Корпустан іздеу

– Оны немен дәлелдейсің?

— And how do you prove that?

- Buni qanday isbotlaysiz?

Bunu neyle kanıtlıyorsun?

— بۇنى نېمە بىلەن ئىسپاتلايسەن؟

Bunu nə ilə sübut edirsən?

– Дәлел ме? Тыңда ендеше... Атаң атамның қойын баққан, әкең әкемнің қойын баққан. Ал, өзің менің қойымды бағып жүрсің...

— Proof? Then listen… Your grandfather herded my grandfather’s sheep, your father herded my father’s sheep. And now you’re herding mine…

– Dalilmi? Tingla unda... Bobong bobomning qo‘yini boqqan, otang otamning qo‘yini boqqan. O‘zing esa mening qo‘yimni boqib yuribsan...

Kanıt mı? Dinle o zaman… Senin deden, benim dedemin koyunlarını gütmüş, baban, benim babamın koyunlarını gütmüş ve sen – şu anda benim koyunlarımı güdüyorsun...

— ئىسپاتما؟ ئەمدى ئاڭلا... <MS/>بوۋاڭ بوۋامنىڭ <MS/>قويىنى باققان، <MS/>داداڭ دادامنىڭ <MS/>قويىنى باققان. ھازىر ئۆزەڭ مېنىڭ <MS/>قويۇمنى بېقىپ يۈرىسەن...

Sübut mu? O zaman dinlə... Sənin baban, mənim babamın qoyunlarını otarmışdı; atan, mənim atamın qoyunlarını otarmışdı; və sən — indi mənim qoyunlarımı otarırsan...

– Соқпа өтірікті! Менің әкемсовхоздың қойын баққан.

— Don’t spout lies! My father herded the sovkhoz’s sheep

- Yolg'on gapirma! Mening otam sovxozning qo‘yini boqar edi.

Atma yalanı! Benim babam sovhozun koyunları gütmüştü.

— يالغان ئېيتما! مېنىڭ <MS/>دادام سوۋخوزنىڭ <MS/>قويىنى باققان.

Yalan danışma! Mənim atam sovxozun qoyunlarını otarardı.

– Бәрібір емес пе. Өйткені менің әкем сол совхоздыңдиректоры болатын...

— What difference does it make? My father was the director of that very sovkhoz…

– Baribir emasmi. Chunki mening otam o‘sha sovxozning direktori edi...

Ne fark eder ki? İşte o zaman benim babam da o sovhozun müdürüydü...

— بەرى بىر ئەمەسمۇ. چۈنكى، مېنىڭ <MS/>دادام شۇ سوۋخوزنىڭ مۇدىرى بولغان...

Nə fərqi var ki? O vaxt mənim atam da sovxozun direktoru idi...

Қалқаман осы тұста айтар уәж таппай бөгеліп қалды. «Рас, ей, мына иттің айтып отырғаны! Шынымен-ақ, біз осы Бітімбаевтардың малайы болу үшін жаралғанбыз ба?».

At that, Qalqaman fell silent, unable to find a retort. “Damn it, the cur has a point! Were we really born to be the Bitimbaevs’ servants?”

Qalqaman ayni shu pallada aytishga vaj topolmay to‘xtalib qoldi. «Rost, ey, mana bu itning gapiryatgani! Shunchaki, biz shu Bitimbayevlarning malayi bo‘lish uchun yaralganmizmi?»

Qalqaman bu noktada söyleyecek söz bulamayıp duraksadı. “Vay be, şu itin dediği de doğru ha! Gerçekten de biz şu Bıtımbaevlerin hizmetçisi olmak için mi yaratıldık?” diye geçirdi içinden.

قالقامان مۇشۇ پەيتتە، ئېيتار <MS/><FR/>دەلىل تاپالماي، ئىككىلىنىپ قالدى. «راست، ھەي مونۇ ئىشتىڭ ئېيتىپ ئولتارغىنى! راستتىنلا بىز موشۇ بىتىمبائېۋلارنىڭ <MS/>مالىيى بولۇش ئۈچۈن يارىتىلغانمۇ؟»

Qalqaman bu məqama çatanda söz tapmayıb dayanmışdı. “Vay be, bu it övladı dediyi də düzmüş ha! Həqiqətən də biz Bıtımbaevlərin xidmətçisi olmaq üçünmü yaradılmışıq?” — düşündü içdən.

Оның есесіне, сөзден сүріндірдім деп ойлаған Нұрғанат бастырмалатып, сөйлей берді.

Instead, thinking he had tripped Qalqaman up with his words, Nurǵanat pressed on, speaking even more insistently.

Buning evaziga, gap bilan mot qildim deb o‘ylagan Nurganat o‘zini ustun olib, gapiraverdi.

Buna karşılık, lafla alt ettiğini düşünen Nurğanat hızını kesmeden konuşmaya devam etti:

شۇنىڭغا بولا، <FR/>سۆزدىن غەلىبە قىلدىم دەپ ئويلىغان نۇرغانات داۋاملاشتۇرۇپ، سۆزلەۋەردى

Buna cavab olaraq, sözlə qalib gəldiyini sanan Nurğanat fürsəti qaçırmayıb danışmağa davam etdi:

– Сен өйтіп, «қой бақпаймын» дегенді қайдан шығардың? Байғұс-ау, менің қойымды бақпасаң, қайда барып күн көресің? Сен не, қой бақпай, депутат, не әкім болайын деп жүрсің бе? Қой бағудан басқа жұмыс бар ма қазір осы маңайда?

– Where did you get that “I won’t herd sheep” idea from? Poor fool, if you don’t tend my sheep, how will you make a living? What, are you planning to become a deputy, or maybe an akim, without herding sheep? Is there any other job around here besides tending flocks?

– Sen nega birdaniga, “qo‘y boqmayman” degan gapni qayerdan chiqarding? Voy bechora-yey, mening qo‘yimni boqmasang, qayerga borib kun ko‘rasan? Sen nima, qo‘y boqmay, deputat yoki hokim bo‘lmoqchimi eding? Hozir bu atrofda qo‘y boqishdan boshqa ish bormi o‘zi?

Sen şu “koyun gütmeyeceğim” hikâyesini nereden çıkardın? Zavallı, benim koyunlarımı gütmezsen nerede çalışıp geçineceksin? Yoksa koyun gütmeyi bırakıp milletvekili ya da vali mi olacaksın? Şu civarda koyun gütmekten başka iş mi kaldı?

— سەن مۇنداق «<MS/>قوي باقمايمەن» دېگەننى نەدىن چىقاردىڭ؟ ئەي بېچارە، مېنىڭ <MS/>قويىمنى باقمىساڭ، قەيەرگە بېرىپ كۈن كۆرىسەن؟ سەن نېمە، <MS/>قوي باقماي دېپۇتات ياكى ھاكىم بولىمەن دەپ يۈرەمسەن؟ <MS/>قوي بېقىشتىن باشقا ئىش بارمۇ، ھازىر مۇشۇ ئەتراپتا؟

Nə olar, “qoyun otarmayacağam” səhəri gah nə gəlib çıxıb? Sənə o qədər acınacaqlıdır ki, mənim qoyunlarımı otarmasan, harada işləyib dolanacaqsan? Yoxsa qoyun otarmağı buraxıb deputat ya da vilayət rəhbərimi olacaqsan? Bu ətrafda qoyun otarmaqdan başqa işqalmayıbmı?

– Осы өңірде жұртты жарылқап жүрген – жалғыз сен екенсің ғой?

– And you’re the only one in this region feeding people, is that it?

– Bu hududda el-yurtni baxtli qilib yurgan – yolg‘iz sen ekansan-da, a?

Yani bu bölgede insanlara ekmek veren tek kişi sen misin?

— مۇشۇ تەۋەدە <MS/>ژۇتنى يارقىلىتىپ يۈرگەن - يالغۇز سەن ئىكەنسەنغۇ؟

Yəni bu bölgədə insanlara çörək verən tək sənmisən?

– Менмін! Егін өз алдына... Меншігімде он бес қора қой, екі қос жылқы, үш табын сиыр бар. Соларды бағып-қағуға, қыстық жем-шөбін дайындауға, елу-алпыс адамға жұмыс беріп, жалақы төлеп отырмын... Айтшы, осыным өтірік пе?

– I am! The crops are one thing... but I own fifteen pens of sheep, two herds of horses, and three herds of cattle. I look after them, prepare their winter fodder, employ fifty to sixty people, and pay them salaries... Tell me, is any of this a lie?

– Menman! Ekin-tikin o‘z yo‘liga... Mulkimda o‘n besh qo‘ra qo‘y, ikki uyur yilqi, uch poda sigir bor. Shularni boqib-parvarishlashga, qishki yem-xashagini tayyorlashga, ellik-oltmish kishiga ish berib, oylik to‘lab o‘tiribman... Ayting-chi, shularim yolg‘onmi?

Benim! Tarım bir kenara... Benim özel mülkiyetimde on beş ağıllık koyun, iki grup at, üç sürü sığır var. Onları güdüp bakımını yapmak, kışlık yemini hazırlamak için elli-altmış kişiye iş veriyor, maaş ödüyorum… Söyle bakayım, bunda yalan var mı?

— ھە، مەن! تېرىلغۇ ئۆز ئالدىغا... مۈلكۈمدە ئون بەش <MS/>قوتان قوي، ئىككى قوش ئات، ئۈچ توپ سىيىر بار. شۇلارنى بېقىپ-قېقىشقا، قىشلىق يەم-چۆپىنى تەييارلاشقا، ئەللىك-ئاتمىش ئادەمگە ئىش بېرىپ، مائاش تۆلەپ كېلىۋاتىمەن... ئېيتقىنە، بۇ دېگىنىم يالغانمۇ؟

Mənəm! Kənd təsərrüfatını ayrıca qoy... Mənim şəxsi mülkiyyətimdə on beş ağıllıq qoyun, iki qrup at, üç sürü inək var. Onları otarıb baxmaq, qış yeyini hazırlamaq üçün əlli-altmış nəfərə iş verirəm, maaş verirəm... De görüm, bunda yalan varmı?

– Ол да – сенің атадан қалған дәулетің емес, бәрімізге ортақ совхоздыңмалы болатын...

– But that wealth isn’t what you inherited from your forefathers – it used to be the livestock of the collective farm, belonging to all of us…

– U ham – sening ajdodlaringdan qolgan davlating emas, barchamizga sherik bo‘lgan sovxozning moli edi...

Ama o da – sana atandan kalan servet değil, hepimize ait olan sovhozun malıydı...

— ئۇمۇ سېنىڭ <MS/>بوۋاڭدىن قالغان <MS/>مىراس ئەمەس، ھەممىمىزگە ئورتاق بولغان سوۋخوزنىڭ <MS/>ماللىرى بولغان...

Amma o da — səndə atandan qalan sərvət deyil, hamımıza aid sovxozun malı idi...

– Иә, дұрыс айтасың. Өкімет совхоз малының бестен бірін менің әкеме текке бөліп берген жоқ, көп жылдық еңбегін ескерді. Әрі осы елдің тірнектеп жинаған малынан тұқым қалсын деген шығар... Ал, совхоздың ортада қалған өзге малы қайда қазір? Тоз-тозы шығып, көрінгеннің қолында кетпеді ме?

– Yes, you’re right. The government didn’t hand over a fifth of the sovkhoz livestock to my father for nothing – it was in recognition of his many years of labor. And perhaps to ensure that some breeding stock would remain from the herds this community had built up over the years... And what about the rest of the sovkhoz livestock that was left in common? Didn’t it all fall apart and scatter into whoever’s hands it could?

– Ha, to‘g‘ri aytasan. Hukumat sovxoz mollari beshdan birini mening otamga tekinga bo‘lib bergani yo‘q, ko‘p yillik mehnatini hisobga oldi. Boz ustiga, shu yurtning tirishib-tirmashib yiqqan mollaridan nasl qolsin degan bo‘lsa kerak... Xo‘sh, sovxozning o‘rtada qolgan boshqa mollari qayerda hozir? To‘z-to‘zi chiqib, duch kelganning qo‘lida ketmadimi?

Evet, doğru söylüyorsun. Devlet o sovhozun malının beşte birini babama öylesine vermedi, uzun yıllar verdiği emeği göz önünde bulundurdu. Belki de köylünün yıllarca didinerek büyüttüğü bu hayvancılıktan en azından bir nesil sağ kalsın, tükenmesin diye yaptı... Peki, geriye kalan sovhoz malı nerede şimdi? Dağıldı, parçalandı, kim ne bulduysa alıp götürdü değil mi?

— ھە، توغرا دەيسەن. ھۆكۈمەت سوۋخوز <MS/>مېلىنىڭ<MS/> بەشتىن بىرىنى دادامغا بېكارغا بۆلۈپ بەرگىنى يوق، كۆپ يىللىق خىزمىتىنى نەزەردە تۇتقان. ھەم بۇ <MS/>يۇرتنىڭ ئاران توپلىغان ماللىرىدىن <MS/>نەسىل قالسۇن دېگەندۇ... سوۋخوزنىڭ مەركىزىدە قالغان باشقا <MS/>مېلى قەيەردە ھازىر؟ <FR/>توزۇپ كېتىپ، كۆرۈنگەننىڭ قولىغا كەتمىدىمۇ؟

Bəli, doğrudur. Dövlət sovxozun malının beşdə birini atama sırf ona görə verdi ki, uzun illər göstərdiyi zəhməti nəzərə alsın. Bəlkə də kəndlinin illərlə didinərək böyütdüyü bu heyvandarlıq ən azından bir nəslin sağ qalması üçün, tükənməsin deyə etdi... Bəs sovxozun qalan malı indi haradadır? Dağıldı, parçalandı, kim nə tutdusa apardı, elə deyilmi?

«Мына иттің баласы тағы да дұрыс айтып отыр, ей! Мектепте жүргенде әкесінің беделімен сыныптан-сыныпқа зорға көшуші еді. Мынау саясатқа қайда жүріп төселіп алған?»

Well, the bastard is right again! Back in school he barely moved from grade to grade thanks to his father’s influence. When did he manage to get so good at politics?”

«Mana bu itning bolasi yana to‘g‘ri gapiryapti-ya, ey! Maktabda yurganida otasining obro‘yi bilan sinfdan-sinfga zo‘rg‘a ko‘chardi. Bunisi siyosatga qayerda yurib bunchalik moslashib olgan?»

“Yine doğru söylüyor şu it oğlu it! Okuldayken babasının hatırına sınıf geçerdi, bu siyaseti ne zaman, nerede öğrendi ki böyle?”

«مونۇ ئىشتنىڭ بالىسى يەنىمۇ دۇرۇس ئېيتىپ ئولتىرىدۇ، ئەي! مەكتەپتە يۈرگەندە <MS/>دادىسىنىڭ ئابرويى بىلەن سىنىپتىن سىنىپقا ئاران كۆچۈپ يۈرەتتى. بۇ سەياسەتكە قەيەردە يۈرۈپ، چۈشىنىپ ئالغان!؟»

“Yenə də doğru deyir bu it oğlu it! Məktəbdə o vaxt babasının xatirinə sinifə keçərmişdi, bu siyasəti nə vaxt, hardan öyrənib ki belə?” — düşündü Qalqaman.

– Жә, енді қалжыңды қойып, іске көшейікші, – деді Нұрғанат мәмілеге шақырған жуас үнмен: – ер-тоқымыңды бауырыңа алып, сонша тулайтындай не көрінді саған? «Құл кетем деп қорқытады» деуші еді. Әлде тұқымыңда құлдардың қаны бар ма? Екеуіміз бір жыл туған төлміз. Басқаны былай қойғанда, он жыл бірге оқыған достығымызды қалай қиясың?

– All right then, let’s stop joking and get down to business, – said Nurǵanat in a conciliatory, mild tone. – Why are you bucking like this, as if the saddle’s biting your belly? They say, “a slave threatens to run away.” Or do you really have slave blood in your line? We were born the same year. Leaving everything else aside, how can you throw away ten years of friendship we spent studying together?

– Bo‘ldi, endi hazilni yig‘ishtirib, ishga o‘taylik, – dedi Nurganat kelishuvga chorlagan bosiq ovozda: – o‘zingni bunchalik chetga olib, buncha hurpayadigan nima bo‘ldi senga? «Qul ketaman deb qo‘rqitadi» deyishardi. Yoki naslingda qullarning qoni bormi? Ikkalamiz bir yilda tug‘ilgan tengdoshmiz. Boshqa narsalarni qo‘yganingda ham, o‘n yil birga o'qigan do‘stligimizdan qanday kechasan?

Neyse, artık şakayı bırakıp ciddiye dönelim, – dedi Nurğanat daha yumuşak bir ses tonuyla uzlaşmaya çalışarak. – Eyeri eline alıp o kadar sinirlenecek ne oldu sana? ‘Köle kaçacağım’ diye tehdit edermiş ya hani… Yoksa sizin soyda kölelik de mi var? Biz aklanlarız, arkadaşız. Bütün her şeyi bir kenara bırak, on yıl aynı sınıfta okumuş dostluğumuzu nasıl silebilirsin?

— ھە، ئەمدى ھەزىلنى قويۇپ، ئىشقا كۆچەيلى، – دېدى نۇرغانات رازىلىققا چاقىرىغان يۇمشاق ئاۋاز بىلەن: – <FR/>ئېگەر-توقۇمۇڭنى باغرىڭغا ئېلىپ، شۇنچە غەزەپلەنگىدەك نېمە كۆرۈندى ساڭا؟ «</FR/>قۇل كېتىمەن دەپ قورقۇتار» دەتتى. ياكى ئەۋلادىڭدا <MS/>قۇلنىڭ قېنى بارمۇ؟ ئىككىمىز بىر يىلدا تۇغۇلغان <MS/>ھەمرامىز. باشقىنى قويغىنىدا، ئون يىل بىرگە ئوقۇغان، دوستلىغىمىزنى قانداق قىيىسەن؟

Yaxşı, şakayı bir kənara qoyub ciddi olaq, — dedi Nurğanat səsi bir az yumşaldaraq uzlaşmaq istəyi ilə. — Hə, əlini götür, bu qədər əsəbləşmək nə idi sənə? “Kölə gedəcəm” deyirmiş ya hani... Yoxsa sizin obada köləlik də varmı? Biz dostuq, həmyaşayıq. Bütün bunları bir kənara qoy, on il eyni sinifdə oxuduğumuz dostluğu necə unuda bilərsən?

– Өзің ғой, қымс етсе «қожайынмын» деп, қоқиланып шыға келетін! – деді Қалқаман да сәл иілгендей болып.

– It’s you who always puffs yourself up, shouting “I’m the owner!” at the slightest thing! – said Qalqaman, softening a little.

– O‘zing hamsal narsaga “xo‘jayinman” deb, kerilib boshlaysan! – dedi Qalqaman ham biroz yon berganday bo‘lib.

Sensin ya, ne zaman görsem ben senin patronunum diye kasılıp duruyorsun! – dedi Qalqaman da biraz yumuşar gibi olup.

— ئۆزەڭغۇ، <FR/>بىر گەپ بولسا «غوجايىنمەن» دەپ كۆكرەك كېرىپ <FR/>چىقىپ كېلىدىغان! – دېدى قالقامانمۇ بىر ئاز يۇمۇشاپ.

Sənə baxdıqca görürəm ki, mən sənin patronunum deyə nə vaxtsa göyərib yatmısan! — dedi Qalqaman da bir az yumşala-yumşala.

– Ой, тәйірі-ай, соның бәрі ішіп отырып айта салған қалжың емес пе. Соны шын көріп жүрсің бе? Егер арамызда артық-ауыс сөз айтылған болса, кешір! – деді Нұрғанат оны татулыққа шақырып. – Егер кешірсең, әкел қолыңды?

– Oh, come on, weren’t those just drunken jokes? Did you really take them seriously? If I ever said something out of line, forgive me! – Nurǵanat appealed to him for reconciliation. – If you forgive, give me your hand.

- Ey, qo‘ysangchi, bularning barchasi ichib o‘tirib shunchaki aytilgan hazil emasmidi. Shuni rost deb o‘ylab yuribsanmi? Agar aramizda ortiqcha gap-so‘z o‘tgan bo‘lsa, kechir! – dedi Nurganat uni totuvlikka chorlab. – Agar kechirgan bo‘lsang, qani, qo‘lingni ber-chi?

Ya hu, bütün o söylediklerim sarhoşken edilen şakaydı işte. Gerçek mi sandın onları? Eğer aramızda kırıcı bir söz geçmişse, affet! – dedi Nurğanat da barış eli uzatıp. – Eğer affettiysen, uzat elini!

— ھەي، ئەژەپ-ئەي، شۇنىڭ ھەممىسى ئىچىپ ئولتىرىپ <FR/>ئېيتىپ قويىدىغان چاق-چاق ئەمەسمىدى. شۇنى <FR/>راست دەپ يۈرەمسەن؟ ئەگەر ئارىمىزدا <FR/>ئارتۇق-ئېغىز سۆز ئېيتىلغان بولسا، كەچۈر! – دېدى نۇرغانات ئۇنى دوستلۇققا چاقىرىپ. – ئەگەر كەچۈرسەڭ، ئەكەل قولۇڭنى؟

Ay olsun, bütün dediklərim sarhoş olanda edilən zarafat idi elə. Gerçəkmi sandın onları? Əgər aramızda sərt bir söz getdisə, bağışla! — dedi Nurğanat da barış əlini uzadaraq.

Қалқаман екі ұдай күйде сәл бөгеліп қалған.

Qalqaman hesitated for a moment, caught between two minds.

Qalqaman ikki o‘t orasida biroz to‘xtalib qoldi.

Qalqaman tereddütlü bir halde duraksadı biraz.

قالقامان ئ<FR/>ىككىلەنگەن ھالدا بىراز توختاپ قالدى.

Qalqaman tərəddüdlü halda bir az dayanıb-durmağa başladı.

– Кекіреймей қолыңды созсайшы, сұрап тұр ғой! – деді осы кезде үйге кірген Күлғайша күйеуіне қиыла қарап.

– Don’t be so stiff – give him your hand, he’s asking, isn’t he? – said Külghaisha, who had just entered the house, looking at her husband with gentle pleading.

– Kibrlanmay qo‘lingni uzatsangchi, so‘rab turibdi-ku! – dedi shu payt uyga kirgan Kulg'aysha eriga yolvorib qarab.

O kadar da şey yapmasana, elini uzatsana, adam senden rica ediyor! – dedi o sırada içeri giren Külğayşa kocasına nazikçe bakarak.

— باغرىماي، قولۇڭنى سوزساڭچۇ، ئۆزى سوراپ تۇرىدىغۇ! – دېدى دەل شۇ پەيتتە ئۆيگە كىرىپ كەلگەن كۈلغايشا، يولدىشىغا مۇلايىم قاراپ.

O qədər də şey eləmə, əlini uzat da, insan səndən rica edir! — dedi həmin vaxt içəri girən Külqayşa ərinə nəzqətlə baxaraq.

Екеуі ыржыңдаса қол алысып, қайта табысты. «Ер шекіспей бекіспейді» деген осы. Бала күннен бірге өскен жігіттер ұялас күшіктердей бірін-бірі қаппайтын, қапса да тісі батпайтын. «Енесі тепкен құлынның еті ауырмас» деген де сөз бар. Құрдас жігіттер қайтадан күлісіп, қалжыңдасып кетті.

They laughed it off, shook hands, and made peace again. This must be what people mean when they say, “Men only grow stronger after they clash.” Since childhood, the two had grown up side by side, like pups from the same litter who might snap at each other but never bite hard. As another saying goes: “A foal doesn’t feel pain from its mother’s kick.” Soon enough, the friends were back to laughing and joking as if nothing had happened.

Ikkalasi jilmayib, qo‘l berib ko‘rishib, yana yarashib oldi. “Er shikishmay turib, mustahkam bo‘lmaydi” degani shu-da. Bolalikdan birga o‘sgan yigitlar bir uyadagi kuchukchalardek bir-biriga tashlanmas, tashlansa ham tishi botmas edi. “Ena tepgan qulonning eti og‘rimaydi” degan gap ham bor. Tengdosh yigitlar yana kulishib, hazillashib ketishdi.

İkisi de sırıtarak tokalaştı ve yeniden barıştılar. “Erkek adam dövüşmeden dost olmaz” dedikleri bu işte. Çocukluktan beri birlikte büyüyen bu iki adam, tıpkı aynı yuvadan çıkmış köpek yavruları gibi birbirlerini ısırmazlar, ısırsalar da dişleri geçmezdi. “Annesi tekmeleyen tayın eti ağrımazmış” derler ya, işte öyle. İki arkadaş yeniden gülüşüp, şakalaşmaya başladılar.

ئىككىسى مەزلىكىدىن كۈلۈپ، قول ئېلىشىپ، قايتا دوستلاشتى. «</FR/>ئەر مۇشتىشماي، دوستلاشماس» دېگەن موشۇ. بالىلىق كۈنىدىن بىللە ئۆسكەن يىگىتلەر، بىر ئۆيدە چوڭ بولغان كۈچۈكلەردەك بىرى-بىرىنى چىشلىمەيدۇ، چىشلىسىمۇ، چىشى پاتمايدۇ. «</MS/>ئانىسى تېپىۋەتكەن قۇلىننىڭ گۆشى ئاغرىماس» دېگەن گەپمۇ بار. <MS/>تەڭتۇش يىگىتلەر قايتىدىن كۈلۈشۈپ، ھەزىللىشىپ كەتتى.

Hər ikisi gülümsəyərək əl sıxdı və yenidən barışdılar. “Kişi kişi ilə döyüşmədən dost olmaz” dedikləri iş işdə budur. Uşaqlıqdan bəri birlikdə böyüyən bu iki adam, sanki eyni yuva­dan çıxan it balaları kimidirlər — bir-birlərini dişləməzlər, dişlənsələr belə, dişləri o biri tərəfə keçə bilməzdi. “Anasını kicik-kicik tərbiyələmiş tayın əti ağrımazmış” deyirlər ya — elə o cür. İki dost yenidən gülüşüb, zarafatlaşmağa başladılar.

Бұл кезде Күлғайша да төр алдына дөңгелек үстел қойып, дастарқан жасай бастаған. Үйге екі иінінен дем алған самауыр кіріп, соған ілесе буы бұрқыраған бір табақ қуырдақ та келіп қалды. Құрт-май, қызыл бауырсақ үстел үстін жайнатып жіберді...

By then, Külghaysha had set a round table at the head of the room and begun to lay the feast. A samovar (metal container traditionally used to heat and boil water) was carried in, steaming heavily as though it had run a marathon, followed by a platter of sizzling quyrdaq (a traditional fried or stewed meat dish). The table lit up with qurt (a hard, salty, dried dairy product), butter, and golden bauyrsaq (puffy fried bread).

Bu paytda Kulg‘aysha ham to‘r tomonga dumaloq stol qo‘yib, dasturxon yozishga kirishgan edi. Uyga ikki yelkasidan nafas olayotgandek ko‘tarib kelingan samovar kirib keldi, uning ortidan bug‘i burqsib turgan bir lagan qovurdoq ham yetib keldi. Qurt va sariyog‘, qizil bo‘g‘irsoqlar stol ustini chiroyli qilib, to‘ldirib yubordi.

Bu sırada Külğayşa da sofrayı kurmak üzere baş köşeye yuvarlak bir masa koymuş, sofra hazırlığına başlamıştı. İki yanından buhar çıkaran semaver içeri alınmış, hemen ardından da dumanı tüten kocaman bir tabak kavurma geldi. Sofra kurut, tereyağı, kıpkırmızı pişmiş pişilerle donatıldı...

بۇ ۋاقىتتا كۈلغايشامۇ <MS/>يۇقۇرىغا دۈگلەك ئۈستەل قويۇپ، <MS/>دەستىخان تەييارلاشقا باشلىدى. ئۆيگە <FR/>ئىككى يېنىدىن دەم ئالغان <FR/>ساموۋار كىرىپ، شۇنىڭغا قوشا ھورى پۇخرىغان بىرتاۋاق <MS/>قورداقمۇ كېلىپ قالدى. <MS/>قۇرۇت-ماي ، <MS/>قىزىل بوغۇساق ئۈستەل ئۈستىنى يايراتتى...

Bu zaman Külqayşa da masanı qoymaq üçün baş tərəfə dairəvi masa gətirmiş, süfrə hazırlamağa başlamışdı. Pəncərədən içəri buxurla dolu samovar gətirmişdilər, az sonra tüstüsü hələ sönməmiş, böyük bir qaba qızarmış ət gətirildi. Süfrə qatıq, kərə yağı, al-qırmızı bişmiş pişilər (yeməklər) ilə bəzədildi...

Күлғайша да – бұлардан бір сынып қана төмен оқыған сол мектептің түлегі-тұғын. Манадан қазан-ошақ басында жүріп, іштегі әңгіменің бірін естісе, бірін естіген жоқ. Әйткенмен жігіттердің сырына ежелден қанық еді.

Külghaysha herself had once studied just a grade below them in the same school. Since morning she had been busy at the hearth, catching bits and pieces of their talk but missing the rest. Still, she had long been familiar with the men’s old banter.

Kulg‘aysha ham - bulardan faqat bir sinf pastda o‘qigan o‘sha maktabning bitiruvchisi edi. U biroz avvaldan qozon-o'choq atrofida yurib, ichkaridagi gaplarning bir qismini eshitib, bir qismini eshitmay qolgan edi. Shunga qaramay, yigitlarning sir-asroriga qadimdan yaxshi tanish edi.

Külğayşa da bunlardan sadece bir sınıf altta okumuş, aynı okulun mezunuydu. Başından beri mutfakta uğraşıyor, içerideki sohbetin bir kısmını duyuyor, bir kısmını duymuyordu. Ama erkeklerin huyunu öteden beri çok iyi bilirdi.

كۈلغايشامۇ بۇلاردىن پەقەت بىر سىنىپ تۆۋەن ئوقۇغان، شۇ مەكتەپنىڭ تاماملىغۇچىسىدۇر. باشتىن تارتىپ <MS/>قازان-ئوچاق بېشىدا يۈرۈپ، ئىچىدىكى سۆزلەرنىڭ بىر قىسمىنى ئاڭلىسا، بىر قىسمىنى ئاڭلىغىنى يوق. ئەيتەۋۈر، يىگىتلەرنىڭ سىرىنى باشتىن بىلىپ قالغان ئىدى.

Külğayşa da bunlardan yalnız bir sinif aşağı oxumuş, eyni məktəbin məzunu idi. Başdan-axır mətbəxdə məşğul olur, içəridəki söhbətin bir qismini eşidib, bir qismini eşitmirdi. Amma kişilərin huyunu əvvəldən çox yaxşı bilirdi.