Корпустан іздеу

– Біздің сиырды әкелді, жүріңіз, көресіз бе? – деп қолды-аяққа тұрғызбай, үй артына ерте жөнелді. Қоңыр сиыр пысылдай дем алып, алдына салған аз ғана шөпті отша жалаңдаған ұзын тілімен орай қарпып тұр екен.

- They’ve brought our cow! Come and see!, — she said, pulling her eagerly toward the back yard. The brown cow was snorting softly, lashing out with its long tongue to sweep up the little pile of hay before it.

— Sigirimizni olib kelishdi, keling, ko‘ring, — dedi u to‘xtamay, ertaroq uy orqasiga yo‘l oldi. Qo‘ng‘ir sigir og‘ir hansirab, uzun, kuydiruvchi tili bilan oldiga qo‘ygan mayda maysani chaynadi.

“İneğimizi getirdiler, hadi gelin bir görün,” dedi Bağila, heyecanla Polya Teyze’yi kolundan çekerek arka tarafa götürdü. Kahverengi inek burnundan buhar çıkararak, önüne serilmiş bir tutam otu uzun diliyle yalayarak yiyordu.

–بىزنىڭ كالىنى ئەكەلدى، يۈرۈڭ، كۆرەمسىز؟ – دەپ پۇت-قولىنى يەرگە تەككۈزمەي، ئۆينىڭ كەينىگە ئېلىپ باردى. قوڭۇر كالا پۇشۇلداپ دەم ئېلىپ، ئالدىغا سالغان ئازلا چۆپنى ئۇزۇن تىلى بىلەن ئوراپ يەپ تۇراتتى.

“İnəyimizi gətirdilər, hadi gəlin bir görün,” dedi Bağıla, həyəcanla Polya Xalanı qolundan çəkərək arxa tərəfə apardı. Qəhvəyi inək burnundan buxar çıxararaq, önünə sərilmiş bir tutam otu uzun dili ilə yalayaraq yeyirdi.

– Мұның қандай сиыр екенін сіз білсеңіз, Поля апай, сиыр емес, аққан сүттің бұлағы ғой. Бұзаулауына он күн қалғанша сауылады. Көрерсіз әлі-ақ, – деп Бағила мақтай береді. – Ана жақтағы көршілеріміздің барлығы да: «Шіркін, бір үйдің ырысы ғой», – десетін. Тіпті маған сат деп қанша жабысты олар. Екі балам бар, неге сатайын.

— If only you knew what kind of cow this is, aunt Polya, it’s no cow at all, but a fountain of milk! She’ll give milk right up until ten days before calving. You’ll see for yourself, - Bagila said, her praise spilling over. — Back where we lived, the neighbors always said, ‘What a blessing for one household!’ They even begged me to sell her, but with two children, why would I ever let her go?”

— Bu qanaqa sigir ekanligini bilsangiz edi, Polya xola, bu sigir emas, suti oqadigan buloq. U tug'ilishdan o'n kun oldin sog'iladi. Ko‘rasiz, – Bag‘ila maqtashda davom etadi. — Ona tarafdagi hamma qo‘shnilarimiz: “Hunuk, uyning faxri”, deyishdi. Ular hatto menga sotishni talab qilishdi. Ikki farzandim bor, nega sotaman.

“Bu ineğin ne olduğunu bir bilseniz, Polya Teyze, sanki inek değil, süt çağlayan bir kaynak gibi,” dedi Bağila, gözleri parlayarak. “Doğumuna on gün kalana dek süt verir. Daha neler göreceksiniz!” “Önceki komşular hep: “Bu evin bereketi inek” derdi. Kaç kişi satın alayım diye üstüme düştü ama... İki çocuğum var, nasıl satayım?”

–بۇنىڭ قانداق كالا ئىكەنلىكىنى سىز بىلگەن بولسىڭىز، پوليا ھەدە، كالا ئەمەس، ئاققان سۈتنىڭ بۇلىغىدۇر. موزاي ئەكېلىشكە ئون كۈن قالغۇچە سېغىشقا بولىدۇ. سىز يەنە كۆرىسىزغۇ، – دەپ باغىلا ماختاپ بەردى. – ئەۋۇ تەرەپتىكى قوشنىلىرىمىزنىڭ بارلىقى دېگىدەك: «پاخ، بىر ئۆينىڭ بېرىكىتىدۇر»، – دېيىشەتتى. ھەتىتا ماڭا سېتىۋەت دەپ قانچىلىك سورىغانلار بار ئىدى. ئىككى بالام بار، نىمىشكە ساتاي.

“Bu inəyin nə olduğunu bir bilsəniz, Polya Xala, sanki inək deyil, süd fəvvarə verən bir bulaq kimidir,” dedi Bağıla, gözləri parlayaraq. “Doğumuna on gün qalana qədər süd verir. Daha nələr görəcəksiniz! Əvvəlki qonşular həmişə: ‘Bu evin bərəkəti inəkdir’ deyərdilər. Neçə nəfər satın alım deyə üstümə düşdü, amma... İki uşağım var, necə satım?”

Поля апай өз бастығының баладай қуанған мінезі мен мақтауына сараң езу тартып, сиырдың желінін ұстап, қылшық жүнін де тартып көрді. Тек бар айтқаны:

Aunt Polya, seeing her boss’s childlike joy and stingy smile at her praise, touched the cow’s udder and even tugged at its coarse hair. All she said was:

Xo‘jayinning bolalarcha xursandchiligi va maqtovidan ayanchli ta’sirlangan Polya xola sigirning bo‘ynidan ushlab, tuklarini tortib olmoqchi bo‘ldi. Uning aytishi mumkin bo'lgan yagona narsa:

Polya Teyze, patronunun çocukça sevincine ve bitmek bilmeyen övgüsüne hafifçe gülümsedi. İneğin memesine dokundu, sert tüylerini okşadı. Söylediği sadece şuydu:

پوليا ھەدە ئۆز باشلىقىنىڭ بالىدەك خۇشال بولغان مۇجىزى بىلەن ماختىشىغا سەل كۈلۈمسىرەپ، كالىنىڭ يىپىنى تۇتۇپ، يۇڭىنىمۇ تارتپ كۆردى. پەقەت بار دېگىنى:

Polya Xala, müdirinin uşaqca sevincinə və bitmək bilməyən tərifinə yüngülcə gülümsədi. İnəyin məməsinə toxundu, sərt tüklərini oxşadı. Söylədiyi tək bu oldu:

– Қыс жақындап қалды ғой, енді бір-екі шана шөп түсіртіп алсаң, –деді.

— “Winter is drawing near, you’d better get another one or two sledges of hay,” she said.

— Qish kelyapti, bir-ikki chana pichan olib kelmaysizmi? - dedi u.

“Kış yaklaştı ya… Bir-iki kızaklık ot indirtirsen iyi olur.”

–قىش يېقىنلاپ قالدىغۇ، ئەمدى بىر-ئىككى چانا چۆپ چۈشەرگىزىپ ئالساڭ»، – دېدى.

“Qış yaxınlaşdı axı... Bir-iki xizəklik ot endirtsən yaxşı olar.”

– Иә, иә, – деп сиырдың қыстық қамы есіне енді ғана түскендей Бағила ойланып қалды. – Бүгін колхоз бастығына барамын…

— “Yes, yes,” Bagila replied, as if suddenly reminded of the cow’s winter needs, and fell into thought. “Today I’ll go see the state farm’s chairman...”

- Ha, ha, - o‘yladi Bag‘ila, go‘yo sigirning qishki parvarishini eslagandek. — Bugun kolxoz raisining oldiga boraman...

“Evet, evet,” dedi Bağila, sanki ineğin kış hazırlığını yeni hatırlamış gibi birden duraksayarak. “Bugün kolhoz başkanına uğrayacağım…”

–ھە-ئە، ئەلۋەتتە، – دەپ كالىنىڭ قىشلىق غېمى ئېسىغا ئەندىلا چۈشكەندەك باغىلا ئويلىنىپ قالدى. –بۈگۈن كولخوز باشلىقىغا بارىمەن…

“Hə, hə,” dedi Bağıla, sanki inəyin qış hazırlığını yeni xatırlamış kimi birdən duraxlayaraq. “Bu gün kolxoz sədrinə dəyəcəyəm…”

Қыстың алғашқы күндері жайма-шуақ, адамға да, малға да жайлы еді. Почта үйінің сыртындағы кішірек төбенің қары еріп, қарайып кетті. Өзіне деген қыстық азығының аздығын сезгендей, қоңыр сиыр бір ауық сол төбешіктегі қар суымен жібіген бетеге, жусаннан от қайтарып жүрді.

The first days of winter were mild, pleasant both for people and for livestock. The snow on the small hill behind the post office had melted and turned dark. As if sensing the shortage of fodder for the winter, the brown cow sometimes grazed on wormwood and feather grass softened by the melting snow on that hill.

Qishning birinchi kunlari yumshoq, odam uchun ham, hayvon uchun ham yoqimli edi. Pochta tashqarisidagi kichik tepalikdagi qor erib, qorayib ketgan edi. Qo‘ng‘ir sigir qishki rizq yetishmasligini sezgandek, tepalikdagi qor bosgan o‘t va shuvoqda o‘tlab yurardi.

Kışın ilk günleri ılıman geçmiş, hava hem insanlar hem hayvanlar için oldukça elverişli olmuştu. Postane binasının ön tarafındaki ufak tümsekteki karlar erimiş, yer yer toprak kendini göstermeye başlamıştı. Kahverengi inek sanki kışlık yeminin az olduğunu anlamış gibi, bir ara o tepeye çıkıp eriyen karın altından çıkan yumak otu ve yavşan otlarını yavaş yavaş kemiriyordu.

قىشنىڭ دەسلەپكى كۈنلىرى ھاۋا رايى ئوچۇق قۇياشلىق بولۇپ، ئادەمگە ھەم مالغىمۇ قولايلىق ئىدى. پوچتا ئۆيىنىڭ سىرتىدىكى كىچىكىرەك تۆپىدىكى قار ئېرىپ، قارىيىپ كەتتى. ئۆزىگە دېگەن قىشلىق ئوزۇقىنىڭ ئازلىقىنى ھىس قىلغاندەك، قوڭۇر كالا شۇ تۆپتىكى قار سۈيى بىلەن يۇمشىغان كۆكنى ئوتلاپ يۈردى.

Qışın ilk günləri mülayim keçmiş, hava həm insanlar, həm də heyvanlar üçün olduqca əlverişli olmuşdu. Poçt binasının ön tərəfindəki kiçik təpədəki qarlar ərimiş, yer-yer torpaq özünü göstərməyə başlamışdı. Qəhvəyi inək sanki qışlıq yeminin az olduğunu anlamış kimi, bir ara o təpəyə çıxıb əriyən qar altından çıxan yumşaq otu və yovşan otlarını yavaş-yavaş gəmirirdi.

Ал Бағила мен балалары қоңыр сиырды көздерінен екі елі таса жібермейді. Ешқайда шықпай, жылы үйде терезенің алдында ғана ойнайтын екі баласы кей кездері биылғы бұзаудың кімдікі болатынына таласып қалатын да, анасы езу тартқан қалыпта оларға:

Meanwhile, Bagila and her children never let the brown cow out of their sight. Her two children, who rarely went outside and mostly played by the window in their warm house, sometimes argued over whose calf it would be that year. Their mother would smile and say:

Bag‘ila va uning bolalari qo‘ng‘ir sigirni hech qachon ko‘zlaridan uzoqlashtirmasdi. Ko‘chaga chiqmaydigan, issiq uyida faqat deraza oldida o‘ynab yurgan ikki bola bu yilgi buzoqni kim olishini gohida bahslashar, onasi ularga g‘amgin ohangda derdi:

Bağila’yla çocukları, kahverengi ineği gözlerinden bir an olsun uzak tutmazlardı. Hiç sokağa çıkmayan, sadece pencere kenarında oynayan iki kardeş bazen bu yıl doğacak buzağının kime ait olacağı konusunda tartışıp kalırlardı. Annesi ise gülümseyerek,

ئەمدى باغىلا بىلەن بالىلىرى قوڭۇر كالىنى كۆزىدىن نېرى قىلماي، نەزەرىدىن چىقارمايتتى. ھېچ يەرگە چىقماي، ئىسسىق ئۆيدە دېرىزىنىڭ ئالدىدىلا ئوينايدىغان ئىككى بالىسى بەزى ۋاقىتلاردا <MS/>بىيىلقى موزاينىڭ كىمنىڭكى بولىدىغانلىقىغا تالىشىپ قالاتتى، ئانىسى كۈلۈمسىرىگەن ھالدا ئۇلارغا:

Bağıla ilə uşaqları, qəhvəyi inəyi gözlərindən bir an olsun uzaq tutmazdılar. Heç çölə çıxmayan, sadəcə pəncərə kənarında oynayan iki qardaş bəzən bu il doğulacaq buzovun kimə aid olacağı barədə mübahisə edib qalardılar. Anası isə gülümsəyərək:

– Екеуіңе де жетеді, мінгесіп жүресіңдер, – деп күлетін.

— “There’ll be enough for both of you, you’ll ride together,” she laughed.

- Ikkalangizga ham yetadi, minib ketavering, - derdi kulib.

“İkinize de yeter, birlikte binersiniz,” diye onları yatıştırırdı.

–ھەي ئىككىڭلارغا يېتىدۇ، تەڭ مىنىپ ئالىسىلەر، – دەپ كۈلەتتى.

“İkinizə də yetər, birlikdə minərsiniz,” deyə onları sakitləşdirərdi.

– Ал менің мінгесіп жүргім келмейді, – дейтін кішкене, тентек ұлы бұлқынып. – Одан да екі бұзау тусын.

— “But I don’t want to ride together,” her mischievous younger son would protest, wriggling. “Better if she has two calves!”

- Men esa minishni xohlamayman, - dedi kichkina, badjahl o'g'li qovog'ini chimirib. — Ikkita buzoqli bo‘lsin.

“Ama ben birlikte binmek istemem,” derdi küçük oğlu sızlanarak. “İki buzağı doğsun daha iyi!”

–ئەمدى مېنىڭ تەڭ مىنىپ ئولتارغىم كەلمەيدۇ», – دەتتى كىچىككىنە، تەنتەك ئوغلى تۇتۇلۇپ. –ئۇنىڭدىن ئىككى موزاي تۇغسۇن.

“Amma mən birlikdə minmək istəmirəm,” deyərdi kiçik oğlu sızıldayaraq. “İki buzov doğulsun daha yaxşıdır!”

Бұл сөзге Бағила бар даусын шығарып мәз болып күлетін. Поля апайды шақырып алып, екеу ара күлісетін.

These words made Bagila laugh heartily. She would call aunt Polya over, and the two of them would laugh together.

Bu gapdan Bagila quvnoq kulardi. Polya xolani chaqirib, ikkovi birga kulishardi.

Bağila bu söz üzerine sesli kahkahalar atardı. Polya teyze’yi yanına çağırıp birlikte şen kahkahalara boğulurlardı.

بۇ سۆزگە باغىلا بار ئۈنىنى سېلىپ كۈلەتتى. پوليا ھەدىنى چاقىرىپ ئېلىپ، ئىككىسى قوشۇلۇپ كۈلەتتى.

Bağıla bu söz üstünə ucadan qəhqəhələr atardı. Polya Xalanı yanına çağırıb birlikdə şən qəhqəhələrə boğulardılar.

Январьдың орта шенінде, боранды бір түнде қоңыр сиыр бұзаулады. Бір таңқаларлығы, кіші баласының айтқанындай егіз бұзау туды. Балалары шексіз қуанышты еді. Екеуі екі бұзауды өзара иемдене бөлісіп, ауызғы бөлмеден үйге кірмей қойды.

In mid-January, on a stormy night, the brown cow calved. To their amazement, just as the younger boy had wished, it gave birth to twins. The children were overjoyed. Each claimed one calf as their own, and they wouldn’t leave the front room for days.

Yanvar oyining o‘rtalarida bo‘ron paytida qo‘ng‘ir sigir buzoq tug‘di. Ajablanarlisi, kenja o‘g‘li aytganidek, egizak buzoq tug‘di. Bolalarning quvonchi cheksiz edi. Ikki buzoqni o‘rtalarida bo‘lishdi va xonadondan uyga kiritmadilar.

Ocak ayının ortasında, fırtınalı bir gecede kahverengi inek doğurdu. Şaşırtıcı biçimde, küçük oğlunun hayali gerçek oldu: ikiz buzağı dünyaya geldi. Çocuklar sevincin doruğundaydı. Her biri bir buzağıya sahip çıkıp, evin giriş kısmından evin iç kısmına girmeyi bıraktılar.

يانۋارنىڭ ئوتتۇرىسى كەلگەندە، بورانلىق بىر تۈندە قوڭۇر كالا موزايلىق بولدى. بىر ھەيران قالارلىقى، كىچىك بالىسىنىڭ ئېيتقىنىدەك گېزەك موزاي تۇغدى. بالىلىرى چەكسىز خۇشال بولغان ئىدى. ئىككىسى ئىككى موزاينى ئۆزارا ئېگىلەپ بۆلۈشۈپ، ئۆيگە كىرگۈسى كەلمەتتى.

Yanvar ayının ortasında, fırtınalı bir gecədə qəhvəyi inək doğdu. Heyrətamiz şəkildə, kiçik oğlunun arzusu gerçək oldu: əkiz buzov dünyaya gəldi. Uşaqlar sevincin zirvəsində idilər. Hər biri bir buzova sahib çıxıb, evin giriş hissəsindən evin daxili hissəsinə girməyi buraxdılar.

Бағила қоңыр сиырдың алдына төбеден мол етіп шөп түсіріп алғашқы уызын да сауып алды.

Bagila laid down a heap of hay before the brown cow and also milked the first colostrum.

Bagila qo‘ng‘ir sigir oldidagi tepalikdan mo‘l-ko‘l pichan tashlab, birinchi buzoqini sog‘di.

Bağila, kahverengi ineğe tepe başından bolca saman getirip serdi, ardından ilk ağız sütünü de sağdı.

باغىلا قوڭۇر كالىنىڭ ئالدىغا تۆپىدىن كۆپ قىلىپ چۆپ چۈشۈرۈپ، دەسلەپكىسى ئوغۇزىنى سېغىپمۇ ئالدى.

Bağıla, qəhvəyi inəyə təpə başından (bolca) saman gətirib səpdi, ardından ilk ağız südünü də sağdı.

Февраль айының бас кезінде түскен қалың қар кішкене жотаны әбден сірестірген. Қоңыр сиыр тек қолға қарап қалды. Бұл кезде қораның үстіндегі шөп те бітуге таяп қалған еді.

At the beginning of February, heavy snowfall froze the little hill solid. The brown cow now had to rely entirely on fodder. By then, the hay stacked in the barn was nearly gone.

Fevral oyining boshlarida yog‘gan kuchli qor kichik tog‘ tizmasini butunlay qoplab oldi. Qo‘ng‘ir sigir uning qo‘liga tikilib qoldi. Bu vaqtga kelib, molxonadagi o‘tlar deyarli yo‘q bo‘lib ketgan edi.

Şubat ayı başladığında yağan kalın kar, küçük sırtı adeta büzüştürüp bastırmıştı. Kahverengi inek artık yalnızca insanların bakımına kalmıştı. Bu sırada, samanlıkta kalan saman da tükenmek üzereydi.

فېۋرال ئېيىنىڭ بېشىدا چۈشكەن قېلىن قار چوققىنى قاپلاپ ئالدى. قوڭۇر كالا پەقەت قولغىلا <FR/>قاراپ قالدى. بۇ ۋاقىتتا قورانىڭ ئۈستىدىكى چۆپمۇ تۈگەيدىغانغا ئاز قالغان ئىدى.

Fevral ayı başladığında yağan qalın qar, kiçik binanın (poçtun) arxa tərəfini adətən büzüşdürüb basdırmışdı. Qəhvəyi inək artıq yalnız insanların qulluğuna qalmışdı. Bu vaxt, samanlıqda qalan saman da tükənmək üzrəydi.

Газет-журналдарды, хаттарды реттеп, жұмысын бір жайлы ғып тастаған Бағила орнына Поля апайды қалдырып, өзі колхоз бастығына барып, тағы бір шана шөп сұрамақ болды.

After sorting newspapers, journals, and letters at work, Bagila left aunt Polya in charge and went herself to the kolkhoz chairman to ask for another sledge of hay.

Gazeta-jurnal, xatlarni saralab, ishini bir tarafga tashlab ketgan Bag‘ila Polya xolani boshiga qo‘yib, yana bir chana pichan so‘rab kolxoz raisining oldiga bordi.

Gazeteleri, dergileri ve mektupları düzenleyip işini toparlayan Bağila, yerine Pola teyzeyi bırakarak kolhoz başkanının yanına doğru yola çıktı. Amacı, bir kızak dolusu saman daha istemekti.

گېزىت-ژورناللارنى، خەتلەرنى رەتلەپ، ئىشىنى بىر تەرتەپلىك رەتلەپ تاشلىغان باغىلا ئورنىغا پوليا ھەدىنى قالدۇرۇپ، ئۆزى كولخوز باشلىقىغا بېرىپ، يەنە بىر چانا چۆپ سورىماقچى ئىدى.

Qəzetləri, jurnalları və məktubları səliqəyə salıb işini yığışdıran Bağıla, yerinə Polya Xalanı buraxaraq kolxoz sədrinin yanına doğru yola çıxdı. Məqsədi, bir xizək dolusu saman daha istəmək idi.

Дала суық еді. Еңкейген күннің алыстан қиялай түскен сәулесін қызыл әйнектен өткізгендей аяз тұтыпты. Солтүстіктен бет қарыған ызғырық есіп тұр. Бағиланың жүзі суытқан лезде бал-бұл жанып, бұрынғысынан да сұлуланып кетті. Әншейінде аяғына қолпылдап жүретін ауыр пимасы да кішірейіп, шап-шақ боп жеңілейіп кеткен тәрізді. Ен далада ойнақ салған киікше бүкіл денесі еркін қимылдап жұлқына жүріп келеді. Қандай жеңіл бұлтсыз көңіл, қандай рақат суық ауа! «Мейлі, жесір болсам да осындай еркіндігімнің өзі артық қой»,— деп ойлады ол кеңсеге тақағанда.

The outdoors was bitter cold. The slanted rays of the setting sun glowed through the frost like red glass. From the north, a piercing wind cut her face. Bagila’s cheeks instantly flushed, making her even more beautiful than before. Her heavy felt boots, which usually clumped on her feet, now seemed to shrink and grow lighter. Like a wild antelope frolicking in the steppe, her whole body moved freely and vigorously. What a light, cloudless mood, what blissful cold air! “Even if I am a widow, this freedom alone is worth everything,” she thought as she approached the office.

Dasht sovuq edi. Olisdan tushayotgandek bo‘lgan quyosh nurlari xuddi qizil oynadan o‘tib ketgandek muzlab ketdi. Shimoldan sovuq shamol esadi. Bag‘ilaning yuzi bir zumda yorishib, avvalgidan ham go‘zallashib ketdi. Odatda oyoqlariga yopishgan og‘ir pima kichrayib, yengilroq bo‘lib qolgandek edi. Dashtda o‘ynab yurgan bug‘u butun vujudi tirishib, bemalol harakatlanardi. Qanday yengil, bulutsiz kayfiyat, qanday yoqimli sovuq havo! “Xo‘sh, beva bo‘lganimda ham shu erkinlikka ega bo‘lardim”, deb o‘yladi u idoraga kirib.

Hava soğuktu. Eğilmiş eğik ışıkları sanki kırmızı bir camdan süzülür gibi ayazla birlikte daha da sertleşmişti. Kuzeyden yüz yakan sert bir rüzgar esiyordu. Bağila’nın yüzü soğuktan bir anda kızarıp parladı, önceki halinden bile daha güzel görünmeye başladı. Normalde ayağında büyük duran kalın keçe çizmeleri bile küçülmüş, hafifleşmiş gibiydi. Bozkırda sıçrayıp koşan bir ceylan gibi vücudu serbestçe hareket ediyor, adımları hızla ilerliyordu. Ne kadar hafifti şu bulutsuz ruh hâli, ne kadar huzurluydu bu soğuk hava! “Her ne kadar dul olsam da, böyle bir özgürlüğe sahip olmak bile yeter bana,” diye düşündü ofise yaklaşırken.

تالا سوغۇق. كۈن پىتىشى ۋاقتىدىكى قۇياشنىڭ يىراقتىكى نۇرلىرى خۇددى قىزىل ئەينەكتن ئۆتكۈزگەندەك ئۈشۈكتە تۇتۇلغان ئىدى. شىمالدىن سۇس گۇلىغان شامالنىڭ ئاۋازى ئاڭلىناتتى. باغىلانىڭ يۈزى سوغدىن دەررۇ يېنىپ، بۇرۇنقىسىدىن تېخىمۇ چىرايلىق بولۇپ كەتتى. ئادەتتە پۇتىدا يېغىرلىشىپ ماڭىدىغان پىمىسى كىچىكلەپ، يېنىكلىشىپ قالغاندەك بىلىنەتتى. كەڭ دالادا ئويناپ كرلىۋاتقان كىيىكتەك پۈتكۈل تېنى ئەركىن قوزغىلىپ ھەرىكەتلىنەتتى. قانداق يېنىك بۇلۇتسىز كۆڭۈل، قانداق راھەت سوغۇق ھاۋا! «مەيلى، تۇل بولساممۇ مونداق ئەركىنلىگىمنىڭ ئۆزى ئارتۇق ئەمەسمۇ»، – دەپ ئويلىدى ئۇ ئىشجانىغا تاقىغاندا.

Hava soyuq idi. Əyilmiş əyri işıqlar sanki qırmızı bir şüşədən süzülür kimi ayazla birlikdə daha da sərtləşmişdi. Şimaldan üz yandıran sərt bir külək əsirdi. Bağılanın üzü soyuqdan bir anda qızarıb parladı, əvvəlki halından belə daha gözəl görünməyə başladı. Normalda ayağında böyük duran qalın keçə çəkmələri belə kiçilmiş, yüngülləşmiş kimi idi. Bozqırda sıçrayıb qaçan bir ceyran kimi bədəni sərbəstcə hərəkət edir, addımları sürətlə irəliləyirdi. Nə qədər yüngül idi bu buludsuz ruh halı, nə qədər hüzurlu idi bu soyuq hava! “Nə qədər dul olsam da, belə bir azadlığa sahib olmaq belə mənə yetər,” deyə düşündü ofisə yaxınlaşarkən.

Кеңседе кісі көп екен. Барлық бригадирлер, ферма бастықтары, активтер тегіс жиналып, бір мәселенің шегіне шыға алмай отыр. Бастықтың бөлмесін темекінің көк түтіні тұмандатып жіберіпті. Бағила кірген бойда есік жақта тұрып қалды. Қабағы түюлі председательдің кілт жадыраңқырап басын изеп амандық білдіргені болмаса, ешкім бұған көңіл аударған жоқ, даулы әңгімелерін жалғастыра берді. Аз тұрғаннан кейін-ақ Бағила әңгіменің мән-жайына толық түсінді. Колхоздың қысқа дайындаған шөбі жетімсіз боп жатыр екен. Енді кейбір алыс участкелерге жол салып, сондағы шөптерді жеткізіп алуды ойластырып отырған кездері көрінеді.

There were many people in the office. All the brigadiers, farm heads, and activists had gathered, unable to reach the end of a single issue. The smoke of cigarettes had filled the chairman’s room with a thick haze. As soon as Bagila entered, she stopped by the door. Except for the chairman, whose stern brow suddenly softened as he nodded a brief greeting, no one paid her any attention, continuing their heated arguments. In just a short while, Bagila fully grasped the matter. The farm did not have enough hay prepared for the winter. Now they were considering building roads to some distant plots to bring in hay from there.

Ofisda juda ko'p odamlar bor edi. Hamma brigadirlar, xo‘jalik mudirlari, mol-mulk bir joyga to‘planib, bir masalani oxiriga yetkaza olmadilar. Rahbarning xonasi ko‘k sigaret tutuniga to‘lgan edi. Bag‘ila ichkariga kirishi bilan eshik oldida to‘xtadi. Qoshini chimirgan raisning ma’qullaganini hisobga olmaganda, u bahsli suhbatini davom ettirdi. Birozdan so‘ng Bag‘ila suhbat mazmunini to‘liq angladi. Kolxozning qishga tayyorlangan pichanlari tugab qoldi. Hozir ba’zi chekka hududlarga yo‘l qurib, o‘sha yerga pichan yetkazib berishni o‘ylayotganga o‘xshaydi.

İçerisi oldukça kalabalıktı. Tüm brigadirler, çiftlik yöneticileri ve köyün ileri gelenleri toplanmış, bir meselede anlaşamıyorlardı. Başkanın odası sigara dumanıyla kaplanmış, adeta gri bir sis içinde kalmıştı. Bağila içeri girer girmez kapının yanında durakladı. Kaşları çatık başkan, hafifçe gülümseyip başını sallayarak selam verdi, ancak ondan başka kimse Bağila’ya aldırış etmedi, tartışmalarına devam ettiler. Bir süre dinledikten sonra Bağila tartışmanın ne üzerine olduğunu tamamen kavradı. Kolhozun kış için hazırladığı saman yetersiz kalmıştı. Şimdi uzak bölgelerdeki otluklara yol açıp, oradaki samanları taşıma planları yapılıyordu.

ئىشجانىدا كىشى كۆپ ئىكەن. بارلىق برىگادىرلار، فېرما باشلىقلىرى، ئاكتىپلار تۈگەل يىغىلىپ، بىر مەسىلىنىڭ چىتىگە چىقالماي ئولتۇراتتى. باشلىقنىڭ بۆلمىسىنى تاماكىنىڭ كۆك ئىسى تۇمانلىتىپ تاشلىغان ئىدى. باغىلا كىرىپلا ئىشىك تەرىپتە تۇرۇپ قالدى. قاپىقى تۇتۇقلۇق رەئىسنىڭ سەل بۇرۇلۇپ بېشىنى ئېگىپ ئامانچىلىق بىلدۈرگىنى بولمىسا، ھېچ كىم بۇنىڭغا پەرۋا قىلمىدى، تالاش-تارتىشتىكى پاراڭلىرىنى داۋاملاشتۇردى. ئازىراق تۇرغاندىن كېيىنلا باغىلا گەپنىڭ مەنىسىنى تولۇق چۈشەندى. كولخوزنىڭ قىشقا تەييارلىغان چۆپى يەتكۈلۈكسىز بولۇۋاتقان ئىكەن. ئەمدى بەزى بىر مەھەللىلەرگە يول سېلىپ، شۇ يەردىكى چۆپلەرنى يەتكۈزۈپ ئېلىشنى ئويلاشتۇرۇپ ئولتۇرغان چېغى ئوخشايدۇ.

İçəri olduqca iynə atsan yerə düşməz (kalabalıq) idi. Bütün briqadirlər, ferma rəhbərləri və kəndin irəli gələnləri toplaşmış, bir məsələdə anlaşa bilmirdilər. Sədrin otağı siqaret tüstüsüylə örtülmüş, adətən boz bir duman içində qalmışdı. Bağıla içəri girən kimi qapının yanında dayandı. Qaşları çatılmış sədr, yüngülcə gülümsəyib başını yelləyərək salam verdi, lakin ondan başqa heç kim Bağılaya əhəmiyyət vermədi, mübahisələrinə davam etdilər. Bir müddət dinlədikdən sonra Bağıla mübahisənin nəyin üstündə olduğunu tamamilə anladı. Kolxozun qış üçün hazırladığı saman yetərsiz qalmışdı. İndi uzaq bölgələrdəki otlaqlara yol açılıb, ordakı samanları daşıma planları edilirdi.

Әрі-бері дудан кейін екіден-үштен, бірінен соң бірі, председательден тапсырмаларын алған жұрт кете бастады.

After the commotion died down a little, two or three at a time, one after another, people began to leave with their assignments from the chairman.

Ikki-ikki, birin-ketin olqishlardan so‘ng raisdan buyruq olgan odamlar keta boshladi.

Tartışmaların ardından, ikişerli üçerli gruplar halinde gelenler başkandan görevlerini alarak yavaş yavaş dağılmaya başladılar.

ئۇزۇن ۋاقىتتىن كېيىن ئىككىدىن-ئۈچتىن، بىرىدىن كېيىن بىرى، رەئىستىن تاپشۇرما ئالغەن يۇرت كېتىشكە باشلىدى.

Mübahisələrdən sonra, iki-üç nəfərlik qruplar halında gələnlər sədrdən vəzifələrini alaraq yavaş-yavaş dağılmağa başladılar.

– Иә, шаруаңызды айтыңыз, – деді бір кезде председатель Бағилаға қарап. «Сұрасам ба, сұрамай-ақ қойсам ба екен» деп екі ойда тұрған Бағила сәл қысылып қалды.

— Well, what is your business? — the chairman asked, looking at Bagila. Hesitating, torn between “Should I ask, or should I not?” Bagila grew slightly embarrassed.

— Ha, ishingni ayt, — dedi rais bir payt Bag‘ilaga qarab. — So‘rasammi, so‘ramasammi? Bagila bir oz taraddudlanib qoldi.

“Evet, siz ne için geldiniz?” dedi bir ara başkan, Bağila’ya dönerek. “Söylesem mi, söylemesem mi?” diye tereddüt yaşayan Bağila bir an duraksadı.

– ھە، ئىشىڭىزنى ئېيتىڭ، – دېدى بىر ۋاقىتتا رەئىس باغىلىغا قاراپ. «سورىساممۇ، سورىمايلا قويايمۇ» دەپ ئىككى ئويدا تۇرغان باغىلا سەل قىسىلىپ قالدى.

“Hə, siz nə üçün gəldiniz?” dedi bir ara sədr, Bağılaya dönərək. “Deyəmmi, yoxsa deməyimmi?” deyə tərəddüd yaşayan Bağıla bir an dayandı.

– Мен... мен жайша... Жаңа жылға жазылған газет-журналдарыңызды уақытымен алып тұрасыздар ма? Соны білгелі келіп едім.

— I… I just… I just came to find out whether you are receiving the newspapers and journals subscribed for the New Year on time.

— Men... Men shunchaki... Yangi yil gazeta-jurnallaringizni o‘z vaqtida olasizmi? Men bilmoqchi edim.

“Ben... şey... Sadece Yeni Yıla abone olduğunuz gazete ve dergileri düzenli alıyor musunuz, onu sormak istemiştim…”

–مەن... مەن ئۆزەم... يېڭى يىلغا يېزىلغان گېزىت-ژۇرناللىرىڭىزنى ۋاقتىدا ئېلىپ تۇرۇۋاتامسىلەر؟ شۇنى بىلگىلى كەلگەن ئىدىم.

“Mən... şey... Sadəcə Yeni İlə abunə olduğunuz qəzet və jurnalları müntəzəm alırsınızmı, onu soruşmaq istəmişdim…”

– Рақмет, ол жөнінде келгеніңіз дұрыс қой, – деді председатель жауапқа көңілі толмағандай. – Түгел алып тұрамыз. Анау кезде жеңгейіңіз барып айтқаннан бері, – деп Бағиланың соңын ала мегзеп қойды, – газеттерді үйге апарып беретін болды.

— Thank you, it’s good that you came about that, — the chairman replied, as though not entirely pleased with her answer. — We receive them all. Since your sister-in-law came and spoke that time, — he nodded slightly toward Bagila at the end, — the newspapers have been delivered directly to the house.

— Rahmat, bu haqda gaplashgani kelganingiz yaxshi bo‘ldi, — dedi rais javobdan norozidek. “Hammasini olib ketamiz, opangiz aytganidan beri, – dedi u Bagilaning gapini tugatib, – gazetalarni uyga olib ketib yuribmiz.

“Teşekkür ederiz, böyle bir konuyla uğramanız doğru tabii,” dedi başkan ama cevabından çok da memnun olmadığı belliydi. “Hepsini düzenli alıyoruz. Geçenlerde yengeniz gelip söyledikten sonra” diyerek Bağila’nın hemen arkasını işaret etti, “gazeteleri artık eve getirip veriyorlar.”

–رەھمەت، ئۇ توغرىسىدا كەلگىنىڭىز دۇرۇسقۇ، – دېدى رەئىس جاۋابقا كۆڭلى تولمىغاندەك. –تۈگەل ئېلىپ تۇرىمىز. ئالدىدا ھەدىڭىز بېرىپ ئېيتقاندىن بېرى، – دەپ باغىلانىڭ كەينىنى ئىشارەت قىلىپ قويدى، –گېزىتلارنى ئۆيگە ئاپىرىپ بېرىدىغان بولدى.

“Təşəkkür edirik, belə bir mövzu ilə gəlməyiniz doğru, əlbəttə,” dedi sədr, amma cavabından çox da məmnun olmadığı bəlli idi. “Hamısını müntəzəm alırıq. Keçən dəfə yengəniz gəlib dedikdən sonra,” deyərək Bağılanın dərhal arxasını işarə etdi, “qəzetləri artıq evə gətirib verirlər.”