Корпустан іздеу

– Қызымды оқуға түсірдім, енді орналастыруға келгенбіз, – деді әкем, дауысын мақтана көтеріп.

— I brought my daughter to get settled in for university, — my father replied, lifting his voice with pride.

- Qizimni o‘qishga joylashtirdim, endi joylashtirish uchun keldik, - dedi otam ovozini g‘urur bilan ko‘tarib.

Kızım üniversiteyi kazandı, şimdi onu yerleştirmeye geldіm, – dedi babam, sesi gurur duyuyormuş gibi çıkarak.

– قىزىمنى ئوقۇشقا چۈشەردىم، ھازىر ئورۇنلاشتۇرۇشقا كەلدۇق، – دېدى دادام، ئاۋازىنى پەخىر بىلەن كۆتۈرۈپ.

Atam səsində bir qürur hissi ilə cavab verdi: – Qızım universiteti qazandı, onu yerləşdirməyə gəlmişəm.

– Е-е-е, оқуға түскен екенсің ғой, керемет! Қай жаққа түстің?

— Oh, she got in? That’s wonderful! Where did you get accepted?

- E-e-e, o‘qishga kirgan ekansan, qoyil! Qaysi tomonga tushdingiz?

Ooo, üniversiteyi kazandın demek! Harika! Hangi üniversite?

– ھە-ئە، ئوقۇشقا چۈشكەن ئىكەنسەنغۇ، ئالامەت! قەيسى ئوقۇشقا چۈشتىڭ؟

Ooo, universiteti qazanmısan demək! Əhsən! Hansı universitet?

Мен әкеме қарадым, әкем «өзің жауап берсеңші» дегендей ағама нұсқады.

I looked at my father. He gestured toward my uncle as if to say, “You answer this one.”

Men otamga qaradim, otam akamga «sen javob ber» degandek ishora qildi.

Babam bana baktı, ardından “Kendin cevapla ” der gibi amcasına doğru başıyla işaret etti.

مەن دادامغا قارىدىم، دادام «ئۆزەڭ جاۋاب بەرسەڭچۇ» دېگەنەك ئاكامغا ئىشارە قىلدى.

Atam mənə baxdı, sonra başı ilə "özün cavab ver" deyirmiş kimi Marat əmi tərəfə işarə etdi.

– Алматы медициналық университет!.

— The Almaty Medical University, — I said.

- Olmaota tibbiyot universiteti!

Almatı Tıp Üniversitesi!

– ئالمۇتا مېدىتسىنا ئۇنىۋېرسىتى!

Almatı Tibb Universiteti!

– Е-е-е, керемет қой! Дәрігер болам де?

— Wow, impressive! Going to be a doctor?

- E-e-e, ajoyib-ku! Shifokor bo‘lmoqchimisan?

Vay be, ne güzel! Doktor olacaksın demek?

– ھە-ئە-ئە، كارامەتقۇ! دوختۇر بولىمەن دە؟

Ay aman! Nə gözəl! Demək, həkim olacaqsan?

– Құдай қаласа де, аға, – деді әкем төмен қарай отырып.

— God willing, ağa (uncle), — my father said, lowering his gaze modestly.

- Xudo xohlasa, aka, - dedi otam pastga qarab.

Allah nasip ederse, de amcana, – dedi babam mütevazı bir şekilde.

– <MS/>ئاللاھ نېسىپ قىلسا ،<MS/>ئاكا، – دېدى دادام تۆۋەن قارىغان ھالدا.

Allah qismət eləsə, de əmican, – dedi atam təvazökarlıqla.

– Дұрыс болған. Иә, қай жаққа орналасасың?

— That’s good. So where are you staying?

- To‘g‘ri. Ha, qayerga joylashmoqchisiz?

Çok güzel. Peki, nereye yerleşeceksiniz?

– تۇغرا بولغان. ھە، قەيسى يەرگە ئورۇنلىشىسەن؟

– Çox gözəl. Bəs harada qalacaqsınız?

– Жатақханасына орналастырып, ақшасын төлеп қойдым бір жылының. Марат аға, енді саған бір бұйымтаймен келіп тұрмын...

— I’ve arranged a place in the dorm, already paid for the year. Mарат-aga, actually... I came with a small request…

- Yotoqxonaga joylashtirib, bir yil uchun pulini to‘lab qo‘ydim. Marat aka, endi sizga bir iltimos bilan keldim...

Yurda yerleştirdіm, bir yıllık ücretini de ödedіm. Marat amca, şimdi sana küçük bir ricayla geldіm...

– ياتاققا ئورۇنلاشتۇرۇپ، بىر يىللىق پۇلىنى تۆلەپ قويدۇم. مارات <MS/>ئاكا، ئەمدى ساڭا بىر <MS/>ئىلتىماس بىلەن كەلدۇق.

Yataqxanaya yerləşdirdim, bir illik pulunu da ödəmişəm. Marat əmi, sənə kiçik bir rica ilə gəlmişəm...

– Тоқта, тоқта, айналайын. Бұйымтайыңныңастарын түсініп отырмын. Жатақханаға орналастырдым дейсің. Көп көрісіп, араласпасақ та, түп тамырымызбір атадан ғой. Екеуміз бауырмыз. Мен осындамын ғой, соған қарамай қызынды жатақханаға орналастырғаның болмапты, айналайын. Мұныңа ренжідім.

— Hold on now, dear brother, I already know what it is. You say she’s in a dorm... Look, even if we haven’t stayed close, we share the same roots. We’re family. And yet, you put her in a dorm while I’m right here? That stings a little, you know.

- To‘xta, to‘xta, jonim. Men iltimosingizning mohiyatini tushunaman. Siz uni yotoqxonaga joylashtirganingizni aytasiz. Ko‘p ko‘rishib, aralashib turmasak-da, tub-tomirimiz bir otadan-ku.Ikkimiz aka-ukamiz. Men shu yerdaman, shunga qaramay, qizingizni yotoqxonaga joylashtirmadingiz, azizim. Bundan xafa bo‘ldim.

Dur hele, kardeşim, ne demek istediğini anlıyorum. Yurda yerleştirmişsin. Sık görüşmemiş olsak da, sonuçta aynı soydan geliyoruz. Seninle biz akrabayız. Ben buradayken kızını yurda yerleştirmen hiç hoş olmamış, canım. Buna biraz üzüldüm.

– توختا، توختا، <MS/>ئاينالايىن .<MS/>ئىلتىماسىڭنىڭ <MS/>ماھىيىتىنى چۈشىنىۋاتىمەن. ياتاققا ئورۇنلاشتۇردۇم دەيسەن. كۆپ كۆرۈشۈپ ئارىلاشمىساقمۇ، <MS/>ھەقىقىي تومۇرىمىز <MS/>بىر ئاتىدىنغۇ. ئىككىمىز <MS/>ئاكا-ئىنىمىز. مەن مۇشۇ يەردە تۇرسام، شۇنىڭغا قارىماي قىزىڭنى ياتاققا ئورۇنلاشتۇرغىنىڭ بولماپتۇ، <MS/>ئاينالايىن. بۇنىڭغا رەنجىدىم.

Dayan görək, qardaşım. Nə demək istədiyini anlayıram. Yataqxanaya yerləşdirmisən. Tez-tez görüşə bilməsək də, axı biz eyni soyadayıq. Səninlə biz qohumuq. Mən bu şəhərdə yaşayıramsa, sənin qızını yataqxanada qoymağın bir az mənə toxundu, vallah. Buna bir az kədərləndim.

– Жоқ, ә. Сізге салмақ сала алмаймын. Әрі тұратын жері мектебіне де жақын. (Әкем институт, университет дегендерді айыра алмағандықтан бәрін бірдей мектеп дейтін).

— No, ağa, I didn’t want to burden you. Besides, it’s close to her... um... school. — (Dad never really used the words “institute” or “university” — for him, it was all just “school.”)

- Yo‘q. Men sizga og‘irlik qila olmayman. Yashash joyi ham maktabga yaqin. (Otam institut va universitetni farqlay olmagani uchun hammasini maktab deb ataydi.)

Hayır, amca. Size yük olmak istemem. Ayrıca kaldığı yer mektebine de yakın. (Babam üniversite, enstitü ayırt edemediği için bu kavramları hep "mektep" diye adlandırırdı.)

– ياق-ئا. سىزگە <FR/>يۈك بولالمايمەن. تۇرىدىغان يېرى مەكتىۋىگىمۇ يېقىن. (دادام ئىنسىتۇت، ئۇنىۋېرسىتېت دېگەنلەرنى ئايرىلالمىغانلىقتىن، ھەمدەسىنى مەكتەپ دەيدىغان).

Yox, əmi, sizə yük olmaq istəmirik. Üstəlik qaldığı yer universitetinə də yaxındır. (Atam universitetlə institutun fərqini bilmədiyindən bu anlayışların hamısını “məktəb” deyə adlandırardı.)

– Иә, ендігі бұйымтайым осы қызыма көз қиығыңды сала жүр демексің ғой.

— So you want me to keep an eye on her, that’s it, right?

- Ha, endi iltimosim bu qizimga ko‘z-quloq bo‘lib tur, demoqchisan.

Yani asıl rican şu, kızına biraz göz kulak olmamı istiyorsun, öyle mi?

– ھە، ئەندىكى <MS/>ئىلتىماسىم مۇشۇ قىزىمغا <FR/>كۆز-قىرىڭنى سېلىپ يۈر<FR/> دېمەكچىسەڭغۇ؟

Yəni əsas rican budur ki, qızına bir az göz-qulaq olum, düzdür?

– Иә, аға. Білесіз, өзіңізден басқа мұнда ешкімді де танымаймын. Қызымды да өзіңізге арқа сүйегендіктен алып келіп отырмын. Әйтеуір аман екенін біліп отырсаңыз да болады. Жаңадан телефон да алып бердім, біз жақта соның байланысы үзіліп кете береді, көрші ауылға не ауданға бармасақ, хабарласа алмаймыз. Әйтеуір сізге сенемін, қызымды өзіңізге аманаттасам ба деп отырмын.

— Yes, ağa. You know I don’t know anyone else here. I brought her with peace of mind because I knew you were here. Even just knowing you’re nearby brings comfort. I got her a phone, but our village has terrible reception, unless you go to the next village or town, you can’t reach anyone. I trust you. I’d like to leave my daughter in your care.

- Ha, aka. Bilasizmi, bu yerda sizdan boshqa hech kimni tanimayman. Qizimni ham sizga suyanganim uchun olib keldim. Har holda, uning omonligini bilishingiz mumkin. Yangi telefon ham olib berdim, biz tomonda aloqa uzilib qoladi, qo‘shni qishloqqa yoki tumanga bormasak, bog‘lana olmaymiz. Har holda sizga ishonaman, qizimni sizga ishonib topshirmoqchiman.

Evet, amca. Biliyorsun, burada senden başka kimsemiz yok. Kızımı da sen buralardasın diye getirdim. En azından sağsalim güvende olduğundan haber alırsanız içim rahat olur. Yeni bir telefon da aldım, bizim köyde doğru düzgün çekmiyor. İlçeye veya komşu köye gitmeden iletişim kurmak zor. Size güveniyorum, kızımı size emanet etmek istiyorum.

– ھە، ئاكا. بىلىسىزغۇ، ئۆزىڭىزدىن باشقا بۇ يەردە ھېچ كمنى تونۇمايمەن. قىزىمنىمۇ <FR/>ئۆزىڭىزگە تايىنىپ ئېلىپ كېلىپ ئولتۇرىمەن. ئەيتەۋۇر ئامان ئىكەنلىكىنى بىلىپ، ئولتۇرسىڭىزلا يېتەرلىك. يېڭىدىن تېلېفونمۇ ئېلىپ بەردىم، بىز تەرەپتە ئۇنىڭ باغلىنىشى يوقاپ كېتىۋېرىدۇ، خۇشنا <MS/>يېزىغا<MS/> ياكى ناھىيەگە بارمىساق، خەۋەرلىشەلمەيمىز. ئەيتەۋۇر، سىزگە ئىشىنىمەن، قىزمنى ئۆزىڭىزگە <MS/>ئامانەت قىلماقچىمان.

Bəli, əmi. Bilirsən ki, bu şəhərdə səndən başqa heç bir kimsəmiz yoxdur. Qızımı da, sən buralardasan deyə gətirdim. Ən azından onun sağ-salamat və təhlükəsiz olduğundan xəbərdar olsanız, içim rahat olar. Yeni bir telefon da almışam, bizim kənddə düz-əməlli çəkmir. Rayon mərkəzinə və ya qonşu kəndə getmədən əlaqə qurmaq çox çətindir. Mən sənə güvənirəm, qızımı sənə əmanət etmək istəyirəm.

– Міне, осылай. Бопты, мұның ешбір қиындығы жоқ. Сенің қызың – менің қызым, айналайын. Өзі де келіп тұрсын, үй – осы. Мен енді жұмыста болам, мына жеңгең үйде, шай-тамағыңды беріп жіберіп тұрады. Бір аптадан соң осы сенің қызыңнан бір жас үлкендігі бар кіші ұлым келеді, ол да барып-келіп тұрады ғой. Айналайын, мен тұрғанда қорықпа, – деп ағамәкемді барынша тыныштандырып жатыр. Әкемнің көзінен жас шығып та үлгерген екен.

— Well then. No trouble at all. Your daughter is now my daughter too. Let her come by anytime. This house is open to her. I’m usually at work, but your jeńge will be here, she’ll always feed her and pour tea. In a week, my younger son will be back, he’s just a year older than your girl. He can check in on her too. Don’t worry. While I’m here, she’s safe. My father’s eyes were already filled with tears.

- Ha, shunday. Mayli, buning hech qanday qiyinchiligi yo‘q. Sizning qizingiz mening qizim, azizim. O‘zi ham kelib tursin, bu uy. Men endi ishda bo‘laman, bu yangangiz uyda, sizga choy va ovqat yetkazib beradi. Bir haftadan keyin sening qizingdan bir yosh katta bo‘lgan kichik o‘g‘lim kelib turadi. Azizim, men turganimda qo‘rqma, - dedi akam otamni iloji boricha tinchlantirib. Otamning ko‘zlaridan yosh chiqib ketdi.

Sıkıntı yok. Senin kızın, benim de kızım demektir. O da ara sıra gelsin, ev burası. Ben işte olacağım ama yengenevde olur, yemeğini, çayını verir. Bir hafta sonra, kızından bir yaş büyük küçük oğlum da geliyor, o da gelip gider artık. Endişe etme, ben buradayım, – diye babamı sakinleştirmeye çalıştı amcası. Babamın gözleri dolmaya başlamış bile.

– مانا، مۇشۇنداق. بوپتۇ، بۇنىڭ ھېچ بىر قىيىنچىلىقى يوق. سېنىڭ قىزىڭ – مېنىڭ قىزىم، <MS/>ئاينالايىن. ئۆزىمۇ كېلىپ تۇرسۇن، ئۆي – مۇشۇ. مەن ئەمدى ئىشتا بولۇمەن، مونۇ <MS/>يەڭگەڭ ئۆيدە، <MS/>چاي-تامىقىڭنى بېرىپ تۇرىدۇ. بىر ھەپتىدىن كېيىن مۇشۇ سېنىڭ قىزىڭدىن بىر ياش چوڭ كىچىك ئوغلوم كېلىدۇ، ئۇمۇ بېرىپ ئېلىپ تۇرىدىغۇ. <MS/>ئاينالايىن، مەن تۇرغاندا قورقما، – دەپ ئاكام دادامنى بارىنچە تىنچلاندۇرۋاتىدۇ. دادامنىڭ كۆزىدىن ياش چىقىپمۇ ئۈلگەرگەن ئىكەن.

Heç narahat olma. Sənin qızın, elə mənim də qızım deməkdir. O da ara-sıra gəlsin, ev buradadır. Mən işdə olacağam, amma yengən evdə olur, yeməyini də verər, çayını da. Bir həftəyə bizim oğlan da gəlir, qızından bir yaş böyükdür. O da gəlir-gedər. Heç fikir eləmə, mən buradayam, – deyə Marat əmi atamı sakitləşdirməyə çalışdı. Atamın gözləri artıq dolmuşdu...

– Рақмет, аға. Алла разы болсын, рақмет, – дей берді.

— Thank you, ağa… May Allah bless you, — he kept saying.

- Rahmat, aka. Alloh rozi bo‘lsin, rahmat, - dedi.

Teşekkür ederim, amca. Allah razı olsun, çok teşekkür ederim, – deyip durdu.

– رەخمەت، ئاكا. <MS/>ئاللا رازى بولسۇن<MS/>، رەخمەت! – دەۋەردى.

Çox sağ ol, əmi. Allah razı olsun. Həqiqətən, çox təşəkkür edirəm, – deyib dururdu.

Жеңешемдастарқанға түрлі-түрлі тағам қойып, әкем екеумізді бір марқайтып тастады. Қарнымыздың ашқанын да білмеппіз-ау. Әкем мен ағамоны-мұны әңгіме ғып, біраз әңгімелесті, мен жеңгеме ас үйде көмектестім.

My aunt laid out a beautiful table. So much food, we hadn’t even realized how hungry we were. Dad and my uncle talked about this and that, while I helped jeńge in the kitchen.

Yangam dasturxonga turli xil taomlarni qo‘yib, otam ikkalamizni xursand qildi. Biz ochligimizni ham bilmasdik. Otam bilan akam u yoq-bu yoqdan gaplashishdi, men yangamga oshxonada yordam berdim.

Yengem sofrayı çeşit çeşit yemeklerle donatmış, babamla beni bir hayli keyiflendirmişti. Aç olduğumuzu bile fark etmemişiz. Babam ve Marat amca bir süre sohbet ettiler, ben de yengeme mutfakta yardım ettim.

<MS/>يەڭگەم <MS/>دەستىخانغا تۈرلۈك-تۈرلۈك تائاملار قويۇپ، دادامنى ئىككىمىزنى بىر <FR/>رازى قىلدى. قوسىغىمىزنىڭ ئېچىپ كەتكەنلىكىنىمۇ بلمەپتىمىز. دادام بىلەن ئاكام <MS/>ھەر ياندىن گەپ قىلىپ، بىر ئاز سۆھبەتلەشتى، مەن <MS/>يەڭگەمگە ئاشخانىدا ياردەملەشتىم.

Yengəm masa üstünə nə var, nə yox düzmüşdü. O qədər çeşidli yeməklər vardı ki, atamla mən bir xeyli fərəhləndik. Aclığımızı belə hiss etməmişdik. Atamla Marat əmi bir xeyli söhbət elədilər, mən də yengəmə mətbəxdə kömək etdim.

– Өзің әп-әдемі-ақ қыз екенсің, тіфә-тіфә, – деп, тамсана қарады. Мен ұялып қалдым.

— You’re such a beautiful girl, mashallah, — she said, admiring me. I blushed.

- Sen juda chiroyli qizsan, tifo-tifo, - dedi u hayrat bilan. Men uyalib qoldim.

Sen ne kadar da güzel bir kızsın, maşallah, – dedi bana hayranlıkla bakarak. Utandım.

– ئۆزەڭ بىر چىرايلىق قىز ئىكەنسەن، <MS/>تىپۇ-تىپۇ<MS/>، – دەپ قىزىقىش بىلەن قارىدى. مەن ئۇيۇلۇپ قالدىم.

Sən nə qədər gözəl bir qızsan, maşallah sənə, – dedi mənə heyranlıqla baxaraq. Utandım...

– Жаным-ау сол, үйіміз осы, жиірек келіп тұр. Біздің ұл сабағыңа да көмектесер. Әлгі мектептегі тесттеріңнен қанша алып едің, тегін оқуға түсіпсің ғой?

— Sweetheart, our house is your house now. Visit often. My son can even help you with school. What score did you get on the exam? You must’ve earned a scholarship, right?

- O‘rgilay, uyim shu yerda, tez-tez kelib turadilar. O‘g‘limiz darslaringizga ham yordam beradi. Maktabdagi testlaringdan qancha olding, bepul o‘qishga kirdingmi?

Canım benim, evimiz burası, daha sık gel. Bizim oğlan da derslerinde sana yardımcı olur. Peki sen testlerden kaç puan aldın, burslu kazanmışsın galiba?

– <MS/>جېنىم-ئەي، ئۆيىمىز مۇشۇ، پات-پات كېلىپ تۇر. بىزنىڭ ئوغۇل ئوقۇشىڭغىمۇ ياردەم بېرىدۇ. ئەۋۇ مەكتەپتىكى تېستلىرىڭلاردىن قانچە ئالغان ئىدىڭ، ھەقسىز ئوقۇشقا چۈشۈپسەنغۇ؟

Canım qızım, bu ev sənin də evindir, daha tez-tez gəl. Bizim oğlan da dərslərində sənə yardımçı olar. Bəs sən testlərdən neçə bal toplamışdın? Görünür ki, təqaüdlə qəbul olunmusan?

– 108 балл алдым.

— I got 108 points.

- 108 ball oldim.

108 puan aldım.

– 108 ئالدىم.

108 bal toplamışam.

– Мә-ә, бірталай екен-ау. Әлгі біздің ұл да мектепте сабақты керемет оқып, «Алтын белгімен» бітірді, қазір университетте оқиды. Сен де сондай алдың ба?

— Wow, that’s a lot. Ours also studied hard, finished school with a “Golden Badge,” and now he’s at university too. Did you get one of those?

- Ha-a, ancha-muncha. O‘sha o‘g‘limiz ham maktabda a’lo baholarga o‘qigan, «Oltin belgi» bilan bitirgan, hozir universitetda o‘qiydi. Sen ham shunday oldingmi?

Vay canına, çok iyiymiş. Bizim oğlan da okulu "Altın Belge " ile bitirdi, şimdi üniversitede okuyor. Sen de aldın mı öyle bir belge?

– مەھ! خېلى كۆپ ئىكەنغۇ! بايىقى بىزنىڭ ئوغۇلمۇ مەكتەپتە دەرىسنى ياخشى ئوقۇپ، «ئالتۇن بەلگۈ» بىلەن پۈتەردى، ھازىر ئۇنىۋېرسىتېتتا ئوقۇيدۇ. سەنمۇ شۇنداق ئالدىڭمۇ؟

Ay aman, çox yaxşıymış! Bizim oğlan da məktəbi "Qızıl attestat"la bitirib, indi universitetdə oxuyur. Sən də almışdın o sənəddən?

– Иә, иә, мен де алдым.

— Yes, yes, I did too.

- Ha, ha, men ham oldim.

Evet, evet, ben de aldım.

– ھە، ھە، مەنمۇ ئالدىم.

Bəli, mən də almışam.