Корпустан іздеу

Мұңды болған жолаушы атынан айырылып, оның үстіне жанына себепкер болған иттен және айырылып, қатты уайымға түсіп отыра береді. Айдалада мінейін десе аты жоқ, ішейін десе ауқаты жоқ, тағы да болса жақын арада ел жоқ, одан ауыр ойға түсіп отырғанда күн сәске түс болғанда, бір атты жетектеп, бір атты мініп, бір адам шауып келеді. Оны көріп жолаушы «бір өзім едім, маған да жолдас келе жатыр» деп қуаныш қылып отыра береді. Жаңағы келген адам келісімен отырған жеріне қамшымен тартып-тартып өтеді. Сөйтеді де жолаушыға:

The sorrowful traveler sat there in despair, his horse gone, his rescuer dead. He had no steed to ride, no food to eat, no village nearby. Lost in thought, he remained there until midday, when a lone rider appeared in the distance, leading one horse and mounted on another. Seeing him, the traveler rejoiced: “At last, I am not alone!” But when the rider reached him, he struck the ground near the traveler several times with his whip and said sternly:

Yo‘lovchi otini yo‘qotib qo‘yadi, buning ustiga joniga qasd qilgan itini ham yo‘qotib qo‘yadi. Cho‘lda minmoqchi bo‘lsa oti yo‘q, ichmoqchi bo‘lsa ovqati yo‘q, yana yaqin atrofda odam yo‘q, undan ham og‘irroq o‘ylarga berilib o‘tirganimda, kun yarim bo‘lganda, bir otni yetaklab, bir otni minib, bir odam chopib kelmoqda. Uni ko‘rib, yo‘lovchi xursand bo‘ladi: "Men yolg‘iz edim, menga hamroh kelyapti." Hozirgina kelgan odam kelishi bilan o‘tirgan joyiga qamchi bilan tortib-tortib o‘tadi. Shunda u yo‘lovchiga:

Üzgün olan yolcu atından ayrılmış, üstelik canına sebep olan köpeğinden de mahrum kalmış, derin bir üzüntüye düşüp öylece oturmuş. Issız bozkırda binmek isterse atı yokmuş, içmek istese de yiyeceği yokmuş, dahası yakınlarda da kimsecikler yokmuş. Bu ağır düşüncelere dalmış otururken, gün öğle vaktine yaklaştığında, bir atı yedekleyip, bir ata binmiş bir adam koşarak geliyormuş. Onu gören yolcu “bir başımaydım, bana da yoldaş geliyor” diye sevinip öylece oturmuş. Az önce gelen adam, gelir gelmez oturduğu yere kamçısıyla vura vura geçmiş. Böylece yolcuya demiş ki:

قايغۇرغان يولۇۋچى ئېتىدىن ئايرىلىپ، ئۇنىڭ ئۈستىگە جېنىغا سەۋەپكار بولغان ئىتىنمۇ ئايرىلىپ، قاتتىق غەمگە چۈشۈپ ئولتۇرېۋىرىدۇ. ئايدالادا مىنەي دېسە ئېتى يوق، ئىچەي دېسە تامىغى يوق، <FR/>يەنى بولسا <FR/>يېقىن ئارىدا ئەل يوق، ئۇنىڭدىنمۇ ئېغىر ئويغا چۈشۈپ ئولتارغاندا <FR/>كۈن چۈش بولاي دېگەندە، بىر ئاتنى يېتەكلەپ، بىر ئاتنى مىنىپ، بىر ئادەم چېپىپ كېلىۋاتىدۇ. ئۇنى كۆرۈپ يولۇۋچى «بىر ئۆزەم ئېدىم، ماڭىمۇ ھەمرا كېلىۋاتىدۇ» دەپ خۇشال بولۇپ ئولتۇرىۋەردى. يېڭى كەلگەن ئادەم كېلىشى بىلەن ئولتارغان يېرىگە <MS/>قامچا بىلەن ئۇرۇپ – ئۇرۇپ ئۆتىدۇ. شۇنداق قىلىدىدە يولۇۋچىغا:

Üzgün olan yolçu atından ayrılmış, üstəlik canına səbəb olan itdən də məhrum qalmış, dərin bir kədərə düşüb eləcə oturmuş. Kimsəsiz bozqırda minmək istəsə atı yoxmuş, içmək istəsə də yeməyi yoxmuş, dahası yaxınlıqda da kimsəciklər yoxmuş. Bu ağır düşüncələrə dalmış oturarkən, gün günorta vaxtına yaxınlaşanda, bir atı yedəkləyib, bir ata minmiş bir adam qaçaraq gəlirmiş. Onu görən yolçu “bir başıma idim, mənə də yoldaş gəlir” deyə sevinib eləcə oturmuş. Az əvvəl gələn adam, gələr-gəlməz oturduğu yerə qamçısıyla vura-vura keçmiş. Beləcə yolçuya demiş ki:

– Сен осы итке әйт демедің ғой, әйт дегенде қасқыр өлер еді, – дейді. Жолаушы менің әйт демегенім рас, – дейді. Одан соң азырақ сөйлесіп неде болса болды ғой, енді ауылға қайтамыз дейді де, бір атқа мінгізіп, өзі итін өңгеріп, араға бір күн қонып, баяғы байлы ауылға келеді. Бай үйден шығып ит аман ба деп сұрай бергенде, иттің өлігін көріп ит өліп қалған екен деп, үйіне отыра береді. Келген соң жолаушының мән жайын сұрап, жолаушыға қарап, «сен маған қайтсең де өз итімдей ит тауып алып келіп бересің» деп бұйрық етеді. Жолаушы бейшара да бетін қайтармай тауып берейін дейді. Сонан соң бай қолына сырттан қасқырдың құйрығын беріп, қай ауылға барсаң осы құйрықты қолыңа алып жүр. Сырттан ит болса осы құйрықты тістеп алады. Әшейін иттер болса осы құйрықты көрген соң тұқымдары құрып қашып кетеді дейді. Сонымен жолаушы астына ат мініп, төрт ай ауыл қыдырса да, иттің бәрі безіп кетіп жүріпті, бір уақыттарда бесінші айға аяқ басқанда бір ауылға барса, иттерінің бәрі қашып кетеді де, жалғыз-ақ жарлы адамның күшігі бар екен. Сол ит жүгіріп келіп жолаушының қолындағы құйрықты тістеп алады . Сол жерде дуана болған жолаушы күшіктің егесімен тамыр болып, астындағы мініп жүрген атты беріп, күшігін алады . Сөйтіп, төрт жарым ай жүріп, баяғы байдың үйіне келеді. Бұған бай да қуанып, «бұл ит әлгі итімнен мың есе артық екен» деп, қуаныш етіп, жолаушының қызметіне рахмет айтып киіндіріп, астына жақсы ат беріп, қалтасына пұл салып еліне жібереді.

— You didn’t shout ‘hey!’ to the dog. Had you done so, the wolf would have died. The traveler confessed: — It’s true, I didn’t. They talked for a while, and then the rider said: — Enough. Let’s go back to the village. He set the traveler on one horse, slung his dead dog across the other, and after a day’s journey they reached the rich man’s yurt. The rich man came out, asking, — Is my dog alive? But seeing the lifeless body, he silently went inside. After learning the whole story from the traveler, the rich man said sternly: — You must find me another wolfhound like mine. The poor traveler could not refuse. — I’ll find one, — he promised. Then the rich man handed him the severed tail of the wolfhound’s killer, the wolf leader, and said: — Wherever you go, carry this tail. A true wolfhound will bite it; ordinary dogs will flee at the sight of it. So the traveler set off, riding from village to village for four months. Every dog ran away from him, none dared approach. At last, in the fifth month, he came upon a poor man’s home. All the dogs there fled too, except for one small puppy. It ran up and bit the tail in the traveler’s hand. The traveler, who by then had become a wandering dervish, was overjoyed. He befriended the poor man, gave him his horse, and took the puppy. After four and a half months on the road, he returned to the rich man’s home. Seeing the pup, the rich man rejoiced: — This dog is a thousand times better than the one I lost! — he exclaimed. In gratitude, he rewarded the traveler with fine clothes, a good horse, and a purse of gold, and sent him home in honor.

— Sen bu itga «ayt» (bos sol) demading-da, agar «ayt» deganingda bo‘ri o‘lar edi, - deydi. Yo‘lovchi: «Mening «ayt» demaganim rost», - deydi. Shundan so‘ng biroz gaplashib, «nima bo‘lsa bo‘ldi, endi qishloqqa qaytamiz» deyishadi-da, yo‘lovchini bir otga mingizib, o‘zi itining o‘ligini o‘ngarib, yo‘lda bir tunab, boyagi boyning qishlog‘iga kelishadi. Boy uydan chiqib, «it omonmi?» deb so‘ray berganda, itning o‘ligini ko‘rib, «it o‘lib qolgan ekan-da» deb uyiga kirib ketadi. Kelgach, yo‘lovchidan bo‘lgan voqeani so‘rab, unga qarab: «Sen menga nima qilsang ham o‘z itimdek it topib kelib berasan», - deb buyruq beradi. Bechora yo‘lovchi ham rad etmay, «topib beraman» deydi. So‘ng boy uning qo‘liga sirtlon bo‘rining quyrug‘ini berib: «Qaysi qishloqqa borsang, shu quyruqni qo‘lingda ushlab yur. Sirtlon it bo‘lsa, shu quyruqni tishlab oladi. Oddiy itlar esa bu quyruqni ko‘rgan zahoti vahimaga tushib qochib ketadi», - deydi. Shunday qilib, yo‘lovchi ot minib, to‘rt oy qishloqma-qishloq yursa ham, itlarning hammasi bezib qochadi, bir vaqtlar beshinchi oyga qadam qo‘yganida bir qishloqqa borsa, hamma itlar qochib ketadi-yu, faqat bir kambag‘al odamning kuchugi qoladi. Shu it yugurib kelib, yo‘lovchining qo‘lidagi quyruqni tishlab oladi. Shu yerda darbadar yo‘lovchi kuchukning egasi bilan do‘stlashib, ostidagi otini berib, kuchukni oladi. Shu tariqa to‘rt yarim oy yurib, boyagi boyning uyiga keladi. Bundan boy ham quvonib: «Bu it haligi itimdan ming chandon afzal ekan!» - deb xursand bo‘ladi. Yo‘lovchining xizmatiga rahmat aytib, uni kiyintiradi, ostiga yaxshi ot berib, hamyoniga pul solib, eliga jo‘natib yuboradi.

“Sen bu köpeğe “hoşt” demedin ya, “hoşt” deseydin kurt ölürdü.” Yolcu “benim “hoşt” demediğim gerçektir,” demiş. Ondan sonra biraz konuşmuşlar, “ne olursa olsun oldu artık, şimdi köye döneriz” demiş ve yolcuyu bir ata bindirip, kendisi köpeğini sırtlayıp, arada bir gün konaklayıp, eski zengin köyüne gelmişler. Zengin evden çıkıp “köpek yaşıyor mu” diye sorar sormaz, köpeğin ölüsünü görüp “köpek ölmüş” demiş. Geldikten sonra yolcunun durumunu sormuş, yolcuya bakarak, “sen bana ne olursa olsun kendi köpeğim gibi bir köpek bulup getir” diye emretmiş. Zavallı yolcu da yüzünü çevirmeden bulup getireceğini söylemiş. Ondan sonra zengin eline asil soydan kurdun kuyruğunu vermiş ve “Hangi köye gidersen git, bu kuyruğu elinde taşı. Asil soydan bir köpek olursa bu kuyruğu ısırır. Sıradan köpekler ise bu kuyruğu görünce soyları kururcasına kaçıp giderler,” demiş. Böylece yolcu ata binip, dört ay köy köy gezse de, bütün köpekler kaçıp gitmiş. Bir ara beşinci aya adım attığında bir köye varmış, köpeklerinin hepsi kaçıp gitmiş, sadece fakir bir adamın yavru köpeği varmış. O köpek koşarak gelip yolcunun elindeki kuyruğu ısırmış. O yerde şaşkına dönen yolcu, yavru köpeğin sahibiyle dost olmuş, altındaki bindiği atı verip, yavru köpeğini almış. Böylece dört buçuk ay yolculuk edip, eski zenginin evine gelmiş. Buna zengin de sevinmiş, “bu köpek önceki köpeğimden bin kat daha iyiymiş” diye sevinç duymuş, yolcunun hizmetine teşekkür edip onu giydirmiş, altına iyi bir at verip, cebine para koyup ülkesine göndermiş.

– سەن مۇشۇ ئىتقا <FR/>ھايت دېمىدىڭغۇ، ھايت دېگەندە بۆرە ئۆلەر ئىدى، – دەيدۇ. يولۇۋچى مېنىڭ ھايت دېمىگىنىم راست، – دەيدۇ. شۇنىڭدىن كېيىن ئازىراق سۆزلىشىپ نېمە بولسىما بولدىغۇ، ئەمدى يېزىغا قايتىمىز دەيدۇ دە، بىر ئاتقا مىنگىزىپ، ئۆزى ئىتنى قۇچاقلاپ كۆتىرىپ، ئارىغا بىر كۈن ئۆتۈپ، بايىقى باي يېزىغا كېلىدۇ. باي ئۆيدىن چىقىپ ئىت ئامانمۇ دەپ سوراۋەرگەندە، ئىتنىڭ ئۆلىگىنى كۆرۈپ ئىت ئۆلۈپ قالغان ئىكەن دەپ، ئۆيىگە كىرىپ كېتىدۇ. كەلگەندىن كېيىن يولۇۋچىنىڭ ھال ئەھۋالىن سوراپ، يولۇۋچىغا قاراپ، «سەن ماڭا قانداق قىلىپ بولمىسۇن ئۆز ئىتىمدەك ئىت تېپىپ ئېلىپ ئەكىلىپ بېرىسەن» دەپ بۇيرۇق قىلىدۇ. يولۇۋچى بېچارىمۇ ئۈزىنى قايتۇرماي تېپىپ بېرەي دەيدۇ. شۇنىڭدىن كېيىن باي قولىغا سىرتتان بۆرىنىڭ قۇيرىغىنى بېرىپ، قايسى يېزىغا بارساڭ مۇشۇ قۇيرۇقنى قولۇڭغا ئېلىپ يۈر. سىرتتان ئىت بولسا مۇشۇ قۇيرۇقنى چىشلەۋالغان. بىلىشىمچە، ئىتلار بولسا مۇشۇ قۇيرۇقنى كۆرگەندىن كېيىن ئۇرپىغى بىلەن قېچىپ كېتىدۇ دەيدۇ. شۇنىڭ بىلەن يولۇۋچى ئاستىغا ئات مىنىپ، تۆرت ئاي يېزا ئارىلىسىمۇ، ئىتنىڭ ھەممىسى بېزىپ كېتىدىكەن، <FR/>بىر ۋاقىتلاردا بەشىنچى ئايغا ئاياغ باسقاندا بىر يېزىغا بارسا، ئىتلىرىنىڭ ھەممىسى قېچىپ كېتىدۇدە، يالغۇزلا نامرەت ئادەمنىڭ كۈچىگى بار ئىكەن. شۇ ئىت يۈگىرەپ كېلىپ يولۇۋچىنىڭ قولىدىكى قۇيرۇقنى چىشلەۋالىدۇ. شۇ يەردە تىلەمچى بولغان يولۇۋچى كۈچۈكنىڭ ئېگىسى بىلەن دوست بولۇپ، ئاستىدىكى مىنىپ يۈرگەن ئاتنى بېرىپ، كۈچىگىنى ئالىدۇ. شۇنداق قىلىپ تۆرت يېرىم ئاي يۈرۈپ، بايىقى باينىڭ ئۆيىگە كېلىدۇ. بۇنىڭغا بايمۇ خۇشال بولۇپ، «بۇ ئىت ئەۋۇ ئىتىمنىڭ مىڭ ھەسسە ئارتۇق ئىكەن» دەپ، خۇشاللىغىنى ئېيتىپ، يولۇۋچىنىڭ خىزمىتىگە رەخمەت ئېيتىپ كىيىندۈرۈپ، ئاستىغا ياخشى ئات بېرىپ، خالتىسىغا پۇل سېلىپ ئېلىگە ئۇزۇتۇپتۇ.

“Sən bu itə “hoşt” demədin axı, “hoşt” desəydin canavar ölərdi.” Yolçu “mənim “hoşt” demədiyim həqiqətdir,” demiş. Ondan sonra bir az danışmışlar, “nə olursa olsun oldu artıq, indi kəndə dönərik” demiş və yolçunu bir ata mindirib, özü itini kürəyinə alıb, arada bir gün qonaqlayıb, əvvəlki zəngin kəndinə gəlmişlər. Zəngin evdən çıxıb “it yaşayır mı” deyə soruşar-sormaz, itin ölüsünü görüb “it ölmüş” demiş. Gəldikdən sonra yolçunun vəziyyətini soruşmuş, yolçuya baxaraq, “sən mənə nə olursa olsun öz itim kimi bir it tapıb gətir” deyə əmr etmiş. Yazıq yolçu da üzünü çevirmədən tapıb gətirəcəyini söyləmiş. Ondan sonra zəngin əlinə əsil nəsildən canavarın quyruğunu vermiş və “Hansı kəndə getsən get, bu quyruğu əlində daşı. Əsil nəsildən bir it olsa bu quyruğu dişləyər. Adi itlər isə bu quyruğu görüncə nəsilləri quruyarmış kimi qaçıb gedərlər,” demiş. Beləcə yolçu ata minib, dörd ay kənd-kənd gəzsə də, bütün itlər qaçıb getmiş. Bir ara beşinci aya addım atdığında bir kəndə çatmış, itlərinin hamısı qaçıb getmiş, sadəcə kasıb bir adamın bala iti varmış. O it qaçaraq gəlib yolçunun əlindəki quyruğu dişləmiş. O yerdə çaşqına dönən yolçu, bala itin sahibiylə dost olmuş, altındakı mindiyi atı verib, bala itini almış. Beləcə dörd yarım ay səyahət edib, əvvəlki zənginin evinə gəlmiş. Buna zəngin də sevinmiş, “bu it əvvəlki itimdən min qat daha yaxşı imiş” deyə sevinc duymuş, yolçunun xidmətinə təşəkkür edib onu geyindirmiş, altına yaxşı bir at verib, cibinə pul qoyub ölkəsinə göndərmiş.

Бұл өгіз сусаған екен деп, үшеуі өгізді жетектейді. Біреуі жетелеп алдын, біреуі үстіне мініп алды, біреуі артынан айдап алды. Сөйтіп, ертемен келе жатса, алдынан бір кісі жолықты.

Thinking it must be dying of thirst, the brothers set out to find water. One of them led the ox by its rope, the second sat on its back, and the third drove it from behind. As they walked from early morning, they met a man on the road.

Bu ho‘kiz chanqagan ekan deb, uchovlari ho‘kizni yetaklashadi. Birov oldinga boshladi, birov ustiga mindi, birov orqasidan haydadi. Shunday qilib, u ertalab kelayotganida, unga bir kishi duch keldi.

Bu öküz susamış belki diye, üçü öküzü yedeklemiş. Biri başından çekmiş, biri üstüne binmiş, biri de arkadan sürmüş. Böylece sabahleyin giderlerken, önlerinden bir adam çıkmış. Üç kardeş, karşılaştıkları adama sormuşlar:

بۇ ئۆكۈز ئۇسىغان ئىكەن دەپ، ئۈچىلىسى ئۆكۈزنى يېتەكلەيدۇ. بىرى ئالدىنى يېتەكلەپ، بىرى ئۈستىگە مىنىۋالدى، بىرى كەينىدىن ھايداپ ماڭدى. شۇنداق قىلىپ، ئەتىگەندە كېلىۋاتسا، ئالدىغا <FR/>بىر كىشى يولۇقۇپتۇ. بايىقى ئۈچىلىسى يولۇققان كىشىدىن سورايدۇ:

Bu öküz susamış bəlkə deyə, üçü öküzü yedəkləmiş. Biri başından çəkmiş, biri üstünə minmiş, biri də arxadan sürmüş. Beləcə səhər gedərkən, qarşılarından bir adam çıxmış. Üç qardaş, qarşılaşdıqları adama soruşmuşlar:

Баяғы үшеуі жолыққан кісіден сұрайды: – Көл, су алыс па? – деп. Сонан соң әлгі кісі айтты: – Ертерек бар, жеткенше көл суалып қалады, – деді. Анда басын жетелеген кісі айтты: – Алдағымызға барып айтыңыз, өгізді жылдам айдасын, – деді. Сонан соң әлгі кісі жүріп, түсте өгіздің беліндегіге келді. Ол айтты: – Өгізді жылдам айдасын деп айтады алдағы кісі, – деді. Сонан соң баяғы айтқан кісі күн батқанда өгіздің құйрығындағы кісіге келді. Сонан соң өгізді жылдам айдап, көлге келіп, бір көлді бүтін ішіп, бір көлді ішіп жатқанда, сол көлден балық шығып, өгізді сорып кетті. Сол өгізді сорған балықты бір бүркіт келіп, алып кетті. бүркіт қайда қонарын білмей, бір ешкі қайтарған шалдың текесінің мүйізіне барып қонды. Сол ешкі қайтарған шал қорқып, текенің сақалына жабысады. Сонан соң бүркіт өгізді жеп бітіргенде, өгіздің бір дәліні тұмсығына ілінбей, түсіп кетті. Түсіп кеткенде, жерге түспей, шалдың көзіне түседі. Шал үйіне барады.

The brothers asked him: — Is the lake or river far from here? The man replied: You’d better hurry, or by the time you arrive, the lake will have dried up. Then the one walking ahead said to the man: — Please tell the man on the ox’s back to hurry it along. The traveler went ahead and at noon reached the man riding the ox. — The one in front says to drive the ox faster, — he told him. By sunset, he reached the man walking behind the ox’s tail and passed along the same message. So they urged the ox onward until at last they reached a lake. The ox drank and drank, it drained one whole lake, then began on another. But as it was drinking, a giant fish rose from the depths and swallowed the ox whole. Then an eagle swooped down, seized the fish, and flew off with it. The eagle searched for a place to land and finally perched on the horn of a goat being herded by an old man. Startled, the old man grabbed the goat by its beard for balance. When the eagle finished eating the ox, a small piece of ox meat slipped from its beak, and instead of falling to the ground, it dropped straight into the old man’s eye.

Boyagi uch kishi uchrashgan odamdan so‘rashadi:– Ko'l, suv uzoqmi? – deb so'rabdi. Shunda haligi kishi aytdi: – Ertaroq bor, yetib borguningcha ko'l qurib qoladi, – dedi. Boshini yetaklab borayotgan kishi aytdi: – Oldindagilarga borib ayting, o'gizni (ho'kizni) tezroq haydashsin, – dedi. Shundan so'ng haligi kishi yurib borib, tush vaqtida o'gizning belidagi odamga yetib keldi. U aytdi: – Oldindagi kishi o'gizni tezroq haydasin deb aytyapti, – dedi. So'ngra bayagi kishi kun botganda o'gizning dumidagi odamga yetib bordi. Shundan keyin o'gizni tez haydab, ko'lga kelishdi. Bir ko'lni butunlay ichib, ikkinchi ko'lni ichayotganda, o'sha ko'ldan baliq chiqib, o'gizni yutib (so'rib) ketdi. O'sha o'gizni yutgan baliqni bir burgut kelib, olib ketdi. Burgut qayerga qo'nishini bilmay, bir echki boqib yurgan cholning takasining shoxiga borib qo'ndi. O'sha echki boqayotgan chol qo'rqib ketib, takaning soqoliga yopishib oldi. Keyin burgut o'gizni yeb bitirganda, o'gizning bir suyagi (bo'lagi) tumshug'iga ilinmay, tushib ketdi. Tushib ketganda yerga tushmay, cholning ko'ziga tushib ketdi. Chol uyiga ravona bo'ldi.

“Göl, su uzak mı?” Ondan sonra o adam demiş ki: “Çabuk varın, varana kadar göl kuruyabilir,” demiş. O zaman başını yedekleyen adam demiş ki: “Öndekimize söyleyin, öküzü çabuk sürsün,” demiş. Ondan sonra o adam yürümüş, öğleyin öküzün belindekine ulaşmış. Yolcu demiş ki: “Öndeki adam öküzü çabuk sürsün diyor,” demiş. Ondan sonra o adam, güneş batarken öküzün arkasındakine varmış. Ondan sonra öküzü çabuk sürüp, göle gelmişler, bir gölü tamamen içmişler, bir gölü içerlerken, o gölden bir balık çıkmış, öküzü yutup gitmiş. O öküzü yutan balığı bir kartal gelip, alıp gitmiş. Kartal nereye konacağını bilememiş, bir keçi güden yaşlı adamın tekesinin boynuzuna konmuş. O keçi güden yaşlı adam korkmuş, tekesinin sakalına yapışmış. Ondan sonra kartal öküzü yiyip bitirince, öküzün bir bağırsak parçası gagasına takılmadan, düşüp gitmiş. Düşüp gittiğinde, yere düşmeden, yaşlı adamın gözüne düşmüş. Yaşlı adam evine gitmiş.

– كۆل، سۇ يىراقمۇ؟ – دەپ. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ كىشى دېدى: – ئەتىگەنىرەك بېرىڭلار، يەتكىچە كۆل سوغۇلۇپ قالىدۇ، – دېدى. شۇ چاغدا بېشىنى يۆتىلىگەن كىشى: – ئالدىمىزدىكىگە بېرىپ ئېيتىڭ، ئۆكۈزنى ئىلدام ھايدىسۇن، – دېدى. شۇنىڭدىن كېيىن ئەۋۇ كىشى يۈگىرەپ، چۈشتە ئۆكۈزنىڭ بېلىدىكىگە كەلدى. ئۇ: – ئۆكۈزنى ئىلدام ھايدىسۇن دەپ ئېيتتى ئالدىدىكى كىشى، – دېدى. شۇنىڭدىن كېيىن بايىقى ئېيتقان كىشى كۈن پاتقاندا ئۆكۈزنىڭ قۇيرىغىدىكى كىشىگە كەلدى. شۇنىڭدىن كېيىن ئۆكۈزنى ئىلدام ھايداپ، كۆلگە كېلىپ، بىر كۆلنى پۈتۈن ئىچىپ، بىر كۆلنى ئىچىۋاتقاندا، شۇ كۆلدىن بېلىق چىقىپ، ئۆكۈزنى شوراپ كېتىدۇ. شۇ ئۆكۈزنى شورىغان بېلىقنى بىر بۈركۈت كېلىپ، ئېلىپ كەتتى. بۈركۈت قەيەرگە قونارىنى بىلمەي، بىر ئۆشكە قايتۇرغان <MS/>بوۋاينىڭ تېكىسىنىڭ مۈڭگۈزىگە بېرىپ قوندى. شۇ ئۆشكە قايتۇرغان <MS/>بوۋاي قورقۇپ، تېكىنىڭ ساقىلىغا ياپىشىدۇ. شۇنىڭدىن كېيىن بۈركۈت ئۆكۈزنى يەپ پۈتەرگەندە، ئۆكۈزنىڭ بىر دەلىلى تۇمشىغىغا ئىلىنماي، چۈشۈپ كەتتى. چۈشۈپ كەتكەندە، يەرگە چۈشمەي، <MS/>بوۋاينىڭ كۆزىگە چۈشىدۇ. <MS/>بوۋاي ئۆيىگە بارىدۇ.

“Göl, su uzaq mı?” Ondan sonra o adam demiş ki: “Cəld çatın, çatanadək göl quruya bilər,” demiş. O zaman başını yedəkləyən adam demiş ki: “Qabaqdakımıza deyin, öküzü cəld sürsün,” demiş. Ondan sonra o adam getmiş, günorta öküzün belindəkinə çatmış. Yolçu demiş ki: “Qabaqdakı adam öküzü cəld sürsün deyir,” demiş. Ondan sonra o adam, günəş batarkən öküzün arxasındakına çatmış. Ondan sonra öküzü cəld sürüb, gölə gəlmişlər, bir gölü tamamilə içmişlər, bir gölü içərlərkən, o göldən bir balıq çıxmış, öküzü udub getmiş. O öküzü udan balığı bir qartal gəlib, alıb getmiş. Qartal hara qonacağını bilməmiş, bir keçi otaran yaşlı adamın təkəsinin buynuzuna qonmuş. O keçi otaran yaşlı adam qorxmuş, təkəsinin saqqalına yapışmış. Ondan sonra qartal öküzü yeyib bitirincə, öküzün bir bağırsaq parçası dimdiyinə ilişmədən, düşüb getmiş. Düşüb getdiyində, yerə düşmədən, yaşlı adamın gözünə düşmüş. Yaşlı adam evinə getmiş.

Құйымшағында отырған кенжесі: – Өгіз жапаламағалы бүгін он күн болды, осыны орта белдегі ортаншыға айта салыңыз, – деп, жанынан өтіп бара жатқан бір жолаушыға тапсырыпты. Жолаушы ұзақ күн жүріп, кешке қонаға өгіздің белінде отырған ортаншыға жетіпті .

The youngest, sitting behind, said to a traveler passing by: — Please, good man, tell my brother in the middle that our ox hasn’t eaten for ten days! The traveler walked all day and by evening reached the middle brother sitting on the ox’s back. He delivered the message.

Dumbasida o‘tirgan kenjasi: - Bugun o'n kun bo'ldi, buni o'rtadagi yo'lovchiga aytib qo'ying, - dedi u o'tib ketayotgan yo'lovchiga. Yo‘lovchi uzoq kun yo‘l yurib, kechqurun qo‘nish uchun ho‘kizning belida o‘tirgan o‘rtacha odamga yetib keldi.

Kuyruğunda oturan en küçüğü: “Öküz on gündür dışkılamıyor, bunu ortadaki ortancaya söyleyin,” diye, yanından geçmekte olan bir yolcuya rica etmiş. Yolcu uzun bir gün yürümüş, akşama doğru konaklamak için öküzün belinde oturan ortancaya ulaşmış.

قۇيرۇقچىسىدە ئولتارغان كەنجىسى: – ئۆكۈز قۇيرىغىنى كۆتەرمىگىنىگە بۈگۈن ئون <FR/>كۈن بولدى، مۇشۇنى ئوتتۇرا بەلدىكى ئوتۇرانچىغا ئېيتىپ قويۇڭ، – دەپ، يېنىدىن ئۆتۈپ كېتىۋاتقان بىر يولۇۋچىغا تاپشۇرۇپتۇ. يولۇۋچى ئۇزاق كۈن يۈرۈپ، كەچكە قونالغۇغا ئۆكۈزنىڭ بېلىدە ئولتارغان ئوتۇرانچىسىغا يېتىپتۇ.

Quyruğunda oturan ən kiçiyi: “Öküz on gündür peyin atmır, bunu ortadakı ortancaya deyin,” deyə, yanından keçməkdə olan bir yolçuya xahiş etmiş. Yolçu uzun bir gün getmiş, axşama doğru qonaqlamaq üçün öküzün belində oturan ortancaya çatmış.

Жолаушы оған кенжесінің сәлемін айтса, ортаншысы: – Осы өгіздің бүйірі орталанып, іші қабысып бара жатыр ма деп, өзім де күдіктеніп отыр едім, осыны өгіздің басындағы ағамызға, бара қалсаңыз, жолдан айта кетерсіз, – депті.

The middle brother replied:— I was beginning to suspect as much. The ox’s sides look sunken, its belly hollow. When you meet my elder brother up front, tell him this as well.

Yo‘lovchi unga kenjasining salomini aytsa, o‘rtanchasi: - Bu ho'kizning yonboshlari o'rtalashib, ichkari o'rishib qolayotgan bo'lsa kerak, deb o'zim ham shubha qilayotgan edim, buni ho'kizning boshidagi og'ayniga yo'l-yo'lakay aytib qo'yarsiz, - dedi u.

Yolcu ona en küçüğünün selamını söylemiş, ortancası da: “Bu öküzün böğrü çökmüş, karnı içeri çekiliyor mu diye, ben de şüpheleniyordum, bunu öküzün başındaki ağabeyimize, eğer yolun düşerse, yoldan söyler geçersin,” demiş.

يولۇۋچى ئۇنىڭغا كەنجىسىنىڭ <MS/>سالامىنى ئېيتسا، ئوتۇرانچىسى: – مۇشۇ ئۆكۈزنىڭ بىقىنى تارتىلىپ، قارنى كىرىپ كېتىۋاتامدۇ دەپ، ئۆزەممۇ گۇمانلىنىپ ئوتۇراتتىم، مۇشۇنى ئۆكۈزنىڭ بېشىدىكى ئاكىمىزغا، بېرىپ قالسىڭىز، يولدىن ئېيتىپ كېتەرسىز، – دەپتۇ.

Yolçu ona ən kiçiyinin salamını söyləmiş, ortancası da: “Bu öküzün böyürü çökmüş, qarnı içəri çəkilirmi deyə, mən də şübhələnirdim, bunu öküzün başındakı ağabəyimizə, əgər yolun düşərsə, yoldan söylər keçərsən,” demiş.

Жолаушы түнімен жүріп, таң ата өгіздің басына жетіп , өгіздің басындағы балаға: – Мен осы өгізді өрлей, ат шалдырмастан дамылсыз бір күн, бір түн жүріп келемін. Құйымшақтағы кенженің өгіз жапаламағалы он күн болды деп, ортаншыңыз өгіздің бүйірі орталанып, іші қабысып бара жатқанын байқап отырмын деп, саған сәлем айтты, – дейді.

The traveler walked through the night and by dawn reached the eldest, sitting on the ox’s head. — I’ve been walking without rest for a day and a night, — he said. — Your youngest brother says the ox hasn’t eaten for ten days. The middle one noticed its belly caving in and sent word to you.

Yoʻlovchi tuni bilan yurib, tong otganda hoʻkizning boshiga yetib kelibdi ва hoʻkizning boshida oʻtirgan bolaga: – Men bu hoʻkizning boʻylab, otga dam bermasdan (at tushirmay), tinimsiz bir kun-u bir tun yurib kelyapman. Quyruq tomondagi kenja uka: "Hoʻkiz tezak tashlamaganiga oʻn kun boʻldi", dedi. Oʻrtancha akangiz esa hoʻkizning biqini ichiga kirib, qorni qovushib borayotganini payqab oʻtiribdi va sizga salom yoʻlladi, – deydi.

Yolcu gece boyunca yürümüş, tan ağarırken öküzün başına ulaşmış, öküzün başındaki çocuğa: “Ben bu öküzü takip ederek, at dinlendirmeden durmaksızın bir gün, bir gece yürüyorum. Kuyruktaki en küçüğün öküz on gündür dışkılamıyor dediğini, ortancanızın da öküzün böğrünün çöktüğünü, karnının içeri çekildiğini fark ettiğini söyleyerek sana selam söyledi,” demiş.

يولۇۋچى تۈنى بىلەن يول مېڭىپ، تاڭ ئاتقاندا ئۆكۈزنىڭ بېشىغا يېتىپ، ئۆكۈزنىڭ بېشىدىكى بالىغا: – مەن مۇشۇ ئۆكۈزنى يۇقۇرىلاپ، <MS/>ئاتنىمۇ دەم ئالدۇرماستىن، بىر دەممۇ توختىماي بىر كۈن، بىر تۈن يۈرۈپ كېلىۋاتىمەن. قۇيرۇقچاقتىكى كەنجىڭىز ئۆكۈز قۇيرىغىنى كۆتەرمىگىنىگە ئون <FR/>كۈن بولدى دەپ، ئوتۇرانچىڭىز ئۆگۈزنىڭ بىقىنى تارتىلىپ، قارنى كىرىپ كېتىۋاتقىنىنى بايقاپ ئولتۇرىمەن دەپ، ساڭا <FR/>سالام ئېيتتى، – دەيدۇ.

Yolçu gecə boyunca getmiş, dan sökülərkən öküzün başına çatmış, öküzün başındakı uşağa: “Mən bu öküzü təqib edərək, at dincəltmədən durmadan bir gün, bir gecə gedirəm. Quyruqdakı ən kiçiyin öküz on gündür peyin atmır dediyini, ortancanızın da öküzün böyürünün çökdüyünü, qarnının içəri çəkildiyini hiss etdiyini söyləyərək sənə salam göndərdi,” demiş.

Енді кейін кетіп бара жатқан бір жолаушыға өгіздің басындағы бала тапсырыпты: – Өгізді суаруға көл іздеп барамын, ортадағы ортаншыға әдейі жолығып айтыңыз, өгізді тездетіп тебінсін, – депті. Жолаушы жүріп отырып, шаңқиған түсте өгіздің белінде отырған ортаншыға келіп, ағасының тапсырғанын айтыпты.

Then he met another traveler and said: — Please, when you reach my brother in the middle, tell him to hurry the ox along — I’m off to find a lake. The traveler went on, and by noon he reached the middle brother, who passed the message further: — Then please, when you see my younger brother, tell him to whip it up, make it move faster! By sunset, the traveler reached the youngest brother near the ox’s tail and gave him the word.

Endi orqadan ketayotgan yo‘lovchiga ho‘kizning boshidagi bola topshirdi:- Ho‘kizni sug‘orish uchun ko‘l qidirib ketyapman, o‘rtadagi odamga uchrashing, tezroq ho‘kizni haydasin, - dedi. Yo‘lovchi ketayotib, qoq tushda ho‘kizning belida o‘tirgan o‘rtanchaga kelib, akasining topshirig‘ini aytdi.

Şimdi geri gitmekte olan bir yolcuya öküzün başındaki çocuk rica etmiş: “Öküzü sulamak için göl arıyorum, ortadaki ortancaya özel olarak söyleyin, öküzü hızla sürsün,” demiş. Yolcu yürümeye devam etmiş, öğlenin kızgın sıcağında öküzün belinde oturan ortancaya gelmiş, ağabeyinin rica ettiğini söylemiş.

– ئۆكۈزنى سۇغىرىشقا كۆل ئىزدەپ بارىمەن، ئوتتۇرىدىكى ئوتۇرانچىغا مەخسۇس يولىقىپ ئېيتىڭ، ئۆكۈزنى چاپسانلىتىپ ئوتلاتسۇن، – دەپتۇ. يولۇۋچى يۈرۈپ ئولتۇرىپ، قاينىغان چۈشتە ئۆكۈزنىڭ بېلىدە ئولتارغان ئوتۇرانچىغا كېلىپ، ئاكىسىنىڭ تاپشۇرغىنىنى ئېيتىپتۇ.

Ölçülü bir yerdən öküzün doyacağı qədər bol su tapa bilməmiş. İndi geri getməkdə olan bir yolçuya öküzün başındakı uşaq xahiş etmiş: “Öküzü sulamaq üçün göl axtarıram, ortadakı ortancaya xüsusi olaraq deyin, öküzü cəld sürsün,” demiş. Yolçu yeriməyə davam etmiş, günortanın qızğın istisində öküzün belində oturan ortancaya gəlmiş, ağabəyinin xahiş etdiyini söyləmiş.

Онда ортаншы бала: – Ендеше ерте барсаңыз, құйымшақтағы кенжемізге айта салыңыз, қаузап, қамшылай түссін, – депті. Жолаушы күн ұясына кіре өгіздің құйымшағындағы кенжесіне жетіп , ортаншының тапсырғанын айтыпты. Сонда басында отырған бала өгізді айдын шалқар көлге әкеп суғарыпты. Өгіз үлкен көлді үш-ақ ұрттап, қанбай қалыпты. Үшеуі өгізден түсіп тұрғанда, аспаннан бір ақиық бүркіт келіп, өгізді іліп әкетіпті. Өгізді алған бүркітайналып ұшып жүріп, бір бәйтерекке қонса, ол бәйтерекбір серкенің мүйізі екен. Серке мүйізін шайқағанда, серкенің сақалында көлеңкелеп жатқан бір шалдың көзіне өгіз түсіп кетіпті.

Finally, the eldest led the ox to a wide, shining lake and let it drink. The ox took three enormous gulps and still wasn’t satisfied. Just as they were standing by the water, a mighty eagle swooped down from the sky, seized the ox in its talons, and carried it off. As the eagle circled high above, it landed on a great tree, but that “tree” turned out to be the horn of a goat being herded by an old man. Startled, the goat shook its head, and the ox fell straight into the old man’s eye.

Unda o‘rtancha bola: Unday bo‘lsa, erta borsang, dum qismidagi kenjamizga ayta qol, shoshilinch, qamchilasin, — debdi. Yo‘lovchi kun botayotgan paytda ho‘kizning dum qismidagi kenjasiga yetib, o‘rtanchasining topshirig‘ini aytibdi. Shunda boshida o‘tirgan bola ho‘kizni keng ko‘lga olib kelib sug‘oribdi. Ho‘kiz katta ko‘lni uchgina ho‘plam bilan ichibdi, lekin qonmabdi. Uchtasi ho‘kizdan tushib turganda, osmondan bir burgut kelib, ho‘kizni olib ketibdi. Ho‘kizni olgan burgut aylanib uchib yurib, bir daraxtga qo‘nsa, u daraxt bir echkining shoxi ekan. Echki shoxini silkiganda, echkining soqolida soyalab yotgan bir cholning ko‘ziga ho‘kiz tushib ketibdi.

O zaman ortanca çocuk: “O halde erken varırsan, kuyruktaki en küçüğümüze söyleyiver, öküzü dürtsün, kamçılasın,” demiş. Yolcu güneş batarken öküzün kuyruğundaki en küçüğüne ulaşmış, ortancanın rica ettiğini söylemiş. O zaman başında oturan çocuk öküzü geniş, engin bir göle getirip sulamış. Öküz büyük gölü sadece üç yudumda içmiş, doymamış. Üçü öküzden inip dururken, gökten bir kartal gelmiş, öküzü kapıp gitmiş. Öküzü alan kartal dönerek uçmuş, bir ulu ağaca konmuş, meğer o ulu ağaç bir tekenin (erkek keçi) boynuzuymuş. Teke boynuzunu sallayınca, tekenin sakalında gölgelenen bir yaşlı adamın gözüne öküz düşüvermiş.

شۇندا ئوتۇرانچى بالا: – ئۇنداقتا ئەتە بارسىڭىز، قۇيرۇقچاقتىكى كەنجىمىزگە ئېيتىپ قويۇڭ، قوزغاپ، <MS/>قامچىلاپ تۇرسۇن، – دەپتۇ. يولۇۋچى كۈن ئۇگىسىغا كىرىشىگە ئۆكۈزنىڭ قۇيرۇقچاقتىكى كەنجىسىگە كېلىپ، ئوتۇرانچىنىڭ تاپشۇرغىنىنى ئېيتىپتۇ. شۇندا بېشىدا ئولتارغان بالا ئۆكۈزنى ئايدىن <MS/>يوغان كۆلگە ئەكىلىپ سۇغۇرۇپتۇ. ئۆكۈز يوغان كۆلنى ئۇچۇپ بىر ئېغىز ئىچىپ، قانماپتۇ. ئۈچى ئۆكۈزدىن چۈشۈپ تۇرغاندا، ئاسماندىن بىر ئاق قاناتلىق بۈركۈت كېلىپ، ئۆكۈزنى ئىلىپ ئەكېتىپتۇ. ئۆكۈزنى ئالغان بۈركۈت ئايلىنىپ ئۇچۇپ يۈرۈپ، بىر چوڭ تېرەككە قونسا، ئۇ چوڭ تېرەك بىر قوشقارنىڭ مۈڭگۈزى ئىكەن. قوشقار مۈڭگۈزىنى چايقىغاندا، قوشقارنىڭ ساقىلىدا سالقىنلىنىپ ياتقان بىر <MS/>بوۋاينىڭ كۆزىگە ئۆكۈز چۈشۈپ كېتىپتۇ.

O zaman ortanca uşaq: “O halda erkən çatsan, quyruqdakı ən kiçiyimizə söyləyib, öküzü dürtsün, qamçılasın,” demiş. Yolçu günəş batarkən öküzün quyruğundakı ən kiçiyinə çatmış, ortancanın xahiş etdiyini söyləmiş. O zaman başında oturan uşaq öküzü geniş, əngin bir gölə gətirib sulamış. Öküz böyük gölü sadəcə üç qurtumda içmiş, doymamış. Üçü öküzdən enib durarkən, göydən bir qartal gəlmiş, öküzü qapıb getmiş. Öküzü alan qartal dönərək uçmuş, bir ulu ağaca qonmuş, məgər o ulu ağac bir təkənin (erkək keçi) buynuzuymuş. Təkə buynuzunu yelləyincə, təkənin saqqalında kölgələnən bir yaşlı adamın gözünə öküz düşübmüş.

Ит: – Мынаны көрдің бе? – деп, алтынды мысықтың алдына лақтырып тастайды. Мысық сол кезде иесіне жақсы атанбақ болып, иттен бұрын алтынды ала қашады. Мысық үй-үйдің төбесімен қарғи жүгіріп, иесіне жетеді де алтынды тастай салады. Мұны көріп, қожасы қуанып кетеді. Мысықты бауырына басып, аймалай береді. Сөйтіп тұрғанда, қара терге түсіп, сабалақ-сабалақ болып, арсалаңдап ит те жетеді. Келген бойда қожасының аяғына оралып, қыңсылай еркелейді. Ештеңені түсінбеген ол итін теуіп, жекіріп қуып тастайды. Жәбір көрген ит ызаланып, мысыққа тап береді. Қожасы арашалап, екеуін зорға айырып алады да мысықты үйіне алып кетеді. Сол күннен бастап итті үйіне жолатпайды. Мінеки, содан бері ит пен мысық бірімен-бірі араз болып қалыпты. Мысықтың тышқанға өштесуі де сол күннен басталыпты.

“See what I’ve found!” barked the dog, tossing the pouch toward the cat. But the cat, eager to earn her master’s favor first, snatched the pouch and ran off. Leaping over fences and rooftops, the cat hurried home, dropped the pouch at her master’s feet, and meowed proudly. The man was overjoyed. He hugged the cat and stroked her fur lovingly. Moments later, the dog arrived panting, covered in dust and sweat. He wagged his tail and whimpered affectionately at his master’s feet. But the man, not understanding what had happened, scolded him and kicked him out of the house. Hurt and furious, the dog turned on the cat. The master barely managed to pull them apart and, from that day on, kept only the cat in his home, never letting the dog back in. Ever since that day, the dog and the cat have been bitter enemies. That was also the day the cat swore revenge on mice forever.

It: - Buni ko'rdingmi? - deb oltinni mushukning oldiga tashlab yubordi. Mushuk o‘sha paytda egasiga yaxshi nom bermoqchi bo‘lib, itdan oldin oltinni olib qochadi. Mushuk uylarning tepasida sakrab yugurib, egasiga yetib boradi va oltinni tashlab yuboradi. Buni ko‘rib, xo‘jayin xursand bo‘ladi. U mushukni bag‘riga bosib, erkalayveradi. Shu payt qora terga botgan, hurpaygan it ham yetib keldi. U kelishi bilanoq xo‘jayinning oyog‘iga o‘ralib, erkalanib yig‘laydi. Hech narsani tushunmagan u itini tepib, baqirib haydab yuboradi. Jabrlangan it g‘azablanib, mushukka tashlanadi. Xo‘jayin ularni zo‘rg‘a ajratib, mushukni uyiga olib ketadi. O‘sha kundan boshlab u itni uyiga yaqinlashtirmaydi. Mana, o‘shandan beri it bilan mushuk bir-biri bilan arazlashib qoldi. Mushukning sichqonga qarshi g‘azabi ham o‘sha kundan boshlangan.

Köpek: “Bunu gördün mü?” deyip, altını kedinin önüne fırlatmış. Kedi o zaman sahibine iyi görünmek isteyip, köpekten önce altını alıp kaçmış. Kedi evlerin çatılarından atlayarak koşup, sahibine ulaşmış ve altını bırakmış. Bunu görüp, sahibi sevinçten havalara uçmuş. Kediyi bağrına basıp, okşamaya devam etmiş. Böylece dururken, kara terlere batmış, perişan halde, hırıltılarla köpek de yetişmiş. Gelir gelmez sahibinin ayağına dolanıp, inleyerek şımarmış. Hiçbir şeyi anlamayan sahibi, köpeğini tekmeler, azarlayıp kovarmış. Haksızlığa uğrayan köpek sinirlenip, kediye saldırmış. Sahibi araya girip, ikisini zorla ayırmış ve kediyi evine götürmüş. O günden itibaren köpeği evine yaklaştırmamış. İşte o zamandan beri köpek ile kedi birbirine düşman kalmış. Kedinin fareye düşmanlığı da o günden başlamış.

ئىت: – مونۇنى كۆردۈڭمۇ؟ – دەپ، ئالتۇننى مۈشۈكنىڭ ئالدىغا ئېتىپ تاشلايدۇ. مۈشۈك شۇ پەيتە ئىگىسىگە ياخشى كۆرۈنمەك بولۇپ، ئىتتىن بۇرۇن ئالتۇننى ئېلىپ قاچىدۇ. مۈشۈك ئۆي – ئۆينىڭ تۆپىسى بىلەن ئاتلاپ يۈگىرەپ، ئىگىسىگە يېتىپ بارىدىدە ئالتۇننى تاشلاۋېتىدۇ. بۇنى كۆرۈپ، ئىگىسى خۇشال بولۇپ كېتىدۇ. مۈشۈكنى كۆكسىگە بېسىپ، ئەكىلتىۋېرىدۇ. شۇنداق قىلىپ تۇرغاندا، قارا تەرگە چۈشۈپ، <MS/>ئۈستى-بېشى پۈرۈشكەن ھالدا، ئېيتىلىپ ئىتمۇ يېتىپ كېلىدۇ. كەلگەن بويدا ئىگىسىنىڭ پۇتىغا ئورۇلۇپ، كاڭشىپ ئەركىلەيدۇ. ھېچ نەرسىنى چۈشەنمىگەن ئۇ ئىتىنى تېپىپ، تىللاپ قوغلاپ تاشلايدۇ. خورلۇق كۆرگەن ئىت خاپىلىنىپپ، مۈشۈككە ھۇ جۇم قىلدى. ئېگىسى ئارىغا چۈشۈپ، ئىككىسىنى ئاران ئاجرىتىپ ئالىدىدە مۈشۈكنى ئۆيىگە ئېلىپ كېتىدۇ. شۇ كۈندىن باشلاپ ئىتنى ئۆيىگە يولاتماپتۇ. مانا، شۇنىڭدىن بېرى ئىت بىلەن مۈشۈك بىرى بىلەن بىرى ئاچچىقلىنىپ قاپتۇ. مۈشۈكنىڭ چاشقانغا ئۆچ بولۇشىمۇ شۇ كۈندىن باشلىنىپتۇ.

İt: “Bunu gördünmü?” deyib, qızılı pişiyin qarşısına atmış. Pişik o zaman sahibinə yaxşı görünmək istəyib, itdən əvvəl qızılı alıb qaçmış. Pişik evlərin damlarından atlanaraq qaçıb, sahibinə çatmış və qızılı buraxmış. Bunu görüb, sahibi sevincdən havalara uçmuş. Pişiyi bağrına basıb, oxşamağa davam etmiş. Beləcə durarkən, qara tərə batmış, pərişan halda, xırıltılarla it də yetişmiş. Gələr-gəlməz sahibinin ayağına dolanıb, inildəyərək ərköyünlük etmiş. Heç bir şeyi anlamayan sahibi, itini təpikləyər, danlayıb qovarmış. Haqsızlığa uğrayan it əsəbləşib, pişiyə hücum etmiş. Sahibi araya girib, ikisini zorla ayırmış və pişiyi evinə aparmış. O gündən etibarən iti evinə yaxınlaşdırmamış. Bax o zamandan bəri it ilə pişik bir-birinə düşmən qalıb. Pişiyin siçana düşmənçiliyi də o gündən başlayıb.

Тарихта Нұх пайғамбар дін жолын үгіттеп жүріп жер жүзіне ашуы түсіп топан су қаптатып жіберіпті де, жер шарындағы 18 мың ғаламнан орын алып қалыпты.

In ancient times, when the Prophet Nuh (Noah) was spreading the message of faith, the wrath of the Almighty descended upon the earth, and a great flood engulfed the world. Only those who found refuge in the Ark survived among the eighteen thousand realms of creation.

Tarixda Nuh payg‘ambar din yo‘lini targ‘ib qilib yurib, yer yuziga g‘azabi kelib, to‘fon suvi bostirib yuborgan ekan va yer sharidagi 18 ming olamdan (har bir jonzotdan) joy olib qolibdi (kemaga mindirib omon saqlab qolibdi).

Tarihte Nuh peygamber din yolunu öğütleyip gezerken yeryüzüne öfkesi düşmüş, tufan suyu bastırıp göndermiş de, yeryüzündeki 18 bin alemden yer kalmış.

تارىختا نۇخ پەيغەمبەر دىن يولىنى ئۈگىتىپ يۈرۈپ <FR/>يەر يۈزىگە غەزىۋى كېلىپ تاشقىن سۇ باستۇرىۋېتىپتىدە، يەر شارىدىكى 18 مىڭ ئالەمدىن ئورۇن ئېلىپ قاپتۇ.

Tarixdə Nuh peyğəmbər din yolunu öyüd verib gəzərkən yer üzünə qəzəbi düşmüş, tufan suyunu basdırıb göndərmiş də, yer üzündəki 18 min aləmdən yer qalmış.

Судан аман шыққаннан кейін жылан Нұхқа: – Мен дүниежүзіндегі өлген өліктердің дәмін татып, қайсысы тәтті болса, соның қанын азықтансам, – дейді. Мұны біліп келуге Нұх пайғамбар масаны жіберген екен. Маса екі сағатта келуге серт береді. Бірақ маса уағында келмеген соң, масаны іздеп келуге қарлығаш жолға шығады.

After they survived, the serpent said to Nuh: I wish to taste the flesh of all the dead on earth and feed only on the sweetest blood. To discover which blood was sweetest, the Prophet sent a mosquito to find out. The mosquito promised to return in two hours, but it didn’t come back in time. So a swallow was sent to look for it.

Suvdan omon chiqqanlaridan keyin ilon Nuhga: — Men dunyodagi barcha jonzotlarning ta’mini tatib ko‘rib, qaysi birining qoni shirin bo‘lsa, o‘shani o‘zimga oziq qilsam, — deydi. Buni bilib kelish uchun Nuh payg‘ambar chivinni yuborgan ekan. Chivin ikki soatda qaytib kelishga va’da beradi. Biroq chivin vaqtida kelmagach, uni izlab kelish uchun qaldirg‘och yo‘lga chiqadi.

Sudan sağ çıktıktan sonra yılan Nuh’a: “Ben yeryüzündeki ölülerin tadına bakıp, hangisi tatlı olursa, onun kanını azık etsem,” demiş. Bunu öğrenip gelmesi için Nuh peygamber sivrisineği göndermiş. Sivrisinek iki saatte gelmeye söz vermiş. Ancak sivrisinek zamanında gelmeyince, sivrisineği aramaya kırlangıç yola çıkmış.

سۇدىن ئامان چىققاندىن كېيىن يىلان نۇخقا: – مەن دۇنىيا يۈزىدىكى ئۆلگەن ئۆلۈكلەرنىڭ دەمىنى تېتىپ، قايسىسى تاتلىق بولسا، شۇنىڭ قېنى بىلەن ئوزۇقلانسام، – دەيدۇ. بۇنى بىلىپ كېلىشكە نۇخ پەيغەمبەر پاشىنى ئەۋەتكەن ئىكەن. پاشا ئىككى سائاتتا كېلىشكە قەسەم بېرىدۇ. بىراق پاشا ۋاقتىدا كەلمىگەندىن كېيىن، پاشىنى ئىزدەپ كېلىشكە قالىغاچ يولغا چىقىدۇ.

Sudan sağ çıxdıqdan sonra ilan Nuha: “Mən yer üzündəki ölülərin dadına baxıb, hansı şirin olursa, onun qanını azuqə etsəm,” demiş. Bunu öyrənib gəlməsi üçün Nuh peyğəmbər milçəyi göndərmiş. Milçək iki saata gəlməyə söz vermiş. Ancaq milçək vaxtında gəlməyincə, milçəyi axtarmağa qaranquş yola çıxmış.

Түлкі қоянның айтуы бойынша жылдам жүріп, салдың жолындағы шоқ тоғайға кіріп, оны тосып тұрыпты. Сал таяған кезде ғана орманнан шығып, мертігіп ақсаған болып, салдың алдына түсіп, шойнаңдай жүріпті.

Following the rabbit’s instructions, the fox ran ahead into a small grove along the hunter’s path and waited there. As the hunter approached, the fox limped out of the woods, pretending to be injured, and walked slowly in front of him.

Tulki, quyonning aytishicha, tez yurib, sol yo‘lidagi chakalakzorga kirdi va uni kutib turdi. Sal yaqinlashib qolgandagina u o'rmondan chiqib, sal oldiga chiqdi-da, chalmoqlab yurib, mayib qoldi.

Tilki, tavşanın dediği gibi hızla yürümüş, sal’ın yolundaki sık ormanlığa girip, onu pusuya yatıp beklemiş. Sal yaklaşınca ormandan çıkmış, yaralanmış gibi aksayarak, sal’ın önüne düşüp, seke seke yürümüş.

تۈلكە توشقاننىڭ ئېيتىشى بويىچە ئىلدام مېڭىپ، سالنىڭ يولىدىكى شاخارىغان باغلىققا كىرىپ، ئۇنى كۈزىتىپ تۇرۇپتۇ. سال يېقىنلاپ قالغاندىلا باغلىقتىن چىقىپ، يارىدار بولۇپ ئاسقاقلاپ، سالنىڭ ئالدىغا چۈشۈپ، چولاقتەك يۈرۈپتۇ.

Tülkü, dovşanın dediyi kimi cəld yerimiş, salın yolundakı sıx meşəliyə girib, onu pusquya yatıb gözləmiş. Sal yaxınlaşınca meşədən çıxmış, yaralanmış kimi axsaya-axsaya, salın qarşısına düşüb, hoppana-hoppana getmiş.

Қырғауыл, қасқыр, түлкі үшеуі бір жерге жиылып, қоянның өздеріне істеген қастығын сөз етісіпті. Қоянды тауып, кегімізді аламыз деп үшеуі даурығып жолға шығыпты.

Later, the pheasant, the wolf, and the fox gathered together, grieving and furious at how the rabbit had deceived them. They swore to find him and take revenge.

Qirg‘ovul, bo‘ri va tulki uchalasi bir joyga to‘planib, quyonning ularga qilgan yovuzligini muhokama qilishdi. Uchovlari quyonni topib, qasos olish uchun hovliqib yo‘lga chiqishdi.

Sülün, kurt ve tilki üçü bir yere toplanmış, tavşanın kendilerine yaptığı kötülüğü konuşmuşlar. Tavşanı bulup, intikamımızı alırız diye üçü de telaşla yola çıkmışlar.

قىرغاۋۇل، بۆرە، تۈلكە ئۈچى بىر يەرگە يىغىلىپ، توشقاننىڭ ئۆزلىرىگە قىلغان دۈشمانلىقى توغرىسىدا سۆز قىلىپتۇ. توشقاننى تېپىپ، ئۆچۈمىزنى ئالىمىز دەپ ئۈچىلىسى <MS/>شاۋقۇنلىنىپ يولغا چىقىپتۇ.

Qırqovul, canavar və tülkü üçü bir yerə toplanmış, dovşanın özlərinə etdiyi pisliyi danışmışlar. Dovşanı tapıb, intiqamımızı alarıq deyə üçü də təlaşla yola çıxmışlar.

Кептер бірталай шыбын-шіркей ұстаған соң ұясына қарай ұшыпты, ол «Бүгін кешігіп қалдым, тезірек ұшайын, шапшаң барайын, балапандарымның қарыны ашып қалған шығар...» деп ойлап қанатын жылдам қағып ұшып отырыпты. Жолда шашылып жатқан ағаш бұтақтарын көргенде «Рас кеш қалыппын-ау, отыншылар келіп кетіпті» –деп ойлапты. Есігінің алдына келіп қан дақтарын көргенде «Балаларымды қатты сарылтқан екенмін, ет асым уақыт өтіп кетіпті ғой, балапандарымның үні неге шықпайды, әлде олар менің келгенімді байқамады ма?» – деп ойлапты. Осы оймен ауласына кіріп қараса, ұясы тас-талқан болып жатыр екен. Балапандары да көрінбейді.

Meanwhile, the pigeon, having caught enough insects, started flying home. “I’m late today,” she thought. “I should hurry, my babies must be starving by now!” She flapped her wings faster and flew as quickly as she could. When she saw broken branches scattered along the way, she thought, “Oh dear, I really am late, perhaps the woodcutters have been here.” But when she reached her nest and saw bloodstains at the entrance, her heart sank. “I must have been away too long. Why aren’t my chicks chirping? Did they not notice I’m back?” With that thought, she entered the nest only to find it completely destroyed, and her chicks gone.

Kaptar bir qancha pashshalarni tutib, uyasiga uchib ketdi va "Bugun kechikdim, tezroq uchib ketay, tezroq boray, jo‘jalarim och bo‘lsa kerak..." deb o‘ylab, qanotlarini tez-tez qoqib uchib ketdi. U yo‘lda sochilib yotgan daraxt shoxlarini ko‘rib: "Ha, juda kech qoldim, o‘tinchilar kelib ketishdi," deb o‘yladi. Eshigi oldida qon daqlarini ko'rib: "Bolalarimni juda sarg'aytirib qo'ygan ekanman, ovqat vaqti o'tib ketgan, bolalarim nima uchun ovoz chiqarmaydi, yoki ular mening kelganimni payqashmadimi?" - deb o'ylabdi. Shu xayol bilan hovlisiga kirib qarasa, uyasi chilparchin bo‘lib yotibdi. Uning jo‘jalari ham ko‘rinmaydi.

Güvercin epeyce sinek-böcek yakaladıktan sonra yuvasına doğru uçmuş, o “Bugün geç kaldım, daha hızlı uçayım, çabucak varayım, yavrularımın karnı acıkmış olmalı…” diye düşünüp kanatlarını hızla çırparak uçmaya devam etmiş. Yolda etrafa saçılmış ağaç dallarını gördüğünde “Gerçekten de geç kalmışım, oduncular gelip gitmiş” diye düşünmüş. Kapısının önüne gelip kan lekelerini gördüğünde “Yavrularımı çok bekletmişim, et pişirme vakti geçmiş bile, yavrularımın sesi neden çıkmıyor, yoksa benim geldiğimi fark etmediler mi?” diye düşünmüş. Bu düşüncelerle avlusuna girip baktığında, yuvası darmadağın olmuş yatıyormuş. Yavruları da görünmüyormuş.

كەپتەر بىرتالاي چىۋىن – پاشا تۇتقاندىن كېيىن ئۇگىسىغا قاراپ ئۇچۇپتۇ، ئۇ «بۈگۈن كېچىكىپ قالدىم، ئىلدامىراق ئۇچاي، چاپسان باراي، جۆ جۈلىرىمنىڭ قارنى ئېچىپ قالغاندۇ...» دەپ ئويلاپ قاناتىنى ئىلدام قېقىپ ئۇچۇپ كېتىپتۇ. يولدا چېچىلىپ ياتقان ياغاچ پۇتاقلىرىنى «راست كەچ قېلىپتىمەندە، ئوتۇنچىلار كېلىپ كېتىپتۇ» دەپ ئويلاپتۇ. ئىشىگىنىڭ ئالدىغا كېلىپ قان داغلىرىنى كۆرگەندە «بالىلىرىمنى قاتتىق زارلاتقان ئىكەنمەن، گۆش پىشىدىغاندەك ۋاقىت بولۇپتىغۇ، جۆ جۈلىرىمنىڭ ئۈنى نېمىگە چىقمايدۇ، مۈمكىن ئۇلار مېنىڭ كەلگىنىمنى بايقىمىدىمۇ؟» – دەپ ئويلاپتۇ. ئەشۇ ئوي بىلەن ھويلىسىغا كىرىپ قارىسا، ئۇگىسى تۈكۈم – تالقان بولۇپ ياتقان ئىكەن. جۆ جۈلىرىمۇ كۆرۈنمەيدۇ.

Göyərçin xeyli milçək-böcək tutduqdan sonra yuvasına doğru uçmuş, o “Bu gün gecikdim, daha sürətli uçum, cəld çatım, balalarımın qarnı acımış olmalı...” deyə düşünüb qanadlarını sürətlə çırparaq uçmağa davam etmiş. Yolda ətrafa səpilmiş ağac budaqlarını gördüyündə “Həqiqətən də gecikmişəm, odunçular gəlib getmiş” deyə düşünmüş. Qapısının önünə gəlib qan ləkələrini gördüyündə “Balalarımı çox gözlətmişəm, ət bişirmə vaxtı keçib belə, balalarımın səsi niyə çıxmır, yoxsa mənim gəldiyimi hiss etmədilərmi?” deyə düşünmüş. Bu düşüncələrlə həyətinə girib baxanda, yuvası darmadağın olmuş yatırmış. Balaları da görünmürmüş.

Бір уақыттарда бір түлкі, бір тасбақа және бір кене – үшеуі жолдас болып келе жатса, бір жерде бір уыс тары жатыр екен.

Once upon a time, a fox, a tortoise, and a tick were traveling together when they came across a handful of millet lying on the ground.

Bir vaqtlar bir tulki, bir toshbaqa va bir kana - uchalasi hamroh bo‘lib ketayotgan bo‘lsa, bir joyda bir hovuch tariq yotar edi.

Başını beyaz kireçle boyayan o serçecik, bir köşede içine kapanıp üzgün üzgün durmuş. Uçamamış, ötememiş… Diğer kuşlar alay eder diye başını kaldıramamış bile. Ne kadar yıkasa da, ne kadar silse de başındaki beyazlık çıkmamış. İşte o günden beri herkes ona “Akbaş Serçe” dermiş.

<FR/>بىر ۋاقىتلاردا بىر تۈلكە، بىر تاشپاقا ۋە بىر سالجا – ئۈچى يولداش بولۇپ كېلىۋاتسا، بىر يەردە <FR/>بىر ئوچۇم تېرىق ياتقان ئىكەن.

Əvvəl zaman içində, xəlbir saman içində, bir tülkü, bir tısbağa və bir gənə birlikdə səyahətə çıxmışlar. Gedərkən bir ovuc darı tapmışlar.

Келе сала: – Ойбай, түлкі, мен бір бәле көріп келдім! Жаңа сендердің артыңнан екі қарагер аты бар, қара бүркіті бар және екі тазысы бар екі адам келіп, «жаңағы қасыңдағы түлкі жолдасыңды тауып бер» деп менің аузы-мұрнымды қызыл ала қан қылды, сонда да мен сені айтқаным жоқ. Әйтеуір осы жаққа қарай келе жатыр, – дейді.

– Oh, fox! – he gasped. – I barely escaped a disaster! Just after you left, two men on bay horses, with a black falcon and two hounds, came up behind me. They beat me terribly, demanding I tell them where my companion, the fox, went. But I didn’t say a word! They’re coming this way now! The fox trembled.

Kela solib: - Voy, tulki, men bir baloga yo‘liqib keldim! Hozir sizlarning ortingizdan ikkita qorabayir oti bor, qora burguti bor va ikkita tozisi bor ikki odam kelib, "boyagi yonindagi tulki yo‘ldoshingni topib ber" deb mening og‘iz-burnimni qip-qizil qon qildi, shunda ham men seni aytganim yo‘q. Harholda, shu tomonga qarab kelishyapti, - deydi.

Gelmiş gelmiş de: “Aman tilki, ben neler yaşadım bir bilsen!” demiş. Kaplumbağa tam gelmiş ve bağırmış: “Az önce iki adam geldi arkamdan! İkisinin de kara atı, kara kartalı, iki tane de tazısı(avcı köpek) vardı. ‘Yanındaki tilki arkadaşını bul!’ dediler. Ağzımı burnumu kanattılar ama ben seni yine de söylemedim. Ama dikkat et, buraya doğru geliyorlar!”

كېلىپلا: – ۋايەي، تۈلكە، مەن بىر بالا كۆرۈپ كەلدىم! يېڭى سىلەرنىڭ كەينىڭلاردىن ئىككى قارا رەڭلىك ئېتى بار، قارا بۈركىتى بار ۋە ئىككى ئىتى بار ئىككى ئادەم كېلىپ، «باياقى قېشىڭدىكى تۈلكە دوستۇڭنى تېپىپ بەر» دەپ مېنىڭ ئاغىز – بۇرنۇمنى <FR/>قىزىل ئالا قان قىلدى، شۇندىمۇ مەن سېنى ئېيتقىنىم يوق. ئەيتەۋۇر مۇشۇ تەرەپكە قاراپ كېلىۋاتىدۇ، – دەيدۇ.

Gəlmiş-gəlmiş də:“Aman tülkü, mən nələr yaşadım bir bilsən!” demiş. Az əvvəl iki adam gəldi arxamdan! İkisinin də qara atı, qara qartalı, iki dənə də ov iti vardı. ‘Yanındakı tülkü dostunu tap!’ dedilər. Ağzımı-burnumu qanadlatdılar amma mən səni yenə də demədim. Amma diqqət et, buraya doğru gəlirlər!”

Түлкі мен тырна жолдас боп, дос болыпты. Түлкіде екі бала бар екен, екеуі де таңертең тамақ аулап кетіп кешке келеді екен. Бір күні түлкі «сырқаттанып отырмын» –деп үйде қалады. Қарны ашып бара жатқан соң, тырнаның бір балапанын жеп қойды. Кешке тырнаның келетін уағында тырнаның алдына шығып, солқ-солқ жылады. «Не қылды, достым, неге жылайсың?» – дегенде, түлкі тырнаға айтады: «Жыламай қайтемін, тырнажан, төрт баламыздың біреуі жоқ, біраз көзім ілініп кеткен екен, оянып кетсем, баламыздың бірі жоқ. Қайда кетіп, қайда тұрғанын білмеймін», «Сонда қайсымыздың баламыз жоқ?» – дейді тырна. «Әй, жарқыным, «менікі-сенікі» дейтін не бар, ұзын мойынның бірі жоқ», – дейді түлкі.

A fox and a crane once became good friends. The fox had two cubs, and every morning they went out hunting and returned in the evening. One day, the fox pretended to be ill and stayed home. Growing hungry, he caught and ate one of the crane’s chicks. When evening came and the crane was returning, the fox came out to meet her, sobbing loudly. – What happened, my friend? Why are you crying? – asked the crane. The fox replied: – How could I not cry, dear Crane? Out of our four children, one is gone! I dozed off for just a moment, and when I woke, one of them was missing. I don’t know where it went or what happened to it. The crane asked: – Which of our children is missing? – Oh, come now, my friend, what’s the difference between yours and mine? One of the long-necked ones is gone, – said the fox slyly.

Tulki va turna yo‘ldosh bo‘lib, do‘stlashibdi. Tulkining ikkita bolasi bor ekan, ikkalasi ham ertalab ovga ketib, kechqurun qaytar ekan. Bir kuni tulki «kasal bo‘lib qoldim» deb uyda qoladi. Qorni juda ochib ketgach, turnaning bir polaponini yeb qo‘ydi. Kechqurun turna keladigan vaqtda turnaning oldiga chiqib, ho‘ng-ho‘ng yig‘ladi. «Nima bo‘ldi, do‘stim, nega yig‘layapsan?» – deganida, tulki turnaga aytadi: «Yig‘lamay qaytayin, turnajon, to‘rt bolamizning biri yo‘q, biroz ko‘zim ilinib ketgan ekan, uyg‘onib ketsam, bolamizning biri yo‘q. Qayerga ketib, qayerda qolganini bilmayman». «Shunda qaysimizning bolamiz yo‘q?» – deydi turna. «Ey, charog‘onim (aylanayin), «meniki-seniki» deydigan nima bor, uzun bo‘yinlilarning biri yo‘q», – deydi tulki.

Bir varmış bir yokmuş, eski zamanların birinde tilkiyle turna dost olmuşlar, hep birlikte yaşarlarmış. Tilkinin iki yavrusu varmış. Sabah olur olmaz yiyecek aramaya çıkarlarmış, akşam olunca geri dönermiş hepsi. Günlerden bir gün tilki, “Ben hastayım,” deyip evde kalmış. Ama karnı çok acıkmış. Açlığa dayanamayıp turnanın bir yavrusunu yemiş! Akşam olup da turna eve gelince, tilki dışarı çıkmış, gözyaşlarına boğulmuş. Turna korkuyla sormuş: – Dostum, ne oldu sana? Neden ağlıyorsun böyle? Tilki sızlanmış: – Nasıl ağlamayayım turnacığım? Dört yavrumuz vardı ya, bir tanesi yok! Birazcık uyuyakalmışım, uyanınca bir tanesini bulamadım. Nerede, ne oldu, hiç bilmiyorum. Turna şaşırmış: – Hangi yavru kaybolmuş ki? Tilki sinsi sinsi cevap vermiş: – A canım benim, artık “benimki-seninki” ayırmanın anlamı ne? Uzun boyunlunun biri yok işte!

تۈلكە بىلەن تۇرنا يولداش بولۇپ، دوست بولۇپتۇ. تۈلكىدە ئىككى بالا بار ئىكەن، ئىككىلىسى ئەتىگەنلىگى تاماق ئىزدەپ كېتىپ كەچتە كېلىدىكەن. بىر كۈنى تۈلكە «ئاغىرىپ ئولتۇرىمەن» دەپ ئۆيدە قالىدۇ. قارنى ئېچىپ كەتكەندىن كېيىن، تۇرنىنىڭ بىر چۈجۈسىنى يەپ قويىدۇ. كەچتە تۇرنىنىڭ كېلىدىغان ۋاقتىدا تۇرنىنىڭ ئالدىغا چىقىپ، ھۆكۈرەپ يىغلايدۇ. «نېمە بولدى، دوستۇم، نېمىگە يىغلايسەن؟» – دېگەندە، تۈلكە تۇرنىغا دەيدۇ: «يىغلىماي قانداق قىلاي، تۇرنى جان، تۆرت چۈجۈمىزنىڭ بىرى يوق، بىراز كۆزۈم ئىلىنىپ كەتكەن ئىكەن، ئوخۇنۇپ قارىسام، جچۈجۈمىزنىڭ بىرى يوق. قايەرگە كەتتى، قەيەردە تۇرغىنىنى بىلمەيمەن»، «شۇ چاغدا قايسىمىزنىڭ بالىمىز يوق؟» – دەيدۇ تۇرنا. «ھەي، يورۇغۇم، «مېنىڭكى – سېنىڭكى» دەيدىغان نېمە بار، ئۇزۇن بويۇننىڭ بىرى يوق»، – دەيدۇ تۈلكە.

Bir varmış bir yoxmuş, qədim zamanların birində tülkü ilə durna dost olmuşlar, həmişə birlikdə yaşayırlarmış. Tülkünün iki balası varmış. Səhər olan kimi yemək axtarmağa çıxarlarmış, axşam olanda geri dönərmiş hamısı. Günlərin birində tülkü, “Mən xəstəyəm,” deyib evdə qalmış. Amma qarnı çox acımış. Açlığa dözə bilməyib durnanın bir balasını yemiş! Axşam olub da durna evə gəlincə, tülkü çölə çıxmış, göz yaşlarına boğulmuş. Durna qorxuyla soruşmuş: – Dostum, nə oldu sənə? Niyə ağlayırsan belə? Tülkü sızlanmış: – Necə ağlamayım durnacığım? Dörd balamız vardı axı, bir dənəsi yoxdur! Bir az yuxuya getmişəm, oyananda bir dənəsini tapa bilmədim. Harda, nə oldu, heç bilmirəm. Durna çaşmış: – Hansı bala itib ki? Tülkü hiyləgərcəsinə cavab vermiş: – A canım mənim, artıq “mənimki-səninki” ayırmanın mənası nə? Uzun boyunlunun biri yoxdur da!

Қыстақ сыртындағы суға жүзуге барған үйрек соның қызығында күннің кешкіргенін білмей қалыпты. Сонан соң ол жалма-жан жағаға шығыпты. Енді қайтайын деп қыстаққа беттепті, соның арасынша ымырт та жабылып, қас қарайып кетіпті. Үйрек жол ортаға келе бір түлкіге тап болыпты. Тосыннан тап берген түлкі үйректі табанда басып алыпты да, аузын арандай ашып жемекші болыпты. Үйрек, міне, түлкіге жем болмақ! Осындай шұғыл сағатта, үйрек не саспапты, не қорықпапты. Ол қыстақ жаққа шола көз тастаған екен, есіне бір ой сап ете түсіпті.

One day, a duck went swimming in a pond outside the village. She enjoyed herself so much that she didn’t notice how late it had become. When the sun began to set, she hurried ashore and started back home. But dusk soon fell, and before long it was completely dark. As she waddled along the path toward the village, a fox suddenly appeared and pounced on her, pinning her down with his paws. He opened his jaws wide, ready to swallow her whole. The duck was on the brink of death! However, even in that desperate moment, she neither panicked nor showed fear. Casting a quick glance toward the village, she suddenly had an idea and spoke quickly to the fox:

Qishloq tashqarisidagi suvda suzish uchun borgan o‘rdak kun kech bo‘lganini sezmay qoldi. Keyin u darhol qirg‘oqqa chiqdi. Endi qaytish uchun qishloq tomon yo‘l oldi, shu orada qorong‘i tushib, qosh qorayib qoldi. O‘rdak yo‘lning o‘rtasiga kelganda bir tulkiga duch keldi. To‘satdan tashlangan tulki o‘rdakni ushlab oldi va og‘zini katta ochib yemoqchi bo‘ldi. O‘rdak, mana, tulkiga yem bo‘ladi! Bunday shoshilinch paytda o‘rdak na sarosimaga tushdi, na qo‘rqdi. U qishloq tomonga bir qarab qo‘ydi-yu, xayoliga bir fikr keldi.

Köyün dışındaki suda yüzmeye giden ördek o kadar mutluymuş ki, zamanın nasıl geçtiğini fark etmemiş. Sonra aceleyle sudan çıkmış. Köyüne doğru yürümeye başlamış. Ama o sırada hava kararır, akşam olur, ortalık iyice karanlığa gömülmüş. Yolun ortasında birdenbire bir tilki çıkıvermiş karşısına! Tilki hızlıca atlamış ve ördeği yakalamış. Ağzını kocaman açmış, tam yiyecekmiş ki… Ördek hiç korkmamış, hiç şaşırmamış. Köy tarafına bir göz atmış ve hemen aklına bir şey gelmiş. Tilkiye hızla seslenmiş:

قىشلاق سىرتىدىكى سۇدا يۈزىدىغانغا بارغان ئۆدەك شۇنىڭ قىزىغىدا كۈننىڭ كەچكىرگىنىنىمۇ سەزمەي قاپتۇ. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ دەرھال قىرغاققا چىقىپتۇ. ئەمدى قايتاي دەپ قىشلاققا قاراپ يولغا ئاپتۇ، <FR/>ئارىلىقتا <FR/>گۇگۇم چۈشۈپ، قاپ – قاراڭغۇ بولۇپ كېتىپتۇ. ئۆدەك يولنىڭ يېرىمىغا يېتىپ بارغاندا بىر تۈلكىگە دۇچ كەپتۇ. كۈتمىگەن يەردىن تاپ بەرگەن تۈلكە، ئۆدەكنى ھۇ جۇم قىلىپ بېسىۋاپتىدە، ئاغزىنى چوڭ ئېچىپ يېمەكچى بولۇپتۇ. ئۆدەك، مانا، تۈلكىگە يەم بولماق! بۇ شىددەتلىك پەيتتە، ئۆدەك يە ھودۇقماپتۇ، يە قورقماپدۇ. ئۇ قىشلاق تەرەپكە بىر كۆز تاشلاپتۇ، ئېسىغا بىر ئوي دەررۇ چۈشۈپتۇ.

Kəndin kənarındakı suda üzməyə gedən ördək o qədər xoşbəxt imiş ki, vaxtın necə keçdiyini hiss etməmiş. Sonra tələsik sudan çıxmış. Kəndinə doğru yeriməyə başlamış. Amma o vaxt hava qaralır, axşam olur, ətraf tamamilə qaranlığa bürünmüş. Yolun ortasında birdən-birə bir tülkü çıxıb gəlmiş qarşısına! Tülkü cəld atılmış və ördəyi tutmuş. Ağzını kocaman açmış, tam yeyəcəkmiş ki... Ördək heç qorxmamış, heç çaşmamış. Kənd tərəfə bir göz atmış və dərhal ağlına bir şey gəlmiş. Tülküyə cəld səslənmiş:

Сонан түлкіге шұғыл тіл қатып: – Мені шыныңмен жейсің бе? – депті. – Әрине, – депті түлкі. – Сен сияқты жүйрік еместігім өзіңе аян шығар? – Иә? – Менің әлім саған жетпейді ғой? – Дұрыс-дұрыс! – Мені көрген жерден тарпа бас салып тапжылтпадың ғой! – Иә! – Мен енді бәрібір қашып құтыла алмаймын, – қашан болмасын, мені бәрібір жейсің, сондай бола тұра менен несін алаңдайсың? – Таңдайымның тасқа тимесіне сенімім кәміл! – Сенімің кәміл болса, мені босат, бітпей қалған шаруамды бітірейін, онан кейін жесең де кеш болмас. – Нендей шаруа айт, қане! – Менің түлкі сияқты шәуілдейтін өнерім бар, тамағымды кенеп шындап үретін болсам, сендер жол қаласыңдар! – Қой, ары, үйрек қайтып түлкіше шәуілдейді – Айтқаныма сенбесең босат, құлақ құрышыңды қандыра шәуілдеп берейін.

— Are you really going to eat me? — Of course, — said the fox. — You know I’m not as swift as you, right? — Yes. — I couldn’t possibly escape from you? — True. — You caught me the very moment you saw me, didn’t you? — I did. — Then there’s no way I can get away, you’ll eat me sooner or later anyway. So why are you still anxious about it? — I’m sure my teeth will reach your bones soon enough, — said the fox smugly. — If you’re that confident, — said the duck, — then let me go for just a moment to finish some unfinished business. You can eat me afterward; it won’t be too late. — What business could you possibly have? — I have a special skill: I can bark just like a fox! If I clear my throat and really start, you’ll be amazed! — Nonsense! How could a duck bark like a fox? — If you don’t believe me, let me go and I’ll show you myself. You can hear it with your own ears.

So‘ng tulkiga keskin gapirdi: - Meni chindan ham yeysanmi? - debdi. - Albatta, - debdi tulki. - Sen kabi chopqir emasligim o‘zingga ayon bo‘lsa kerak? - Ha? - Mening kuchim senga yetmaydi-ku? - To‘ppa-to‘g‘ri! - Meni ko‘rgan joyingda darrov bosib olib, qimirlatmay qo‘yding-ku! - Ha! - Men baribir endi qochib qutula olmayman, qachon bo‘lmasin, baribir meni yeysan, shunday ekan, mendan nima uchun xavotirlanasan? - Tanlayimning (omadimning) toshga tegmasligiga isonchim komil! - Ishonching komil bo‘lsa, meni qo‘yib yubor, bitmay qolgan ishlarimni bitirib olay, undan keyin yesang ham kech bo‘lmaydi. - Qanaqa ish, qani ayt-chi! - Mening tulki kabi vovullaydigan (shovullaydigan) hunarim bor, tomoqlarimni rostlab, chindan vovullaydigan bo‘lsam, sizlar yo‘lda qolasizlar! - Qo‘ysang-chi, o‘rdak qanday qilib tulkidek vovullaydi? - Aytganimga ishonmasang, qo‘yib yubor, quloqlaring qonib eshitadigan qilib vovullab beray.

— Beni gerçekten yiyecek misin? — Elbette yiyeceğim, — demiş tilki. — Senin gibi hızlı olmadığım belli değil mi? — Evet? — Benim sana gücüm yetmez ki! — Doğru, doğru! — Beni görür görmez hemen yakaladın zaten! — Evet! — Artık nasıl olsa kaçıp kurtulamayacağım. Er ya da geç beni zaten yiyeceksin. O zaman neden hâlâ beni düşünüyorsun ki? — Artık senin beni yemene kesin gözüyle bakıyorum! — Madem bana bu kadar güveniyorsun, o zaman beni bırak da yarım kalan işimi bitireyim.Sonra dönüp beni yersin, hiç sorun değil, — demiş ördek. — Ne işiymiş o? Anlat bakalım! - demiş tilki. — Benim de senin gibi havlama yeteneğim var. Eğer boğazımı iyice açar da var gücümle bağırırsam, herkes beni duyar! — Saçmalama, bir ördek hiç tilki gibi havlayabilir miymiş? — Bana inanmıyorsan, bırak da sana göstereyim nasıl havladığımı!

شۇنىڭ بىلەن تۈلكىگە دەرھال سۆز باشلاپتۇ: — مېنى راستىنلا يەمسەن؟ — دەپتۇ. — ئەلۋەتتە، — دەپتۇ تۈلكە. — سەن ئوخشاش يۈگۈرۈك ئەمەسلىكىم ساڭا مەلۇمدۇ؟ —ھە ئە؟ —مېنىڭ كۈچۈم ساڭا يەتمەيدىغۇ؟ —توغرا، توغرا! — مېنى كۆرگەن يەردىن بىردىنلا ھۇ جۇم قىلىپ، قىمىرتمىدىڭغۇ! —ھەئە! —مەن ئەمدى بەرىبىر قېچىپ قۇتۇلالمايمەن، قاچان بولمىسۇن، مېنى بەرى بىر يەيسەن، شۇنداق بولا تۇرۇپ مېنىڭدىن نېمىگە ئەنسىرەيسەن؟ —تاڭلىيىمنىڭ تاشقا تەگمىشىگە ئىشەنچىم كامىل! —ئىشەنچەڭ كامىل بولسا، مېنى قويىۋەت، تۈگىمەي قالغان ئىشىمنى تۈگىتەي، شۇنىڭدىن كېيىن يېسەڭمۇ كەچ بولماس. —قانداق، ئىش ئېيت، قېنى! —مېنىڭ تۈلكە ئوخشاش چېقىرايدىغان سەنئىتىم بار، تامىغىمنى ئېچىپ، كۈچلىنىپ چىۋىرلايدىغان بولسام، سىلەر يولدا قالىسىلەر! —قوي، نېرى، ئۆدەك قانداق قىلىپ تۈلكىدەك ئۈن چىقىرىشنى بىلسۇن؟ — — ئېيتقىنىمغا ئىشەنمىسەڭ، قويىۋەت، قۇلاقىڭ راھەت ئالغىدەك قىلىپ چىۋىرلاپ بېرەي.

— Məni həqiqətən yeyəcəksənmi? — Əlbəttə yeyəcəyəm, — demiş tülkü. — Sənin kimi sürətli olmadığım bəlli deyilmi? — Bəli? — Mənim sənə gücüm çatmaz ki! — Doğru, doğru! — Məni görər-görməz dərhal tutdun onsuz da! — Bəli! — Artıq necə olsa qaçıb qurtula bilməyəcəyəm. Gec ya da tez məni onsuz da yeyəcəksən. O zaman niyə hələ də məni düşünürsən ki? — Artıq sənin məni yeməyinə qəti gözlə baxıram! — Madam mənə bu qədər güvənirsən, o zaman məni burax da yarım qalan işimi bitirim. Sonra dönüb məni yeyərsən, heç problem deyil, — demiş ördək. — Nə işiymiş o? Danış görək! — demiş tülkü. — Mənim də sənin kimi hürə bilmə qabiliyyətim var. Əgər boğazımı yaxşıca açıb var gücümlə bağırıramsa, hər kəs məni eşidər! — Saçmalama, bir ördək heç tülkü kimi hürə bilərmiymiş? — Mənə inanmırsansa, burax da sənə göstərim necə hürdüyümü!