Корпустан іздеу

Ал жел ызғырығы ше? Мен соншама тұмауратқаным жоқ... Түнгі салқын ауа маған пайдалы. Мен гүлмін ғой. Жан-жануарларды қайтесің?.. Көбелектермен танысқым келсе, екі-үш құртқа шыдауым керек емес пе. Көбелектер әдемі болса керек. Әйтпесе кім маған қонаққа келеді. Сен алыста болсаң, ал ірі аңдардан қорықпаймын. Менің де тырнақтарым бар ғой.

But the wind … I’m not so cold as that … The cool air of the night will do me good. I’m a flower. But the beasts … “I must bear two or three caterpillars if I want to know the butterflies.” It seems that it is so beautiful. Otherwise who will visit me? You will be far away. As for the big beasts, I fear nothing. I have my claws. “

— Ammo shamol... Yo`q, unchalik shamolla- maganman... Tungi shabnam menga naf keltiradi. Axir men - gulman-ku. Ammo hayvonlar, hasharotlar... Agar men kapalaklar bilan tanishmoqchi bolsam, bir-ikkita g`umbakning zulmiga dosh berishim kerak-ku, kapalaklar chiroyli bo`lsa kerak. Bolmasa, endi mening oldimga kim ham kelardi? Sen uzoqqa ketayotgan bolsang... Hayvonlardan esa qo'rqmayman. Meniyam o`tkir tirnoqlarim bor.

“Ama rüzgar...” “O kadar da hasta değilim. Gecenin derinliği bana iyi gelecektir. Bir çiçek olduğumu unutma.“ “Ama hayvanlar...” “Eğer kelebekleri görmek istersem, birkaç tırtılla iyi geçinmem gerekecek. Eğer bunu yapmazsam, hiç arkadaşım olmaz. Sen uzaklarda olacaksın. Hayvanlara gelince, onlardan korkmuyorum. Benim de pençelerim var “ diyerek dört küçük dikenini gösterdi.

- بىراق شامال... - مەن شامال ئۇرۇلسىلا زۇكام بولۇپ قالىدىغان ئۇنچىۋالا ئاجىز ئەمەس. كېچىدە شامالداپ تۇرۇش مەن ئۈچۈن پايدىلىق. مەن دېگەن گۈل. - ناۋادا ھايۋانلار... - كېپىنەك بىلەن تونۇشقىلى بولىدىغانلا بولسا بىر ئىككى تال قۇرت – قوڭغۇزنىڭ ئۈستۈمدە ئۆمۈلەپ قويغىنى ھېچ گەپ ئەمەس. ئاڭلىشىمچە كېپىنەكلەر بەك گۈزەل بولارمىش. ئۇلارمۇ مېنى كۆرگىلى كەلمىسە، كىم كۆرگىلى كېلىدۇ؟ سىزمۇ زادى ئاسماننىڭ قايسى چېتىدە، كىم بىلىدۇ. مەن چوڭ ھايۋانلاردىنمۇ قورقمايمەن. قارىڭە تىرناقلىرىمغا!

-Bəs külək olsa... -Mən bir o qədər soyuqlamamışam... Gecənin sərinliyi məni sağaldar. Axı mən güləm. -Birdən heyvanlar, həşəratlar səni... -Mən gərək iki, üç kəpənək qurdunun ağırlığına tab gətirəm. Axı, kəpənəklərlə tanış olmaq istəyirəm. bu mənə çox maraqlı gəlir. Kəpənəklər də olmasa mənə kim baş çəkəcək? Sən on-da çox-çox uzaqlarda olacaqsan. Böyük heyvanlardan isə qorxmuram. Mənim tikanlarım var.

Ол аңғырттықпен өзінің төрт тікенегін көрсетіп қойды. Сосын сөзін сабақтап: "Осылайша мелшиіп тұра бересің бе, титыққа тиеді екен. Кетуге бел буған екенсің, кет, - деді. Бұлай айтқан себебі, гүл өзінің жылап тұрғанын оған көрсеткісі келмеді. Бұл асқан бір тәкаппар гүл еді."

And she naively showed her four thorns. Then she added: “Do not drag like that, it’s annoying. You decided to leave. Go away. “ For she did not want him to see her crying. It was such a proud flower …

— U soddadillik bilan to'rttala tikanini ko`rsatdi-da, shun-day deb qo'shib qo`ydi: - bas, ortiq cho`zaverma, bardosh berish qiyin, axir! Modomiki ketar bolsang — xayr, yaxshi bor. U o'zining silkinib-silkinib yiglayotganini Kichkina shahzoda ko`rishini istamasdi. Bu judayam mag`rur gul edi...

Sonra da “ Böyle oyalanma, sinirlerim bozuluyor. Gitmeye karar verdin, o halde git“ dedi. Ağladığının görülmesini istememişti. Çok gururlu bir çiçekti.

گۈل تۆت تال تىكىنىنى يېقىملىق تەۋرىتىپ قويۇپتۇ- دە، يەنە سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپتۇ: - ئەمدى ئىچىمنى سىقىپ مىسىلداپ ئولتۇرىۋەرمەڭ، كېتىمەن دېگەندىكىن تېز كېتىڭ! ئۇ نېمىدېگەن مەغرۇر ھەم قەيسير گۈل – ھە! ئۇ كۆز يېشىنى شاھزادىگە كۆرسىتىشنى ئەسلا خالىمايدىكەن.

-Gül sadəlövhlüklə özünün dörd tikanını göstərdi. Sonra dedi: -Çox uzatma, bütün bunlar mənə dözülməz gəlir. Sən getməyi qət etmişdin, çıx get. Gül istəmirdi ki, balaca şahzadə onun ağlamasını görsün. O, çox məğrur gül idi...

X Кішкентай ханзада нөмірлері 325, 326, 327, 328, 329 және 330 астероидтары орналасқан аймақта тұратын. Сондықтан ол бір нәрсемен шұғылданайын, оқып-тоқиын деген мақсатпен әуелі осыларды араламақшы болды.

X He was in the region of the asteroids 325, 326, 327, 328, 329 and 330. He therefore began by visiting them to search for an occupation and to learn.

X Kichkina shahzodaning sayyorasiga 325, 326, 327, 328, 329 va 330-asteroidlar eng yaqin edi. Shu bois u dastlab ularga tashrif etishga and qildi: ham ermak, ham nimadir o'rganadi.

X Küçük prens kendisini komşu asteroitlerin arasında buldu. Bu asteroitlerin numaraları 325, 326, 327, 328, 329, ve 330’du. Kendisine bir meşgale bulabilmek ve bilgisini artırmak için sırayla onları ziyaret ermeye karar verdi.

ئونىنچى شاھزادە سەپەر قىلىشقا باشلاپتۇ. ئۇ ئاۋۋال ئۆز يۇلتۇزلىرى ئەتراپىدىكى بىر نەچچە كىچىك يۇلتۇزنى ئايلىنىپ كۆرمەكچى بوپتۇ. ئۇلار 325، 326، 327، 328، 329- نومۇرلۇق يۇلتۇزلار ئىكەن. شاھزادە مۇشۇ يۇلتۇزلاردا ئىش تېپىپ ئىشلەپ ئۆز كەچۈرمىشلىرىنى بېيىتماقچى ئىكەن.

X Balaca şahzadə öz planetinə qonşu 325, 326, 327, 328, 329 və 330-cu asteroidlərin yer- ləşdiyi regionda idi. Orada bir məşğulluq tap-maq və bir şey öyrənmək üçün axtarışa baş-ladı.

Біріншісінде патша тұратын. Патша қарапайым ғана, сонысымен бірге мәртебелі тағында қызғылт құндыз шапанына оранып отыр екен.

The first was inhabited by a king. The king sat, dressed in purple and ermine, on a very simple and yet majestic throne.

Birinchi asteroidda qirol yashardi. Ipak-shohi liboslarga burkangancha, u nihoyatda oddiy va ayni paytda ulug'vor taxtda savlat to`kib o`tirardi.

İlk asteroitte bir kral yaşıyordu. Mor kumaştan yapılmış giysisiyle tahtında otururken, oldukça haşmetli görünüyordu.

تۇنجى يۇلتۇزدا بىر پادىشاھ بولۇپ، ئۇ ئاق ئاغمىخاننىڭ تېرىسىدىن تىكىلگەن، سۆسۈن تاۋاردىن ئۇزۇن تون كىيىپ، ناھايىتى سۈرلۈك كۆرۈنىدىغان تەختتە ئولتۇرىدىكەن. شاھزادىنى كۆرۈپ ئۇ مۇنداق دەپتۇ:

Birinci asteroiddə bir kral yaşayırdı. Kral özünün sadə, lakin əzəmətli taxt-tacında əyləşmişdi. Onun əynində al-qırmızı libası, sincab xəzindən paltosu vardı.

- Ә, міне бір пенде, - деп айғайлап жіберді патша Кішкентай ханзаданы көрісімен. «Мені ешқашан көрмесе де қалайша танып қойды?» деп ойлады Кішкентай ханзада. Ол патшалар үшін барша адам қара халық екенін білмейтін. Қай-қайсысы болмасын, ол үшін қол астындағы адам. -Бері жақын кел, тұлға- денеңді түгел көрейін, - деді патша, ақыры біреуге патша болатынына масаттанып.

“Ah! Here is a subject! Cried the king, when he perceived the little prince. And the little prince asked himself: “How can he recognize me since he has never seen me before?” “ He did not know that for kings, the world is very simplified. All men are subjects. “Come closer, I’ll see you better,” said the king, who was very proud to be king at last.

— E, mana, fuqaro ham kelib qoldi! — deb xitob qildi qirol Kichkina shahzodani ko`rishi bilan. «U meni qayoqdan bilarkin? - deb o'yladi Kichkina shahzoda. - Axir umrida birinchi marta ko`rib turibdi-ku!» Bilmasdiki, qirollar dunyoga jo`ngina qaraydilar ular uchun jamiki odam fuclaro. Yaqinroq kel, qani, seni bir yaxshilab ko`ri olay-chi, - dedi qirol nihoyat kimgadir qirollik qilishi mumkinligidan olgudek taltayib.

Küçük prensi görünce: “ Ah, işte halkımın bir üyesi “ dedi. “ Beni daha önce hiç görmediği halde kim olduğumu nereden bilebiliyor? “ diye düşündü küçük prens. Kralların dünyayı çok basit bir gözle algıladıklarını bilmiyordu. Krallara göre bütün insanlar, onların emirleri altında bulunan kimselerdi. “ Biraz daha yakına gel de seni iyice göreyim “ dedi kral. Nihayet emir verecek birini bulduğu için, oldukça kibirlenmişti.

- ۋاھ! قۇلدىن يەنە بىرسى كەپتۇغۇ. شاھزادە كۆڭلىدە مۇنداق ئويلاپتۇ: - ئەزەلدىن مېنى كۆرۈپ باقمىغان تۇرۇپ، مېنى قانداق تونۇۋالغاندۇ؟ شاھزادە پادىشاھنىڭ نەزىرىدە دۇنيانىڭ تولىمۇ ئاددى ئىكەنلىكىنى، كۆپچىلىكنىڭ ھەممىسىنى ئۆزىنىڭ قۇلى دەپ قارايدىغانلىقىنى بىلمەيدىكەن. پادىشاھ ئاخىرى باشقۇرىدىغان بىر ئادىمىنىڭ بولغانلىقىدىن خۇشال بولۇپ مۇنداق دەپتۇ: - يېقىنراق كەلگىن، سېنى ئېنىقراق كۆرۈۋالاي!

-Eh! Bax bu da rəiyyət, -balaca şahzadəni görən kimi kral ucadan dedi. -O məni heç vaxt görmədiyi halda məni necə tanıya bildi! -deyə balaca şahzadə fikirləşdi. O bilmirdi ki, dünya krallar üçün adi şeydir, bütün insanlar onlar üçün rəiyyətdir. -Yaxın gəl, qoy sənə bir yaxşıca baxım, -kral dedi və birisinin hökmdarı olmaqdan qürrə ləndi.

Кішкентай ханзада отыратын жер іздеп жан жағына көз тастап еді, бірақ бүкіл планетаны патшаның керемет шапаны жауып қалыпты. Сондықтан, оған түрегеп тұруына тура келді. Ал шаршағандықтан тіпті есінеп жіберді. - Патшаның алдында есінеген әдептілікке қайшы келеді, - деді оған патша. –Мен саған есінеуге тыйым саламын. - Байқамай қалдым, - деп жауап берді сасып қалған Кішкентай ханзада. Ұзақ жол жүріп ұйықтамап едім... - Олай болса, - деді патша, - мен саған есінеуге бұйрық беремін. Көп жылдардан бері біреудің есінегенін көрмеп едім. Есінеген мен үшін таңсық нәрсе. Кәнеки, тағы да есіне! Бұл – бұйрық. - Қысылып тұрғаным... Қайта есіней алмаймын..., - деді Кішкентай ханзада қызарақтап. - Ім, ім! Онда мен саған бірде есінеп, бірде... Ол аздап күмілжіп қалды өкпелеген сиқы бар.

The little prince sought eyes to sit down, but the planet was cluttered with the magnificent ermine mantle. So he stood, and as he was tired he yawned. “It is contrary to the etiquette of yawning in the presence of a king,” said the monarch. I forbid it. “I can not help myself,” replied the little prince, quite confused. I did a long trip and I did not sleep … “Then,” said the king, “I command you to yawn.” I have not seen anyone yawning for years. Yawns are curiosities for me. Come on! Still yawns. It’s an order. “That intimidates me … I can not …” said the little prince, blushing. - Um! Hum! Replied the king. Then I … I order you to yawn and sometimes to … “ He stammered a little and seemed vexed.

Kichkina shahzoda o`tirishga joy izlab yon-veriga alangladi, biroq qirolning hashamdor jubbasi butun sayyorani qoplab olgan edi. Tik turaverishga to`g`ri keldi. Benihoya qattiq charchaganidan bir payt asta homuza tortdi. Hukmdorlar huzurida esnash mumkin emas, - dedi qirol. - Men senga esnashni man qilaman. - Men... to`satdan, bilmay dedi Kichkina shahzoda qattiq xijolat tortib. - Men uzoq yo’l yurib keldim, uxlaganim yo`q edi... - Hay, unday bo`lsa, esnashingga ruxsat beraman, - dedi qirol. Ko`p yillar bo`ldi o'zim ham birorta esnagan odamni ko`rmaganimga. Mana, hozir rosa qiziqib qoldim. Demak, qani, esna! Buyrug`im shunday. - Ammo... uyalyapman endi... boshqa qilolmayman, - deya g`o`ldiradi Kichkina shahzoda va qip-qizarib ketdi. - Himm... himm... Unda, unda... senga buyruq shu: goh esna, goh... Qirol gapini chalkashtirib, hatto birmuncha ranjigandek ham bo`ldi.

Küçük prens oturabileceği bir sandalye bulmak için çevresine bakındı, ama kralın kürkü bütün gezegeni kaplamıştı. Bu yüzden ayakta kaldı ve yorgun olduğu için de esnedi. “ Kralın karşısında esmemek görgü kurallarına aykırıdır, esnemeni yasaklıyorum “ dedi kral. “ Ama buna engel olamıyorum “ dedi küçük prens şaşkınlıkla. “ Uzun bir yoldan geldim ve hiç uyumadım.” “ O halde esnemeni emrediyorum “ dedi kral, “ yıllardır esneyen birini görmedim. İnsanların nasıl esnediğini merak ediyorum. Haydi şimdi yeniden esne. Bu bir emirdir.” Küçük prens kıpkırmızı olmuştu. “ Beni korkutuyorsunuz. Artık esneyebileceğimi sanmıyorum “ dedi. “ Demek öyle. O halde arada bir esnemeni- arada bir de...” Sözünü tamamlayamadı, çünkü kızgınlıktan öksürmeye başladı.

شاھزادە ئەتراپقا بىر قۇر قارىۋەتكەندىن كېيىن، ئولتۇرماقچى بوپتۇ. بىراق پادىشاھنىڭ ئاغمىخان تېرىسىدىن تىكىلگەن ئېسىل كىيىمى پۈتكۈل يۇلتۇزلارنى بىر ئالغاچقا، ئۇ ھارغىن ھالدا ئۆرە تۇرۇشقا مەجبۇر بوپتۇ ھەم ئەسنەشكە باشلاپتۇ. - پادىشاھنىڭ ئالدىدا ئەسنەش ئوردا ئەھكامىغا خىلاپ، ئەسنىمە! شاھزادە ئۆزۈر ئېيتىپ مۇنداق دەپتۇ: - ئۇزاق يول يۈرۈپ ئۇخلاپ باقمىدىم، ھېچ چىدىغۇچىلىكىم قالمىدى. - ئەمىسە بوپتۇ، ئەسنىشىڭگە رۇخسەت. ئادەملەرنىڭ ئەسنىگىنىنى كۆرمىگىلىمۇ تالاي يىللار بوپتىكەن. پەرمان! يەنە بىر قېتىم ئەسنىگىن. شاھزادىنىڭ يۈزى ھۈپپىدە قىزىرىپ كېتىپتۇ. - خىجىل بولۇۋاتىمەن... ئەسنىيەلمەيۋاتىمەن. - ھىم! ئەمىسە مەندىن پەرمان، خالىغان ۋاقتىڭدا ئەسنىگىن! ھەيۋىسىنىڭ چۆكۈرۈلىشى پادىشاھنىڭ ئوغىسىنى قاينىتىپتۇ.

Balaca şahzadə ətrafa nəzər salaraq oturmağa yer axtardı, amma planet sincab xəzindən tikilmiş əla palto ilə başdan-başa tutulmuşdu. O, ayaq üstə qalmalı oldu və çox yoruldu- ğundan əsnədi. -Kralın hüzurunda əsnəmək mövcud qayda-qanuna ziddir, -deyə monarx irad tutdu. Bunu sənə qadağan edirəm. -Bu məndən asılı deyil, -deyə balaca şahzadə pərt halda cavab verdi. Uzun səyahət etmişəm, yatmamışam... -Onda sənə əmr edirəm, əsnə! -kral ona dedi. Neçə illərdən bəri əsnəyən adam görməmişəm. Əsnəmək mənim üçün maraqlı və əyləncəlidir. Hə!, yenə əsnə. Əmr edirəm sənə. -Mən çəkinirəm... Daha əsnəyə bilmərəm...-balaca şahzadə qıpqırmızı qızardı. -Hm! hm! -kral dilləndi. Onda sənə əmr edirəm hərdən əsnə, hərdən də əsnəmə.... Əsəbi görünən kral bir az dodaqaltı donquldandı.

Патша үшін ең маңызды нәрсе – оның айтқанын екі етпей, бас ию ғой. Бағынбаушылықты ол көтермейді. Бұл билігі шексіз патшаның өзі болатын. Бірақ ол тым мейірімді болғандықтан, ақылға сиярлықтай жарлықтар беретін. «Егер мен генералға теңіз құсына айнал деп әмір етсем, ол оны орындаудан бас тартса, бұған генерал айыпты емес. Бұл менің кінәм болады» деп жиі қайталайтын патша.

For the King was essentially concerned that his authority should be respected. He did not tolerate disobedience. He was an absolute monarch. But as he was very good, he gave reasonable orders. “If I commanded,” said he, “if I ordered a general to change into a sea-bird, and if the general did not obey, it would not be the general’s fault.” It would be my fault.

Chunki qirol uchun eng muhimi o`ziga so`zsiz itoat qilinishi edi, u itoatsizlik va shakkoklikka toqat etolmasdi, chunki mutlaq hukmdor edi-da. Biroq u g`oyat oqko'ngil edi va shu vajdan faqat oqilona farrnoyishlargina berardi. «Agar men generalimga, dengizdagi oq chorloqqa aylanasan, deb amr etsam-u, general buyrug`imni bajarmasa, - derdi u, - bu uning emas,mening aybim bo`ladi”.

Otoritesine çok önem veriyordu anlaşılan. Emirlerine karşı gelinmesine hiç tahammülü yoktu. Ama aslında iyi bir kraldı. Bu yüzden de emir verirken insaflı davranıyordu. “ Bir generale martıya dönüşmesini emredersem ve general bu emre uymazsa suç onun değildir. İmkansız bir şeyi yapmasını istediğim için, suç benimdir.” dedi.

ئۇ بىر مۇستەبىت پادىشاھكەن، شۇنداقتىمۇ كۆڭلى ئاق بولۇپ، ئورۇنلۇق ئىشلارغا پەرمان چۈشۈرىدىكەن. ئۇ پات – پاتلا: - ناۋادا بىرەر گېنېرالغا دېڭىز قۇشى بولۇشقا پەرمان قىلىپ، ئۇ بەجا كەلتۈرەلمىسا گېنېرالنى ئەيىبلەشنىڭ ئورنى يوق. بۇ مېنىڭ خاتالىقىمدۇر.

Kralın istədiyi o idi ki, onun əmrinə sözsüz riayət etsinlər. İtaətsizliyə o dözmürdü. O, müt- ləq hökmdar idi. Amma rəhmdil və ədalətli olduğundan verdiyi əmrlər də ağıllı və tədbirli olurdu. Kral deyirdi: "Əgər mən generala əmr etsəm ki, qiyafəsini dəyişib qağayı quşu olsun və belə halda general mənim əmrimə tabe olmazsa, bu generalın günahı deyil. Bu mənim günahımdır".

- Отыруыма рұқсат па екен? – деп имене сұрады кішкентай ханзада. - Мен саған отыруға әмір етемін! – деп жауап берді патша, шапанының бір жақ етегін жинастыра түсіп. Бірақ Кішкентай ханзада аң-таң болды. Планета құйттай-ақ. Бұл патша сонда кімді басқарады? - Тақсыр..., Сізден кешірім өтінемін. Сұрақ қоюыма болар ма екен? – деді ол. - Мен саған сұрақ қой деп бұйырамын! – деді патша жалма-жан. - Алдияр, сіз кімге патшалық етесіз? - Барлығына, - деп қарапайым ғана жауап қатты патша. - Барлығына? Патша қолымен өзінің планетасын, басқа планеталар мен жұлдыздарды нұсқады. - Осының бәріне ме? – деді Кішкентай ханзада. - Осының бәріне, - деп жауап берді патша. Бұлай дейтін себебі, бұл патша жай билеуші ғана болып қоймай, оған қоса шексіз ғарыштың дара билеушісі еді. - Ал жұлдыздар сізге бағына ма? - Әрине, - деді оған патша. – Жұлдыздар айтқанды екі етпейді. Мен тәртіпсіздікке төзбеймін. Осынша құдіретті билік Кішкентай ханзаданы қайран қалдырды. Оның қолында осындай билік болған болса, орындығын еш қозғалтпастан-ақ күніне қырық төрт рет қана емес, жетпіс екі тіпті жүз немесе екі жүз рет күннің батқан мезетін қызықтайтын еді! Тастап кеткен кішкентай планетасы есіне түсіп, аздап қамығып қалған ол патшаға мынадай өтініш жасауға тәуекел етті: - Мен күннің батқанын көргім келеді... Рақым етіңізші... Күнге ұясына қонуға әмір етіңізші... - Егер мен қолбасшыға бір гүлден екінші гүлге көбелекше ұш немесе қайғылы шығарма жаз, болмаса теңіз шағаласына айнал дер бұйрық берсем, ал қолбасшы бұйрығымды орындамаса, кім айыпты болар еді, мен бе, әлде ол ма? - Сіз болар едіңіз, - деді Кішкентай ханзада табанды түрде. - Дұрыс. Әркімнен қолынан келетінін талап ету керек, - деп сөзін сабақтады патша. – Билікті ең алдымен ақылға жеңдіру керек. Егер сен халқыңа теңізге өздеріңді тастаңдар десең, олар көтеріліске шығады. Мен бағынушылықты талап ете аламын, өйткені менің әмірім ақылға сиярлық. - Сонда күнді ұясына қондыру жайы не болып кетті? – деп ескертті Кішкентай ханзада. – Ол қойған сұрағына жауап алмай тынышталмайтын. - Күннің батуын сен көресің. Мен оны талап етемін. Алайда, менің ел басқару ғылымыма сәйкес қолайлы жағдайдың тууын күте тұру керек. - Ол қашан туар екен? – деп Кішкентай ханзада оны білуге асықты. - Ім, ім! – деп патша қалың күнтізбесін ақтара бастады. - Ім, ім! Бұл болады, сағат..., бұл кешкі сағат жетіден қырық минут кеткенде болады. Сен сонда менің айтқанымның қалай бұлжымай орындалғанына көзің жетеді.

” May I sit ? Inquired the little prince, timidly. “I order you to sit down,” replied the king, who brought back majestically a piece of his ermine cloak. But the little prince was astonished. The planet was tiny. On what could the king reign? “Sire,” said he, “I beg your pardon to ask you questions.” “I order you to question me,” said the King. “Sire, on what do you reign?” “Above all,” replied the king, with great simplicity. - Mostly ? “ The king, with a discreet gesture, pointed to his planet, the other planets and the stars. “About all that?” Said the little prince. “On all that,” replied the king. For not only was he an absolute monarch but he was a universal monarch. “And the stars obey you?” “Of course,” said the king. They obey at once. I do not tolerate indiscipline. “ Such a power marveled the little prince. If he had relaxed it himself, he might have been present, not at forty-four, but at seventy-two, or even a hundred, or even two hundred sunsets in the same day, To pull his chair! And as he felt a little sad because of the memory of his little abandoned planet, he boldly solicited a favor from the king: “I would like to see a sunset … Do me a favor … Order the sun to lie down … “If I ordered a general to fly from one flower to another like a butterfly, or write a tragedy, or change into a sea-bird, and if the general did not execute The order received, which of him or of me would be in his wrong? “It would be you,” said the little prince firmly. - Exact. We must demand of each one what each one can give, “replied the king. Authority rests first on reason. If thou commandest thy people to go throw themselves into the sea, they shall make a revolution. I have the right to demand obedience because my orders are reasonable. “Then my sunset?” Reminded the little prince, who never forgot a question once he had asked it. - Your sunset, you will have it. I will demand it. But I shall wait, in my science of the government, for the conditions to be favorable. “When will it be?” Inquired the little prince. - Hem! Hem! Replied the king, who at first consulted a large calendar, “hem! Hem! It will be, towards-towards-it will be this evening towards seven forty! And you will see how well I am obeyed. “

O‘tirsam maylimi? - deya bo`shashibgina so‘radi Kichkina shahzoda. Amr etaman: o`tir! - deb javob berdi qirol va viqor bilan hashamdor jubbasining bir etagini picha yig`ishtirdi. Lekin Kichkina shahzoda hayron edi: sayyora-ku shunday jimit ekan, qirol kimning ustidan hukmronlik qilarkin? - A'lo hazratlari, - deb so`z boshladi u, - bir narsani so`rasam maylimi? - Amr etaman: so`ra! dedi qirol shosha-pisha. hazratlari... siz kimning, nimaning ustidan hukmronlik qilasiz? - Hammasining, - deb javob berdi qirol oddiygina qilib. - Hammasining? Qirol kamtarona bir harakat bilan o`z sayyorasiga, shuningdek, tevarakdagi boshqa barcha yulduz va sayyoralarga ham ishora qildi. Siz shularning hammasiga hukmdorlik qilasizmi? - deb qayta so`radi Kichkina shahzoda. - Ha, - deb javob qaytardi qirol. Zero, u chindan ham qonuniy, mutlaq hukmdor hech qanday to`siq va cheklanishlarni bilmasdi. - Yulduzlar ham sizga bo`ysunadimi? - deb so`radi Kichkina shahzoda. - Bo`lmasam- chi, - dedi girol. - Yulduzlar bir zumda bo‘ysunadi. Men itoatsizlikka chidab turolmayman. Kichkina shahzoda benihoya hayratga tushdi. Eh, qaniydi, uning shunday qudrati bo`lsa edi, quyosh botishini to`yib-to`yib tomosha qilardi! Kuniga qirq ikki marta emas, balki yetmish ikki, yuz, hattoki ikki yuz marta g`urubga termilarkan, kursichasini nari-beri qo'zg`atishga ham hojat qolmasdi! Birdaniga u o`zi tark etgan sayyorasini eslab, g`ussaga cho`mdi, birozdan keyin jur'at toplab: - Men quyosh botishini tomosha qilmoqchi edim. Bir marhamat qiling, quyosh botsin, deb farmon bering, - dedi. - Bordi-yu men birorta generalimga kapalak bo`lib guldan-gulga uchib yurishni yoki fojiaviy asar yaratishni, yo bolmasa, oq chorloqqa aylanishni buyursam-u, general buni bajarmasa, kim aybdor bo`ladi - menmi, umi? - Siz, a'lo hazratlari, - deya bir lahza ham ikkilanmay javob qildi Kichkina shahzoda. - Mutlaqo tog`ri, - deb tasdiqladi qirol. - Har kimdan qurbi yetadigan narsani talab qilish kerak. Hokimiyat eng avvalo oqilona bo`lishi lozim. Agar xalqingga, dengizga tashlashni buyursang, u isyon ko`tarib inqilob qilib yuborishi mumkin. Shuning uchun ham men so`zsiz itoatni talab eta olaman, chunki amr-farmonlarimning barchasi oqilonadir. - Quyosh-chi, quyosh botishi nima bo`ladi endi? - deb so`radi Kichkina shahzoda. U to savoliga javob olmagunicha tinchimas edi. Quyosh botadi, shoshmay tur. Men bu haqda tegishli buyruq beraman. Ammo oldin qulay vaziyat yetilishini kutib turaman, zero hukmdorlik hikmati ham ana shunda. - Xosh, qulay vaziyat qachon yetiladi? - deb surishtirdi Kichkina shahzoda. - Himm... hozir... him...- deya qalin kalendarni titkilay boshladi qirol. - Qulay vaziyat... himm... mana bugun kechqurun soat yettidan qirq minut o`tganda yetiladi. Amr-farmonimning qanchalik so`zsiz bajarilishini ko`rasan ana shunda.

Biraz utanarak “ Oturabilir miyim? “ dedi küçük prens. Kürkünün eteklerini haşmetle toparlayan kral: Oturmanı emrediyorum “ diye yanıtladı. Ama gezegen bomboştu. Bu kral kimi yönetiyordu? Küçük prens şaşkındı. “ Efendim, “ dedi, “ lütfen size bir soru sormama izin verin.” “ Sorunu sormanı emrediyorum “ dedi kral çabucak. “ Efendim, burada kimi yönetiyorsunuz acaba? “ “ Her şeyi. “ “ Her şeyi mi? “ Kral eliyle kendi gezegenini, diğer gezegenleri ve yıldızları işaret etti. “ Hepsini mi? “ diye sordu küçük prens. “ Hepsini.” Anlaşılan kendisi evrensel bir kraldı. “ Peki yıldızlar emirlerinize boyun eğiyor mu? “ “ Elbette. Emirlerimi derhal uygularlar. Karşı gelinmesine tahammül edemem. “ Bu güç karşısında şaşırmadan edemedi küçük prens. Eğer bu güce kendisi sahip olsaydı, sandalyesin bile kıpırdatmadan aynı gün içinde yermiş iki, hatta yüz günbatımını birden izlerdi. Terk ettiği küçük gezegenini hatırlayınca, birden kendini mutsuz hissetti küçük prens. Cesaretini toplayarak kraldan bir ricada bulundu. “ Gün batımını izlemek isterdim. Lütfen bana bu iyiliği yapın. Güneşe batmasını emredin. “ “ Eğer bir generale kelebek gibi çiçekten çiçeğe uçmasını, ya da bir trajedi yazmasını, veya kendisini bir martıya dönüştürmesini emretseydim ve general emrime uymasaydı, suç kimin olurdu? “ “ Sizin.” “ Kesinlikle. Emirler, yerine getirilebilir şeyler olmalıdır. Otoritenin temeli mantıktır. İnsanlara kendilerini denize atmalarını emretmek, bir devrime yol açmak demektir. Ben emirlerime uyulmasını isterim. Buna hakkım var, çünkü mantıklı emirler veririm.” “ Gün batımı ne olacak? “ deye sordu küçük prens. Biliyorsunuz, sorduğu sorunun yanıtını almadıkça sormaktan asla vazgeçmezdi. “ Gün batımını izleyeceksin, bu emri vereceğim. Ama bilimsel yönetmeliklere göte, koşulların uygun olacağı zamanı beklemek zorundayım.” “ Peki bu ne zaman olacak? “ “ Hımm. Yaklaşık sekize yirmi kala civarında. Sen de emirlerime nasıl uyulduğunu görmüş olacaksın. “

شاھزادە تارتىنغان ھالدا مۇنداق دەپتۇ: - ئولتۇرسام بولامدۇ؟ پادىشاھ ئېسىل تونىنى قايرىپ تۇرۇپ: - مەندىن پەرمان، قېنى ئولتۇر، - دەپتۇ. شاھزادە پادىشاھنىڭ بۇ كىچىككىنە يۇلتۇزدا نېمىگە ھۆكۈمرانلىق قىلىدىغانلىقىغا قىزىقىپ سوراپتۇ: - پادىشاھ ئالىيلىرى، مېنى كەچۈرسىلە، كەمىنە ئۆزلىرىدىن بىر سوئال سورىماقچى ئىدى. - مەندىن پەرمان، سوراۋەرگىن. - ئالىيلىرى، ئۆزلىرى نېمىگە ھۆكۈمرانلىق قىلىلا؟ - مەن ھەممىگە ھۆكۈمرانلىق قىلىمەن. - بارلىق نەرسىلەرنىڭ ھەممىسىگە؟ - ئەلۋەتتە، - پادىشاھ ئۆزىنىڭ يۇلتۇزى ۋە باشقا يۇلتۇزلارنىمۇ كۆرسىتىپ تۇرۇپ، - ئەنە، ئاۋۇلارنى كۆردۈڭمۇ؟ مۇشۇلارنىڭ ھەممىسىگە، - دەپتۇ ئۇ تەكىتلەپ. دېمەك ئۇ مۇشۇ يۇلتۇزنىڭ پادىشاھى بولۇپلا قالماي، جىمى كائىناتنىڭمۇ خوجايىنى ئىكەن. - ئۇنداقتا ئۇلارنىڭ ھەممىسى پەرمانلىرىغا بويسۇنامدۇ؟ - ئەلۋەتتە بويسۇنىدۇ. پەرمانىمغا بويسۇنمىغانلارنى ئەسلا كەچۈرمەيمەن. پادىشاھنىڭ ھاكىممۇتلەقلىقى شاھزادىنى ھەيران قالدۇرۇپتۇ. ناۋادا ئۇنىڭمۇ مۇشۇنداق ھوقۇقى بولغان بولسا، ھەر قانداق چاغدا كۈننىڭ ئولتۇرۇشىنى كۆرۈپ تۇرغان، بىر كۈندە قىرىق تۆت قېتىم ئەمەس، ئورۇندۇقىنى يۆتكىمەي تۇرۇپمۇ يۈز، ئىككى يۈز قېتىملاپ كۆرەلىگەن بولاتتى. ئۆزىنىڭ ئاشۇ كىچىككىنە يۇلتۇزىنى ئېسىگە ئېلىپ، ئۇنىڭ كۆڭلى سەل يېرىم بوپتۇ. شۇنىڭ بىلەن پادىشاھتىن ئۆزى ئۈچۈن بىر ئىش قىلىپ بېرىشنى سوراپتۇ. - كۈننىڭ ئولتۇرغىنىنى كۆرگۈم بار ئىدى. رەھىم قىلىپ كۈننى ئولتۇرۇشقا پەرمان قىلغان بولسىلا. - ناۋادا مەن بىر گېنېرالغا «گۈللۈكتىكى بىر كېپىنەككە ياكى دېڭىز قۇشىغا ئۆزگەر» دەپ پەرمان قىلىپ، يا بولمىسا «بىرەر تىراگېدىيە يېزىپ چىق» دەپ بۇيرۇپ، گېنېرال ئورۇنلىمىسا سېنىڭچە بۇ ئۇنىڭ خاتالىقىمۇ ياكى مېنىڭ خاتالىقىممۇ؟ - ئۆزلىرىنىڭ خاتالىقلىرى بولىدۇ. - توغرا دېدىڭ! ھوقۇق تۇتتۇم دەپ باشقىلارنى زورلىسا بولمايدۇ. ئۇ ئاۋۋال ئىدراك ئۈستىگە قۇرۇلغان بولۇشى كېرەك. ھىم... ناۋادا سەن قۇللىرىڭنىڭ ھەممىسىنى دېڭىزغا سەكرەشكە بۇيرۇساڭ، ئۇلار چوقۇم ساڭا قارشى چىقماي قالمايدۇ. بۇيرۇق مۇۋاپىق بولغاندىلا ئاندىن باشقىلار ئۇنىڭغا بويسۇنىدۇ. شاھزادە سورىغان سوئالىغا لايىقىدا جاۋابقا ئېرىشەلمەي، پادىشاھتىن قايتا سورىدى: - ئۇنداقتا مەن كۆرمەكچى بولغان كۈن ئولتۇرۇشىنى قانداق قىلىمىز؟ - كۈننىڭ ئولتۇرغىنىنى كۆرەلەيسەن. ئەمما شارائىتنىڭ پىشىپ – يېتىلىشىنى ساقلىشىمىز كېرەك. - قاچانغىچە؟ پادىشاھ قېلىن بىر كالېندارنى ۋاراقلاپ مۇنداق دېدى: - كەچ سائەت يەتتىدىن قىرىق مىنۇت ئۆتكەندە. قاراپ تۇر، قۇياش پەرمانىمغا قانداق بويسۇنىدىكىن.

-Əyləşə bilərəmmi? -deyə balaca şahzadə utana-utana soruşur. -Əmr edirəm əyləşin, kral cavab verdi və sincab xəzli paltosunun ətəyini əzəmətlə yığışdırdı. Amma balaca şahzadəni təəccüb götürmüşdü. Bu balaca planetdə kral nəyə hökmranlıq edə bilərdi? -Əlahəzrət, üzr istəyirəm, sizə sual verə bilərəmmi... -Sizə əmr edirəm, sual verin, - kral tələsə-tələsə dedi. -Əlahəzrət,... Siz nəyi idarə edirsiz? -Hər şeyi, - sadə və aydın şəkildə kral cavab verdi. -Hər şeyi? Kral təvazökar bir jestlə əlini dolaşdırıb öz planetini, o biri planetləri və ulduzdları göstərdi. -Bütün bunları siz idarə edirsiz? -balaca şahzadə yenə də soruşdu. -Bəli, bütün bunları mən idarə edirəm, - kral cavab verdi. O təkcə mütləq hökmdar deyil, eyni zaman-da hüdudsuz kainatın hakimi-ixtiyarı idi. -Ulduzlar da sizə itaət edirmi? -Əlbəttə, -kral cavab verir. Onlar mənim itaətimdə dərhal hazır olur. İtaətsizliyə dözə bilmirəm mən. Belə bir hökmranlıqdan, belə bir səlahiyyət-dən balaca şahzadə vəcdə gəlmişdir. Onun be-lə bir qüdrəti olsaydı, gündə qırx dörd dəfə yox, yetmiş iki dəfə, hətta yüz dəfə, lap iki yüz dəfə günəşin qürubuna tamaşa edərdi, stulunu heç o tərəf bu tərəfə sürüşdürməzdi də, onu yerin-dən də tərpətməzdi. Tərk etdiyi balaca planetindən ötrü darıxan və özünü kədərli hiss edən balaca şahzadə cürət edib hökmdardan bir xahiş etdi: -Günəşin qürub etməsinə baxmaq istərdim... Lütfən məni məmnun edin... Günəşə əmr edin qüruba ensin... -Əgər mən generala kəpənək kimi güldən-gülə qonmağı, ya bir faciə əsəri yazmağı və ya qağayı quşuna çevrilməyi əmr etsəm və general bu əmrləri icra etməsə, günahkar kim olacaq, general, ya mən? -Əlbəttə siz, əlahəzrət, -balaca şahzadə qətiyyətlə dedi. -Düz deyirsiniz, hər kəsdən bacardığı şeyi tələb etmək lazımdır, -hökmdar əlavə etdi. Ha- kimiyyət ağıla söykənməlidir, ağıl və zəka üzə-rində bərqərar olmalıdır. Sən xalqına, özünü dənizə atmağı əmr etsən, xalq inqilab edər, sənə qarşı üsyana qalxar. Mənə itaət etməyi tələb etməyə haqqım var, çünki əmrlərim ədalətli və ağıllı əmrlərdir. Verdiyi sualı heç vaxt unutmayan və cavab almayınca sakitləşməyən balaca şahzadə hökmdara xatırlatdı: -Günəşin qüruba enməsi nə oldu bəs? -Günəşin batmasını indi görərsən. Bunu tələb edəcəm mən. Amma bunun üçün əlverişli şəraitin yaramanısnı gözləyəcəm. Hökmdarın ağıllı və tədbirli olması bax elə bundadır. -Bəs Günəş nə vaxt qürub edəcək? -balaca şahzadə öyrənmək istədi. -Hm! hm! -kral cavab verdi. O əvvəlcə böyük bir təqvimə baxdı, hm! hm! Gün qürub edəcək, saat... saat... Bu axşam saat yeddi qırxa yaxın! Mənə qarşı olan itaətkarlığın sən özün şahidi olacaqsan

Кішкентай ханзада есінеп қойды. Ол өз планетасындағы күннің батуын өткізіп алғанына өкінді. Енді ол аздап зеріге бастады: - Менің бұл жерде басқа істер ісім жоқ, - деді ол патшаға. Кетер уақытым болды. - Кетпе, - деді патша бағынышты адам тапқанына масаттанып. – Мен сені министр етіп тағайындаймын! - Ненің министрі ? - Заң министрі! - Мұнда соттайтын ешкім жоқ қой! - Кім біледі, - деді патша оған, - мен әлі қол астымдағы жерлерді аралап көрген жоқпын. Мен тым кәрімін, күйме қоятын жер жетіспейді, ал жаяу жүру шаршатады. - О! Мен қарап көрдім, - деді, планетаның басқа бетіне тағы бір көз салуға еңкейген Кішкентай ханзада. – Ол жақта да ешкім жоқ... - Онда сен өзіңді-өзің соттайсың, - деп жауап берді патша. – Бұл өте қиын нәрсе. Өзгені соттағаннан гөрі өзіңді соттау қиынырақ. Егер сен өзіңді дұрыстап соттай білсең, онда сенің нағыз данышпан болғаның. - Мен өзіме-өзім қайда болсам да баға бере аламын. Ол үшін мұнда тұрып қажеті жоқ, - деді Кішкентай ханзада. - Ім, ім! – деді патша, менің планетамның бір бұрышында кәрі атжалман бар сияқты. Түнде тықырын естимін. Сен сол атжалманды соттауыңа болатын еді. Оны кей-кездері өлім жазасына кесіп отырар едің. Осылайша оның өмірі сенің қолыңда болады. Алайда сен оны үнемдеу үшін, әр уақытта кешіріп отыратын едің. Ол біреу-ақ қой. - Мен өлім жазасына кесуді ұнатпаймын, - деді кішкентай ханзада. – Оның үстіне, кететін уақытым болды. - Жоқ, - деді патша.

The little prince yawned. He regretted his failed sunset. And then he was already bored a little: “I have nothing more to do here,” he said to the king. I’ll go again! “Do not go,” replied the king, who was so proud of having a subject. Do not go, I make you a minister! - Minister of what? - Of … of Justice! “But there is no one to judge!” “We do not know,” said the king. I have not yet gone round my kingdom. I am very old, I have no place for a coach, and it tires me to walk. - Oh ! But I have already seen, “said the little prince, who bent down to glance at the other side of the planet. There’s no one there either— “You will judge yourself, then,” replied the king. This is the most difficult. It is much more difficult to judge oneself than to judge others. If you manage to judge yourself well, it is because you are a true wise man. “I,” said the little prince, “can judge myself anywhere.” I do not need to live here. - Hem! Hem! Said the king, “I believe that on my planet there is somewhere an old rat. I hear it at night. You can judge that old rat. You will condemn him to death from time to time. So his life will depend on your righteousness. But you will pardon it every time to save it. There is only one. “I,” replied the little prince, “do not like to condemn to death, and I believe I am going.” “No,” said the king.

Kichkina shahzoda tag`in esnadi. Afsus, bu yerda g`urubni istagan vaqtingda tomosha qilolmas ekansan!.. Ochig`ini aytganda, u endi zerika boshlagan edi. - Men boray, - dedi u qirolga. - Boshqa qiladigan ishim ham qolmadi. - Yo`q, ketma! - dedi qirol. U o`ziga fuqaro topib olganidan nihoyatda xursand edi va undan ayrilishni sira-sira istamasdi. - Qol, men seni vazir etib tayinlayman. - Qanaqa vazir? - Himm... bor ana, adliya vaziri bo`laqol. - Ammo bu yerda sud qiladigan birorta ham odam yo`q-ku? - Kim biladi deysan,- deb e'tiroz bildirdi qirol. - Axir men hali butun qirolligimni sinchiklab kezdan kechirib chiqmaganman-da. Ko`rib turibsan, ancha qarib qolganman, arava qo`yadigan joyim yo`q, yayov yurishga esa chog'im kelmaydi. Kichkina shahzoda asta egilib, sayyoraning narigi chekkasiga nazar tashladi. - Men allaqachon sinchiklab qarab chiqdim! - deb xitob qildi u. - Uyoqda ham hech zog` y o`q. Unday bo`lsa, o`zingni o`zing sud qilaqol, - dedi qirol. - Bu dunyodagi eng og'ir ish. O'zingni tergash, sud qilib, hukm chigarish o`zgalarni sud qilishdan ko`ra ming karra qiyinroq. Agar o`zingni to`g`ri sud qila bilsang, demak, chindan ham donishmand odam bo`lib chiqasan. - O`zimni istagan joyda sud qila olaman, - dedi Kichkina shahzoda. Buning uchun huzuringizda qolishimga aslo hojat yo`q. - Himm... himm... - dedi qirol chaynalib. - Nazarimda, sayyoramning allaqaysi yerida bir qari kalamush yashasa kerak. Kechalari bir balolarni qitirlatib yurganini eshitaman. Mana shu kalamushni sud qiisang ham bo`laveradi. Vaqti-vaqti bilan uni hukm qilib turasan. Uning hayot-mamoti senga bog`liq bo`ladi. Ammo har safar keyin uni afv etish lozim. Bu qari kalamushni asrab-avaylash kerak, axir o`zi-yo`g`i bitta-ya... - Men birovlarni o`limga hukm qilishni yoqtirmayman, - dedi Kichkina shahzoda. - Umuman, mening ketar vaqtim bo'ldi. - Yo`q, bolmadi, - deb e'tiroz bildirdi qirol.

Esnedi küçük prens. Gün batımını beklemek zorunda kaldığı için biraz canı sıkılmıştı. “ Burada yapacak hiçbir şeyim yok. Bu yüzden yoluma devam edeceğim.” Emredebileceği birini bulmuşken kaçırmak istemeyen kral: “ Gitme, seni bakan yapacağım “ dedi. “ Ne bakanı? “ “ A... Adalet bakanı! “ “ Ama burada yargılayacak hiç kimse yok ki! “ “ Bunu henüz bilmiyoruz. Krallığımı tam olarak gezmiş değilim. Yaşlı olduğum için yürümek beni yoruyor. Arabaya binmek istesem, burada araba için yer yok.” “ Ama ben gezegende hiç kimse olmadığını biliyorum “ dedi küçük prens. Bir yandan da emin olmak için başını eğdi ve gezegenin diğer tarafına göz attı. “ O halde sen de kendini yargılarsın “ diye yanıtladı kral. “ Kendini yargılamak diğer insanları yargılamaktan çok daha zordur. Kendini gerektiği gibi yargılayabilirsen, çok adilsin demektir. “ “ Eğer kendimi yargılayacaksam, bunu her yerde yapabilirim “ dedi küçük prens, “ burada kalmama gerek yok. “ “ Hımm, “ dedi kral, “ eğer yanılmıyorsam gezegenin bir yerlerinde yaşlı bir fare olacak. Geceleri tıkırtılarını duyuyorum. Onu yargılarsın. Arada bir onu ölüm cezasına çarptırırsın, böylece hayatı senin ellerinde olur. Ama her seferinde onu affetmelisin. Çünkü yargılayabileceğin tek kişi o. “ “ Ben hiç kimseyi ölüm cezasına çarptırmak istemiyorum ve sanırım kendi yoluma devam edeceğim. “ “ Olmaz! “ dedi kral.

شاھزادە ئەسنەپتۇ. ئۆز يۇلتۇزىدا كۈننىڭ ئولتۇرغىنىنى قاچۇرۇپ قويغانلىقىدىن كۆڭلى يېرىم بوپتۇ. ئاندىن زېرىكىپتۇ ۋە پادىشاھقا: - ئەمدى بۇ يەردە ئىشىم قالمىدى، كېتەي دەيمەن، - دەپتۇ. پادىشاھ تېخى بىرەر قۇلغا ئېرىشىشنىڭ ھۇزۇرىنى سۈرۈپ باقمىغان بولغاچقا شاھزادىگە: - كەتمىگىن، مەن سېنى ۋەزىرلىككە قويماقچىمەن. - نېمىنىڭ ۋەزىرلىكىگە؟ - ھىم... ئەدلىيە ۋەزىرلىكىگە. - ھە؟ بىراق بۇ يەردە باشقا ھېكىم بولمىسا، كىمگە سوت ئاچمەن؟ - ئۇنداق بولۇشى ناتايىن، مەن تېخى ئۆز پادىشاھلىقىمنى ئايلىنىپ كۆرۈپ باقمىدىم. يېشىم چوڭىيىپ قالدى، سەپەرگە چىدىمايمەن، ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇ يەردە ئېسىل ماشىنا توختاتقۇدەك يەرمۇ يوق. شاھزادە يۇلتۇزنىڭ يەنە بىر تەرىپىگە كۆز يۈگۈرتۈپتۇ. - ھەممە يەرگە قاراپ چىقتىم. بۇ يەردە باشقا ھېچكىم يوقكەن. - ئۇنداق بولسا ئۆزۈڭگە سوت ئېچىۋەرمەمسەن. ئۆز – ئۆزىگە سوت ئېچىش ئەڭ تەس ئىش. ئۆزۈڭگە ئادىل ھۆكۈم چىقىرالىساڭ، ئۇ چاغدا سېنى ھەقىقىي ئادىل دېيىشكە بولىدۇ. - مەن ئۆزۈمگە نەدىلا ھۆكۈم چىقارسام بولىۋېرىدۇ، - دەپتۇ شاھزادە، چۈنكى ئۇنىڭ بۇ يەردە تۇرۇشىنىڭ ھېچبىر زۆرۈرىيىتى يوقكەن. - ھىم... مۇنداق قىلايلى، مېنىڭ يۇلتۇزۇمدا بىر قېرى چاشقاننىڭ بارلىقىنى ھېس قىلدىم. دائىم كېچىدە ئۇنىڭ چىرت – چىرت قىلغىنىنى ئاڭلايمەن. سەن پات – پات ئۇنى ئۆلۈمگە بۇيرۇپ تۇرساڭ بولىدۇ. ئۇنىڭ ھايات – ماماتىنى بەلگىلەش ھوقۇقى سېنىڭ ئىلكىڭدە بولسۇن. لېكىن ھەر قېتىم ئۇنى ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىپ بولۇپ، دەرھال كەچۈرۈم قىلىۋەت. چۈنكى مېنىڭ يۇلتۇزۇمدا بارى – يوقى ئاشۇ بىرلا قېرى چاشقان بار. - مەن ئۆلۈم جازاسىنى ياقتۇرمايمەن. بۇ يەردىن كەتمىسەم بولمىغىدەك. - بولمايدۇ!

Balaca şahzadə əsnədi. Günəşin qürubuna tamaşa edə bilməməsinə təəssüflənirdi. Həm də bir az darıxırdı. O, krala dedi: -Burada daha mənlik iş yoxdur, çıxım gedim! Bir rəiyyəti olmaqdan iftixar hissi duyan kral ona dedi: -Getmə, getmə, səni nazir təyin edəcəm! -Nə naziri? -Əd... ədliyyə naziri! -Mühakimə etməyə adamınız da yoxdur! -Bilmirəm, -kral dedi. -Ölkəni hələ gəzməmişəm. Yaşlı adamam, fayton üçün yerdə yoxdur, piyada gəzmək isə məni yorur. -Oho! Mən artıq baxmışam, -balaca şahzadə dedi. -Planetin o tayına bir daha baxmaq üçün qəddini əydi. Oralarda da kimsə yoxdur... -Elə isə sən öz-özünü mühakimə edərsən, -kral dedi. Düzdür, bu çətin işdir. Adamın öz-özünü mühakimə etməsi başqasını mühakimə etməkdən qat-qat çətindir. Əgər sən öz-özünü mühakimə edə bilsən, deməli sən əsil müdrik adamsan. -Mən, -balaca şahzadə dedi, -Mən öz-özümü hardasa başqa yerdə mühakimə edə bilərəm. Burada yaşamaq fikrim yoxdur. -Hm! hm!, -kral qımıldandı, mənə elə gəlir ki, mənim planetimdə qoca bir siçovul var. Gecələr onun səsini eşidirəm. Bax bu qoca siçovulu mühakimə edə bilərsən. Hərdən bir onu ölüm cəzasına da məhkum edərsən. Beləcə həyat sənin ədalətindən asılı olacaq. Amma onu qoruyub saxlamaq üçün hər dəfə onu əfv etmək gərəkdir. Axı o yeganədir. -Mən, ölümə məhkum etməyi mən sevmirəm, məncə çıxıb buradan getsəm yaxşıdır. -Yox, kral etiraz etdi.

Бірақ та Кішкентай ханзада сапарға дайындалып болған соң кәрі патшаның көңілін қалдырғысы келмегендіктен былай деді: - Егер ұлы мәртебелі тақсыр өз бұйрықтары әр кез бұлжымай орындалғанын қаласа, маған ақылға сиярлықтай әмір берер еді. Мәселен, ол маған бір мезет те кідірмей жолға шығуға бұйыруына болар еді. Меніңше қолайлы жағдай туып тұрған сияқты... Патша үн қатпағандықтан, Кішкентай ханзада біраз кідіріп қалды да, сосын бір күрсініп қойып, жолға аттанып кетті. - Мен сені елші қылып тағайындаймын, - деп патша артынан асығыс айқайлап жіберді. Оның түрі қарсылық атаулыға төзбестей еді. «Үлкендер осы қызық халық» деп ойлады Кішкентай ханзада.

But the little prince, having finished his preparations, would not trouble the old monarch: “If your majesty wished to be obeyed punctually,” she might give me a reasonable order. She could order me, for example, to leave before one minute. It seems to me that the conditions are favorable … “ The king having replied nothing, the little prince hesitated at first, then, with a sigh, took the departure. “I make you my ambassador,” then hastened to cry the king. He had an air of authority. Great people are very strange, the little prince said to himself, during his journey.

Kichkina shahzoda yo`lga ravona bo`lmoqchi ediyu, lekin keksa hukmdorni xafa qilishni istamasdi. - Agar a'lo hazratlari amr-farmonlarining so`zsiz bajarilishini xohlasalar, - dedi u, - u holda, menga hozir oqilona farmoyish berishlari lozim. Masalan, siz menga bir lahza ham hayallamay yo`lga tushishni buyurishingiz mumkin. Sezishimcha, buning uchun nihoyat qulay shaft- sharoit muvjud... Qirol indamadi. Kichkina shahzoda xiyla kutib turdi-da, asta xo`rsinib, yo`lga tushdi. - Seni elchi qilib tayinlayman! - deb qichqirdi qirol uning ortidan shosha-pisha. Shu tobda u go`yo umrida gapini birov ikki qilmagandek mamnun va xotirjam ko`rinardi. «G`alati xalq-da, bu kattalar», deb qo`ydi Kichkina shahzoda o`zicha, davom etarkan.

Küçük prens kararını vermişti, ama yaşlı kralı incitmeyi de hiç istemiyordu. “ Sayın kralım, eğer emirlerinize derhal uyulmasını istiyorsanız, o halde uygulanabilir emirler vermelisiniz. Örneğin, bir an önce gitmemi emredebilirsiniz. Bence koşullar buna çok uygun.” Kral hiçbir şey söylemeyince, küçük prens bir an tereddüt etti, sonra oradan ayrıldı. Kral arkasından :” Seni büyükelçi yapacağım! Diye seslendi. Ses tonundaki otorite duyulmaya değerdi doğrusu... Küçük prens : “ Şu büyükler çok tuhaf “ dedi kendi kendine ve yoluna devam etti.

شاھزادىنىڭمۇ قېرى پادىشاھنى ئوڭايسىزلاندۇرغۇسى يوقكەن. شۇڭا دەرھال پادىشاھقا مۇنداق دەپتۇ: - ئالىيلىرى، پەرمانىمنى دەرھال بەجا كەلتۈرسۇن دېسىلە، يەنە بىر قېتىم مۇۋاپىق پەرماندىن بىرنى چۈشۈرسىلە. مەسىلەن، بىر مىنۇتقىچى بۇ يەردىن كەتكىن، دېسىلە. مېنىڭچە مۇشۇنداق پەرماننىڭ ۋاقتى كەلدى. پادىشاھ ئۈندىمەپتۇ. شاھزادە بىردەم جىمىپ كەتكەندىن كېيىن، ئۇلۇغ كىچىك تىنىپ قويۇپتۇ – دە، كەتمەكچى بولۇپ قەدەم ئاپتۇ. - مەن سېنى باش ئەلچىلىككە تەيىنلىدىم، - دەپتۇ پادىشاھ ھاكىمىيىتىنى نامايەن قىلىپ. شاھزادە يولدا كېتىۋېتىپ ئۆز – ئۆزىگە: «چوڭلار ئەجەب غەلىتە كېلىدىكەن!» دەپتۇ.

Balaca şahzadə yola hazırlığını qurtarsa da qoca monarxı məyus da etmək istəmədi. O, dedi: -Əgər əlahəzrət buyruqlarının dəqiq yerinə yetirilməsini istəyirsə, onda mənə ağıllı və tədbirli əmrlər verə bilərdi. Məsələn, mənə əmr edə bilərdi bir dəqiqədən gec olmayaraq yola düşüm. Məncə yola çıxmaq üçün şərait də əlverişlidir... Kralın cavab verməməsi balaca şahzadəni çaş-baş saldı, ani tərəddüddən sonra köksünü ötü- rərək yola düşdü. -Səni səfir təyin edirəm, - kral onun arxasınca ucadan tələm-tələsik dedi. O, kralın etirazı ilə barışmayaraq şahanə bir görkəm aldı. "Bu böyük adamlar çox qəribədir" -balaca şahzadə yoluna davam edərək öz-özünə dedi.

XI Екінші планетада атаққұмар адам тұратын. - Ә! Міне, қызықтаушы адам да келді! – деп, Кішкентай ханзаданы алыстан көре салысымен айқай салды атаққұмар.

XI The second planet was inhabited by a conceited man: “Ah! Ah! Here is the visit of an admirer! Exclaimed the vanity from a distance as soon as he saw the little prince.

XI Ikkinchi sayyorada shuhratparast yashardi. - O, ana, muxlis ham kelib qoldi! - deb xitob qildi u Kichkina shahzodani uzoqdan ko`rishi bilan.

XI Gittiği ikinci gezegende kendini beğenmiş bir adam yaşıyordu. Küçük prensi görür görmez: “ Ah, işte bir hayranım! “ diye bağırdı.

ئون بىرىنچى ئىككىنچى يۇلتۇزدا مەنمەنچى، شۆھرەتپەرەس بىر كىشى بار ئىكەن. - قاراڭلار! چوقۇنغۇچى مېنى كۆرگىلى كەپتۇ. ئۇ يىراقتىنلا شاھزادىگە قاراپ توۋلاشقا باشلاپتۇ.

XI İkinci planetin sakini şöhrətpərəstin biri idi. O, balaca şahzadəni uzaqdan görən kimi uca-dan dedi: -Oh! Oh! Pərəstişkar da gəlib çıxdı!

Атаққұмар адам өзге жұрттың бәрі өздеріне сүйсіне қарайды деп ойлайды. - Қайырлы күн! – деді Кішкентай ханзада. - Қалпағыңыз қызық екен. - Бұл сәлем беру үшін, - деп жауап қатты атаққұмар. - Жұрт мені құттықтап, қол шапалақтағанда, мен иіліп ізет көрсетуім керек. Өкінішке орай, бұл жерден ешкім өтпейді. - Солай ма? – деді ештеңені түсінбесе де Кішкентай ханзада. - Бір қолыңды екінші қолыңа соқ, - деп ақыл берді атаққұмар. Кішкентай ханзада қолдарын бір-біріне соғып, шапалақтады. Атаққұмар қалпағын көтеріңкіреп, қарапайым ғана бас иіп сәлем берді. «Бұл патшаға қарағанда көңілдірек екен» деп ойлады Кішкентай ханзада. Сөйтіп ол қайтадан қол шапалақтай бастады. Атаққұмар болса, қалпағын көтеріңкіреп, тағы да иілді.

For, for the conceited, other men are admirers. “Good morning,” said the little prince. You have a funny hat. “It is to salute,” replied the conceited. It is to greet when I am acclaimed. Unfortunately it never passes anybody here. - Ah yes ? Said the little prince, who did not understand. “Strike your hands one against the other,” advised the conceited man. The little prince struck his hands against each other. The conceited man modestly saluted his hat. “This is more amusing than the visit to the king,” said the little prince to himself. And he began again to strike his hands one against the other. The conceited man began to salute, raising his hat.

Axir izzattalab odamlarga hamma ularning muxlisi bolib ko`rinaveradi-da. - Salom, dedi Kichkina shahzoda. - Shlyapangiz judayam antiqa ekan-a? - Bu - ta'zim bajo keltirishga, - deb tushuntirdi shuhratparast. - Meni olqishlashgan paytda ta'zim bajo aylashim lozim. Baxtga qarshi, buyoqqa biror kimsa qadam ranjida qilmayapti. - E, shundaymi? - deb qo`ydi Kichkina shahzoda, u hech narsani tushunmagan edi. Bir chapak chalgin, - dedi shuhratparast unga. Kichkina shahzoda kaftlarini bir-biriga urib chapak chaldi. Shuhratparast shlyapasini boshidan olib, tavoze bilan ta'zim qildi. «Qari qirolning yurtidan ko`ra bu yer qiziqroq ekan», deb o`yladi Kichkina shahzoda va tag`in chapak chaldi. Shuhratparast yana shlyapasini boshidan olib ta'zim bajo keltirdi.

Çünkü bu adama göre diğer insanların hepsi onun hayranıydı. “ Günaydın,” dedi küçük prens, “ şapkanız ne kadar ilginç.” “ Bu şapka insanları selamlamak için “ diye yanıtladı kendini beğenmiş adam. “ İnsanlar beni alkışladıklarında şapkamı havaya kaldırırım. Ama ne yazık ki buraya hiç kimse uğramıyor.” Adamın söylediklerinden pek bir şey anlamayan küçük prens “ Gerçekten mi? “ dedi. Kendini beğenmiş adam ona “ Ellerini çırp “ dedi. Küçük prens ellerini çırpınca şapkasını büyük bir nezaketle havaya kaldırdı.

چۈنكى مەنمەنچى كىشىلەر دائىم «ھەممىلا ئادەم ماڭا چوقۇنىدۇ» دەپ ئويلايدىكەن. - ياخشىمۇسىز؟ قالپىقىڭىز غەلىتىكەن. - بۇنى چوقۇنغۇچىلىرىمغا ئىززەت بىلدۈرۈشكە ئىشلىتىمەن. ماڭا سالام بەرگەنلەرگە، مەنمۇ قالپىقىمنى كۆتۈرۈپ ئىززەت بىلدۈرىمەن. ئەپسۇسكى بۇ يەردىن ئەزەلدىن بىرەر كىم ئۆتۈپ باققىنى يوق. - ھە؟ شاھزادە ئۇنىڭ زادى نېمە دېمەكچى ئىكەنلىكىنى بىلەلمەپتۇ. - سەن ماڭا قاراپ چاۋاك چالغىن، - دەپتۇ مەنمەنچى شاھزادىگە تەكلىپ بېرىپ. شاھزادە چاۋاك چالغانىكەن مەنمەنچى دەبدەبىلىك ھالدا قالپىقىنى ئېلىپ ئۇنىڭغا تەشەككۈر ئېيتىپتۇ. شاھزادە «بۇ يەر ئالدىنقى يۇلتۇزدىكى پادىشاھنىڭ يېنىدا تۇرغاندىن قىزىقارلىقكەن» دەپ ئويلاپتۇ.

Çünki, şöhrətpərəstlər üçün yerdə qalan adamların hamısı pərəstişkardır, onlara valeh olanlardır, onların vurğunudur. Balaca şahzadə dedi: -Salam. Sizin nə qəribə şlyapanız var. -Bu, təzim etmək üçündür, -deyə, şöhrətpərəst cavab verdi. - Bu məni al-qışlayanlara öz minnətdarlığımı bildirmək üçündür. Bədbəxtlikdən, bur-dan heç vaxt heç kim ötüb keçmir. Bir şey anlamayan balaca şahzadə dedi: -Beləmi? -Əl çal, -deyə, şöhrətpərəst qonağa məsləhət verdi. Balaca şahzadə əl çaldı. Şöhrətpərəst şlyapasını qaldırıb təvazökarlıqla onu salamladı. Balaca şahzadə ürəyində fikirləşdi: -Bu, kralı ziyarət etməkdən daha əyləncəlidir. Sonra isə, yenidən əl çalmağa başladı. Şöhrətpərəst də yenə şlyapasını qaldıraraq onu salamladı.

Осындай қимылдармен өткен бес минуттан соң Кішкентай ханзада ойынның бірқалыптылығынан жалығып кетті де: - Ал қалпақ жерге құлауы үшін не істеу керек? – деп сұрады. Бірақ атаққұмар оның айтқанын естімеді. Атаққұмарлар мақтау сөзден басқаға құлақ аспайды. - Сен маған шынымен-ақ қатты сүйсіне қарайсың ба? – деп сұрады ол Кішкентай ханзададан. - Сүйсіне қарау деген нені білдіреді? - Сүйсіне қарау деген менің планетамдағы ең әдемі, бәрінен сәнді киінген және ең ақылды адам екенімді мойындағанды білдіреді. - Сен планетаңда жалғыз емессің бе? - Көңілімді қалдырмашы. Сонда да маған сүйсіне салшы! - Мен сүйсініп тұрмын, - деді Кішкентай ханзада иығын қусырып, - бірақ бұл сені не үшін қызықтырады? Сөйтті де, Кішкентай ханзада кетіп қалды. Сапарын жалғастыра түсіп, «Үлкендер шынымен де түсініксіз жандар» деп ойлады ол жай ғана.

After five minutes of exercise the little prince got tired of the monotony of the game: “And so that the hat falls,” he asked, “what is to be done? “ But the vain did not hear it. Vainites never hear anything but praise. “Do you really admire me a lot? He asked the little prince. - What does it mean to admire? - To admire means to recognize that I am the most beautiful, the best dressed, the richest and the most intelligent man on the planet. - But you’re alone on your planet! - Make me this pleasure. Admire me anyway! “I admire you,” said the little prince, shrugging his shoulders a little, “but how can that interest you?” And the little prince departed. “The grown-ups are decidedly bizarre,” he told himself simply during his journey.

Besh minutcha shu taxlitdagi qarsak-ta'zimdan so`ng Kichkina shahzoda bundan ham zerikdi. Nima qilsa, shlyapangiz boshingizdan uchib tushadi? - deb so`radi u. Ammo shuhratparast bu gapni eshitmadi. Izzattalab odamlar maqtovdan boshqa hech narsani eshitishmaydi-da. - Sen rostdan ham mening chin muxlisim bo`lasanmi? - deb so`radi u Kichkina shahzodadan. - Muxlis bo`lish degani nima? Muxlis bo`lish degani - bu sayyorada mening eng go`zal, eng bashang, hammadan boy va hammadan ham aqlli ekanimni tan olish demakdir. - Lekin sayyorangda o'zingdan boshqa zog` ham yo`q-ku! - Baribir. Kel, menga bir yaxshilik qil, yayrab qolay: meni bir maqtagin! - Maqtashga-ku, maqtayman-a, - dedi Kichkina shahzoda xiyol yelka qisib, - ammo bundan senga nima naf? Shunday deb shuhratparastni ham asta tark etdi. «Haqiqatan ham, kattalar juda g'alati xalq-da», deb o`yladi yo`lga tusharkan soddalik bilan.

Beş dakika boyunca aynı şeyi tekrarladılar. Ama küçük prens oyunun monotonluğundan sıkılmıştı. “ Peki şapkanızı eğmeniz için ne yapmam gerekiyor? “ diye sordu. Ama kendini beğenmiş adam onun bu sorusunu duymadı. Çünkü övgüden başka hiçbir şeyi işitmezdi. “ Bana gerçekten çok mu hayransın? “ diye sordu adam. “ Hayran olmak ne demek? “ “ Hayran olmak, bir kimsenin o gezegendeki en yakışıklı, en şık giyimli, en zengin ve en akıllı kişi olduğunu düşünmek demektir.” “ Ama bu gezegende sizden başka kimse yok ki! “ “ Lütfen bana bu iyiliği yap, yine de bana hayran olduğunu söyle.” “ Size hayranım, “ dedi küçük prens hafifçe omuzlarını silkerek, “ ama bu sizin için neden bu kadar önemli? “ Bunu söyledikten sonra da yoluna devam etti. İçinden “Şu büyükler gerçekten de çok tuhaflar “ diyordu.

بۇنى بىر نەچچە قېتىم تەكرارلىغاندىن كېيىن شاھزادىگە بۇ ئويۇن بەكلا ئاددىي تۇيۇلۇپتۇ – دە، مۇنداق دەپتۇ: - قانداق قىلسام قالپىقىڭىزنى قويۇپ قويىسىز؟ بىراق مەنمەنچى تۇغۇلغاندىن بۇيان ماختاشنىلا ئاڭلاپ ئۆتكەچكە، ئۇنىڭ نېمە دېمەكچى بولغىنىنى ئاڭقىرالماپتۇ. - سەن ھەقىقەتەن ماڭا چوقۇنامسەن؟ - چوقۇنۇش دېگەن نېمە؟ - چوقۇنۇش دېگەن مېنى مۇشۇ يۇلتۇزدىكى ئەڭ قاملاشقان، ئەڭ پۇزۇر، يەنە ئەڭ باي، ئەڭ ئەقىللىق ئادەم دەپ قاراش. - بىراق يۇلتۇزىڭىزدا سىزدىن باشقا ھېچكىم بولمىسا؟ - ماڭا بىر ياردەم قىلغىن، ماڭا يەنىلا چوقىنىۋەرگىن. - سىزگە چوقۇنىمەن، - دەپتۇ شاھزادە مۈرىسىنى چىقىرىپ قويۇپ، - ئەمما بۇ سىز ئۈچۈن نېمىشقا بۇنچىۋالا مۇھىم؟ شاھزادە شۇنداق دەپلا بۇ يەردىن كېتىپ قاپتۇ. «چوڭلار ئەجەپ غەلىتە كېلىدىكەن» دەپتۇ ئۇ يولدا كېتىۋېتىپ.

Beş dəqiqəlik eyni hərəkətləri təkrar edən-dən sonra, balaca şahzadə oyunun yeknəsəkliyindən bezikdi. Balaca şahzadə soruşdu: -Bəs nə etmək lazımdır ki, şlyapa yerə düşsün? Amma, şöhrətpərəst eşitmədi. Şöhrətpərəstlər, yalnız tərifləri yaxşı eşidirlər. -Sən doğrudanmı mənə çox pərəstiş edir-sən? -deyə, o, balaca şahzadədən soruşdu. -"Pərəstiş" nə deməkdir? -"Pərəstiş etmək" mənim bu planetin ən ağıllı, ən varlı, ən yaxşı geyinmiş və ən gözəl adam olduğumu etiraf etmək deməkdir. -Axı bu planetdə sən təksən, səndən başqa burda kimsə yaşamır! -Məni məmnun et. Necə olsa da mənə vurğunluğunu bildir! -Yaxşı, mən sənə valehəm, -deyə, balaca şahzadə yüngülcə çiyinlərini çəkərək cavab verdi, - amma, bu valeh olmağın sənə xeyri nədir, bu səni niyə axı maraqlandırır? Balaca şahzadə oradan uzaqlaşır. "Böyük adamlar, doğrudan da qəribə olurlar" -deyə balaca şahzadə sadəlövhlüklə öz-özünə dedi və səyahətini davam etdirmək məqsədilə yola düzəldi.

XII Келесі планетада маскүнем тұратын. Кішкентай ханзада бұл жерде көп тұрақтамаса да зор уайымға салынды: - Сен не істеп отырсың? – деп сұрады ол маскүнемнен. Ол келгенде маскүнем бір үймек боп бос бөтелкелер мен тағы бір топ толы бөтелкелердің алдында үнсіз отыр екен. - Ішіп отырмын, - деп жауап берді маскүнем мұңды түрмен. - Не үшін ішесің? – деп сұрады Кішкентай ханзада. - Ұмыту үшін. - Нені ұмыту үшін? – деді оны аяп кеткен Кішкентай ханзада. - Ұялатынымды ұмыту үшін, - деп, басын салбырата шынын айтты маскүнем. - Неден ұяласың? – деп сұрады, оған қол ұшын бергісі келіп кеткен Кішкентай ханзада. - Ішкеннен ұяламын! – деп маскүнем сөзін аяқтады да, үнсіздікке біржолата батып кетті. Не айтарын білмей абдырап қалған Кішкентай ханзада әрі қарай жол тартты. Жол бойы ол: «Үлкен кісілер шынында да өте таңғаларлық жандар» деп ойлады ішінен.

XII The next planet was inhabited by a drinker. This visit was very short, but she plunged the little prince into a great melancholy: ” What are you doing here ? He said to the drinker, whom he found installed in silence before a collection of empty bottles and a collection of full bottles. “I drink,” replied the drinker, with a lugubrious air. “Why do you drink?” Asked the little prince. “To forget,” replied the drinker. - To forget what? Inquired the little prince, who already pitied him. “To forget that I am ashamed,” confessed the drinker, lowering his head. “Shame on what? Inquired the little prince who wished to succor him. “Shame on you to drink! Finished the drinker, who locked himself up in silence. And the little prince left, puzzled. “Big people are definitely very bizarre,” he told himself during the trip.

XII Keyingi sayyorada piyonista yashardi. Kichkina shahzoda u yerda ko`p bo`lmadi, biroq shu qisqa vaqt ichidayoq yuragi g`ash tortib chiqdi. U sayyoraga qadam go`yganida, piyonista oldidagi bo`sh va to`la shishalar safiga jimgina tikilib o`tirardi. - Nima qilyapsan? - deb suradi Kichkina shahzoda. - Ichyapman, - dedi piyonista xo`mrayib. - Nega? - Unutmoqchiman. - Nimani? - deb so`radi Kichkina shahzoda piyonistaga rahmi kelib. - Shu ishimning uyatligini, - dedi piyonista tan olib va boshini quyi soldi. - Qaysi ishing? - deb so`radi Kichkina shahzoda boyoqishga yordam berishni jon-dilidan istab. - Ichishim uyat! - dedi piyonista va qaytib og`iz ochmadi. Anchadan so`ng Kichkina shahzoda lol-u hayron bo`lib, tag`in yo`lga tushdi. «Ha, shubhasiz, kattalar juda-juda g`alati xalq», deb xayolidan kechirdi yo`lida davom etarkan.

XII Üçüncü gezegende bir ayyaş yaşıyordu. Bu ziyareti çok kısa sürmüş, ama küçük prensi derinden etkilemişti. Ayyaş adam masada sessizce oturuyordu. Masanın üzerinde bir kısmı dolu, bir kısmı boş bir sürü şişe vardı. Küçük prens:” Burada ne yapıyorsunuz?” diye sordu. “ İçki içiyorum “ diye yanıtladı adam kederli bir biçimde. “ Neden içki içiyorsunuz?” “Unutmak için.” Küçük prens adamın durumuna üzülmüştü. “ Neyi unutmak için? “ “ Utandığımı “ diye yanıtladı adam. Yardım etmek isteyen küçük prens, “ Neden utandığınızı? “dedi. “ İçki içmekten “ diye yanıtladı ve tam bir sessizliğe gömüldü ayyaş adam. Küçük Prens yoluna devam etti. Çok şaşkındı. “ Büyükler gerçekten de, gerçekten de çok tuhaflar “ dedi kendi kendine.

ئون ئىككىنچى يەنە بىر يۇلتۇرزدا بىر زابوي تۇرىدىكەن. شاھزادە ئۇ يەردە ئۇزاق تۇرماپتۇ. ئۇ يەردىكى پېشكەللىكلەر ئۇزۇن زامانلارغىچە شاھزادىنىڭ قەلبىنى ئازابلاپتۇ. - نېمە قىلىۋاتىسىز؟ - زابويغا ئۇچرىغان شاھزادە شۇنداق سوراپتۇ. زابوي خېلى كۆپ ھاراق بوتۇلكىسىنىڭ يېنىدا ئازابلانغان ھالدا ئولتۇرغان ئىكەن. بوتۇلكىلارنىڭ بەزىلىرى قۇرۇق، بەزىلىرى لىققىدە ھاراق ئىكەن. - ھاراق ئىچىۋاتقىنىمنى كۆرمىدىڭمۇ؟ - نېمىشقا ھاراق ئىچىسىز؟ - ئۇنتۇپ كېتىش ئۈچۈن. - نېمىنى ئۇنتۇپ كەتمەكچىسىز؟ - شاھزادىنىڭ زابويغا سەل ئىچى ئاغرىپ قاپتۇ. - ئۆزۈم قىلغان نومۇسلۇق ئىشلارنى ئۇنتۇپ كەتمەكچىمەن، - دەپتۇ زابوي بېشىنى ساڭگىلاتقىنىچە. - نېمىدىن نومۇس قىلىسىز؟ - شاھزادىنىڭ زابويغا ياردەم قولىنى سۇنغۇسى كەپتۇ. - ھاراق ئىچكىنىمدىن. زابوي ئۇ گېپىدىن كېيىن شاھزادىگە بىر ئېغىزمۇ گەپ قىلماپتۇ. شاھزادە يەنە گاراڭ ھالدا يولغا چىقىپتۇ. «بۇ چوڭلارنى چۈشەنمەك نېمىدېگەن تەس!» دەپتۇ ئۇ يولدا كېتىۋېتىپ.

XII Növbəti planetdə bir əyyaş məskunlaşmışdı. Bu ziyarət çox çox qısa oldu, lakin, balaca şahzadəni həddindən artıq məyus etdi: -Balaca şahzadə bu planetə ayaq basanda onun qarşılaşdığı ilk adam elə bu əyyaş oldu. Bu içki düşkünü ətrafına düzülmüş dolu və boş şüşə kolleksiyalarının arasında səssiz-səmirsiz oturmuşdu. Balaca şahzadənin "Sən burada nə edirsən?" sualına əyyaş hüznlü bir görkəmlə: -İçirəm, -deyə, cavab verdi. -Niyə içirsən? -balaca şahzadə yenə soruş-Unutmaq üçün, -əyyaş cavab verdi. -Nəyi unutmaq üçün? -deyə balaca şahzadə mülayim səslə soruşdu. Onun əyyaşa yazığı gəldi. -Utandığımı unutmaq üçün, başını aşağı salaraq, içki düşkünü etiraf etdi. Biçarə əyyaşa kömək etmək arzusu ilə balaca şahzadə soruşdu: -Nədən utanırsan? -İçməyimdən utanıram, -deyə əyyaş sorğu-suala birdəfəlik son qoydu və dərin bir sükuta büründü. Gördüklərindən pərt olmuş və karıxmış balaca şahzadə ordan da çıxıb getdi. Yol gedə-gedə öz-özünə fikirləşirdi: "Böyüklər doğrudan da çox, lap çox qəribə adamlardır".

XIII Төртінші планета іскер адамдікі болатын. Бұл адам мұрнынан шаншылып, қолы тимей жатқаны соншалық, Кішкентай ханзада келгенде басын да көтермеді. - Сәлеметсіз бе! – деді бұл. – Сіздің шылымыңыз сөніп қалыпты. - Үшке екіні қосса, болады бес. Беске жетіні қосса – он екі. Он екіге үш – он бес. Қайырлы күн! Он беске жетіні – жиырма екі. Жиырма екіге алты – жиырма сегіз. Оны жағатын уақыт жоқ. Жиырма алтыға бес – отыз бір. Уһ!

XIII The fourth planet was that of the businessman. This man was so busy that he did not even raise his head at the arrival of the little prince. “Good morning,” said the latter. Your cigarette is extinguished. - Three and two are five. Five and seven twelve. Twelve and three. Hello. Fifteen and ninety-two. Twenty-two and six-eight. No time to turn it back on. Twenty-six and five thirty-one. Phew!

XIII To`rtinchi sayyora korchalon odamga qarashli edi. U shu qadar band ediki, Kichkina shahzoda huzuriga kirib kelganida hatto bosh ko`tarib ham qaramadi. - Salom, - dedi Kichkina shahzoda. - Papirosingiz o'chib qolibdi. - Ikkiga uch - besh. Beshga yetti - o'n ikki. O'n ikkiga uch - o'n besh. Salom. O'n beshga yetti - yigirma ikki. Yigirma ikkiga olti - yigirma sakkiz. Gugurt chaqishgayam vaqt yo`q. Yigirma oltiga besh - o`ttiz bir. Uf!

XIII Dördüncü gezegen bir iş adamına aitti. Adam öyle meşguldü ki, küçük prens geldiğinde başını kaldırıp bakmadı bile. “ Günaydın “ dedi küçük prens, “ sigaranız bitmiş.” “ Üç artı iki beş eder. Beş artı Beş artı yedi on iki, on iki üç daha on beş ede. Günaydın. On beş artı yedi yirmi iki eder. Yirmi iki altı daha yirmi sekiz eder. Onu yakacak vaktim yok. Yirmi sekiz üç daha otuz bir. Pöh!

ئون ئۈچىنچى تۆتىنچى يۇلتۇزدا بىر سودىگەر تۇرىدىكەن. شاھزادە ئۇنىڭ قېشىغا بارغاندا ئۇ ئالدىراشچىلىقىدىن بېشىنىمۇ كۆتۈرۈپ قويماپتۇ. - ياخشىمۇسىز؟ - شاھزادە ئۇنىڭدىن ئەھۋال سوراپتۇ، - تاماكىڭىز ئۆچۈپ قاپتۇ. - ئۈچ قوشۇلغان ئىككى تەڭ بەش، بەش قوغۇلغان يەتتە تەڭ ئون ئىككى. ئون ئىككى قوشۇلغان ئۈچ تەڭ ئون بەش... ياخشىمۇسەن، شاكىچىك؟ ئون بەشكە يەتتىنى قوشسام يىگىرمە ئىككى، يىگىرمە ئىككىگە يەنە ئالتىنى قوشساق يىگىرمە سەككىز. ھە... تاماكىنى دەمسەن؟ ئكچسە ئۆچىۋەرمەمدۇ، ئۇنى چەككىلى نەدە چولا. نەگە كەلگەنتىم؟ يىگىرمە ئالتىگە يەنە بەشنى قوشسام ئوتتۇز بىر، تەڭرىم! جەمئىي بىر مىليون ئالتە يۈز يىگىرمە مىڭ ئىككى يۈز يەتتە يۈز ئوتتۇز بىر كەنغۇ! ئوھ...

XIII Dördüncü planet bir biznesmenin planeti idi. Bu adam o qədər məşğul idi ki, balaca şahzadə gələndə, o, hətta başını belə qaldırmadı. Balaca şahzadə dedi: -Salam. Sizin papirosunuz sönüb. -Üç üstə gəl iki - beş. Beş üstə gəl yeddi - on iki. On iki üstə gəl üç - on beş. Salam. On beş üstə gəl yeddi - iyirmi iki. İyirmi iki üstə gəl altı - iyirmi səkkiz. Kibrit yandırmağa vaxtım yox dur. lyirmi altı üstə gəl beş - otuz bir. Of!

Сонымен болады бес жүз миллион алты жүз жиырма екі мың жеті жүз отыз бір. - Ненің бес жүз миллионы? - Ә, сен әлі осында ма едің? Бес жүз миллион... не екенін... ұмытып қалдым... Менің қыруар жұмысым бар! Мен байсалды адаммын. Бос мылжыңмен айналысуға уақытым жоқ! Екіге бесті қоссақ – жеті... - Бес жүз миллионыңыз не? – деп қойған сұрағын өмірінде жауап алмайынша тынбайтын Кішкентай ханзада қайталап сұрады.

So it’s five hundred one million six hundred twenty-two thousand seven hundred and thirty-one. “Five hundred million of what?” - Hey? You’re still here ? Five hundred a million … I do not know … I have so much work! I am serious, I do not amuse myself with nonsense! Two and five … - Five hundred million of what? “Repeated the little prince, who, in his life, had never renounced a question once he had asked it.

Jami, demakkim, besh yuz bir million-u olti yuz yigirma ikki ming yetti yuz o`ttiz bitta. - Nima u - besh yuz bir million?.. - A? E, haliyam shu yerda turibsanmi? - Nimaligini bilmay ham qoldim... Ishim shu qadar ko`pki! Men jiddiy odamman, valaqlab o`tirishga vaqtim yo`q! Ikkiga besh - yetti... - Nima u - besh yuz million?.. - deb takrorladi Kichkina shahzoda. U biror narsa haqida so`rarkan, to javob olmagunicha tinchimasdi.

Hepsi birden beş yüz bir milyon, altı yüz yirmi iki bin, yedi yüz otuz bir eder.” “ Beş yüz bir milyon tane olan nedir? “ “ Hı! Sen hala orada mısın? Beş yüz bir milyon...Hatırlamıyorum. Çok fazla işim var. Ben önemli bir adamım. Gevezelik edecek vaktim yok benim! İki beş daha yedi eder...” “ Beş yüz bir milyon tane olan nedir? Diye yineledi küçük prens. Hayatında bir kez bile sorduğu sorunun cevabını almadan bırakmamıştı.

ئاخىرى ھېسابلاپ بولدۇم. - بەش يۈز مىليون دېگەن نېمە ئۇ؟ - نېمە؟ سەن تېخىچە كەتمىدىڭمۇ؟ بەش يۈز بىر مىليون، خاتالىشىپتىمەن، خاتالىشىپتىمەن! ئىشلىرىمنىڭ ئالدىراشلىقىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ پاراڭلاشقىلى ۋاقتىم يوق. ئىككى قوشۇلغان بەش تەڭ يەتتە، يىگىرمە قوشۇلغان ئالتە تەڭ... - بەش يۈز بىر مىليون دېگەن نېمە ئۇ؟ - شاھزادە قورقۇمسىز بولغاچقا داۋاملىق سوراۋېرىپتۇ.

Deməli elədi beş yüz bir milyon altı yüz iyirmi iki min altı yüz otuz bir. -Beş yüz milyon nə? -Hə? Sən hələ də burdasan? Beş yüz bir milyon... bilmirəm nə... O qədər işim var ki! Mən ciddi adamam, cəfəngiyyat və sərsəm işlərlə məşğul olmuram! İki üstə gəl beş - yeddi... -Beş yüz bir milyon nə?, - deyə, balaca şahzadə təkrar etdi. O, verdiyi suala cavab almayınca əl çəkməzdi.

Іскер адам басын көтеріп: - Осы планетада елу төрт жыл өмір сүргелі бері мені үш рет қана мазалаған. Бірінші рет, бұдан жиырма екі жыл бұрын, қайдан түскені бір құдайға ғана белгілі көктем қоңызы еді. Ол ызыңдап құлақтың құртын жегендіктен, мен есеп-қисабымда төрт қате жібердім. Екінші рет, бұдан он бір жыл бұрын, сүйегім қақсап ауырғанының кесірі тиді. Маған жаттығу жетіспейді. Сейіл құруға уақытым жоқ. Мен жеңілтек мінезді адам емеспін. Үшінші рет... мінеки! Сонымен, бес жүз миллион деп жатқанмын... - Ненің миллионы?

The businessman raised his head: “For the past fifty-four years I have lived on this planet, I have only been disturbed three times. The first time it was twenty-two years ago, by a cockchart that had fallen, God knows where. He spread a terrible noise, and I made four errors in an addition. The second time, eleven years ago, was a crisis of rheumatism. I lack exercise. I do not have time to stroll. I’m serious. The third time … here it is! So I said five hundred million … - Millions of what? “

Korchalon odam boshini ko`tardi. - Ellik to`rt yildan buyon shu sayyorada yashayman. Shuncha vaqt mobaynida menga bor-yo'g'i uch marta xalaqit berishdi. Birinchi gal, yigirma ikki yil muqaddam qayoqdandir bir uchib kelib qolganida shunday bo`lgan edi. U shunaqangi shovqin solib vizilladiki, men beixtiyor qo'shuvda to`rtta xato qilib qo'ydim. Ikkinchi gal esa o'n bir yil burun birdaniga meni bod tutib qoldi. Hadeb qadalib o'tiravergandan keyin... Meni sayr-tomosha qilib yurishga fursatim yo`q. Men jiddiy odamman. Uchinchi gal... mana endi! Demak, jami kerak edi besh yuz million-u... - Besh yuz million nima, axir?

İş adamı başını kaldırdı. “ Bu gezegendeki elli dört yıllık yaşamım boyunca, sadece üç kez rahatsız edildim. İlki, yirmi dört yıl önceydi. Nereden geldiğini bilmediğim bir mayısböceği, o çirkin sesiyle tam dört kez hata yapmam neden olmuştu. İkincisi, on bir yıl önce gelen bir romatizma nöbetiydi. Jimnastik yapmaya pek vakit bulamıyorum. Ben önemli bir adamım. Üçüncüsü ise, işte şimdi! Tam ben beş yüz bir milyon derken...” “ Beş yüz bir milyon tane olan nedir? “

سودىگەر ئاخىرى بېشىنى كۆتۈرۈپتۇ. - شاكىچىك، مېنىڭ بۇ يۇلتۇزدا تۇرۇۋاتقىنىمغا ئەللىك تۆت يىل بولدى. پەقەت ئۈچ قېتىملا ئىشىمغا دەخلى يېتىپ باققان. تۇنجى قېتىملىقى يىگىرمە ئىككى يىل ئاۋۋال بولغان. نەدىن ئۇچۇپ كەلدىكىن، بىر كاساپەت قوڭغۇز غۇڭۇلداۋېرىپ تۆت ساننى خاتا سانىۋەتكەن ئىكەنمەن. ئىككىنچى قېتىملىقى ئون بىر يىل ئاۋۋالقى ئىش. ئۇ چاغدا ھەرىكىتىم بەك ئاز بولغانلىقى ئۈچۈن رېماتىزم بوپ قاپتىكەنمەن. ئەمما خىزمەتنى ئەستايىدىل ئىشلەيمەن دەپ سىرتلارغا چىقىشۋا ۋاقىت چىقىرالمايدىغان تۇرسام. ئۈچىنچى قېتىمچۇ، ھېسابلاپ بەش يۈز بىر مىليونغا كېلىشىمگە سەن... - بەش يۈز بىر مىليون دېگەن زادى نېمە؟

Biznesmen başını qaldırdı: -Bu planetdə yaşadığım əlli dörd ildən bəri məni cəmi üç dəfə narahat ediblər. Birinci dəfə, iyirmi iki il bundan qabaq. Allah bilir hardansa buralarda bir may böcəyi peyda olmuşdu. Onun vızıltısı, qopardığı hay-həşir məni elə çaşdırdı ki, toplamada dörd səhv etdim. ikinci dəfə, bu on bir il bundan əvvəl olub, yel xəstəliyinin böhranı ucbatından. Çox otururdum, hərəkət etmirdim. Gəzib dolanmağa vaxtım yox idi. Mən, ciddi adamam. Üçüncü dəfə də ki... bax budur! Deməli, mən beş yüz bir milyon... -Milyon nə?

Іскер адам оның тыныштық бермесін ұқты да: - Кей кезде аспанда көрінетін миллиондаған майда заттар, - деді. - Шыбындар ма? - Е, жоқ, майда жылтырақ нәрселер. - Бал арасы ма ? - Жоқ, ол емес. Жалқауларды қиялға батыратын кішкентай алтын түстес нәрселер. Мен болсам жалқау емеспін! Менің қиялдауға уақытым жоқ. - Е, жұлдыздар ма? - Тура солай. Жұлдыздар. - Бес жүз миллион жұлдызды не қыласың? - Бес жүз миллион алты жүз жиырма екі мың жеті жүз отыз бір. Мен байсалды жанмын, дәлдікті ұнатамын. - Осы жұлдыздармен не істемекшісің? - Не істемекшімін? - Иә. - Ештеңе. Мен оларды иемденемін. - Сен жұлдыздарды иемденесің бе? - Иә. - Мен бір патшаға жолығып едім, ол... - Патшалар иемденбейді. Олар патшалық құрады. Бұл істің мәні басқа. - Ал саған жұлдыздарды иемденудің не керегі бар? - Бай болу үшін керек. - Бай болған не үшін керек? - Басқа біреу тауып алған жұлдыздарды сатып алу үшін.

The businessman understood that there was no hope of peace: “Millions of these little things that one sees sometimes in the sky. - Flies ? - But no, little things that shine. - Bees ? - But no. Little golden things that make the idlers laugh. But I am serious! I do not have time to daydream. “Ah! stars ? - That’s right. Stars. “And what do you do with five hundred million stars?” - Five hundred and one million six hundred and twenty-two thousand seven hundred and thirty-one. I am serious, I am precise. “And what do you do with these stars?” - What do I do with it? - Yes. - Nothing. I own them. - You got the stars? - Yes. “But I’ve already seen a king who-” - Kings do not possess. They “reign” over. It is very different. “And what is the use of possessing the stars?” - It’s good for me to be rich. “And what does it cost you to be rich?” - To buy other stars, if someone finds them. “

Korchalon odam javob bermasa qutulmasligini payqadi. - Besh yuz million bu, haligi... bor-ku har zamonda osmonda ko`rinib qoladigan. - Nima ekan u, pashshami? - E, yo`g`-e bor-ku kichkina, yaltiroq... - Arimi? - Yo'g'-e! Mitti-mitti, tilladek charaqlaydi, istagan tentak unga boqishi bilan xayoli qochib ketadi. Men jiddiy odamman. Xayol surishga aslo vaqtim yo`q. - Ha, yulduzlarmi? - E, topding, yulduz. - Besh yuz million yulduz, degin? Nima qilasan ularni? - Besh yuz million-u olti yuz yigirm.a ikki ming yetti yuz o`ttiz bitta. Men jiddiy odamman, aniqlikni yoqtiraman. - Xo`sh, shuncha yulduzni nima qilasan? - Nima qilasan, deysanmi? - Ha. - Hech narsa qilmayman. Men ularga egalik gilaman, xolos. - Yulduzlarga egalik qilasanmi? - Ha. - Lekin men yo'lda bir qirolni ko‘rdim, u... - Qirollar hech kimga egalik qilolmaydi. Ular faqat hukmronlik qiladi. Bu butunlay boshqa narsa. - Yulduzlarga egalik qilishning senga nima keragi bor? - Boy bo`lish uchun-da, nimaga bo`lardi. - Boy bo`lishning nima keragi bor? - Boy bo`lish, kimdir yangi yulduzlarni kashf etsa, ularga ham egalik qilish uchun kerak.

İş adamı bu sorudan kurtulamayacağını anlamıştı. “ Gökyüzünde gördüğün şu küçük nesneler.” “ Sinekler mi? “ “ Hayır. Parıldayan küçük nesneler.” “ Arılar mı? “ “ Yoo, hayır. Tembel insanları boş hayallere sürükleyen şu altın renkli küçük şeyler. Ama benim boş hayallere harcayacak vaktim yok. Ben önemli bir adamım.“ “ Ah, anladım. Yıldızlardan söz ediyorsunuz.” “ Evet yıldızlar.” “ Peki beş yüz milyon yıldızı ne yapıyorsunuz?” “ Beş yüz milyon değil! Beş yüz bir milyon, altı yüz yirmi iki bin otuz bir tane.” “ Pekala. Ne yapıyorsunuz onları? “ “ Ne mi yapıyorum? Hiçbir şey. Onlara sahibim.” “ Yıldızlara mı? “ “ Evet.” “ Ama karşılaştığım kral da onlara...” “ Kralların hiçbir şeyi yoktur. Onlar sadece yönetirler. Bu çok farklı bir şey.” “ Peki yıldızlara sahip olmak sizin ne işinize yarıyor?” “ Beni zengin yapıyor.” “ Peki zengin olunca ne oluyor?”

سودىگەر شۇندىلا بۇ سوئالغا جاۋاب بەرمەي تۇرۇپ قۇلىقىنىڭ ئارام تاپمايدىغانلىقىنى ھېس قىپتۇ. - شاكىچىك، نۇرغۇن كىچىك نەرسىلەرنى بەزىدە ئاسماندىن كۆرەلەيمىزغۇ؟ - چىۋىننى دەمسىز؟ - ياق، ياق، ئۇلار جىمىرلاپلا تۇرىدۇ، جىمىرلاپ... - ھەرىمۇ؟ - ئەمەس، ئىشى يوقلار دائىم ئۇنىڭغا قاراپ خىيال سۈرىدىغانچۇ. ئەلۋەتتە، مېنىڭ ئۇنداق خىياللارنى سۈرۈشكە چولام يوق. مەن بەك ئالدىراش ئۆتىدىغان ئادەم. - ھە، يۇلتۇزلارمۇ؟ - تاپتىڭ، دەل شۇ. - ئەمىسە سىز بەش يۈز بىر مىليون يۇلتۇزنى نېمە قىلماقچى؟ - بەش يۈز بىر مىليون ئالتە يۈز يىگىرمە ئىككى مىڭ يەتتە يۈز ئوتتۇز بىر، مەن سانلارنىڭ ناھايىتى توغرا بولۇشىنى تەلەپ قىلىمەن. باشتا دېمىدىممۇ، مەن ناھايىتى ئەستايىدىل، سوغۇققان ئادەممەن. - بۇ يۇلتۇزلارنى نېمە قىلماقچى ئىدىڭىز؟ - نېمە قىلماقچى دەمسەن؟ ھىم... ھېچنېمە قىلمايمەن. ئۇلارنىڭ ھەممىسى مېنىڭ، شۇڭا ئۇلارنى ساناۋاتىمەن. - يۇلتۇزلار سىزنىڭمۇ؟ - توغرا! - ئەمما مەن بىر پادىشاھ تونۇيمەن، ئۇ... - پادىشاھ دېگەننىڭ ھېچنېمىسى بولمايدۇ، ئۇلار يۇلتۇزلارغا ھۆكۈمرانلىق قىلىشنىلا بىلىدۇ. بۇ ئىگىلىۋېلىشقا قەتئىي ئوخشىمايدۇ. - ئەمسە سىز ئۇلارنى ئىگىلىۋېلىپ نېمە قىلماقچى؟ - كاتتا باي بولىمەن. - ئاندىنچۇ؟ - ئەگەر يېڭىدىن بايقالغان يۇلتۇزلار بولسا، دەرھال ئۇلارنى سېتىۋالىمەن.

Biznesmen başa düşdü ki, balaca şahzadənin suallarına cavab verməsə rahatlığı olmayacaq. -Bəzən səmada görünən milyonlarla balaca-balaca şeylər. -Milçək? -Canım yox ey, parıldayan balaca şeylər. -Arı? -Yox, yox. Tənbəlləri xəyala daldıran qızılı rəngli balaca şeylər. Mən isə, mən ciddi adamam. Mənim xəyala dalmağa vaxtım yoxdur. -Hə! Tapdım. Ulduzları deyirsən? -Elədir ki, var. Ulduzlar. -Beş yüz milyon ulduz sənin nəyinə gərəkdir axı? -Beş yüz bir milyon altı yüz iyirmi iki min yeddi yüz otuz bir. Mən ciddi adamam, dəqiq olmağı sevirəm. -Bu ulduzlar sənin nəyinə gərəkdir? -Nəyimə gərəkdr? -Bəli. -Heç nəyimə. Mən sadəcə onların sahibiyəm. -Sən ulduzların sahibisən? -Bəli. -Mən bir kral gördüm, o da... -Krallar nəyəsə sahib olmurlar. Onlar hökmranlıq edirlər. Onlar idarə edirlər. Bunlar tamamilə müxtəlif şeylərdir. -Ulduzlara sahib olmağın sənə xeyri nədir? -Xeyri odur ki, mən varlanıram, zəngin oluram. -Bəs varlanmaq nəyinə lazımdır? -Yeni kəşf olunan ulduzları almaq üçün varlı olmaq mənə lazımdır.

«Мынау өзі менің маскүнемім сияқты байыптайды екен» деп ойлады Кішкентай ханзада. Сосын ол тағы да сұрақтар қойды: - Жұлдызды қалайша иемденуге болады? - Олар кімдікі? – деп күңк етті іскер. - Білмеймін, ешкімдікі емес. - Демек, менікі болғаны. Өйткені, ол туралы бірінші маған ой келген. - Осы жеткілікті ме? - Әрине. Сен иесі жоқ алмас тас тапсаң, оны меншіктенесің ғой. Егер сен иесіз арал тауып алсаң, ол сенің меншігің болады. Саған жаңа ой бірінші келсе, сен оның иесі боласың. Ал мен болсам, жұлдыздарды иемденемін, өйткені бұған дейін жұлдыздарды меншіктеу ешкімнің ойына кіріп- шықпаған. - Ол рас, - деп қостады Кішкентай ханзада. – Сосын не қыласың? - Мен оларды басқарамын. Оларды қайта-қайта санаймын, - деді іскер адам. Бұл қиын нәрсе. Бірақ мен ұлағатты кісімін! Кішкентай ханзада бұған да қанағаттанбады. - Егер менде орамал болса, оны мен мойныма орап және өзіммен бірге алып кете аламын. Егер менің гүлім болса, оны жұлып алып кете аламын. Бірақ сен жұлдыздарды жинап алып кете алмайсың ғой! - Жоқ, бірақ мен оларды банкке салып қоя аламын. - Ол не дегенді білдіреді? - Ол дегеніміз былай: мен жұлдыздардың санын бір шумақ қағазға жазамын. Сосын ол қағазды тартпаға саламын да, кілтпен құлыптап қоямын. - Сол-ақ па? - Соның өзі де жеткілікті. «Қызық екен, - деп ойлады Кішкентай ханзада. – Тіпті әдемі жырдай. Бірақ айтуға тұрарлық нәрсе емес».

“That one,” said the little prince to himself, “he reasoned a little like my drunkard. “ However, he asked further questions: “How can one possess the stars?” - Who are they? Riposta, grumpy, businessman. - I do not know. To no one. “Then they belong to me, for I thought of it first.” - That’s enough ? - Of course. When you find a diamond that belongs to no one, it is yours. When you find an island that belongs to no one, it is yours. When you have an idea first, you patent it: it is yours. And I possess the stars, since no one before me thought of possessing them. “That is true,” said the little prince. And what do you do with it? - I deal with them. I count them and recount them, says the businessman. It’s difficult. But I’m a serious man! “ The little prince was not satisfied yet. “If I have a scarf, I can put it around my neck and take it away.” I, if I possess a flower, can pluck my flower and carry it away. But you can not pick the stars! “No, but I can put them in a bank.” - What does it mean ? “That means I write on a little paper the number of my stars. And then I lock this paper in a drawer. - And that’s all ? - That’s enough ! “ “It’s amusing,” thought the little prince. It’s pretty poetic. But it is not very serious. “

«Buyam xuddi boyagi piyonistaga o`xshab fikrlayapti», deya ko`nglidan o`tkazdi Kichkina shahzoda va yana so`rogni davom ettirdi: - Yulduzlarga qanday egalik qilish mumkin? - Yulduzlar kimniki? - deb so`radi korchalon ensasi qotib. - Bilmadim. Hech kimniki. - Demak, meniki bo`ladi. Chunki men buni birinchi bo`lib topdim. Shuning o`zi basmi? - Albatta-da. Aytaylik, ko`zadan olmos topib olsang-u, egasi bo'lmasa, u seniki bo'ladi. Agar miyangga to`satdan biron-bir fikr kelib qolsa, darrov unga patent olasan: u endi butkul seniki. Men yulduzlarga shuning uchun ham egalik qilamanki, mengacha hech kim ularga egalik qilishni xayoliga ham keltirmagan edi. - To`g`ri, - dedi Kichkina shahzoda. - Harqalay, ayt-chi, sen ularni nima qilasan? - Ular ustidan hukmimni yurgizaman, - dedi korchalon. - Tinimsiz sanab turaman. Bu judayam qiyin ish. Ammo men jiddiy odamman. Biroq Kichkina shahzodaga bu izoh kifoya qilmadi. - Deylik, mening shohi ro`molcham bolsa, uni bo`ynimga o`rab o'zim bilan olib ketishim mumkin, dedi u. - Mabodo, mening bir gulim bo`lsa, uzib olib ketishim mumkin. Lekin sen yulduzlarni o`zing bilan birga olib ketolmaysan-ku!" - To`g`ri, ammo men ularni bankka qo‘yishim mumkin. - Qanday qilib? - Mana bunday qilib: qog`ozga qancha yulduzim borligini yozib chiqaman-da, keyin shu qog`ozni tortmaga solib qulflab qo`yaman. - Bo`ldimi shu bilan? - Shuning o'zi kifoya. «Qizig`-a! - deb o’yladi Kichkina shahzoda. - Hatto shoirona ham. Ammo unchalik jiddiy ish emas».

Kendi kendine “ Bu adamın verdiği cevaplar da ayyaş adamınkilere benziyor “ dedi küçük prens. Ama yine de birkaç soru daha sordu. “ İnsan yıldızlara nasıl sahip olabilir ki?” “ Bana aitler, çünkü bu fikir ilk benden çıktı.” “ Bunu düşünmüş olmak onlara sahip olmak için yeterli bir neden mi?” “ Elbette. Kimseye ait olmayan bir elmas bulduğunda, o senindir. Bir fikir ilk senden çıkarsa, gider patentini alırsın ve sana ait olur. Yıldızlar da benim, çünkü benden önce onlara sahip olmayı hiç kimse düşünmedi.” “ Evet, bu mantıklı “ dedi küçük prens. “ Peki onlarla ne yapıyorsunuz?” “ Onları yönetiyorum. Onları sayıyorum ve tekrar sayıyorum. Beni sonuç ilgilendiriyor.” Bu cevap küçük prensi tatmin etmemişti. “ Eğer ipek bir atkım varsa, onu boynuma dolar ve yanımda götürürüm. Bir çiçeğim varsa, onu koparır ve yanıma alırım. Ama siz yıldızları koparamazsınız!” “ Evet ama onları bankaya koyabilirim.” “ O ve demek?” “ Yani yıldızlarımın sayısını bir kağıda yazar, kağıdı bir çekmeceye kilitlerim.” “Hepsi bu mu?” “Evet, bu yeterli.” “Ne eğlenceli” diye düşündü küçük prens. “Oldukça da şiirsel. Ama çok gereksiz bir davranış.”

شاھزادىگە سودىگەرنىڭ كاللىسى ئالدىقى قېتىم كۆرگەن زابوينىڭكىگە ئوخشاپ كېتىدىغاندەك تۇيۇلۇپتۇ. شۇنداقتىمۇ ئۇنىڭ چۈشەنمىگەن يەرلىرى بار ئىكەن. شۇڭا داۋاملىق سوراشقا باشلاپتۇ. - ئۇ يۇلتۇزلارنى قانداق ئىگىلىۋالغىلى بولىدۇ؟ - سودىگەرنىڭ سەۋر قاچىسى توشۇپ زەردە بىلەن دەپتۇ: - سېنىڭچە ئۇ يۇلتۇزلار كىمنىڭكىكەن؟ - ئۇلار ھېچكىمنىڭ ئەمەستۇ؟ - ئۇنداقتا ئۇلار مېنىڭ، چۈنكى ئۇلارنى تۇنجى ئىگىلىۋېلىشنى ئويلىغان ئادەم مەن بولىمەن. - ئويلىسىلا ھېساب بولامدىكەن؟ - ئەلۋەتتە. ھېچكىمگە تەۋە بولمىغان بىر تال ئالماسنى كۆرۈپ قالساڭ ئۇ چوقۇم سېنىڭ بولىدۇ. توغرىدۇ؟ ئىگىسى يوق بىرەر ئارالنى تاپساڭ ئۇمۇ سېنىڭ بولىدۇ. بىرەر ئەقىلنى تۇنجى ئويلاپ تاپقان بولساڭ، ئۇنىڭ پاتېنت ھوقۇقىغا ئىلتىماس قىلساڭ بولىدۇ ئەمەسمۇ؟ بۇ يۇلتۇزلارنى مېنىڭدىن باشقا ھېچكىم ئىگىلىۋېلىشنى ئويلاپ باققان ئەمەس. شۇڭا ئۇلار ماڭا تەۋە بولىدۇ – دە، ماڭا... - بۇنىمۇ توغرا دەيلى، ئەمىسە يۇلتۇزلارنى نېمە قىلماقچىسىز؟ باشقۇرىمەن، ئۇلارنىڭ سانىنى بىردىن، ئىكككىدىن ئىستاتىستىكا قىلىپ چىقىمەن. ھىم... بۇ ئاسان ئىش ئەمەس، ئەمما مەن دېگەن ناھايىتى ئەستايىدىل، سوغۇققان ئادەم. بۇ جاۋابلار شاھزادىنى يەنىلا قانائەتلەندۈرەلمەپتۇ. - ناۋادا مېنىڭ بىر تال شارپام بولغان بولسا، بوينۇمغا ئورىۋالغان بولاتتىم. گۈلمۇ شۇنداق، ئۇنى ئۈزۈۋېلىپ ئېلىپ كەتسەم بولىۋېرىدۇ، لېكىن يۇلتۇزلارنى ئېلىپ كەتكىلى بولمايدۇ – دە! - راست دەيسەن، ئەمما ئۇلارنى بانكىدا ساقلاپ قويساق بولىدۇ ئەمەسمۇ؟ - شاھزادە ئۇنىڭ بۇ گېپىنى چۈشەنمەپتۇ، - شاكىچىك، دېمەكچىمەنكى، كىچىك بىر ۋاراق قەغەزگە بۇ يۇلتۇزلارنىڭ سانىنى تولدۇرۇپ، ئاندىن ئۇنى تارتمىغا سېلىپ قۇلۇپلاپ قويىمەن. - شۇنداق قىلسىلا بولامدۇ؟ - بولىدۇ. شاھزادىگە بۇ قىزىق ئويۇندەك، شېئىرىي تۇيغۇغا بايدەك بىلىنىپتۇ، شۇنداقتىمۇ بۇ خەيرلىك ئىش ئەمەستە.

"Bunun mühakiməsi bir az əvvəlki əyyaşın mühakiməsinə oxşayır. ikisi də görünür eyni ağıldadır" - deyə balaca şahzadə öz-özünə düşündü. Bununla belə, o, yenə də suallar verdi: -Ulduzlara axı necə sahib olmaq olar? -Bəs ulduzlar kimindir?, - deyə, biznesmen narazı halda etiraz etdi. -Bilmirəm. Heç kimin. -Elə isə, onlar mənimkidir. Çünki, bu barədə ilk dəfə düşünən mən olmuşam. -Məgər, fikirləşmək kifayətdir? -Əlbəttə. Əgər sən heç kimə məxsus olma-yan bir brilyant tapırsansa, deməli, o, sənindir. Əgər sən heç kimə məxsus olmayan bir ada tapırsansa, deməli, o, sənindir. Əgər, bir fikir sənin ağlına birinci gəlirsə, sən ona görə müəlliflik diplomu alırsan: o, da sənindir. Ulduzların sahibi isə mənəm, bir halda ki, məndən qabaq heç vaxt heç kim onlara sahib olmaq fikrinə düşməmişdir. -Bu, düzdür, balaca şahzadə dedi. Bəs onları neyləyirsən sən? Biznesmen isə cavabında: -Onları idarə edirəm. Onlar mənim ixtiyarım-dadır. Onları sayıram, sonra bir də sayıram. bu çətindir. Amma, mən ciddi adamam! Cavab balaca şahzadəni hələ də təmin etmirdi. -Mənim, misal üçün, əgər bir boyun yaylığım varsa, mən onu boynuma dolayıb özümlə apara bilərəm. Və yaxud, bir gülüm varsa, onu dərib özümlə apara bilərəm. Amma, sən, ulduzları özünlə apara bilməzsən! -Apara bilmərəm, amma onları banka qoya bilərəm. -O, nə deməkdir? -Bu, o deməkdir ki, mən bir kağız parçasına öz ulduzlarımın sayını yazıram. Sonra isə bu kağızı siyirtməyə qoyub açarla bağlayıram. -Vəssalam? -Bu kifayət edər! Balaca şahzadə düşündü: "Bu, maraqlı və gülməlidir, hətta şairanədir, amma, bir elə ciddi deyil".

Кішкентай ханзаданың көңіл қоюға тұрарлықтай нәрселер туралы ойы ересек адамдардың ойынан мүлдем басқаша болатын. - Меніңше, - деді ол тағы да, менің күн сайын суарып тұратын гүлім бар. Менің меншігімде апта сайын мұржасын тазалап тұратын үш жанартауым бар. Сөніп қалғанын да тазалаймын. «Сақтықта қорлық жоқ» деген. Менің иемденуім жанартауларым үшін де, гүлдерім үшін де пайдалы. Ал жұлдыздарға сенен түсер пайда жоқ. Іскер адам аузын ашып еді, бірақ аузына сөз түспеді. Кішкентай ханзада болса бірден жолға аттанып кетті. «Үлкендер шынында да ғажап жандар» деп ойлады ол жол бойы.

The little prince had very different ideas about the serious things of the ideas of the grown- up. “I,” he said again, “have a flower that I water every day. I have three volcanoes that I shake every week. For I also sweep away the extinct one. We never know. It is useful to my volcanoes, and it is useful to my flower, that I possess them. But you are not useful to the stars … “ The businessman opened his mouth but found no answer, and the little prince left. “The grown-ups are definitely quite extraordinary,” he said simply to himself during the journey.

Nima jiddiy, nima nojiddiy - buni Kichkina shahzoda kattalar singari emas, o'zicha tushunardi. Mening feruza gulim bor, uni har kuni ertalab sug`oraman, - dedi u. Uchta vulqonim bor, har haftada ularni tozalab turaman. Bittasi so`ngan, uni ham tozalayman, har ehtimolga qarshi. Gulimga ham, vulqonlarimga ham mening ularga egalik qilishimdan naf bor. Yulduzlarga esa sening egaligingdan zig`irdek ham naf yo`q... Korchalon nimadir demoqchi bo`lib og`iz juftladi-yu, biroq javob topolmadi. Kichkina shahzoda yo`liga jo`nadi. «Yo`q, kattalar chindan ham nihoyatda antiqa xalq», deya soddalik bilan ko`nglidan kechirdi u yo`lida davom etarkan.

Küçük prensin önem verdiği şeyler büyüklerinkinden çok farklıydı. “Sahip olduğum bir çiçek var ve ben onu her gün sularım “ dedi küçük prens. “Üç tane yanardağım var, onları da her hafta temizlerim. Sönmüş yanardağı hiç ihmal etmem. Kim bilir, belki bir gün o da yanabilir. Bu yaptıklarım, sahip olduğum şeyler için yararlıdır. Ama sizin yıldızlara hiçbir yararınız yok.” İş adamı konuşmak üzere ağzını açtı, ama söyleyecek hiçbir şey bulamadı. Küçük prens de kendi yoluna devam etti. “Büyükler, “ dedi “ kesinlikle çok tuhaflar.”

خەيرلىك ئىشقا قارىتا شاھزادىنىڭ ئۆز كۆز – قارىشى بار ئىكەن. - مېنىڭ بىر گۈلۈم بار ئىدى، ھەر كۈنى ئۇنى سۇغۇرۇپ تۇراتتىم. ئۈچ يانار تېغىممۇ بار ئىدى، ھەر ھەپتىدە ئۇلارنى راۋانلاشتۇرۇپ تۇراتتىم. ھەتتا پارتلىمايدىغان ئۆچۈك يانار تېغىمنىمۇ دائىم ئادالاپ تۇراتتىم. گۈل ۋە يانار تاغلارنى ئىگىلەش بىلەن بىرگە ئۇلارغا شۇنچە كۆپ ئىشلارنى قىلىپ بېرەلەمدىكەنمەن؟ بىراق سىزنىڭ يۇلتۇزلارغا ھېچ بىر پايدىڭىز يوقكەن. سودىگەر گەپ قىلالماي قاپتۇ. شاھزادە يەنە سەپىرىنى داۋاملاشتۇرۇپتۇ. «چوڭلارنى ھېچ چۈشەنگىلى بولمايدىكەن» دەپتۇ ئۇ.

Balaca şahzadənin ciddi şeylər haqqında fikirləri, böyüklərin fikirlərindən tamamilə fərqli idi. -O yenidən sözə başladı: -Mənim bir gülüm var. Hər gün onu sulayıram. Mənim üç vulkanım var. Hər həftə onları təmizləyirəm. Hələ sönmüş vulkanı da. Bilmək olmaz. Hər şey ola bilər. Mənim onlara sahib olmağımın həm gülə, həm də vulkanlara xeyri var. Sən isə, ulduzlar üçün zərrə qədər də olsa faydalı deyilsən. Biznesmen ağzını açdı ki, nəsə desin, lakin cavab üçün söz tapa bilmədi. Balaca şahzadə isə səyahətini davam etdirmək məqsədilə yola düzəldi. "Böyüklər, tamamilə qəribə adamlardır" - deyə o, sadəlövhlüklə düşündü.