك نېمىسى بار؟» دېيىشتى

Onlar isə "Adi bir şlyapa niyə də vahiməli olmalıdır?", - deyə rişxəndlə cavab verdilər.

Олар: «Қалпақ та қорқынышты болады ма екен?» - десті.

They said, Why would a hat be scary?

Shlyapaning nimasi qo'rqinchli ekan? - deb e'tiroz bildirishdi menga.

Ama onlar:”Korkmak mı? Bir şapkadan niye korkalım ki?”dediler.

مېنىڭ سىزغىنىم قالپاق ئەمەس، بەلكى يوغان بىر پىلنى يۇتۇۋالغان غايەت زور بوغما يىلان ئىدى. شۇنىڭ بىلەن چوڭلارنىڭ چۈشىنىشىگە ئاسان بولسۇن ئۈچۈن ئىككىنچى پارچە ئەسىرىمدە يىلاننىڭ ئىچىنىمۇ قوشۇپ سىزدىم. بۇ رەسىم مۇنداق:

Mənim şəklimdə şlyapa yox, udduğu fili həzm eləyən əfi ilan təsvir olunurdu. Onda, mən böyüklərə aydın olsun deyə, əfi ilanın daxildən görünüşünü çəkdim. Böyüklərin həmişə əlavə izaha ehtiyacı olur. Bu da, mənim çəkdiyim 2 nömrəli şəkil:

Ал менің салғаным қалпақ емес еді. Ол пілді қорқытып жатқан айдаһар жыланның суреті болатын. Бұдан соң үлкендерге түсінікті болуы үшін айдаһардың ішкі бөлігін бейнеледім. Үлкендерге үнемі түсіндіріп отыру керек. Менің нөмірі екінші суретім былай болып шықты:

My drawing was not of a hat. It was a boa constrictor digesting an elephant. I then drew the inside of the boa constrictor, so that the grown-ups could understand. They always required more explanation. My second drawing was like this:

Ammo rasmdagi narsa sirayam shlyapa emas edi. Bufilm tiriklay yutib yuborgan bo`g`ma ilon edi. O'shanda, kattalarga tushunaril boisin deb, ilonning ichId ko`rinishini ham chizdim. Axir kattalarga hamma narsani doim tushuntirib borish kerak-da. Bu mening 2-raqamli rasmim edi.

Oysa çizdiğim resim bir şapkaya ait değildi. Koca bir fili sindirmekte olan bir boa yılanını çizmiştim ben. Neyse, büyükler anlayabilsin diye başka bir resim daha çizdim. Bu kez boa yılanının midesindeki fili açık seçik göstermiştim. Şu büyüklere hep açıklama yapmak gerekiyor. İkinci resmim ise şöyle bir şey oldu:

بىراق چوڭلار ماڭا: «بوغما يىلاننىڭ قورسىقىدىكى پىلنى كۆرسىتىپ ياكى كۆرسەتمەي سىزىش بىلەن ئاۋارە بولغىچە، زېھنىڭنى جۇغراپىيە، تارىخ، ماتېماتىكا، ھېساب، گىرامماتىكا دېگەندەكلەرگە قاراتقىن» دەپ نەسىھەت قىلىشتى. شۇنداق قىلىو ئالتە ياش ۋاقتىمدىلا رەسسام بولۇشتىن ئىبارەت گۈزەل غايەمدىن ۋاز كەچتىم. تۇنجى ۋە ئىككىنچى ئەسىرىمنىڭ ئۇتۇقلۇق چىقماسلىقى چوڭلارغا بولغام ئىشەنچىمنى يوقاتقان ئىدى. ماڭا چوڭلارنىڭ كىچىك بالىلاردىن ھەممىلا نەرسىنى چۈشەندۈرۈپ بېرىشىنى تەلەپ قىلىشى تولىمۇ زېرىكىشلىك بىلىنەتتى.

Böyüklər mənə əfi ilanı daxildən və xaric-dən çəkmək əvəzinə coğrafiya, tarix, hesab və qrammatika ilə maraqlanmağı məsləhət gördülər. Altı yaşımda ikən gözəl rəssamlıq sənətini mən bax beləcə tərk etdim. Çəkdiyim 1 və 2 N-li şəkillərin uğursuzluğu məni ruhdan saldı. Böyüklər özü-özlüyündə heç vaxt heç nə başa düşmürlər, uşaqlar isə onlara hər dəfə bir şeyi izah etmək üçün yorulub əldən düşürlər.

Үлкендер маған айдаһар жыланды, іштей немесе сырттай бейнелегенімді қойып, одан да географияға, тарихқа, есеп-қисапқа және жазу ережесіне көбірек көңіл қоюыма кеңес берді. Осылайша мен атақты суретші болу арманымнан алты жасымда-ақ бас тарттым. Нөмірі бірніші және нөмірі екінші суретімнің сәтсіз шығуы менің меселімді қайтарып тастады. Үлкендер ештеңені ешқашан өз беттерімен түсінбейді. Ал әр нәрсені үнемі ежіктеп түсіндіре берген балаларды мезі етіп жібереді. Сондықтан да мен басқа мамандықты таңдауға мәжбүр болдым. Ақыры ұшқыш болып шықтым. Жалпақ әлемді түгелге жуық араладым. Шынына келсек, географияны білгенім маған көп көмегін тигізді. Мен бір көргеннен-ақ Қытайды Аризонадан ажырата алатынмын. Бұл – түнде адасып кеткен жағдайда өте пайдалы нәрсе.

The grown-ups advised me to leave aside the drawings of boa constrictors from the outside or the inside, and to interest myself instead in geography, history, calculation, and grammar. Thus, at the age of six, I abandoned a magnificent career as a painter. I had been discouraged by the failure of my first drawing and my second drawing. Grown-ups never understand anything on their own, and it is tiring for children to always have to give them explanations. So I had to choose another profession. I learned to fly planes. I flew all over the world. And geography, that’s right, served me well. I knew how to recognize, at first glance, China, or Arizona. It is useful if you have gone astray during the night.

Kattalar menga ilonlarning ichki-yu tashqi ko`rinishini chizish o`rniga jug`rofiya, tarix, arifmetika va husnixatni ko`proq o'rganishni maslahat berishdi. Ana shundan keyin, olti yashar paytimda rassomlikning porloq istiqbolidan voz kechishga majbur boldirn. 1- va 2-raqamli rasmlarim muvaffaqiyatsizlikka uchragach, o'zimga nisbatan ishonchimni yo'clotdim. Kattalar hech qachon o'zlaricha biron narsani tushuna olmaydilar, ularga hadeb hijjalab tushuntirib beraverish esa oxir-oqibat bolalarning ham joniga tegib ketadi. Shunday qilib, boshqa kasb tanlashimga to`g`ri keldi-yu, uchuvchilikni o'rganib oldim. Osmoni falak bo'ylab qariyb butun dunyoni kezib chiqdim. Ochig`ini aytish kerak, jug`rofiya menga juda keldi. Bir qarashdayoq Xitoyni Arizona viloyatidan ajrata oladigan bo'ldim. Kechasi samoda adashib ketsang, bu benihoya asqatadi-da.

Bu kez büyüklerin cevabı boa yılanını içten ya da dıştan çizmeyi bir yana bırakıp, coğrafya, tarih, aritmetik ve gramerle ilgilenmemi tavsiye etmek oldu. Böylece altı yaşımdayken resim kariyerimi terk etmek zorunda kaldım. İlk iki resmimin başarısız olması beni hayal kırıklığına uğratmıştı Büyükler kendi başlarına hiçbir şeyi anlayamıyor, çocuklar ise aynı şeyin tekrar tekrar anlatılmasından sıkılıyorlardı. Bu yüzden başka bir meslek seçmek zorunda kaldım ve pilot oldum. Dünyanın hemen hemen her yerine uçtum. Doğrusunu isterseniz, coğrafya bilgilerim çok işime yaradı. Şimdi bir bakışta Çin ile Arizona’yı birbirinden ayırabiliyorum. Ayrıca gece vakti kaybolduğunuzda coğrafya çok işinize yarar.

شۇڭلاشقا ئامالسىز باشقا بىر كەسىپ تاللىدىم. كېيىنچە ئايروپىلان ھەيدەشنى ئۆگەندىم ھەم دۇنيانىڭ ھەممە يېرىگە دېگۈدەك بېرىپ باقتىم. ئۇنىڭدىن باشقا نۇرغۇنلىغان زۆرۈر جۇغراپىيە بىلىملىرىنىمۇ ئىگەللىۋالدىم. ناۋادا كېچىدە ئايروپىلان ھەيدەۋېتىپ يولدىن ئېزىپ قالغان تەقدىردىمۇ، كورىيە بىلەن ئارىزونانىڭ چېگراسىنى پەرق ئېتەلەيدىغان بولدۇم.

Beləliklə, mən başqa peşə seçməli oldum və təyyarə sürməyi öyrəndim. Dünyanın bir çox ölkələrinə uçmuşam. Coğrafiya, doğrudan da, mənim çox karıma gəldi. İlk nəzərdən, mən Çini Arizonadan asanlıqla ayırırdım. Gecə vaxtı yolu azanda coğrafiyanı bilməyin faydası böyükdür.

Мен өмірімде көптеген ұлағатты адамдарды кездестірдім. Көп уақыт бойы үлкендердің ортасында болдым. Олармен қоян-қолтық араластым. Дегенмен, оларға деген көзқарасым жақсармады. Басқаларға қарағанда парасаттылау ғой деген адамды кездестіре қалсам, өзіммен үнемі бірге алып жүретін нөмірі бірінші суретімді көрсетіп, оны сынақтан өткізетінмін. Шынымен түсінгі бар адам екенін білгім келетін. Өкінішке орай, олардың қай- қайсысы болсын маған: «Бұл қалпақ қой», - деп жауап қайыратын. Сондықтан мен оған айдаһар жылан жайлы да немесе жабайы ормандар мен жұлдыздар туралы да сөз қозғамайтынмын. Олардың ұғымына түсінікті болатын бридж бен гольф ойындары жөнінде, саясат пен галстук туралы әңгімелесетінмін. Сонда барып, ересек кісі жөн-жосықты білетін адаммен танысқанына риза болып қалатын.

I have had, in the course of my life, a lot of contact with many serious people. I have lived among the grown-ups. I saw them up close. It did not really improve my opinion of them. When I met one that seemed to me a little lucid, I had them experience my drawing number 1, which I had preserved. I wanted to know if they could come to a real understanding. But they always replied: It’s a hat. After that I spoke to them neither of boa constrictors, nor of virgin forests, nor of stars. I put myself within their reach. I talked about bridge, golf, politics, and ties. And the grown-ups were glad to know such a reasonable man.

Umrim davomida turli-tuman jiddiy odamlarni uchratdim. Kattalar orasida uzoq vaqt yashadim. Ularni yaqindan ko`rdim, bildim. Va bundan, tan olishim kerakki, ular haqidagi fikrim yaxshi tomonga o`zgarmadi. Kattalar orasida boshqalardan ko`ra aqlli va farosatliroq biror kishini uchratganimda unga 1-raqamli rasmimni ko`rsatardim - men uni asrab qo'ygan edim, doim yonimda olib yurardim. Bu odam chindan ham biror nimani tushunadimi-yo`qmi, sinab ko‘rmoqchi bo`lardim. Ularning barchasi rasmga qarab turib: “Shlylapa-ku, bu”, derdi. Shundan keyin men ularga na bo`g`ma ilonlar, na junglilar, na yulduzlar haqida oglz ochardim. Ularning tushunchalariga mos- lashardim-da, brij va golf o'yinlari haqida, siyosat va bo`yinbogiar haqida gap boshlardim. Shunda kattalar menday bama'ni odam bilan tanishganlaridan behad mamnun bolar edilar.

Neyse, mesleğim gereği , yaşamım boyunca birçok önemli insanla bir arada bulundum. Büyüklerle çok vakit geçirdim. Ama korkarım bu yakın ilişkiler bile benim onlar hakkındaki düşüncelerimi değiştirmedi. Ne zaman yeterince zeki olduğunu düşündüğüm biriyle karşılaşsam, ona hemen 1 No’lu resmimi gösterdim. (Bu resmi hep yanımda taşıyordum, çünkü ilk deneyimimdi.) Bakalım onu gerçekten anlayabilecek miydi. Ama hepsi bunun bir şapka olduğunu söylediler. Bu yüzden ben de boa yılanlarından, ilk çağdaki ormanlardan, ya da yıldızlardan bahsetmeyi bırakıp onların seviyesine indim. Onlarla briç, golf, politika ve boyun bağları hakkında konuştum. Böylece bu yetişkinler benim gibi duyarlı biriyle karşılaştıkları için mutlu oldular.

ھاياتىمدا نۇرغۇنلىغان ئەستايىدىل، ئېغىر – بېسىق كىشىلەر بىلەن ئۇچراشتىم ھەم ئۇلار بىلەن ئۇزاق مەزگىل ياشىدىم. ئۇلارنى كۆپ كۆزەتكەن بولساممۇ ئۇلارغا بولغان قارىشىم ئالتە ياش مەزگىلىمدىكى بويىچە قېلىۋەردى. ئۆزۈمچە ئەقىل – ھوشى جايىدا دەپ قارىغان بىرەر چوڭ كىشىنى ئۇچراتسام، ئىزچىل يېنىمدا ساقلاپ كېلىۋاتقان تۇنجى ئەسىرىمنى چىقىرىپ، ئۇنىڭ قانداق چۈشىنىدىغانلىقىنى بىلىپ باقماقچى بولاتتىم. لېكىن ھەممىسىنىڭ جاۋابى ئوخشاش: - بۇ بىر قالپاق! شۇنىڭ بىلەن مەنمۇ ئۇلار بىلەن بوغما يىلان، پالتا كىرىپ باقمىغان ئورمانلار ياكى يۇلتۇزلار ھەققىدە پاراڭلاشمايدىغان بولاتتىم. ئەكسىچە قارت، گالسىتۇك، توپ ۋە ئۇلار قىزىقىدىغان سىياسىي پائالىيەتلەر ھەققىدە پاراڭلىشىدىغان بولدۇم. ئۇلارمۇ مېنى ناھايىتى پاراڭچى، ئەقىللىق بالىكەن دەپ خۇش بولۇپ كېتىدىغان بولۇشتى.

Mənim bütün həyatım boyu çoxsaylı ciddi adamlarla hesabagəlməz təmaslarım olub. Böyüklər arasında çox olmuşam. Onları lap yaxın-dan görmüşəm. lakin, bütün bunlar onlara qarşı fikrimi dəyişə bilmədi. Böyüklərdən mənə bir az sağlam düşüncəli görünəninə rast gəldikdə, indiyə qədər saxladığım bir nömrəli şəklimi ona göstərir və bu barə-də onun fikrini öyrənmək istəyirdim. İstəyirdim ki, bu adamın bir şey anlayıb-anlamadığını müəyyənləşdirim. Lakin, hər dəfə mənə eyni cavabı verirdilər: "Bu, şlyapadır". Onda mən onlarla nə əfi ilanlardan, nə keçilməz meşələrdən, nə də ulduzlardan danışırdım. Mən onlarla anlama səviyyəsindən və qalstuklardan danışırdım. Belə bir ağıllı adamla tanış olduqlarından çox məmnun qalırdılar.

ІІ Осылайша сырымды шынайы бөлісетін жан табылмай, жалғызсырап жүруім бұдан алты жыл бұрын – Сахара шөліне ойда-жоқта қонуға мәжбүр болған кезіме дейін созылды. Мотордың бір тетігі сынса керек. Жанымда не механик, не бір жолаушы болмағандықтан, қиын да болса ұшақты жөндеп көрмекке бел будым. Бұл мен үшін өмір мен өлім арасындағы айқас еді, өйткені сегіз күнге жетер жетпес суым қалған болатын. Сонымен, бірінші түні адамзат мекенінен мыңдаған шақырым қашықтықтағы жапан түзде құм үстінде түнеп шықтым. Мен өзімді мұхит ортасында кеме апатынан кейін тақтай үстінде қалқып жүрген адамнан бетер жалғыз сезіндім. Сондықтан болар, таң сәріде жіңішке бір дауыстан оянып кеткендегі таң қалғанымды көрсеңіз ғой. Ол дауыс:

ІІ So I lived alone, with no one to talk to, until a breakdown in the Sahara desert six years ago. Something had broken in my engine. And since I had neither a mechanic nor a passenger with me, I prepared to try, by myself, to make a difficult reprieve. It was a matter of life and death. I had hardly any water to drink for a week. The first night I fell asleep on the sand a thousand miles from any inhabited land. I was much more isolated than a castaway on a raft in the middle of the ocean. Then you imagine my surprise, at dawn, when a funny little voice woke me up. He said:

ІІ Men shu tariqa yolg`izlikda yashardim, dilimni anglaydigan biror hamdardim yo`q edi... Olti yil muqaddam samolyotimning motori buzilib, Sahroyi kabirga go`nishga majbur Yonimda na mexanik, na bironta hamroh bor edi. Oanchalik qiyin bolmasin, samolyotni amallab bir o'zim tuzatishga and qildim. Yo motorni tuzataman, yo halok bola-man. Bir haftaga bazo`r yetadigan suv qolgan. Shunday qilib, birinchi kechani huvillab yotgan sahroda, qum ustiga uzala tushib o`tkazdim. Minglab chaqirim narida ham tirik jon asari sezilmasdi. Kemasi halokatga uchrab, bepoyon okeanda sol uzra suzib borayotgan odam ham menchalik yolgIz boimagandir. Shu bois, tong saharda meni kimningdir ingichka ovozi uyg`otib yuborganda, naqadar hayratga tushganimni tasavvur ham qilolmasangiz kerak.

ІІ İşte böyle. Çevremde gerçek sohbetler yapabileceğim hiç kimse olmadan, tek başıma yaşadım. Ta ki altı yıl önce Sahara Çölü’nde uçağım kaza yapıncaya dek. Motorum arızalanmıştı. Yanımda ne bir teknisyen, ne de bir yolcu olmadığı için, onu kendim tamir etmek zorundaydım. Bu işin güç olacağını biliyor, ama sonunda başaracağımı umuyordum. Bu bir ölüm kalım meselesiydi. Yanımda bana ancak bir hafta yetecek kadar su vardı. Çöldeki ilk gecem kumların üzerinde uyuyarak geçti. Buraya en yakın yerleşim yeri 1600 kilometre uzaktaydı. Deniz kazası geçirerek okyanusun ortasında kalakalmış bir denizciyi düşünün. Benim durumum böyle bir denizciden çok daha vahimdi. Şimdi güneş doğarken cılız, tuhaf bir sesin beni uyandırmasına ne kadar şaşırdığımı tahmin edebilirsiniz. Bu ses:

ئىككىنچى ئالتە يىل ئىلگىرى ئايروپىلانىم قۇملۇقتا چۈشۈپ كەتتى. شۇ چاغقىچە مېمى چۈشىنىدىغان ھەقىقىي دوست تاپالمىغىنىم ئۈچۈن بەكلا يالغۇزلۇق ھېس قىلاتتىم. ئەينى ۋاقىتتا سەھرايى – كەبىر قۇملۇقىدىن ئۇچۇپ كېتىۋېتىپ، ئايروپىلانىمنىڭ موتورىدىن كاشىلا چىققان ئىدى. ئايروپىلاندا مېخانىكمۇ، باشقا يولۇچىمۇ بولمىغاچقا، رېمونتچىلىقنىڭ ھەممىسى ئۆزۈمگە قالغان ئىدى. ئېلىۋالغان سۈيۈم ئاران يەتتە كۈن ئىچىشىمگىلا يېتەتتى. شۇڭا ھايات – ماماتلىق سىناققا دۇچ كەلدىم. تۇنجى ئاخشىنى ئىنس – جىن يوق قاراڭغۇلۇقتا تبنەۋېتىپ ئۆزۈمنى چەكسىز دېڭىزدا پېشكەللىككە ئۇچرىغان ماتروستىنمۇ ئۆتە يالغۇز ھېس قىلدىم. سەھەردە يالغۇزلۇق راسا جېنىمغا پېتىپ تۇرۇشىغا غەلىتە، ئىنچىكە بىر ئاۋازنى ئاڭلاپ ھەيرانۇ – ھەس قالدىم. بىر ئازدىن كېيىن بۇ ئاۋاز يەنە ئاڭلاندى:

ІІ Söhbət etməyə bir bəni-insan tapmadan, günlərim beləcə bir müddət tənhalıqda keçdi. Bu vəziyyət, altı il əvvəl təyyarənin mühərrikinin xarab olub, Böyük Səhraya enməyə məcbur olduğum vaxta qədər davam etdi. Yanımda nə mexanik, nə sərnişin olduğundan, tək özüm bu çətin təmir işinin öhdəsindən gəlməyə cəhd etməli idim. Mənim üçün, bu, ölüm-dirim məsələ-si idi. Bir həftəyə güclə çatacaq qədər içməyə suyum var idi. Mən ilk gecəni, səhra qumları üstündə yat-malı oldum. Bu qəza yeri yaşayış yerlərindən min mil aralıda yerləşirdi. Gəmidə qəzaya uğramış, dəryanın ortasında salın üstündə tənha qalmış adamdan da betər təcrid olunmuşdum. Dan yeri söküləndə, məzəli uşaq səsinin məni yuxudan oyatmasından doğan təəccübümü təsəvvür edin. O səs deyirdi:

Өтінемін... қошақанның суретін салып берші! – деді. Немене? Маған қошақанның суретін салып бер. Мен төбемнен жай түскендей, орнымнан атып тұрдым. Көзімді уқалап жіберіп, төңірегіме байыптап қарадым. Маған тесіле қарап тұрған ғажайып бір кішкентай баланы көрдім. Мен кейінірек салған оның ең таңдаулы суреті мынау.

” Please draw me a sheep ! Hein! Draw me a sheep… “ I jumped on my feet as if I had been struck by lightning. I rubbed my eyes well. I watched. And I saw a very extraordinary little man who looked at me gravely. This is the best portrait I later managed to make of him.

Iltimos... menga qo'zichoq chizib ber - degan qo'ng'iroqdek tovush yangradi yonginamda. A?.. Menga qo'zichoq chizib ber... Tepamdan go`yo yashin urgandek, sapchib o`rnimdan turdim. Apil-tapil ko`zlarimni ishqalab, atrofga alangladim. Oarasam - ro`paramda allaqanday g`aroyib bir bolakay menga jiddiy tikilib turibdi.

“ Lütfen bana bir koyun resmi çizin” diyordu. “Ne?” “Bana bir koyun resmi çizin” Yerimden sıçradım. Şimşek çarpmışa dönmüştüm. Gözlerimi ovuşturdum ve dikkatle etrafıma baktım. Ne gördüm dersiniz? Şaşılacak derecede küçük bir erkek çocuğu gözlerini dikmiş, ciddi ciddi bana bakıyordu. Gördüğünüz bu resmi sonradan yaptım. Onun çizebildiğim en iyi resmiydi.

- ماڭا بىر قوزا سىزىپ بېرەمسىز؟ - نېمە؟ - قوزا سىزىپ بەرسىڭىز بوپتىكەن. خۇددى چاقماق چېقىلغاندەك ئورنۇمدىن سەكرەپ تۇرۇپ كەتتىم ۋە كۆزۈمنى ئۇۋۇلاپ قارىدىم. كىچىككىنە بىر ئوغۇل بالا ماڭا سەمىمىيلىك بىلەن قاراپ تۇراتتى. كېيىن قولۇمدىن كېلىشىچە ئۇنىڭغا ئوخشىتىپ سىزىپ چىققان مۇنداق ئىدى:

Lütfən... mənə bir qoyun şəkli çək! Nə dedin? Mənə bir qoyun şəkli çək... İldırım vurmuş adam kimi sıçrayıb ayağa qalxdım. Gözlərimi yaxşı-yaxşı ovuşdurdum. Ətrafıma baxdım. Qarşımda, məni ciddi şəkildə nəzərdən keçirən çox qəribə balaca bir adam gördüm. Sonralar çəkə bildiyim onun ən yaxşı şəkli budur.

Бірақ, әрине, менің салған суретім нақ өзіндей келісті емес. Олай болғанына менің еш кінәм жоқ. Менің алты жасымда сенен еш суретші шықпайды деп үлкендер көңілімді қалдырғаны бәріне белгілі. Айдаһар жыланды іштей және сырттай бейнелеуден басқаны үйрене алмағанмын.

But my drawing, of course, is much less ravishing than the model. It is not my fault. I had been discouraged in my career as a painter by the grown-ups at the age of six, and I had learned nothing to draw, except closed boas and open boas.

Marta, uning eng yaxshi surati, men uni keyin chizishga muvaffaq albatta, bu rasmda u aslidagidek yaxshi chiqmagan. Nachora, bunga men aybdor emasman. Olti yashar paytimda kattalar, sendan rassom chiqmaydi, deb rosa miyamga quyishgani uchun men bo`g`ma ilonlarning ichki va tashqi ko`rinishidan boshqa narsani chizishni o'rgana olmadim.

Ama kesinlikle gerçeğinin yarısı kadar bile güzel olmadığını söylemeliyim. Tabii ki bu benim suçum değil. Altı yaşımdayken büyükler yüzünden resim kariyerime son vermek zorunda kalmış, boa yılanını dıştan ve içten gösteren resimler dışında hiçbir şey çizmeyi öğrenememiştim.

بىراق سىزغىنىمنىڭ باشقىلارغا يارىشى تولىمۇ تەستى. بۇنىڭغا چوڭلارنىڭ ئالتە ياش ۋاقتىمدىلا رەسسام بولۇش غايەمنى كۆپۈككە ئايلاندۇرغانلىقى، بوغما يىلاننىڭ تولۇق كۆرۈنۈشى ۋە كەسمە كۆرۈنۈشىدىن باشقا ھېچنېمە سىزىپ باقمىغانلىقىم سەۋەب بولغان ئىدى.

Amma, mənim bu şəklimdə, o, əslində olduğundan əlbəttə az valehedicidir, az gözəldir. Bu mənim günahım deyil. Altı yaşımda, rəssamlıq sənətini öyrənmək istədiyim vaxt böyüklər məni ruhdan salmışdılar və məni inandırmışdılar ki, məndən rəssam çıxmaz. Mən də əfi ilanın zahiri və daxili görünüşünü çəkməkdən savayı bir şey öyrənməmişdim.

Өстіп мен аяқ астынан пайда болған құбылысқа көзім бақырайып таңғала қарап тұрдым. Мыңдаған шақырым бойына тірі пенде кездеспейтін айдала шөлде тұрғанымды ұмытпаңыз. Бірақ, бұл кішкентай бала адасып кеткен, не әлсіреп шаршаған, не ашығып немесе шөл қысып, не болмаса үрейден есі шығып тұрған адамға ұқсамайды. Ол ел мекендеген аймақтан мыңдаған шақырым қашықтықтағы айдалада адасып кеткен баланың кейпіне тіпті де ұқсамайды. Ақыры мен есімді жиып, оған былай деп тіл қаттым: Ал, мұнда неғып жүрсің?

I looked at this apparition with eyes full of astonishment. Do not forget that I was a thousand miles from any inhabited region. Now my little fellow seemed to me neither astray, nor dead of fatigue, nor dead of hunger, nor death of thirst, nor dead of fear. He had not the appearance of a child lost in the middle of the desert, a thousand miles from any inhabited region. When I finally succeeded in speaking, I said to him: ” What are you doing here ? “

Shunday qilib desangiz, larimni katta-katta ochgancha bu g`aroyib bolakayga qarab turardim. Odamzod makonidan minglab chaqirim olisdagi yaydoq biyobonda ekanim yodingizdan chiqmagandir. Shunisi bu bolaning aft-angoriga qarab, adashib qolgan yoki nihoyatda horib-charchagan, qo'rquvdan yuragi yorilib, ochlik va tashnalikdan (Aar holga yetgan, deb bolmasdi. Kimsasiz sahroda, inson qadami tegmagan cho'l-u biyobonda daf'atan paydo bolib qolgan bu bolaning ko`rinishidan bunday fikrlarni xayolga ham keltirish mumkin emasdi. Nihoyat, menga yana til ato bolib, asta so`radim: Lekin... sen bu yerda nima qilib yuribsan?

Orada büyük bir şaşkınlık içinde kalakalmıştım. En yakın yerleşim yerine 1600 kilometre uzakta olduğumu unutmayın. Gel gelelim, bu küçük delikanlı hiç de kaybolmuş, yorgunluktan bitip tükenmiş, açlıktan, susuzluktan ve korkudan ölmüş gibi görünmüyordu. Yerleşim yerlerinden binlerce kilometre uzakta, çölün ortasında kaybolmuş bir çocuğa hiç benzemiyordu. Nihayet ağzımı açabildim ve ona: ” Peki ama, burada ne yapıyorsun sen?” diye sordum.

ئىنس – جىن يوق بۇ سىرلىق چۆلدە مۇنۇ سىرلىق بالىنى ئۇچراتقىنىمدىن قالتىس ھەيران بولدۇم. تۇرقىدىن نە قۇملۇقتا يولدىن ئېزىپ قالغانلىقىدىن، نە ھارغىنلىق، ئاچلىق، ئۇسسۇزلۇق ياكى قورقۇشتىن ئەسەر يوق ئىدى. ئاخىرى ئېسىمنى يىغىپ ئۇنىڭدىن سورىدىم: - سەن بۇ يەردە نېمە ئىش قىلىپ يۈرىسەن؟

Təəccübdən bərəlmiş gözlərimi hardansa peyda olmuş bu xilqətə dikmişdim. Unutmayın ki, mən insan məskənindən min mil uzaqda idim. Bununla belə, bu oğlan nə yol azana, nə yorğunluqdan, aclıqdan, susuzluqdan və qorxu-dan ölənə oxşayırdı. Onda, yaşayış məskənin dən min mil aralı, səhranın ortasında itmiş uşaq görkəmindən əsər-əlamət belə yox idi. Yavaş-yavaş özümə gəldim. nəhayət, nitqim açılan-dan sonra ondan soruşdum: Bəs... sən burda nə edirsən?

Сонда ол маған өтінішін жайлап қана қайталап айтты: Өтінемін... маған қошақанның суретін салып берші.

And he repeated to me, very gently, as a very serious thing: ” Please draw me a sheep… “

U tag'in ohistalik bilan va g`oyat jiddiy ohangda: Iltimos... qo'zichoq chizib ber... - dedi.

Sorumu yumuşak, ciddi bir sesle yanıtladı: “Lütfen bana bir koyun çizin.”

ئۇ ماڭا تىكىلگىنىچە ئەستايىدىللىق بىلەن بايىقى سۆزىنى يەنە تەكرارلىدى: - ماڭا قوزا سىزىپ بەرسىڭىز بوپتىكەن.

O isə mənə çox ciddi bir şey deyirmiş kimi yavaş səslə təkrar etdi: Zəhmət olmasa... mənə qoyun şəkli çək...

Бұл ғажап бала маған әсер еткені сонша, оның өтінішін орындамасқа лажым қалмады. Өлім қаупі төніп тұрған, адам мекенінен мыңдаған шақырым қашықтықтағы меңіреу түзде болып жатқан мына нәрсе миға қаншалықты сыйымсыз болса да, мен қалтамнан бір парақ қағаз бен қалам шығардым. Осы мезетте менің есіме тек географияны, тарихты, есеп-қисап пен жазу ережесін ғана оқығаным есіме сап ете түсті де, кішкентай балаға (аздаған ренішпен) сурет сала алмайтынымды айттым. Ол маған: Ештеңе етпейді. Қошақан салып берші, - деп жауап қатты.

When the mystery is too impressive, we do not dare to disobey. As absurd as it seemed to me a thousand miles from all inhabited places and in danger of death, I took out of my pocket a sheet of paper and a pen. But I remembered that I had studied geography, history, calculation and grammar, and I told the little fellow (with a little bad humor) that I did not know how to draw. He replied, ” It does not matter. Draw me a sheep. “

Bularning barchasi shu qadar sirli, anglab bolmas bir tarzda ro`y berayotgan ediki, rad qilishga jur'atim yetmadi. Jazirama sahro qo'ynida, hayotim qil ustida turgan bir pallada qanchalik bema'ni ko`rinmasin, cho`ntagimdan qog`oz-qalam oldim-u, lekin shu zahoti o'zimning asosan jug`rofiya, tarix, arifmetika va husnixatni o'rganganim lop etib esimga tushdi-da, bolakayga qarab (hatto biroz achchiqlanib), rasm chizishni bilmasligimni aytdim. Bu gapimga u: Baribir qo'zichoq chizib ber, - deb javob qildi.

Merakım öyle güçlüydü ki, istediğini yapmaya karar verdim. Öyle bir durumda bu yaptığım bana ne kadar saçma gelse de, cebimden bir parça kağıtla bir kalem çıkardım. Fakat aniden eğitimimi coğrafya, tarih, aritmetik ve gramer üzerine yaptığımı hatırladım. Bu yüzden de küçük delikanlıya (biraz da kızgın bir şekilde) resim çizmeyi bilmediğimi söyledim. “Bunun önemi yok. Bana bir koyun resmi çizin” dedi.

كۆزۈم كۆرۈپ تۇرۇۋاتقان بۇ ئاجايىپ ۋەقەنىڭ تۈرتكىسىدە ئىختىيارسىزلا قولۇمغا قەلەم ئېلىپ ئۇ بالىنىڭ تاپشۇرۇقىغا بويسۇندۇم. ھازىر ئويلىسام بۇ ئىش تولىمۇ بىمەنە تۇيۇلىدۇ. ھاياتىم قىل ئۈستىدە تۇرۇۋاتقان چۆلدە مۇنداق ئىشقا كۆڭۈل بۆلۈپ نېمىمۇ قىلار ئىدىم. رەسىم سىزالمايدىغانلىقىم تۇيۇقسىزلا ئېسىمگە كەلدى – دە، ئوڭايسىزلنغان ھالدا ئۇنىڭغا جۇغراپىيە، تارىخ، ماتېماتىكا دېگەنلەردىن باشقىنى بىلمەيدىغانلىقىمنى ئېيتتىم. - ھېچقىسى يوق، ماڭا بىر قوزا سىزىپ بەرسىڭىزلا بولدى.

Bu səhnə o qədər ağlasığmaz və əsrarəngiz idi ki, onun xahişindən boyun qaçırmaq heç cür olmazdı. Ölüm təhlükəsi ilə üzbəüz dayandığım bir vaxtda, yaşayış məskənlərindən min mil uzaqlarda şəkil çəkmək mənə ağılsız görünsə də, cibimdən bir vərəq və diyircəkli qələmimi çıxartdım. Amma, elə buradaca xatırladım ki, coğrafiyanı, tarixi, hesab və qrammatikanı yaxşı öyrənmişəm. Oğlana (bir az acıqlı tərzdə) bildirdim ki, şəkil çəkə bilmirəm. O isə mənə de-di: Eyib etməz. Mənə qoyun şəkli çək.

Өмірімде қой салып көрмеген басым қолымнан келетін екі суреттің біреуін сала салдым. Айдаһар жыланның сыртқы кейпі. Сонда баланың айтқан сөзін естігенімде, тұрған орнымда қалшидым да қалдым: Жоқ, жоқ! Айдаһар жылан жұтып қойған пілдің қажеті жоқ. Айдаһар өте қауіпті, ал піл болса тым үлкен. Менің үйімде бәрі кішкентай. Маған керегі қошақан. Қошақанның суретін салып бер. Мен сұрағанын салып бердім. Ол суретке зер сала қарады да, сосын: Жоқ! Мұның әлден бастап-ақ ауру ғой. Басқасын сал, - деді. Мен тағы салдым: Менің достым маған түсінушілікпен биязы жымиып: Өзің де көріп тұрсың... бұл қой емес, қошқар ғой. Мұның мүйіздері бар... Суретімді басқаша салып бердім. Алайда басқалары сияқты ол да көңілінен шықпады: Ал, мұның өте кәрі. Маған ұзақ өмір сүретін қозы керек. Енді шыдамым таусылған әрі моторды ашуға асыққан басым мына бір суретті шимайлай салдым да:

As I had never drawn a sheep, I thought of him as one of the only two drawings of which I was capable. That of the boa closed. And I was astounded to hear the little fellow reply: ” No ! No ! I do not want an elephant in a boa. A boa is very dangerous, and an elephant is very cumbersome. My place is tight. I need a sheep. Draw me a sheep.” I drew. Then He looked attentively, then: ” No ! That one is already very ill. Do another one. “ I drew: My friend smiled gently, indulgently: “You see … it’s not a sheep, it’s a ram. He has horns … “ So I still refused my drawing: But he was refused, like the preceding ones: “This one is too old. I want a long-lived sheep. “ Then, for lack of patience, as I was anxious to begin the dismantling of my engine, I scribbled this drawing:

Men umrimda qo'zichoq rasmini chizib ko`rmaganim uchun, o'zim bilgan o'sha eski ikkita suratdan birini - bo`g`ma c. ilonning tashqi ko`rinishini chizib ko`rsatdim. Ammo bolakay rasmni ko`rib: Yo`q, yo`q! Menga ilon ham, fil ham kerak emas! Ilon haddan tashqari xavfli, fil esa haddan tashqari katta. Mening uyimdagi narsalarning hammasi kichkina. Menga qo'zichoq kerak, qo'zichoq chizib ber, -deb xitob qilganida nihoyatda hayron qoldim-da, Shu rasmni chizib berdim. U rasmni sinchiklab ko`zdan kechirgach: Yo`q, bu qo'zichoq judayam oriq-ku, - dedi. - Boshqasini chizib ber. Men boshqa qo'zichoq rasmini chizdim. Yangi do`stim xushfe'llik bilan - Bu qo'zichoq emas-ku, lan muloyim jilmayib qo`ydi. dedi u. - O'zing ham ko`rib turibsan-a, qo`chqor-ku bu. Ana, shoxiyam bor... Men qo'zichoqni tagin boshqatdan chizdim. Biroq bu rasm ham unga ma'qul bolmadi: E, bu olg-uday qari-ku. Menga uzoq yashaydigan qo'zichoq kerak. Endi sabr-toqatim tugadi. Axir tezroq motorni tuzatish kerak edi-da! Shuning uchun apil-tapil mana shu narsani chizib tashladim. Keyin bolaga qarab:

Daha önce hiç koyun resmi çizmemiş olduğum için, ona boa yılanının dıştan görünüşünü temsil eden ilk resmimi çizdim. Duyduğum şey beni hayretler içinde bıraktı: ”Hayır, hayır! Ben fil yutmuş bir boa yılanı istemiyorum. Boa yılanı çok tehlikeli bir hayvandır, fil ise hantaldır. Benim yaşadığım yerde her şey çok küçük. Bana bir koyun lazım. Bana bir koyun resmi çizin.” Ben de çizdim. Resme dikkatle baktı ve “Yoo! Bu çok hasta bir koyun. Bana başka bir tane çizin” dedi. Bir tane daha çizdim. Küçük dostum kibarca ve hoşgörülü bir tavırla: ”Bu bir koyun değil, bir koç, bak boynuzları var...” dedi. Bir çizim daha yaptım, ama bu da diğerleri gibi kabul edilmedi. “Bu çok yaşlı. Ben uzun süre yaşayacak bir koyun istiyorum.” Sabrım tükenmek üzereydi. Bir an önce motoru tamir etmeye başlamam gerekiyordu. Ben de şu resmi karaladım:

ئۆمرۈمدە سىزغان بارى – يوق ئىككى پارچە رەسىمىمدىن بىرسىنى، يەنى چوڭلار قالپاق دەپ ئاتىۋېلىشقان بوغما يىلاننىڭ پۈتۈن گەۋدىسىنى چىقىرىپ ئۇنىڭغا كۆرسەتتىم. - ياق، ياق، مەن بوغما يىلاننىڭ قورسىقىدىكى پىلنى دېمىدىم. بوغما يىلان بەك خەتەرلىك، پىلغا كەلسەك ئۇ بەك چوڭ. بىزنىڭ ئۇ يەردە ھەممە نەرسە بەك كىچىك. ماڭا بىر قوزا سىزىپ بېرىڭ. شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭغا قوزا سىزىپ بەردىم. ئۇ سىنچىلاپ قاراپ كەتكەندىن كېيىن مۇنداق دېدى: بۇ بەكلا ئورۇق، كېسەل قوزىكەن. باشقىسىنى سىزىپ بېرىڭ! يەنە بىرنى سىزىپ بەردىم. ئۇ تاتلىق كۈلۈپ قويدى. - ئۆزىڭىز قاراپ بېقىڭە! بۇ قوزا ئەمەس، مۈڭگۈزى بار قوچقاركەن. ئۈچىنچى قېتىم سىزغىنىممۇ ئوخشاش قىسمەتكە دۇچار بولدى. - بۇ قوزا بەكلا قېرىكەن. ماڭا ناھايىتى ئۇزۇن ياشايدىغان قوزا كېرەك، - دېدى ئۇ يەنە قۇسۇر تېپىپ. ئايروپىلانىمنى رېمۇنت قىلمىسام بولمايتتى، شۇڭا قولۇمنىڭ ئۇچىدىلا تۆۋەندىكى ساندۇقنى سىزىپ ئۇنىڭغا تۇتقۇزدۇم.

Heç vaxt qoyun şəkli çəkmədiyimə görə əvvəlki iki şəklimdən birini onun üçün təkrarən çəkdim. Bacardığım bu idi - əfi ilanın xaricdən görünüşü. Oğlanın mənə verdiyi cavabı eşidəndə heyrətləndim: yanında fil istəmirəm. Əfi ilan çox təhlükəlidir, fil isə nəhəngdir, çox yer tutur. Mənim planetim isə tamam balacadır. Mənə qoyun lazımdır. Mənə qoyun şəkli çək. Nəhayət qoyun şəkli çəkdim. O, şəklə diqqətlə baxdı, sonra isə: -Yox!, - dedi, - Bu qoyun çox sısqadır, xəstədir. Ayrısını çək. Ayrısını da çəkdim. Dostum mehribanlıqla və iltifatla gülümsədi. -Sən özün də yaxşı görürsən... bu, qoyun deyil, bu, qoçdur. Onun buynuzları var... Mən, başqa bir qoyun şəkli çəkdim. Amma, bunu da əvvəlkilər kimi qəbul etmədi. -Bu isə çox qocadır. Mənə elə qoyun lazımdır ki, çox yaşasın. Burdaca səbrim tükəndi və motoru sökməyə tələsdiyimdən həmin bu şəkli cızma-qara edib ona verdim.

Мынау – жәшік. Сенің қалаған қошақаның осының ішінде, - дедім балаға. Жас төрешінің жүзі жадырап шыға келгенін көріп аң-таң болдым. Тура осындай керек еді! Қалай ойлайсың, бұл қошақанға шөп көп керек пе? деп сұрады ол. Неге? Өйткені бізде бәрі кішкентай. Жететін болар. Саған тіптен кішкентай қошақан жасап бердім ғой. Ол суретке үңіле қарап: Соншама кіші де емес. Қара! Ұйықтап қалды. Осылайша мен ханзадамен таныстым.

“That’s the box. The sheep you want is in it. “ But I was much surprised to see the face of my young judge illuminated: “That’s exactly how I wanted it!” Do you think that sheep are to be found in this country? Why ? Because at home it’s very small … Surely that will suffice. I gave you a tiny sheep. “ He leaned his head toward the drawing: “Not so small as that. He fell asleep… “ And so I made the acquaintance of the little prince.

Mana senga quticha. Oo`zichog`ing shuning ichida yotibdi, - dedim. Shunda meni butkul lol qoldirib, bu talabchan hakam gul-gul yashnab ketdi: Menga xuddi shunaqasi kerak edi-da! U ko`p yermikan, nima deysan-a? Nima edi? Chunki uyda bu juda kichik … - Unga ko`p narsa kerak emas. Men senga judayam kichkina bir qo'zichoq beraman. U judayam kichkina emas... dedi u boshini egib, rasmga termilarkan. - Oara! U uxiab qoldi... Men Kichkina shahzoda bilan shu tariqa tanishdim.

Sonra da bunu ona açıkladım :” Bu sadece bir kutu. İstediğin koyun kutunun içinde.” Ama küçük adamın gözlerinin parladığını görünce çok şaşırdım. “Evet ben de tam böyle bir şey istiyordum. Sence bu koyuna çok ,fazla çimen gerekir mi?” “Neden sordun?” “Çünkü benim yaşadığım yerde her şey çok küçüktür.” “Bence ona yetecek kadar çimen vardır. Sana oldukça küçük bir koyun çizdim.” Kağıdın üzerine eğilerek: "O kadar da küçük değil. Bak, uykuya yatmış" dedi. İşte küçük prensle böyle tanıştım.

- ساڭا لازىملىق قوزا مۇشۇ ساندۇقنىڭ ئىچىدە. قىزىق يېرى شۇكى، قۇسۇر تېپىشقا ئامراق بۇ كىچىك باھالىغۇچى بىردىنلا خۇش بولۇپ كەتتى. - توغرا! توغرا! ماڭا لازىمى دەل مۇشۇنداق ئىدى. بۇ قوزا چۆپنى كۆپ يېمەيدىغاندۇ – ھە؟ - قانداق دەيسەن؟ - مېنىڭ تۇرىدىغان يېرىمدە ھەممە نەرسە بەك كىچىك. - كۆپ يېمەيدۇ. ساڭا سىزىپ بەرگىنىم كىچىك قوزىچاق. ئۇ رەسىمگە سىنچىلاپ قاراپ كەتتى. - ياق... بەكمۇ كىچىك ئەمەستەك قىلىدۇ. قاراڭ! ئۇ ئۇخلاپ قاپتۇ. مەن كىچىك شاھزادە بىلەن مانا مۇشۇنداق تونۇشۇپ قالغان.

-Bax, bu yeşikdir. Sənin istədiyin qoyun isə, onun içindədir. - Ona ucadan izah etdim. Lakin, bu balaca tələbkar hakimimin üzünün işıqlandığını gördükdə, çox təəccübləndim: -Mən məhz beləsini istəyirdim. Necə fikirlə-şirsən, bu qoyuna çoxmu ot lazım olacaq? -Necə məgər? -Çünki mənim yaşadığım yer çox balacadır... -Onun üçün kifayət edər. Axı mən sənə lap balaca bir qoyun vermişəm. O, başını şəklə tərəf əydi: -Çox da balaca deyil... Hələ bir bax! O, yuxuya getdi... Balaca şahzadə ilə tanışlığım bax belə oldu.

ІІІ Оның қайдан келгенін көпке дейін түсіне алмадым. Кішкентай ханзада маған үстемелеп сұрақ қоя береді де, ал өзі менің сұрақтарымды естімеген қалып танытады. Абайсызда айтылып қалған сөздер ғана жұмбақтың сырын аша бастады. Ол менің ұшағымды (қолдан келмейтін болған соң, ұшақтың суретін салып жатпаймын) байқап қалған кезде: Бұл не нәрсе? – деп сұрады. Бұл нәрсе емес. Бұл – ұшақ. Аспанда ұшады. Менің ұшағым. Өзімнің ұшатынымды масаттана айттым. Сол мезетте ол: Қалайша? Аспаннан құлап түстің бе? – деп айқайлап жіберді. Иә, - дедім мен жайбарақат. О, мұның қызық екен...

ІІІ It took me a long time to understand where he came from. The little prince, who asked me many questions, never seemed to hear mine. These are words spoken by chance that, little by little, have revealed all to me. So when he saw my plane for the first time (I will not draw my plane, it is a drawing too complicated for me) he asked me: “What is that thing?” It’s not a thing. It flies. It’s a plane. This is my plane. “ And I was proud to tell him I was flying. Then he exclaimed: “How! You have fallen from heaven! Yes, I said modestly. “Ah! Now that’s funny… “

ІІІ Uning qayerdan paydo bolganini hadeganda bilib ololmadim. Kichkina shahzoda meni savollarga ko'rnib tashlar, ammo o'zidan biror nimani so`rasam, eshitmaganga olar edi. Faqat anchadan keyin, gap orasida tasodifan aytib qolgan ba'zi so'zlaridan uning sirli tashrifi birmuncha oydinlashdi. Masalan, samolyotimni birinchi marta ko`rganida (samolyot rasmini chizib o`tirmayman, negaki, buni baribir eplayolmayman), u shunday deb so`radi: Bu qanaqa narsa? - Bu narsa emas, samolyot. Mening samolyotim, u uchadi. Keyin unga osmoni falakda uchish qo'limdan kelishini faxrlanib aytdim. Shunda u: E, shoshma! Sen Kali osmondan qulab tushdingmi? - deya xitob qilib qoldi. Ha, - dedim kamtarlik bilan. Ana xolos!

ІІІ Nereden geldiğini öğrenmem oldukça uzun sürdü. Bana bu kadar çok soru soran küçük prens, benimkileri hiç duymuyordu. Neyse ki sorduğu soruların cevaplarını biliyordum. Şu saçma dünyada oradan oraya dolaşmak işe yaramıştı. Örneğin, uçağımı ilk gördüğünde “Şu nesne de nedir?” diye sormuştu. (Ne yazık ki size uçağımı çizemeyeceğim, çünkü bana göre oldukça karmaşık bir şey bu.) “ O bir nesne değil, benim uçağım. Gökyüzünde uçar.” Ona uçabildiğimi söylemekten de gurur duymuştum doğrusu. Bunun üzerine “ Ne? Yani gökten mi düştün?” diye haykırdı. “Evet dedim alçakgönüllü bir tavırla. “ Ah ne eğlenceli.”

كىچىك شاھزادىنىڭ تېگى – تەكتىنى بىلىشكە بەك ئۇزاق ۋاقىت كەتتى. ئۇ ھە دەپ مەندىن سوئال سوراش بىلەنلا بولۇپ، بەرگەن جاۋابىمغا قۇلاق سالمايتتى. پەقەت پارچە – پۇرات گەپلىرىدىن ئۇنىڭ بەزىبىر ئەھۋالىنى ئۇققاندەك بولدۇم. مەسىلەن، ئۇ مېنىڭ ئايروپىلانىمنى تۇنجى كۆرگەندە ھەيرانلىق بىلەن مۇنداق دېدى: - بۇ قانداق نەرسە؟ - بۇ مېنىڭ ئايروپىلانىم، ئۇچالايدۇ. تولىمۇ ئىپتىخارلانغان ھالدا ئايروپىلانىمنى ھەيدەپ ئاسماندىىن ئۇچۇپ چۈشكەنلىكىمنى شاھزادىگە سۆزلەپ بەردىم. - ئاسماندىن چۈشتۈم دەمسىز؟! - ھەئە. - ئادەمنىڭ ئىشەنگۈسى كەلمەيدۇ! بەك قىزىق!

ІІІ Onun hardan gəldiyini öyrənmək üçün xeyli vaxt sərf etməli oldum. Mənə çoxlu sual verən balaca şahzadə mənim verdiyim sualları sanki eşitmirdi, bəlkə də özünü eşitməməzliyə vururdu. Yavaş-yavaş, təsadüfən və ötəri deyilmiş sözlər hər şeyi mənə aydınlaşdırırdı. Mənim təyyarəmi ilk dəfə görəndə (təyyarənin şəklini çəkməyəcəm, bu mənim üçün çətindir) o, soruşdu: -Bu nə olan şeydir? -Bu şey deyil. Bu uçur. Bu təyyarədir. Özü də mənim təyyarəmdir. Mən ona uçduğunu başa sala-sala öyünürdüm. Onda, o, dedi: -Necə! Sən göydən düşmüsən? -Bəli, -deyə təvazökarlıqla cavab verdim.-Ah! Bu çox maraqlıdır...

Кішкентай ханзада осылай деп, дауыстап күліп жібергені менің намысыма қатты тиді. Біреудің бақытсыздығын күлкіге айналдырғанды кім жақсы көрсін. Сосын ол: Демек, сен аспаннан түскен екенсің ғой! Қай планетадансың? Ғайыптан пайда болуының сырын ашатын кілт табылған сияқтанып, мен де сұрақты жаудырып жібердім: Сөйтіп басқа планетадан келдім де? Бірақ ол маған жауап қатпады. Ол менің ұшағыма қараған күйі басын шайқап: Шын мәнінде сен мұнымен алыстан ұшып келуің мүмкін емес. Сөйтіп, ол ұзақ ойға шомып кетті. Ақырында қалтасынан мен сыйлаған қошақанды шығарып, ғажап қазынасына сүйсіне қарады.

And the little prince had a very pretty burst of laughter, which irritated me very much. I wish to take my misfortunes seriously. Then he added: “Then you too come from heaven!” What planet are you from? I caught a glimpse in the mystery of his presence, and I suddenly questioned: “So you’re from another planet?” But he did not answer me. He nodded softly as he looked at my plane: “It’s true that you can not come very far from it.” And he sank into a reverie that lasted for a long time. Then, taking my sheep out of his pocket, he plunged into the contemplation of his treasure.

Kichkina shahzoda shunday deb qo'ng'iroqdek tovush bilan kulib yubordi. Buni ko`rib picha achchiglm chiqdi: axir men boshimga kulfat tushganda, odamlar bunga jiddiy munosabatda yoqtiraman-da. Birozdan keyin u: Demak, sen ham osmondan tushib kelibsan-da, - dedi. - Xo`sh, qaysi sayyoradan kelding? «E, bu kimsasiz sahroda to' satdan qayerdan pay-do bolib qoldi, desam, gap buyoqda ekan-da!» deb o`yladim o'zimcha va dabdurustdan: Bundan chiqdiki, sen bu yerga boshqa sayyoradan tushib kelibsan-da? - deb so`radim. Biroq u savolimga javob bermadi. Samolyotimni ko`zdan kechirarkan, asta bosh chayqadi: He, buning bilan uzoqdan uchib kelolmaysan, ko`rinib turibdi... So`ng nima haqdadir xiyla o'ylanib qoldi. Keyin cho`ntagidan men chizib bergan boyagi qo'zichoqni olib, uni go`yo qimmatbaho xazinadek tomosha qilishga kirishdi.

Sonra da kahkahalarla gülmeye başladı küçük prens. Bu çok canımı sıkmıştı. Talihsizliğimle alay edilmesinden pek hoşlanmam. “ O halde sen de gökyüzünden geliyorsun” dedi. “ Peki hangi gezegenden?” Bir şey yakaladığımı anlamıştım ve hemen onu sorguya çektim. “ Yani sen başka bir gezegenden mi geldin?” Ama soruma cevap vermedi. Kibarca başını salladı. Bir yandan da bakışlarıyla uçağımı inceliyordu. “Bununla pek fazla uzaktan geliyor olamazsın...” Gözleri daldı. Uzun bir süre sonra cebinden çizdiğim koyun resmini çıkararak bu yeni hazinesini incelemeye koyuldu.

شاھزادە پىخىلداپ كۈلۈۋەتتى. بۇ مېنى تولىمۇ بىئارام قىلدى. چۈنكى بەختسىزلىكىم تۈپەيلى باشقىلارنىڭ كۈلكىسىگە قېلىشنى ئەمەس، بەلكى ھېسداشلىقىغا ئېرىشىشنى ئارزۇ قىلاتتىم. - دېمەك سىزمۇ ئاسماندىن چۈشتىڭىزمۇ؟ قايسى يۇلتۇزدىن كەلدىڭىز؟ - ئۇنىڭ بۇ سۆزىدىن نېمىنىدۇر ھېس قىلغاندەك بولدۇم – دە، دەرھال: - سەن باشقا يۇلتۇزدىن چۈشكەن ئوخشىمامسەن؟ - دەپ سورىدىم. ئۇ جاۋاب بەرمىدى. ئايروپىلانىمغا تىكىلگىنىچە بېشىنى لىڭشىتىپ تۇردى. - بۇ نەرسىگە ئولتۇرغىنىڭىزدىن قارىغاندا بەك يىراقتىن كەلگەندەك قىلمايسىز. ئۇ ئۇزاق ئويلىنىپ تۇرۇپ كەتكەندىن كېيىن يانچۇقىدىن مەن سىزىپ بەرگەن قوزىنىڭ رەسىمىنى چىقىرىپ زوق بىلەن قاراپ كەتتى.

Balaca şahzadə elə bir qəhqəhə çəkdi ki, məni qıcıqlandırdı. Mənim fəlakətimi ciddi qəbul edənlərdən xoşum gəlir. Sonra əlavə etdi: -Deməli sən də göydən gəlmisən! Hansı planetdənsən? Həmin anda onun səhrada qaibanə peyda olmasının bəzi məqamları mənim üçün aydınlaşdı. -Deməli sən başqa bir planetdən gəlmisən? Lakin, o, cavab vermədi. Təyyarəyə baxa-baxa başını ahəstə-ahəstə buladı: -Doğrudan da bu maşınla sən uzaqdan gələ bilməzdin... O, uzun-uzadı xəyala daldı. Sonra isə, mənim çəkdiyim qoyunu cibindən çıxarıb öz sərvətinin tamaşasına daldı.

«Басқа планеталар» жайлы бұл құпияның бір бөлігі менің қызығушылығымды қалайша арттыра түскенін білсеңіздер ғой, шіркін. Бұл сыр жайлы барынша көбірек білуге тырыстым: Балақай, сен қайдан келдің? Үйің қайда? Менің қошақанымды қайда алып кетпекшісің?

You can imagine how intrigued I was by this half-confidence about “the other planets.” I therefore endeavored to learn more: “Where do you come from, my little fellow?” Where is “at home”? Where do you want to take my sheep?

«Boshqa sayyoralar» xususidagi bu chala-yarim e'tirofdan so`ng ko`nglimdagi qiziqish hissi naqadar alanga olib ketganini tasavvur qila olsangiz kerak. Iloji boricha ko`proq narsa bilib olish niyatida ustma-ust savol yog`dira ketdim: Sen qayoqdan uchib kelding, bolakay? Uying qayerda o'zi? Oo`zichoglmni qayoqqa olib ketmoqchisan?

Bu ‘ başka bir gezegen’ konusunda bana kesin bir cevap vermemesinin merakımı nasıl artırdığını tahmin edebilirsiniz. Tabii ki ben de daha fazlasını öğrenmeye çalıştım. “ Nereden geliyorsun sen küçük dostum? Sözünü ettiğin bu ‘benim yaşadığım yer’ neresi? Çizdiğim koyunu nereye götüreceksin?”

شاھزادىنىڭ «باشقا يۇلتۇزدىن» دېگەن چۈشىنىكسىز سۆزلىرىدىن يەنە ئىلھامغا كەلدىم – دە، داۋاملىق سوراشقا باشلىدىم. - دەپ باققىنە كىچىك دوستۇم، نەدىن كېلىشىڭ؟ قەيەردە ياشايسەن؟ قوزىنى نەگە ئاپىراي دەيسەن؟

"Ayrı planetlər" haqqında bu yarı müəmmalı və natamam etirafın məni necə maraqlandırdığını təsəvvür edə bilməzsiniz. Bu barədə daha çox öyrənmək məqsədilə ondan soruşdum: -Qəşəng oğlan, sən hardan gəlirsən? "Sənin evin" hardadır? Mənim qoyunumu hara aparmaq istəyirsən?

Ол үн-түнсіз біраз ойланып отырды да, былай деді: Маған жәшігімен бергенің қандай жақсы болды! Ол түнде қошақанға пана болады. Әрине, ақылды бала болсаң, оны күндіз байлап қоятын арқан да жасап беремін. Керек десең, қызық та болады.

He replied after a meditative silence: “What is good, with the box you gave me, is that, at night, it will serve him as a house.” Of course. And if you are kind, I will also give you a rope to tie it up during the day. And a picket. “

U o`yga cho`mgancha jimib qoldi-da, keyin: Menga quticha berganing juda soz qo'zichoq kechasi uning ichida uxlaydi, - dedi. Albatta. Agar aqlli bola bolsang, senga argon ham hadya qilaman qo'zichocini kunduzlari boglab qo`yasan. Qoziq ham beraman.

Bir süre düşündükten sonra şöyle dedi: “ Çizdiğin koyunun en iyi yanı ne biliyor musun? Geceleyin onu ev olarak kullanabilecek.” “ Elbette. Hem iyi bir çocuk olursan sana onu bağlaman için bir ip ve bir direk de çizerim.”

ئۇ سوئالىمغا پەرۋا قىلماي ئۆزىنىڭ گېپىنى قىلىۋەردى. ئاشۇ ساندۇقنى بېرىپ ئوبدان قىلىپتىكەنسىز، ئاخشىمى قوزىغا ئۆي بولغىدەك. - ئەگەر راست گەپ قىلساڭ، ساڭا يەنە قوزۇق بىلەن ئارغامچىمۇ سىزىپ بېرىمەن. كۈندۈزى قوزىنى باغلاپ قويىسەن.

Dalğın və fikirli bir sükutdan sonra, o, cavab verdi: -Mənə verdiyin yeşik ona görə yaxşıdır ki, bu qoyunun evi olacaq, gecələr orda yatacaq. -Əlbəttə, əgər sən səmimi olsan, mən sənə gündüzlər onu bağlamaq üçün kəndir də verəcəyəm. Bir dənə də paya.