Корпустан іздеу

Қалт бір мезгілде кемпір: - Мен әлі, сіздермен бір айдан бері бірге тұрып жатсақ та, осы күнге дейін аттарыңызды біле алғам жоқ-ау? – деп сұрады. Прусактар кемпірдің не сұрап отырғанын азар түсініп, өздерінің аттарын айтып берді. Бірақ, кемпірге ол олқы соқты. Кемпір олардың аты жөндері мен отбасыларының әдірістерін қағазға жаздырып алып, биік мұрнына көзілдірігін киіп, түсініксіз жолдарға тесіле қарады да, сонан кейін қағазды бүктеп, баласының өлгені туралы хабарлаған хатпен бірге қалтасына салды.

All of a sudden she said: "I don't even know your names, and here's a whole month that we've been together." They understood, not without difficulty, what she wanted, and told their names. That was not sufficient; she had them written for her on a paper, with the addresses of their families, and, resting her spectacles on her great nose, she contemplated that strange handwriting, then folded the sheet and put it in her pocket, on top of the letter which told her of the death of her son.

— Sizlar bilan bir uyda, bir oydan beri birga yashaymiz, — dedi u birdaniga, — men esa otlaringizni ham bilmayman. Yigitlar uni darrov tushunib, ismlarini aytdilar. Lekin kampirga boshqa narsa kerak edi: u yigitlarning ismi sharifi va uy adresini qog’ozga yozib oldi; keyin kattakon burni ustiga oynagini qo’ndirib notanish harflarga birpas qarab turdi-da, qog’ozni qatlab, o’g’lining o’limi haqidagi xat turgan cho’ntagiga tiqdi.

Kadın ansızın sordu: “Bir aydır birlikteyiz ama adlarınızı bile bilmiyorum.” Onlar güçlükle ne istediğini anladılar ve adlarını söylediler. Ama bu kadarı yetmiyordu. Bunları ailelerinin adresleriyle birlikte bir kâğıda yazdırdı ve gözlüğünü koca burnuna yerleştirerek bu bilmediği yazıyı gözden geçirdi. Sonra kâğıdı katladı ve cebine, oğlunun ölümünü haber veren mektubun üzerine koydu.

موماي تۇيۇقسىز «ئۆيۈمگە كەلگىنىڭلارغا بىر ئاي بولدى، ئىسمىڭلارنىمۇ دەپ بەرمىدىڭلارغۇ» دېدى، ئەسكەرلەر ئۇنىڭ گېپىنى تەستە چۈشىنىپ، ئۆز ئىسملىرىنى ئېيتىپ بەردى. موماي بۇنىڭغا قانائەت قىلماي، ئۇلاردىن نام ـ شەرىپى ۋە ئۆيىنىڭ ئادرېسىنى يېزىپ بېرىشنى ئۆتۈندى. ئىسىملار يېزىلىپ بولغاندا، موماي كۆزەينىكىنى تارتىپ، ناتونۇش خەتلەرگە سىنچىلاپ قاراپ چىققاندىن كېيىن ئۇنى قاتلاپ، ئوغلىنىڭ ئۆلۈمى ھەققىدىكى خەتنى سالغان يانچۇقىغا سېلىپ قويدى.

Qadın birdən soruşdu: “Bir aydır ki, bir yerdəyik, amma adlarınızı belə bilmirəm”. Onun nə istədiyini çətinliklə başa düşdülər və adlarını dedilər. Amma bu kifayət deyildi. Onları bir kağıza ailələrinin ünvanları ilə birlikdə yazdırdı və eynəyini iri burnuna taxaraq bu tanış olmayan mətnə nəzər saldı. Sonra kağızı qatlayıb cibinə, oğlunun ölümündən xəbər verən məktubun üstünə qoydu.

Джонсиді емдеуге көздерін қастары жауып кеткен, аузын мұрты жауып кеткен қартаң доктор келіп жүреді. Соңғы бір келгенінде доктор термометрді қатты сілкілеп тұрып: Жазылып кетуіне он ұпайдан бір-ақ ұпайы бар! – деді Джонсидің серік қызы Сьюдиді коридорға алып шығып. — Он ұпайдан бір-ақ ұпай! Онда да өзі жазылғысы келсе, тірі қалғысы келсе! Ауру адамның өзі өлімге мойын ұсынып, тірліктен үмітін үзе берсе, біз беретін дәрі-дәрмекте түк қасиет қалмайды. Сіздің жас серігіңіз бұл аурудан жазылмаймын деп біржола мойындап қойған сияқты. Ойында не бар еді өзінің?

One morning the busy doctor invited Sue into the hallway with a shaggy, gray eyebrow. "She has one chance in--let us say, ten," he said, as he shook down the mercury in his clinical thermometer. "And that chance is for her to want to live. This way people have of lining-up on the side of the undertaker makes the entire pharmacopeia look silly. Your little lady has made up her mind that she's not going to get well. Has she anything on her mind?"

Bir kuni ertalab bezovta boʼlgan shifokor Syuni oqarib ketgan paxmoq qoshlari bilan imlab dahlizga chaqirdi. – Uning tuzalib ketishini men, aytaylik, oʼndan bir ehtimol degan boʼlardim, – dedi u termometridagi simobni silkitarkan. – Shunda ham bu imkoniyat uning yashashga boʼlgan intilishi bilan bogʼliq. Аgar bemor goʼrkovga ishi tushishini shunchalik xohlayotgan boʼlsa, dorishunoslik kitoblarimizdagi koʼrsatmalardan hech qanday foyda yoʼq. Xonimchangizning hayotiga boʼlgan qiziqishi soʼnib boʼlgan. Uning fikru xayolini nima band etgan?

Bir sabah işi başından aşkın, fırça gibi gri kaşlı doktor, Sue' yü salona çağırdı Şansı var, elindeki termometreyi salladı, bu şans da onun yaşama arzusuna bağlı, bu arzusu olmayan insanlar tüm tıp ilminin bir işe yaramadığını göstererek öteki taraf boyluyorlar, sizin küçük hanımın morali pek iyi değil, yapmak istediği bir şey var mı?

جانابى «ئۆپكە ياللۇغى» ياشانغان ئەپەندىلەرنىڭ ئەمەس، كالىفورنىيە شاماللىرى بىلەن قېنى سۇيۇپ، نەپەسلىرى قىسىلىپ ھاسىراپ ئاران تۇرىدىغان، قىزىل مۇشتلۇق، قېرى بىر ئالدامچى ئالدىدا ھېچ تەلىيى بولمايدىغان كىچىك قىزلارنىڭ كەينىگە چۈشكەنىدى... ۋە بۇ مېھمان جونسىنىمۇ يوقلاپ كېلىپ، قىزنى ئورۇن تۇتۇپ يېتىشقا مەجبۇر قىلدى. قىز بويالغان كارۋىتىدا، يېنىدىكى خىش تامنىڭ بوش تەرىپىدىكى كىچىك دېرىزىدىن سىرتقا قاراپ ياتاتتى. بىر كۈنى ئەتىگەندە ئىشى چېچىدىن تولا، چوتكىدەك بوز قاشلىق دوختۇر، سيۇنى زالغا چاقىردى: «ئۇنىڭ ياشاش ئېھتىمالى بار...» قولىدىكى تېرمومېتىرنى سىلكىدى... - بۇ ئېھتىمال ئۇنىڭ ياشاش ئىرادىسىگە باغلىق... بۇ ئىرادىسى بولمىغان ئىنسانلار پۈتۈن تېببىي ئىلىمنىڭ بىر ئىشقا يارىمايدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ ئۇ دۇنياغا كېتىۋاتىدۇ. سىزنىڭ كىچىك خانىمنىڭ روھىي ھالىتى پەقەت ياخشى ئەمەس! ئۇنىڭ قىلىشنى ئارزۇ قىلىدىغان بىرەر ئىشى بارمۇ؟

Cənab Sətəlcəm sizin bildiyiniz yaşlı cəngavər centlmenlərdən deyil. Kaliforniyanın xəfif küləyi ilə qanı durulaşmış balaca qadin bu qırmızı əlləri olan təngnəfəs qoca səfeh üçün heç də asan ov deyildi. Consi dəmir çarpayısına uzanmış, pəncərədən qarşıdakı kərpic evi seyr edirdi. Səhər həkim Sueni otağına çağırdı. Əlindəki termometri silkələyərək : – Onun bircə şansı var. O şans isə özünün yaşamaq istəyidir. İnsanlar yalnız bu yol ilə xəstəliklərə qalib gələ bilərlər və farmakologiyanın nə qədər axmaq olduğunu sübut edə bilərlər. Lakin sənin balaca xanımın artıq belə qərara gəlib ki, o sağala bilməyəcək. Onun ağlında hər hansı bir fikir varmı?

Джонси бетін терезе жаққа бере жатыр екен. Арықтаған денесі көрпе астынан әрең сезіледі. Ұйықтап жатыр деп қаларлық үнсіз жатыр. Сьюди ысқыруын қойып, алып келген тақтасын жайып, бір журналға басылатын әңгімеге байланысты суреттерін сала бастады. Жас суретшілерді көркеменердің күрең жолына әкелер сүрлеулер сондай журналдар арқылы өтетіні белгілі ғой. Сьюди де сол сүрлеулердің бірінде жүрген.

Johnsy lay, scarcely making a ripple under the bedclothes, with her face toward the window. Sue stopped whistling, thinking she was asleep. She arranged her board and began a pen-and-ink drawing to illustrate a magazine story. Young artists must pave their way to Art by drawing pictures for magazine stories that young authors write to pave their way to Literature.

Jonsi koʼrpaning tagida bilinar-bilinmas yotar, koʼzlari esa deraza tomon qadalgandi. Syu Jonsini uxlab qolgan deb oʼylab hushtak chalishni bas qildi. U tezda molbertni hozirladi va oynomadagi bir hikoya uchun siyohda rasm chizishni boshladi. Yosh rassomlar katta sanʼatga ilk qadamlarini oynomalarda bosiladigan hikoyalar uchun suratlar chizish bilan qoʼyishadi, oʼz navbatida bunday hikoyalar orqali yosh yozuvchilar adabiyot olamiga kirib kelishadi.

Johnsy, üstüne yatak örtüsünü çekmiş, yüzü pencereye dönük yatıyordu, Sue kızın uyuduğunu düşünüp ıslık çalmayı bıraktı. Kalemini, mürekkebini alıp, bir dergi için hikaye resmetmeye başladı, genç ressamlar magazin hikayelerini resmederek, genç yazarlar da bu hikayeleri yazarak mesleklerine adım atıyorlardı..

جونسى ئۈستىگە يوتقان يېپىنىپ، يۈزىنى دېرىزىگە قارىتىپ ياتاتتى. سيۇ قىزنىڭ ئۇخلاۋاتقانلىقىنى ئويلاپ ئىسقىرتىشنى توختاتتى. قەلىمىنى، سىياھىنى ئېلىپ، بىر ژۇرنال ئۈچۈن ھېكايە رەسىملەشكە باشلىدى. ياش رەسساملار ژۇرنال ھېكايىلىرىنى سىزىش ئارقىلىق، ياش يازغۇچىلار بولسا بۇ ھېكايىلەرنى يېزىش ئارقىلىق بۇ كەسپكە تۇنجى قەدەملىرىنى ئاتاتتى...

Sue otağa keçəndə Consi üzü pəncərəyə tərəf yorğanın altında fırlanıb dururdu. Sue onun yuxuya getdiyini düşünüb səs etmədi. Qələmini və mürəkkəbini götürüb jurnal üçün şəkil çəkməyə başladı. Gənc rəssamlar həmişə öz sənət yollarında uğurla addımlamaq üçün ilk öncə jurnallara şəkil çəkməklə başlayırlar.

Берман қарт та суретші болатын. Бірақ жолы оңғарылмай қойған адам. Жасы алпыстан асқан. Кеудесін жауып кеткен сақал-мұрты ұйқы-тұйқы болып жүреді. Көп ішеді. Ол бір адам таңғаларлық тамаша сурет жасаймын дегелі қашан! Әлі бастаған да жоқ. Бұдан ширек ғасыр бұрын керіп қойған кенебі әлі тап-таза күйінде тұр. Жоқшылықтың темір қолдары алқымыңнан бір айырылмаса, суретші арманы қайдан орындалсын! Маңдайша, жарнама жазып беру сияқты ұсақ-түйекпен күнін көреді. Өзі бір ыңғайға оңай көне бермейтін кежір адам. Солай бола тұра екі жас суретші қыздар үшін жанын беруге бар. Сол екі қызды күзетуге қойылғандай маңдайларынан шыбын ұшырмайды. Сьюди Берман қартты не үшін шақыра келгенін айтты. Саған қарап отырып бір қаңғыбас қазымыр шалдың суретін жасағым келіп еді деді. Содан соң, Джонсидің соңғы жапырақ ұшып түскенде мен де өлемін деп жатқанын айтты. Өмір байланысынан біржола күдер үзсе, сол соңғы жапырақтай үзіліп түсерін ұғындырғысы келеді! Берман қарт әуелі тас-талқан болып ашуланды:

Old Behrman was a painter who lived on the ground floor beneath them. He was past sixty and had a Michael Angelo's Moses beard curling down from the head of a satyr along the body of an imp. Behrman was a failure in art. Forty years he had wielded the brush without getting near enough to touch the hem of his Mistress's robe. He had been always about to paint a masterpiece, but had never yet begun it. For several years he had painted nothing except now and then a daub in the line of commerce or advertising. He earned a little by serving as a model to those young artists in the colony who could not pay the price of a professional. He drank gin to excess, and still talked of his coming masterpiece. For the rest he was a fierce little old man, who scoffed terribly at softness in any one, and who regarded himself as especial mastiff-in-waiting to protect the two young artists in the studio above. "Sue found Behrman smelling strongly of juniper berries in his dimly lighted den below. In one corner was a blank canvas on an easel that had been waiting there for twenty-five years to receive the first line of the masterpiece. She told him of Johnsy's fancy, and how she feared she would, indeed, light and fragile as a leaf herself, float away when her slight hold upon the world grew weaker. Old Behrman, with his red eyes, plainly streaming, shouted his contempt and derision for such idiotic imaginings."

Qariya Berman pastki qavatda yashaydigan bir rassom edi. U oltmishdan oshgan, Mikelandjelo yasagan Muso haykaliniki kabi jingalak soqoli ixchamgina jussasiga yarashib turardi. Bermanning sanʼat sohasida omadi chopmadi. U qirq yil moʼyqalam surgan, ammo hali-hanuz unga ilhom parisining etagidan tutib qolish nasib etmagandi. Har safar bu musavvir shoh asar yaratmoq uchun shaylanadi, lekin hozirgacha bu ishni boshlay olmagan ham edi. Mana, bir necha yildirki, baʼzan eʼlonlar uchun tirikchilik yoʼlidagi oʼlda-joʼlda ishlangan rasmlarini aytmasak, arzirli bir ish qilmagan ham edi. U professionalga qurbi yetmagan mahalliy yosh rassomlar uchun tirik manekenlik qilib kun koʼrardi. Ichkilikka mukkasidan ketgan, shunga qaramasdan hali ham yaratajak shoh asari haqida gapirishdan tinmasdi. Umuman olganda esa, koʼngli boʼsh odamlarni jini suymaydigan, oʼzini yuqorida yashovchi ikki rassom qizni himoya qiluvchi qoʼriqchi it deb hisoblaydigan badjahl bir chol edi. Syu Bermanni pastki qavatdagi xira yoritilgan hujrasidan topganida, undan qora archa mevasining hidi anqib turardi. Xonaning bir burchagidagi molbertda esa yigirma besh yildan buyon shoh asarning ilk chizgilarini intiqlik bilan kutayotgan boʼm-boʼsh mato yotardi. Syu unga Jonsining xayolidagilarni, qizning oʼzi ham yaproq misoli yengil va nimjon boʼlib qolganini, hayot rishtalari noziklashib qolib, shamoldagi yaproq kabi uchib ketishidan xavotirda ekanini aytib berdi. Qizargan koʼzlari yoshlana boshlagan Berman bunday xayolparastlikdan gʼashi kelib baqirib yubordi.

Yaşlı Behrman, alt katlarında oturan bir ressamdı, altmışını geçmişti ve Michelangelo gibi sakalları olan, küçücük boylu bir adamdı. Başarısız bir ressamdı. Hep bir 'baş yapıt' yapmayı istiyordu ama 40 yıldır hala yapamamıştı. Arada sırada reklam amaçlı bir şeyler yapmıştı ve profesyonel modellere ücret ödeyemeyecek ressamlara modellik yaparak para kazanıyordu, çok cin içiyor ve hep yapacağı baş yapıttan söz ediyordu, Ayrıca kendisini üst katındaki iki genç ressamın koruyucusu olarak addediyordu. Sue adamı loş, böğürtlen kokan çöplüğünde buldu, bir köşede yirmi beş yıldır baş yapıtın çizilmesini bekleyen boş resim sehpası duruyordu. Kız, adama Johnsy'nin yaprak yüzünden nasıl korktuğunu ve kızın gerçekten bir yaprak kadar güçsüz, kırılgan olduğunu anlattı. Yaşlı Behrman, kırmızı gözleri şimşek gibi böyle aptalca şeylere lanetler savurdu.

قېرى بېرمان، تۆۋەنكى قەۋەتتە ئولتۇرىدىغان بىر رەسسام ئىدى.ئۇ ئاتمىشتىن ئاشقان بولۇپ، مىكېلانجېلوغا ئوخشاش ساقاللىق، كىچىككىنە بويلۇق بىر ئادەم ئىدى. ئۇ مۇۋەپپەقىيەتسىز بىر رەسسام ئىدى. ھەمىشە بىر "شاھ ئەسەر" يارىتىشنى ئارزۇ قىلاتتى، ئەمما 40 يىلدىن بېرى تېخى يارىتالمىغانىدى. ئارىلاپ ئېلان ئۈچۈن بىر نەرسىلەر سىزىپ قوياتتى. ھازىر بولسا كەسپىي مودېللارغا تۆلىگىدەك پۇلى يوق رەسساملارغا مودېللىق قىلىپ پۇل تاپاتتى. ئۇ كۆپ ھاراق ئىچەتتى ۋە ھەمىشە ياراتماقچى بولغان شاھ ئەسىرى ھەققىدە سۆزلەيتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۆزىنى يۇقىرى قەۋەتتىكى ئىككى ياش رەسسامنىڭ قوغدىغۇچىسى دەپ ھېساپلايتتى. سيۇ ئۇنى قاراڭغۇ، قۇسۇق پۇراپ تۇرىدىغان كاتەكتەك ئۆيىدىن تاپتى. بىر بۇلۇڭدا يىگىرمە بەش يىلدىن بۇيان شاھ ئەسەرنىڭ سىزىلىشىنى كۈتۈپ تۇرغان بوش رەسىم رامكىسى تۇراتتى. قىز ئۇنىڭغا جونسىنىڭ ياپراق تۈپەيلى قانداق قورقۇۋاتقانلىقىنى ۋە قىزنىڭ راستىنلا بىر ياپراقتەك ئاجىز ۋە نازۇك ئىكەنلىكىنى چۈشەندۈردى. قېرى بېرماننىڭ قىزىل كۆزلىرى چاقماقتەك چاقناپ كەتتى، ئۇ بۇنداق ئەخمىقانىلىققا لەنەت ئوقۇيتتى.

Qoca Brehman onlardan bir mərtəbə aşağıda qalan rəssam idi. O, təxmini altmış yaşlarında, sənət yollarında hələ də uğur qazana bilməmiş bir insan idi. Həmişə “şah əsər”ini yaratmaq fikrində olmuş, lakin heç vaxt onu etməyə cəhd göstərməmişdir. Ömrünün bir neçə ilini isə reklamlar, elanlar üçün rəngkarlıq edərək keçirmişdir. Sonralar isə bölgədə yaşayan, peşəkar modellərə pulu çatmayan gənc rəssamlar üçün modellik etmişdir. İndi isə içki içir və yenə də çəkə bilmədiyi “şah əsər”indən danışır. "Sue onu ardıc giləmeyvəsini qoxlayarkən gördü. Otağının küncündəki rəssam ştativinin üzərindəki kətan parça sanki hələ də iyirmi beş illik şah əsəri gözləyirdi. Sue ona Consinun xülyasını və həqiqətən, onun bundan necə qorxduğunu danışdı. Qoca Brehman rişxənd və nifrət dolu baxışlarla qışqırmağa başladı."

ІІ Осылайша сырымды шынайы бөлісетін жан табылмай, жалғызсырап жүруім бұдан алты жыл бұрын – Сахара шөліне ойда-жоқта қонуға мәжбүр болған кезіме дейін созылды. Мотордың бір тетігі сынса керек. Жанымда не механик, не бір жолаушы болмағандықтан, қиын да болса ұшақты жөндеп көрмекке бел будым. Бұл мен үшін өмір мен өлім арасындағы айқас еді, өйткені сегіз күнге жетер жетпес суым қалған болатын. Сонымен, бірінші түні адамзат мекенінен мыңдаған шақырым қашықтықтағы жапан түзде құм үстінде түнеп шықтым. Мен өзімді мұхит ортасында кеме апатынан кейін тақтай үстінде қалқып жүрген адамнан бетер жалғыз сезіндім. Сондықтан болар, таң сәріде жіңішке бір дауыстан оянып кеткендегі таң қалғанымды көрсеңіз ғой. Ол дауыс:

ІІ So I lived alone, with no one to talk to, until a breakdown in the Sahara desert six years ago. Something had broken in my engine. And since I had neither a mechanic nor a passenger with me, I prepared to try, by myself, to make a difficult reprieve. It was a matter of life and death. I had hardly any water to drink for a week. The first night I fell asleep on the sand a thousand miles from any inhabited land. I was much more isolated than a castaway on a raft in the middle of the ocean. Then you imagine my surprise, at dawn, when a funny little voice woke me up. He said:

ІІ Men shu tariqa yolg`izlikda yashardim, dilimni anglaydigan biror hamdardim yo`q edi... Olti yil muqaddam samolyotimning motori buzilib, Sahroyi kabirga go`nishga majbur Yonimda na mexanik, na bironta hamroh bor edi. Oanchalik qiyin bolmasin, samolyotni amallab bir o'zim tuzatishga and qildim. Yo motorni tuzataman, yo halok bola-man. Bir haftaga bazo`r yetadigan suv qolgan. Shunday qilib, birinchi kechani huvillab yotgan sahroda, qum ustiga uzala tushib o`tkazdim. Minglab chaqirim narida ham tirik jon asari sezilmasdi. Kemasi halokatga uchrab, bepoyon okeanda sol uzra suzib borayotgan odam ham menchalik yolgIz boimagandir. Shu bois, tong saharda meni kimningdir ingichka ovozi uyg`otib yuborganda, naqadar hayratga tushganimni tasavvur ham qilolmasangiz kerak.

ІІ İşte böyle. Çevremde gerçek sohbetler yapabileceğim hiç kimse olmadan, tek başıma yaşadım. Ta ki altı yıl önce Sahara Çölü’nde uçağım kaza yapıncaya dek. Motorum arızalanmıştı. Yanımda ne bir teknisyen, ne de bir yolcu olmadığı için, onu kendim tamir etmek zorundaydım. Bu işin güç olacağını biliyor, ama sonunda başaracağımı umuyordum. Bu bir ölüm kalım meselesiydi. Yanımda bana ancak bir hafta yetecek kadar su vardı. Çöldeki ilk gecem kumların üzerinde uyuyarak geçti. Buraya en yakın yerleşim yeri 1600 kilometre uzaktaydı. Deniz kazası geçirerek okyanusun ortasında kalakalmış bir denizciyi düşünün. Benim durumum böyle bir denizciden çok daha vahimdi. Şimdi güneş doğarken cılız, tuhaf bir sesin beni uyandırmasına ne kadar şaşırdığımı tahmin edebilirsiniz. Bu ses:

ئىككىنچى ئالتە يىل ئىلگىرى ئايروپىلانىم قۇملۇقتا چۈشۈپ كەتتى. شۇ چاغقىچە مېمى چۈشىنىدىغان ھەقىقىي دوست تاپالمىغىنىم ئۈچۈن بەكلا يالغۇزلۇق ھېس قىلاتتىم. ئەينى ۋاقىتتا سەھرايى – كەبىر قۇملۇقىدىن ئۇچۇپ كېتىۋېتىپ، ئايروپىلانىمنىڭ موتورىدىن كاشىلا چىققان ئىدى. ئايروپىلاندا مېخانىكمۇ، باشقا يولۇچىمۇ بولمىغاچقا، رېمونتچىلىقنىڭ ھەممىسى ئۆزۈمگە قالغان ئىدى. ئېلىۋالغان سۈيۈم ئاران يەتتە كۈن ئىچىشىمگىلا يېتەتتى. شۇڭا ھايات – ماماتلىق سىناققا دۇچ كەلدىم. تۇنجى ئاخشىنى ئىنس – جىن يوق قاراڭغۇلۇقتا تبنەۋېتىپ ئۆزۈمنى چەكسىز دېڭىزدا پېشكەللىككە ئۇچرىغان ماتروستىنمۇ ئۆتە يالغۇز ھېس قىلدىم. سەھەردە يالغۇزلۇق راسا جېنىمغا پېتىپ تۇرۇشىغا غەلىتە، ئىنچىكە بىر ئاۋازنى ئاڭلاپ ھەيرانۇ – ھەس قالدىم. بىر ئازدىن كېيىن بۇ ئاۋاز يەنە ئاڭلاندى:

ІІ Söhbət etməyə bir bəni-insan tapmadan, günlərim beləcə bir müddət tənhalıqda keçdi. Bu vəziyyət, altı il əvvəl təyyarənin mühərrikinin xarab olub, Böyük Səhraya enməyə məcbur olduğum vaxta qədər davam etdi. Yanımda nə mexanik, nə sərnişin olduğundan, tək özüm bu çətin təmir işinin öhdəsindən gəlməyə cəhd etməli idim. Mənim üçün, bu, ölüm-dirim məsələ-si idi. Bir həftəyə güclə çatacaq qədər içməyə suyum var idi. Mən ilk gecəni, səhra qumları üstündə yat-malı oldum. Bu qəza yeri yaşayış yerlərindən min mil aralıda yerləşirdi. Gəmidə qəzaya uğramış, dəryanın ortasında salın üstündə tənha qalmış adamdan da betər təcrid olunmuşdum. Dan yeri söküləndə, məzəli uşaq səsinin məni yuxudan oyatmasından doğan təəccübümü təsəvvür edin. O səs deyirdi:

Бір тәуірі, түрік сұлтаны Б-612 жұлдызының атын сақтап қалу үшін, өз халқын еуропалықтарша киінуге мәжбүр еткен. Көнбегендерді өлім жазасымен қорқытқан. 1920 жылы сәнге сәйкес әдемі киінген астроном өзінің жаңалығы жайында тағы бір баян етеді. Бұл жолы барша жұрт оның айтқанын құптайды.

Fortunately for the reputation of the asteroid B 612, a Turkish dictator imposed on his people, under penalty of death, to dress European. The astronomer resumed his demonstration in 1920, in a very elegant dress. And this time everyone was of his opinion.

Buni qarangki, B-612 deb atalmish asteroidning baxtiga, turk sultoni o`z fugarolariga o`lim jazosi tandidi bilan yevropacha kiyinishni joriy etdi. O'sha astronom 1920-yili kashfiyoti haqida tag`in ma'ruza qildi. Bu safar u eng schiggi modada kiyingan edi - hamma uning gapini ma'qulladi.

Neyse ki, bir Türk önderi ölüm döşeğindeyken halkının Avrupa tarzı kıyafetler giymesini emretti ve gökbilimci bu keşfini 1920 yılında, şık bir kıyafet içinde yeniden sergiledi. Bu kez keşfini herkes kabul etti.

ھېلىمۇ ياخشى ئۇ چاغلاردا ئۇ ئاسترونومنىڭ دۆلىتىدە بىر ھۆكۈمدار بولۇپ،B612 –يۇلتۇزنىڭ شان – شەرىپىنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن ياۋروپاچە كىيىنىش، خىلاپلىق قىلغۇچىلارغا ئۆلۈم جازاسى بېرىش توغرىسىدا پەرمان چۈشۈرۈپتۇ. شۇنىڭ بىلەن، 1920- يىلى ھېلىقى ئاسترونوم ياۋروپاچە كىيىنىپ ئۆزىنىڭ بايقىشىنى قايتىدىن دەلىللىگەندە، كىشىلەرنىڭ ھەممىسى ئۇنىڭ قارىشىغا قوشۇلۇپتۇ.

Xoşbəxtlikdən bir türk diktatoru, asteroid B 612-nin gətirəcəyi şöhrəti itirməmək naminə öz xalqını ölüm cəzası ilə hədələməklə avropasayağı geyinməyə məcbur etdi. Həmin astronom öz kəşfini 1920-ci ildə, qəşəng qiyafədə yeni-dən nümayiş etdirdi. Bu dəfə hamı ona inandı.

V Әр күн сайын мен оның планетасы және сапарға аттанған кезі жайындағы хабарлардың шет-жағасын біліп отырумен болдым. Абайсызда айтылып қалған ой-пікірлер сол жұмбақтың шешуін табуға жол көрсеткендей болады. Осылайша мен бао-баб қасіреті туралы үшінші күні білдім. Бұл жолы да әңгіме сол қошақанның арқасында басталып кетті. Өйткені ханзада кенеттен күмәндана қалып, менен былай деп сұрады:

V Every day I learned something on the planet, on departure, on the journey. It came very gently, at the chance of reflections. Thus, on the third day, I knew the drama of the baobabs. This time again it was thanks to the sheep, for suddenly the little prince interrogated me, as if caught in a serious doubt:

V Kun sayin men Kichkina shahzodaning sayyorasi haqida, do`stim uni qanday qilib tark etgani-yu, safar chog`i qanday sarguzashtlarni boshidan kechirgani haqida yangi-yangi ma'lumotlarni bilib ola boshladim. Xonasi kelib qolganida u shu haqda ozmi-ko`pmi gapirib qolardi. Shu tariqa, uchinchi kuni Kichkina shahzodaning sayyorasida ro`y bergan baobab balosidan voqif boldim.

V Biz yine hikayemize dönelim. Orada geçirdiğim her gün, küçük prensin gezegeni , oradan ayrılışı, yolculuğu hakkında yeni şeyler öğrendim. Çok yavaş oluyordu bu. Baobap felaketinden ( Baobap ağacı Hindistan ve Seylan’da yetiştirilir. Geniş gövdesi ve kabuklu, büyük, yenebilen meyveleri vardır.) ancak üçüncü gün haberim olmuştu.

بەشىنچى مۇشۇ شەكىلدە شاھزادە بىلەن كۈندە پاراڭلىشىپ يۈرۈپ، ئۇ توغرىلىق بەزى ئەھۋاللارنى بىلدىم. ئەلۋەتتە، بۇلارنى شاھزادە پاراڭ جەريانىدا ئويلىمايلا دەپ سالاتتى. ئۈچىنچى كۈنى مەن ئادانسونىيە دەرىخى ھەققىدىكى ھېكايىدىن خەۋەر تاپتىم.

V Onun planeti, planeti tərk etməsi və səyahəti haqqında mən hər gün nəsə öyrənirdim. O bu barədə az danışırdı. Hər şey tədricən baş verirdi, təsadüfi sorğu-sual nəticəsində. Bax, beləcə üçüncü gün baobab* dramını da bu yolla öyrəndim.

Кішкентай ханзаданың нұсқауы бойынша, осы планетаның суретін салдым. Елге ақыл айтқанды жаным жек көреді. Бірақ баобабтың қаншама қауіп төндіретінін екінің бірі біле бермегендіктен және астероид үшін бұл қатер өте қомақты болғандықтан, осы жолы әдеттегі ұстамдылығымнан бас тартуға бел будым. «Балалар, баобабқа сақ болыңдар!» - деймін мен. Талайдан бері қасында төніп тұрған қауіпті байқамаған, өзім сияқты бейхабар болған достарымды сақтандырып қою үшін, бұл суретті салуға бар күшімді жұмсадым. Бермекші болған сабағым оған тұрарлықтай еді. Мүмкін, сіз бұл кітапта баобаб бейнеленген суреттей тамаша салынған суреттер неге жоқ деп те ойларсыз? Жауабы өте оңай: мен тырысып-ақ бақтым, бірақ қолымнан мардымды нәрсе шықпады. Ал, баобабты салғанда, бұл суреттің кешіктіруге болмайтын маңызды хабар жеткізетіндігі маған үлкен шабыт берді.

And, on the instructions of the little prince, I drew this planet. I do not like to take the tone of a moralist. But the danger of the baobabs is so little known, and the risks run by the one wandering in an asteroid are so considerable, that for once I am an exception to my reserve. I said, “Children! Pay attention to the baobabs! It was to warn my friends of the danger that they had been for a long time, like myself, without knowing it, that I had worked so much on this drawing. The lesson I gave was worth it. You may wonder: Why are there not other drawings in this book as grandiose as the drawing of the baobabs? The answer is very simple: I tried but I could not succeed. When I drew the baobabs I was animated by the feeling of urgency.

Kichkina shahzoda bu haqda batafsil so'zlab berdi, men esa o'sha sayyoraning rasmini chizdim. Birovga aqi o'rgatishni yomon ko`raman, ammo baobablarning naqadar xavfli ekanini juda oz odamgina biladi, vaholanki, asteroidga qadam qo`yadigan har bir kishi muqarrar ravishda bu dahshatli xatarga duchor boladi. Shu sababdan men hozir odatimga )(Hof tarzda: «Bolalar, baobablardan ehtiyot bolinglar!» deb hayqirgim keladi. Barcha do'stlarimni ko`pdan buyon tandid solib turgan shu balo-qazodan ogoh qilib qo`ymoqchiman, chunki ular shunday xatar borligini bir paytlar men ham mutlaqo bilmaganimdek, hatto xayollariga ham keltirmaydilar. Shuning uchun ham men ovora bolib shu rasmni chizdim, shuning uchun ham qilgan mehnatimga zarracha achinmayman. Ehtimol, siz nima uchun bu kitobda manavi baobablarning tasviridan boshqa birorta ham ta'sirli rasm yo`q, deb so`rarsiz. Bunga men oddiygina qilib shunday javob qaytaraman: boshqa rasmlar ham ta'sirchanroq chiqsin, deb rosa urindim, biroq, afsuski, qolimdan kelmadi. Baobablarni chizayotgan paytimda esa bu chindan ham mudhish xatar, uni daf etishni aslo kechiktirib bo1maydi, degan fikr menga nom bagIshlagan edi...

Bu gördüğünüz resmi küçük prensin tariflerine göre yaptım. Öğüt vermekten pek hoşlanmam. Ama herkes bir gün yolunu kaybedip bir asteroide düşebilir ve baobap tehlikesiyle karşı karşıya gelebilir. Bu yüzden, bir seferlik bunu yapacağım ve: “Çocuklar! Baobaplara dikkat edin!” diyeceğim. Bunu yapmamın sebebi, benim gibi baobap tehlikesinden haberdar olmayan dostlarımı uyarmaktır. Bu yüzden de bu resim üzerinde çok çalıştım. Bu resmin neden diğerlerinden daha etkileyici olduğunu merak edebilirsiniz. Denedim, ama diğerleri bu kadar başarılı olmadı işte. Baobapları çizerken önemli bir iş yaptığımı düşünmüştüm çünkü. Dostlarım için endişelenmiştim.

مەن ئۇنىڭ دەپ بەرگەنلىرى بويىچە بىر يۇلتۇز سىزىپ چىقتىم. ئادانسونىيە دەرىخىنىڭ خەتىرى ھەققىدە كۆپچىلىكنىڭ بىلىدىغانلىرىنىڭ چەكلىك ئىكەنلىكىنى ۋە بىر كۈنلەردە بىرەرسى كىچىك بىر يۇلتۇزغا چۈشۈپ قالسا، ئوخشاش پېشكەللىككە يولۇقۇش ئېھتىماللىقى بولغانلىقىنى نەزەردە تۇتۇپ، ۋەز – نەسىھەت قىلىشنى ياقتۇرمايدىغان ئادىتىمنى بىر قېتىم بۇزدۇم. سىزغان رەسىمىمدە: «ئادانسونىيە دەرىخىدىن ھەزەر ئەيلەڭلار، بالىلار!» دېگۈم كەلدى. ئۇ رەسىم مۇنداق: بەلكىم: «پۈتكەل كىتابتا مۇشۇ رەسىمنى ئەڭ زېھىن قويۇپ، ئەڭ ئىنچىكە سىزىپ چىقىپسىزغۇ؟» دەپ ھەيران قېلىشىڭىز مۇمكىن. بۇنىڭ جاۋابى تولىمۇ ئاددىي، چۈنكى باشقا رەسىملەرگە قارىغاندا مۇشۇ رەسىملا جىددىي تەخىرسىزلىكنىڭ ھەيدەكچىلىكىدە سىزىلغان ئىدى.

Balaca şahzadənin göstərişini nəzərə alaraq mən həmin planetin şəklini çəkdim. Mən öyüd- nəsihət verməyi sevmirəm. Amma baobab təhlükəsi insanlara o dərəcədə az məlum-dur ki, bu və ya digər asteroiddə onun fəsadlarına düçar olmaq riski çox böyük olduğundan bu dəfə təmkinimi pozmalı oldum. Mən dedim: "Uşaqlar! Baobablardan özünüzü gözləyin!" Çoxdan dostlarımı bu təhlükədən xəbərdar etmək istəyirdim, elə bir təhlükə ki, onlar özləri də bilmədən onun lap yaxınlığından dəfələrlə ötüb keçmişlər. Bax elə buna görə mən bu şəkil üzərində bu qədər zəhmət çəkmişəm, sərf etdiyim əməyə də heyfim gəlmir. Dostlarım də mə- nim kimi yanından sürtünə-sürtünə ötüb keç-dikləri baobabı tanımayıblar. Belə bir dərs verməyim zəhmətinə dəyər. Bəlkə də siz bir-birinizdən soruşacaqsınız: Nə üçün bu kitabda baobablardan savayı başqa böyük şəkil yox-dur? Cavabı çox sadədir: Çalışmışam, amma nail ola bilməmişəm. Mən baobabları çəkəndə bunun çox vacib və təxirəsalınmazlığı fikri məni vəcdə gətirmişdir.

Ол жасқа булығып, бұдан артық ештеңе айта алмады. Кенет жылап қоя берді. Ымырт түскен шақ еді. Мен құрал-сайманымды тастай салдым. Балға мен бұранданың да, шөл мен өлімнің де мен үшін мәні болмай қалды. Бір жұлдыз, яғни менің планетам – Жер үстінде Кішкентай ханзаданы жұбату керек болды. Мен оны құшағыма алып, тербетіп жұбата бастадым. Оған мен: «Сенің жақсы көретін гүліңе қауіп төніп тұрған жоқ... Сенің қошақаныңа тұмылдырық салып беремін... Мен...» Басқа тағы не айтарымды білмедім. Өзімді тым ебедейсіз сезіндім. Мен оның жүрегіне жетер жол таппадым. Көз жасы көл болатын осынау дүние соншалық құпия еді.

He could say nothing more. He suddenly burst into tears. Night had fallen. I had let go of my tools. I made fun of my hammer, my bolt, my thirst and my death. There was on a star, a planet, mine, the Earth, a little prince to console! I took him in my arms. I rocked him. I said to him: “The flower you love is not in danger … I will draw a muzzle to your sheep … I will draw an armor for your flower … I …” I did not know what to say. I felt very awkward. I did not know how to reach it, where to join it … It is so mysterious, the land of tears!

U ortiq gapirolmadi, nafasi tiqilib, ho'ngrab yubordi. Atrofni qorong'ilik chulg`adi. Oilayotgan ishimni shartta tashladim, badbaxt gayka-yu bolg`a ham, tashnalig-u vahmi ham daf'atan unut Mening yulduzimda, Yer atalmish mening sayyoramda Kichkina shahzoda olsib-o‘ksib yiglar - uni yupatmoq darkor edi. Men uni bag`rimga bosgancha qolimda allalay boshladim: «Sen qo'ygan gulga hech kim tegmaydi... qo'zichogIngning tumshuglga o'zim no`xta chizib beraman... men...». Bundan bo`lak nima deyarimni bilmasdim, aql-u hushim tamoman boshimdan uchgan, behad beo`xshov va o'ng`aysiz sezardim. Nima qilsam, u dilimni anglarkin? Tutqich bermay mendan lahza sayin uzoqtashib borayotgan bu beg`ubor ko`ngil sadosini qanday quvib yetsam ekan? Axir aslida ko`zyosh degani anglab bol.mas, sirli bir saltanat emasmi?

Daha fazla konuşamamıştı, çünkü gözyaşlarına boğulmuştu. Akşam olmuştu. Takımları bir kenara bırakmıştım. Herhalde çekicim, cıvatam, susuzluğum ve ölümüm bana şu an olduğundan daha önemsiz gelemezdi. Milyonlarca yıldızın arasında, bir gezegende, benim gezegenimde, rahatlatmam gereken bir küçük prens vardı! On kollarıma aldım ve yavaşça salladım. “ Çiçeğin için hiçbir tehlike yok. Koyununa bir ağızlık çizeceğim... Çiçeğin için bir çit çizeceğim... Ben... Ben...” Ona nasıl ulaşacağımı, onu nasıl rahatlatacağımı bilemiyordum. Bu gözyaşı seli öyle tuhaftı ki...

شاھزادە مىشىلداشقا، ئاندىن پاڭڭىدە ئېتىلىپ يىغلاشقا باشلىدى. ئاسمان قاراڭغۇلۇققا پاتتى، مەن قولۇمدىكى سايمانلارنى چۆرۈپ تاشلاپ، شاھزادىنى باغرىمغا چىڭ باستىم. بولقا، ۋىنتا، ئاشلىق، ئۇسسۇزلۇق ۋە يېڭىلا قەدەم باسقان قاراڭغۇلۇق دېگەنلەرنى پۈتۈنلەي ئۇنتۇدۇم. ماڭا پەقەت شۇلا ئايانكى، مېنىڭ يۇلتۇزۇمدا بىر شاھزادە تەسەللىگە موھتاج بولماقتا. شۇڭا قوينۇمدىكى شاھزادىنى ئاستا تەۋرەتكەچ ئۇنىڭغا مۇنداق دېدىم. - سەن ياخشى كۆرىدىغان ئاشۇ گۈلگە ھېچكىم زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ. قوزاڭنىڭ ئاغزىغا قاپ سىزىپ بېرەي، بولامدۇ؟ گۈلۈڭگىمۇ قاپلايدىغان قاپ سىزىپ بېرەي. يەنە... نېمە دېسەم ئاندىن ئۇنىڭغا يارايدىغانلىقىنى بىلەلمەيلا قالدىم. گەپكە بەكلا گال ئىكەنمەن. ئۇنىڭغا قانداق تەسەللى بېرىشنىمۇ بىلەلمىدىم. ئاھ... ئۇنىڭ مەرۋايىتتەك يالتىراپ تۇرغان كۆز – ياشلىرى نېمىدىگەن سىرلىق – ھە!

Daha artıq heç nə deyə bilmədi. O, birdən hönkürtü ilə ağladı. Gecə düşmüşdü. Alətləri bir kənara qoydum, Çəkic, balta, susuzluq və ölüm mənə gülünc gəlirdi. Ulduzda, planetdə mənim Yer adlı planetimdə təsəlliyə ehtiyacı olan balaca bir şahzadə vardı, o ağlayırdı. Mən onu qu- cağıma alıb layla dedim, yırğaladım onu. Ona deyirdim: "Sənin sevdiyin gül təhlükə qarşısında deyil... Sənin qoyurıun üçün burunotu çəkəcəyəm... Sənin gülün üçün isə şəbəkə şəkli çəkərəm. Dəmir çəpərin içində onu heç bir qoyun yeyə bilməz. Mən..." Bilmirdim daha nə deyim. Özümü narahat hiss edirdim. Bilmirdim onun ürəyini necə ələ alım, ora necə girim... Göz yaşları dünyası nə qədər əsrarəngizmiş.

Тырнақтары сояудай жолбарыстар келсе келе берсін! "Менің планетамда жолбарыстар жоқ, - деді Кішкетай ханзада. – Оның үстіне жолбарыстар шөп жемейді ғой." Мен шөп емеспін ғой, - деп жай ғана жауап қатты гүл. Кешіріңіз... Мен жолбарыстан қорықпаймын, алайда азынаған желді жаным жек көреді. Сізде шымылдық жоқ па? «Азынақ желді жаны жек көреді... бұл өсімдік үшін жолы болмас нәрсе ғой, - деген ой келді кішкентай ханзадаға. – Мына гүлдің мінезі шатақ екен...»

“They can come, the tigers, with their claws! “There are no tigers on my planet,” objected the little prince, “and then the tigers do not eat grass.” I am not a grass, had gently replied the flower. Excuse me… “I have no fear of tigers, but I hate currents of air.” You would not have a screen? “ “Horror of drafts … it is not luck, for a plant, had noticed the little prince. This flower is very complicated … »

Qani, yolbars zo`r bu yoqqa kelsin, men uning o'zidan ham, o`tkir tirnog`idan ham qo'rqmayman! - dedi. Mening sayyoramda yolbars yashamaydi, - deb e'tiroz bildirdi Kichkina shahzoda. Keyin yolbarslar o't yemaydi. Men o't emasman-ku, - dedi gulg`uncha ranjib. Kechiring meni... Yo`q, men yolbarsdan sirayam qo'rqmayman, ammo yelvizak degan narsadan yuragim chiqib ketadi. Sizda parda yo`qmi, meni shamoldan to`sib qo`ysangiz? «Calati-ya, bolaturib yelvizakdan qo'rqadi...- deb o`yladi Kichkina shahzoda.- Judayam ko`nglini topish qiyin ekan bu gulning...»

“ Bırak da gelsin şu kaplanlar, onların pençelerinden korkmuyorum “ demişti. “ Ama benim gezegenimde hiç kaplan yok ki! Üstelik kaplanlar ot yemezler.” “ Ama ben bir ot değilim “ demişti çiçek tatlı bir sesle. “ Ah, lütfen bağışla. “ “Kaplanlardan korkmam ama, rüzgardan nefret ederim. Benim için bir korunak bulabilir misin acaba?" “Hava akımı çiçekler için korkunç bir şey olmalı. “diye düşündü küçük prens. “Bu çiçek gerçekten de çok karmaşık bir yaratık."

- يولۋاس تىرناقلىرىنى ئۇچلاپ كېلىپ باقسۇن قېنى. مېنىڭ بۇ يېرىمدە يولۋاس يوق، - دەپتۇ شاھزادە رەددىيە بېرىپ، - ئۇنىڭ ئۈستىگە يولۋاس ئوت – چۆپ يېمەيدۇ. - مەن ئوت – چۆپ ئەمەس، - دەپتۇ گۈل نازلىق ئاۋازدا ئاغرىنىپ. - كەچۈرۈڭ! - مەن يولۋاستىن قورقمەيمان، شامالدىن قورقىمەن. سىزدە شامالدىن دالدا بولىدىغان قاپ بارمۇ؟ «شامالدىن قورقۇش ئۆسۈملۈكلەر ئۈچۈن ياخشىلىقنىڭ بىشارىتى ئەمەس، بۇ گۈلمۇ...» دەپ ئويلاپتۇ شاھزادە.

-Lap iti caynaqlı pələnglər mənə heç nə edə bilməzlər! -Mənim planetimdə pələng yoxdur, -balaca şahzadə etiraf etdi, digər tərəfdən pələnglər ot- ələf yemir. -Mən ot-ələf deyiləm ha, -gül sakitcə cavab verdi. -Bağışlayın məni... -Düzü, mən pələnglərdən qorxmuram, am-ma yelçəkəndən bərk qorxuram. Sizdə ara-kəsmə olmaz ki? "Yelçəkən dəhşətli şeydir..., bitkilər ondan çox qorxur, -deyə balaca şahzadə əlavə etdi. Bu çiçəyin xasiyyəti, görünür, çoxağırdı..."

IX Менің ойымша Кішкентай ханзада жабайы құстардың қоныс аударуын пайдаланып саяхатқа аттанып кеткен. Сапарға шығар күні ол ертемен планетасын жөнге келтірді. Жанып тұрған жанартауларының түтін шығар жолдарын мұқият тазартты. Оның сөнбеген екі жанартауы болатын. Бұл – таңғы асты ысытқанға өте қолайлы нәрсе. Бұлардан басқа, оның тағы бір сөніп қалған жанартауы бар еді. Бірақ ол айтқандай, «Сақтықта қорлық жоқ», сондықтан сөніп қалған жанартауды да тазартып қойды. Егер олар жақсылап тазартылса, атылмай біркелкі әрі жай жанады емес пе. Жанартаудың атылғаны пештегі жалындаған оттай болады. Әрине, біздің жерімізде жанартауларды тазартуға күшіміз жетпейді, біз тым кішкентаймыз. Олардың көптеген бақытсыздыққа душар ететіні де сол себептен. Кішкентай ханзада аздаған мұңды кейіппен баобабтың соңғы шыққан сабақтарын да отап тастады. Қайтып оралмасқа бел буған сияқты. Бірақ сол таңертеңгі істеген үйреншікті жұмыстары жанына ерекше жайлы көрінді. Ал гүлді соңғы рет суарған соң, оны шыны қалпағымен жауып қоюға ыңғайланған кезінде жылағысы келетінін байқады.

IX I believe that he took advantage of a migration of wild birds for his escape. On the morning of the departure he put his planet in order. He carefully roamed his active volcanoes. He had two active volcanoes. And it was very convenient to warm up the morning breakfast. He also possessed an extinct volcano. But, as he said, “You never know!” He therefore also roamed the extinct volcano. If they are well swept, volcanoes burn gently and regularly, without eruptions. Volcanic eruptions are like chimney fires. Obviously on our land we are much too small to swallow our volcanoes. That’s why they’re causing us a lot of trouble. The little prince also snatched, with a little melancholy, the last shoots of baobabs. He thought he would never have to come back. But all these familiar labors appeared to him, that morning, extremely sweet. And when he watered the flower for the last time, and prepared to shelter it under his globe, he discovered the desire to weep.

IX Anglashimcha, u jahongashta qushlar bilan birga parvoz qiiishga qaror bergan. Oxirgi kuni ertalab u odatdagidan kocra boshqacharoq g‘ayrat bilan sayyorasini tozalashga kirishdi. Qunt va zo`r hafsala bilan uyg`oq vulgonlarni tozalay boshladi. Sayyorada ikkita uyg`oq vulcion bo`lib, ular nonushta tayyorlashga judayam qulay edi. Bundan tashqari, yana bitta so`ngan vulgon ham bor edi. Biroq bu so`ngan-ku, deb xotirjam yurib bolmaydi-da, dedi u. Shu sababdan uni ham erinmay tozalay chiqqan. Vulqonlarni chinnichiroqdek ozoda qilib tozalasangiz, ular tutun-u qurum chiciarmay bir maromda biqirlagancha qaynab yotadi... Albatta, biz - Yerdagi ahli zamin, g`oyat kichkina odamlarmiz, vulqonlarimizni tozalashga kuchimiz yetmaydi. Shuning uchun ham ular bizga shu qadar ko`p ziyon-zahmat yetkazadi. Kichkina shahzoda baobablarning so`riggi nihollarini yularkan, xiyol g`ussaga ham botdi. Balki endi sirayam bu yerlarga qaytmasman, deb o'yladi. Ammo bu tongning har kungi odatiy yumushlari unga g`ayri oddly zavq bag`ishlamoqda edi. Ajoyib feruza gulni oxirgi bor sug`orib, ustini shisha qalpoq bilan yopib qo`yishga chog`lanarkan, o‘pkasi to`lib, hatto kelib ketdi.

IX Oradan kaçabilmek için sanırım vahşi kuşların göç etmelerinden faydalandı küçük prens. O sabah gezegenini bir güzel düzenledi. Aktif yanardağlarını özenle süpürdü. İki tane aktif yanardağı vardı. Sabah kahvaltısını bunların üzerinde ısıtırdı. Ayrıca bir de sönmüş yanardağı vardı. Ama ne olur ne olmaz diye onu da temizledi. Söylediğine göre, düzenli olarak süpürüldüklerinde yanardağlar hafif hafif yanarlarmış Hiç patlama olmazmış. Yanardağ patlamaları da baca yangınlarına benzer. Temizlenmezlerse felakete neden olabilirler. Tabii biz, dünyamızdaki yanardağları temizlemek için çok fazla küçük kalıyoruz. Bu yüzden de, patladıklarında büyük zararlar meydana geliyor. Küçük prens hiçbir üzüntü hissetmeksizin, son baobap filizlerini de söktü. Bir daha hiç geri dönmeyeceğine inanıyordu. Ama o sabah son kez yaptığı bu günlük işler ona öyle güzel gelmişti ki... Ve nihayet çiçeğini sulayıp korunağını üzerine yerleştirmeye hazırlanırken, ağlayacak gibi oldu.

توققۇزىنچى شاھزادىنىڭ قانداق قېچىپ كەتكەنلىكىنى تەسەۋۋۇر قىلىپ باقتىم: « ئۇ چوقۇم بىر توپ قۇش كۆچكەن مەزگىلدە ئايرىلغان، يولغا چىقىدىغان سەھەردە ئۇ ئۆز يۇلتۇزىنى ئەستايىدىللىق بىلەن يىغىشتۇرغان، ئۇنىڭدىكى ئىككى ئوچۇق يانار تاغ ئېغىزىنى ئەستايىدىل راۋانلاشتۇرغان» دەپ ئويلىدىم. بۇ ئىشلار بۇرۇن ئۇنىڭ ناشتىلىقىغا كۆپ ئاسانىق ئېلىپ كېلەتتى. «ئۆچكەن يانار تاغنىمۇ ئەستايىدىللىق بىلەن سەرەمجانلاشتۇرغان، كىم بىلىدۇ، ئۇمۇ ھەرىكەتكە كېلىپ قالامدۇ تېخى. يانار تاغلار راۋانلاشتۇرۇلغاندىن كېيىن، ئۇزۇن مەزگىل چىڭقىلىپ كەتكەندەك تۇيۇقسىز ئېتىلىپ چىقماي، ئەكسىچە ئاستا – ئاستا كۆيىدۇ. يانار تاغ دېگەنمۇ خۇددى تۇرخۇنغا ئوخشايدۇ» دېگەن خىياللار كاللامدىن كەچتى. بىزنىڭ يەر شارىمىزدىكى يانار تاغلار دائىم ئاۋارىچىلىك تۇغدۇرۇپ بېرىدۇ. بۇنىڭ سەۋەبى ئۆزىمىزنىڭ كالۋالىقىمىزدا، ئۇلارنى راۋانلاشتۇرۇپ تۇرۇشقا ئامالسىز قالغانلىقىمىزدا. نېمىلا دېگەن بىلەن ئايرىلىش شاھزادىنىڭ كۆڭلىنى سەل يېرىم قىلىپ قويغان ئىدى. ئۇ كۈنى ئەتىگەندە ئۇ مەڭگۈ خوشلىشىدىغاندەك ئازابلىق تۇيغۇدا ئىشلەپ، بىر نەچچە تال ئادانسونىيە نوتىسىنى يۇلىۋەتكەندىن كېيىن، گۈلنىڭ يېنىغا كەپتۇ ۋە ئۇنى سۇغۇرۇپ، شامال قاپتا قاپلاپ قويماقچى بوپتۇ. گۈلگە قاراپ تۇرۇۋېتىپ يىغلاپ سالغىلى تاسلا قاپتۇ.

IX O, bu planetdən getmək üçün mən elə başa düşdüm ki, köçəri quşlardan istifadə edib. Yola düşəcəyi axırıncı gün səhər tezdən öz planetini yaxşıca silib-süpürüb. Fəaliyyətdə olan vulkan- larını səliqə ilə təmizləyib. Onun fəaliyyətdə olan vur-tut iki vulkanı vardı. Onların üstündə səhər yeməyini qızdırmaq balaca şahzadə üçün rahat idi. Bu iki vulkandan başqa onun sönmüş bir vulkanı da vardı. O deyirdi: "Nə bilmək olar, hər şeyi əvvəlcədən görmək qeyri- mümkündür!" Buna görə sönmüş vulkanı da təmizlədi. Vulkanlar yaxşı təmizlənsə, onlar sakit, eyni vamla, püskürmədən yanırlar. Vulkan püskürməsi sobadan çıxan oda bənzəyir. Biz Yer kürəsinin sakinləri vulkanlarımızı təmizləmək üçün çox azıq və acizik. Buna görə də onlar bizə olmazın ziyan vurur. Balaca şahzadə bir az qəmgin, bir az fikirli halda baobabların axırıncı kollarını kökündən qopartdı. Ona elə gəlirdi ki, bir daha buraya qayıtmayacaq. Amma bu sadə və adəti iş ona bu səhər son dərəcə xoş gəldi. O, axırıncı dəfə gülü sulayıb qurtarandan sonra və onu örtüyün al- tına qoymağa hazırlaşanda qəhər onu boğdu, ağlamaq istədi.

Кішкентай ханзада отыратын жер іздеп жан жағына көз тастап еді, бірақ бүкіл планетаны патшаның керемет шапаны жауып қалыпты. Сондықтан, оған түрегеп тұруына тура келді. Ал шаршағандықтан тіпті есінеп жіберді. - Патшаның алдында есінеген әдептілікке қайшы келеді, - деді оған патша. –Мен саған есінеуге тыйым саламын. - Байқамай қалдым, - деп жауап берді сасып қалған Кішкентай ханзада. Ұзақ жол жүріп ұйықтамап едім... - Олай болса, - деді патша, - мен саған есінеуге бұйрық беремін. Көп жылдардан бері біреудің есінегенін көрмеп едім. Есінеген мен үшін таңсық нәрсе. Кәнеки, тағы да есіне! Бұл – бұйрық. - Қысылып тұрғаным... Қайта есіней алмаймын..., - деді Кішкентай ханзада қызарақтап. - Ім, ім! Онда мен саған бірде есінеп, бірде... Ол аздап күмілжіп қалды өкпелеген сиқы бар.

The little prince sought eyes to sit down, but the planet was cluttered with the magnificent ermine mantle. So he stood, and as he was tired he yawned. “It is contrary to the etiquette of yawning in the presence of a king,” said the monarch. I forbid it. “I can not help myself,” replied the little prince, quite confused. I did a long trip and I did not sleep … “Then,” said the king, “I command you to yawn.” I have not seen anyone yawning for years. Yawns are curiosities for me. Come on! Still yawns. It’s an order. “That intimidates me … I can not …” said the little prince, blushing. - Um! Hum! Replied the king. Then I … I order you to yawn and sometimes to … “ He stammered a little and seemed vexed.

Kichkina shahzoda o`tirishga joy izlab yon-veriga alangladi, biroq qirolning hashamdor jubbasi butun sayyorani qoplab olgan edi. Tik turaverishga to`g`ri keldi. Benihoya qattiq charchaganidan bir payt asta homuza tortdi. Hukmdorlar huzurida esnash mumkin emas, - dedi qirol. - Men senga esnashni man qilaman. - Men... to`satdan, bilmay dedi Kichkina shahzoda qattiq xijolat tortib. - Men uzoq yo’l yurib keldim, uxlaganim yo`q edi... - Hay, unday bo`lsa, esnashingga ruxsat beraman, - dedi qirol. Ko`p yillar bo`ldi o'zim ham birorta esnagan odamni ko`rmaganimga. Mana, hozir rosa qiziqib qoldim. Demak, qani, esna! Buyrug`im shunday. - Ammo... uyalyapman endi... boshqa qilolmayman, - deya g`o`ldiradi Kichkina shahzoda va qip-qizarib ketdi. - Himm... himm... Unda, unda... senga buyruq shu: goh esna, goh... Qirol gapini chalkashtirib, hatto birmuncha ranjigandek ham bo`ldi.

Küçük prens oturabileceği bir sandalye bulmak için çevresine bakındı, ama kralın kürkü bütün gezegeni kaplamıştı. Bu yüzden ayakta kaldı ve yorgun olduğu için de esnedi. “ Kralın karşısında esmemek görgü kurallarına aykırıdır, esnemeni yasaklıyorum “ dedi kral. “ Ama buna engel olamıyorum “ dedi küçük prens şaşkınlıkla. “ Uzun bir yoldan geldim ve hiç uyumadım.” “ O halde esnemeni emrediyorum “ dedi kral, “ yıllardır esneyen birini görmedim. İnsanların nasıl esnediğini merak ediyorum. Haydi şimdi yeniden esne. Bu bir emirdir.” Küçük prens kıpkırmızı olmuştu. “ Beni korkutuyorsunuz. Artık esneyebileceğimi sanmıyorum “ dedi. “ Demek öyle. O halde arada bir esnemeni- arada bir de...” Sözünü tamamlayamadı, çünkü kızgınlıktan öksürmeye başladı.

شاھزادە ئەتراپقا بىر قۇر قارىۋەتكەندىن كېيىن، ئولتۇرماقچى بوپتۇ. بىراق پادىشاھنىڭ ئاغمىخان تېرىسىدىن تىكىلگەن ئېسىل كىيىمى پۈتكۈل يۇلتۇزلارنى بىر ئالغاچقا، ئۇ ھارغىن ھالدا ئۆرە تۇرۇشقا مەجبۇر بوپتۇ ھەم ئەسنەشكە باشلاپتۇ. - پادىشاھنىڭ ئالدىدا ئەسنەش ئوردا ئەھكامىغا خىلاپ، ئەسنىمە! شاھزادە ئۆزۈر ئېيتىپ مۇنداق دەپتۇ: - ئۇزاق يول يۈرۈپ ئۇخلاپ باقمىدىم، ھېچ چىدىغۇچىلىكىم قالمىدى. - ئەمىسە بوپتۇ، ئەسنىشىڭگە رۇخسەت. ئادەملەرنىڭ ئەسنىگىنىنى كۆرمىگىلىمۇ تالاي يىللار بوپتىكەن. پەرمان! يەنە بىر قېتىم ئەسنىگىن. شاھزادىنىڭ يۈزى ھۈپپىدە قىزىرىپ كېتىپتۇ. - خىجىل بولۇۋاتىمەن... ئەسنىيەلمەيۋاتىمەن. - ھىم! ئەمىسە مەندىن پەرمان، خالىغان ۋاقتىڭدا ئەسنىگىن! ھەيۋىسىنىڭ چۆكۈرۈلىشى پادىشاھنىڭ ئوغىسىنى قاينىتىپتۇ.

Balaca şahzadə ətrafa nəzər salaraq oturmağa yer axtardı, amma planet sincab xəzindən tikilmiş əla palto ilə başdan-başa tutulmuşdu. O, ayaq üstə qalmalı oldu və çox yoruldu- ğundan əsnədi. -Kralın hüzurunda əsnəmək mövcud qayda-qanuna ziddir, -deyə monarx irad tutdu. Bunu sənə qadağan edirəm. -Bu məndən asılı deyil, -deyə balaca şahzadə pərt halda cavab verdi. Uzun səyahət etmişəm, yatmamışam... -Onda sənə əmr edirəm, əsnə! -kral ona dedi. Neçə illərdən bəri əsnəyən adam görməmişəm. Əsnəmək mənim üçün maraqlı və əyləncəlidir. Hə!, yenə əsnə. Əmr edirəm sənə. -Mən çəkinirəm... Daha əsnəyə bilmərəm...-balaca şahzadə qıpqırmızı qızardı. -Hm! hm! -kral dilləndi. Onda sənə əmr edirəm hərdən əsnə, hərdən də əsnəmə.... Əsəbi görünən kral bir az dodaqaltı donquldandı.

Бірақ та Кішкентай ханзада сапарға дайындалып болған соң кәрі патшаның көңілін қалдырғысы келмегендіктен былай деді: - Егер ұлы мәртебелі тақсыр өз бұйрықтары әр кез бұлжымай орындалғанын қаласа, маған ақылға сиярлықтай әмір берер еді. Мәселен, ол маған бір мезет те кідірмей жолға шығуға бұйыруына болар еді. Меніңше қолайлы жағдай туып тұрған сияқты... Патша үн қатпағандықтан, Кішкентай ханзада біраз кідіріп қалды да, сосын бір күрсініп қойып, жолға аттанып кетті. - Мен сені елші қылып тағайындаймын, - деп патша артынан асығыс айқайлап жіберді. Оның түрі қарсылық атаулыға төзбестей еді. «Үлкендер осы қызық халық» деп ойлады Кішкентай ханзада.

But the little prince, having finished his preparations, would not trouble the old monarch: “If your majesty wished to be obeyed punctually,” she might give me a reasonable order. She could order me, for example, to leave before one minute. It seems to me that the conditions are favorable … “ The king having replied nothing, the little prince hesitated at first, then, with a sigh, took the departure. “I make you my ambassador,” then hastened to cry the king. He had an air of authority. Great people are very strange, the little prince said to himself, during his journey.

Kichkina shahzoda yo`lga ravona bo`lmoqchi ediyu, lekin keksa hukmdorni xafa qilishni istamasdi. - Agar a'lo hazratlari amr-farmonlarining so`zsiz bajarilishini xohlasalar, - dedi u, - u holda, menga hozir oqilona farmoyish berishlari lozim. Masalan, siz menga bir lahza ham hayallamay yo`lga tushishni buyurishingiz mumkin. Sezishimcha, buning uchun nihoyat qulay shaft- sharoit muvjud... Qirol indamadi. Kichkina shahzoda xiyla kutib turdi-da, asta xo`rsinib, yo`lga tushdi. - Seni elchi qilib tayinlayman! - deb qichqirdi qirol uning ortidan shosha-pisha. Shu tobda u go`yo umrida gapini birov ikki qilmagandek mamnun va xotirjam ko`rinardi. «G`alati xalq-da, bu kattalar», deb qo`ydi Kichkina shahzoda o`zicha, davom etarkan.

Küçük prens kararını vermişti, ama yaşlı kralı incitmeyi de hiç istemiyordu. “ Sayın kralım, eğer emirlerinize derhal uyulmasını istiyorsanız, o halde uygulanabilir emirler vermelisiniz. Örneğin, bir an önce gitmemi emredebilirsiniz. Bence koşullar buna çok uygun.” Kral hiçbir şey söylemeyince, küçük prens bir an tereddüt etti, sonra oradan ayrıldı. Kral arkasından :” Seni büyükelçi yapacağım! Diye seslendi. Ses tonundaki otorite duyulmaya değerdi doğrusu... Küçük prens : “ Şu büyükler çok tuhaf “ dedi kendi kendine ve yoluna devam etti.

شاھزادىنىڭمۇ قېرى پادىشاھنى ئوڭايسىزلاندۇرغۇسى يوقكەن. شۇڭا دەرھال پادىشاھقا مۇنداق دەپتۇ: - ئالىيلىرى، پەرمانىمنى دەرھال بەجا كەلتۈرسۇن دېسىلە، يەنە بىر قېتىم مۇۋاپىق پەرماندىن بىرنى چۈشۈرسىلە. مەسىلەن، بىر مىنۇتقىچى بۇ يەردىن كەتكىن، دېسىلە. مېنىڭچە مۇشۇنداق پەرماننىڭ ۋاقتى كەلدى. پادىشاھ ئۈندىمەپتۇ. شاھزادە بىردەم جىمىپ كەتكەندىن كېيىن، ئۇلۇغ كىچىك تىنىپ قويۇپتۇ – دە، كەتمەكچى بولۇپ قەدەم ئاپتۇ. - مەن سېنى باش ئەلچىلىككە تەيىنلىدىم، - دەپتۇ پادىشاھ ھاكىمىيىتىنى نامايەن قىلىپ. شاھزادە يولدا كېتىۋېتىپ ئۆز – ئۆزىگە: «چوڭلار ئەجەب غەلىتە كېلىدىكەن!» دەپتۇ.

Balaca şahzadə yola hazırlığını qurtarsa da qoca monarxı məyus da etmək istəmədi. O, dedi: -Əgər əlahəzrət buyruqlarının dəqiq yerinə yetirilməsini istəyirsə, onda mənə ağıllı və tədbirli əmrlər verə bilərdi. Məsələn, mənə əmr edə bilərdi bir dəqiqədən gec olmayaraq yola düşüm. Məncə yola çıxmaq üçün şərait də əlverişlidir... Kralın cavab verməməsi balaca şahzadəni çaş-baş saldı, ani tərəddüddən sonra köksünü ötü- rərək yola düşdü. -Səni səfir təyin edirəm, - kral onun arxasınca ucadan tələm-tələsik dedi. O, kralın etirazı ilə barışmayaraq şahanə bir görkəm aldı. "Bu böyük adamlar çox qəribədir" -balaca şahzadə yoluna davam edərək öz-özünə dedi.

XII Келесі планетада маскүнем тұратын. Кішкентай ханзада бұл жерде көп тұрақтамаса да зор уайымға салынды: - Сен не істеп отырсың? – деп сұрады ол маскүнемнен. Ол келгенде маскүнем бір үймек боп бос бөтелкелер мен тағы бір топ толы бөтелкелердің алдында үнсіз отыр екен. - Ішіп отырмын, - деп жауап берді маскүнем мұңды түрмен. - Не үшін ішесің? – деп сұрады Кішкентай ханзада. - Ұмыту үшін. - Нені ұмыту үшін? – деді оны аяп кеткен Кішкентай ханзада. - Ұялатынымды ұмыту үшін, - деп, басын салбырата шынын айтты маскүнем. - Неден ұяласың? – деп сұрады, оған қол ұшын бергісі келіп кеткен Кішкентай ханзада. - Ішкеннен ұяламын! – деп маскүнем сөзін аяқтады да, үнсіздікке біржолата батып кетті. Не айтарын білмей абдырап қалған Кішкентай ханзада әрі қарай жол тартты. Жол бойы ол: «Үлкен кісілер шынында да өте таңғаларлық жандар» деп ойлады ішінен.

XII The next planet was inhabited by a drinker. This visit was very short, but she plunged the little prince into a great melancholy: ” What are you doing here ? He said to the drinker, whom he found installed in silence before a collection of empty bottles and a collection of full bottles. “I drink,” replied the drinker, with a lugubrious air. “Why do you drink?” Asked the little prince. “To forget,” replied the drinker. - To forget what? Inquired the little prince, who already pitied him. “To forget that I am ashamed,” confessed the drinker, lowering his head. “Shame on what? Inquired the little prince who wished to succor him. “Shame on you to drink! Finished the drinker, who locked himself up in silence. And the little prince left, puzzled. “Big people are definitely very bizarre,” he told himself during the trip.

XII Keyingi sayyorada piyonista yashardi. Kichkina shahzoda u yerda ko`p bo`lmadi, biroq shu qisqa vaqt ichidayoq yuragi g`ash tortib chiqdi. U sayyoraga qadam go`yganida, piyonista oldidagi bo`sh va to`la shishalar safiga jimgina tikilib o`tirardi. - Nima qilyapsan? - deb suradi Kichkina shahzoda. - Ichyapman, - dedi piyonista xo`mrayib. - Nega? - Unutmoqchiman. - Nimani? - deb so`radi Kichkina shahzoda piyonistaga rahmi kelib. - Shu ishimning uyatligini, - dedi piyonista tan olib va boshini quyi soldi. - Qaysi ishing? - deb so`radi Kichkina shahzoda boyoqishga yordam berishni jon-dilidan istab. - Ichishim uyat! - dedi piyonista va qaytib og`iz ochmadi. Anchadan so`ng Kichkina shahzoda lol-u hayron bo`lib, tag`in yo`lga tushdi. «Ha, shubhasiz, kattalar juda-juda g`alati xalq», deb xayolidan kechirdi yo`lida davom etarkan.

XII Üçüncü gezegende bir ayyaş yaşıyordu. Bu ziyareti çok kısa sürmüş, ama küçük prensi derinden etkilemişti. Ayyaş adam masada sessizce oturuyordu. Masanın üzerinde bir kısmı dolu, bir kısmı boş bir sürü şişe vardı. Küçük prens:” Burada ne yapıyorsunuz?” diye sordu. “ İçki içiyorum “ diye yanıtladı adam kederli bir biçimde. “ Neden içki içiyorsunuz?” “Unutmak için.” Küçük prens adamın durumuna üzülmüştü. “ Neyi unutmak için? “ “ Utandığımı “ diye yanıtladı adam. Yardım etmek isteyen küçük prens, “ Neden utandığınızı? “dedi. “ İçki içmekten “ diye yanıtladı ve tam bir sessizliğe gömüldü ayyaş adam. Küçük Prens yoluna devam etti. Çok şaşkındı. “ Büyükler gerçekten de, gerçekten de çok tuhaflar “ dedi kendi kendine.

ئون ئىككىنچى يەنە بىر يۇلتۇرزدا بىر زابوي تۇرىدىكەن. شاھزادە ئۇ يەردە ئۇزاق تۇرماپتۇ. ئۇ يەردىكى پېشكەللىكلەر ئۇزۇن زامانلارغىچە شاھزادىنىڭ قەلبىنى ئازابلاپتۇ. - نېمە قىلىۋاتىسىز؟ - زابويغا ئۇچرىغان شاھزادە شۇنداق سوراپتۇ. زابوي خېلى كۆپ ھاراق بوتۇلكىسىنىڭ يېنىدا ئازابلانغان ھالدا ئولتۇرغان ئىكەن. بوتۇلكىلارنىڭ بەزىلىرى قۇرۇق، بەزىلىرى لىققىدە ھاراق ئىكەن. - ھاراق ئىچىۋاتقىنىمنى كۆرمىدىڭمۇ؟ - نېمىشقا ھاراق ئىچىسىز؟ - ئۇنتۇپ كېتىش ئۈچۈن. - نېمىنى ئۇنتۇپ كەتمەكچىسىز؟ - شاھزادىنىڭ زابويغا سەل ئىچى ئاغرىپ قاپتۇ. - ئۆزۈم قىلغان نومۇسلۇق ئىشلارنى ئۇنتۇپ كەتمەكچىمەن، - دەپتۇ زابوي بېشىنى ساڭگىلاتقىنىچە. - نېمىدىن نومۇس قىلىسىز؟ - شاھزادىنىڭ زابويغا ياردەم قولىنى سۇنغۇسى كەپتۇ. - ھاراق ئىچكىنىمدىن. زابوي ئۇ گېپىدىن كېيىن شاھزادىگە بىر ئېغىزمۇ گەپ قىلماپتۇ. شاھزادە يەنە گاراڭ ھالدا يولغا چىقىپتۇ. «بۇ چوڭلارنى چۈشەنمەك نېمىدېگەن تەس!» دەپتۇ ئۇ يولدا كېتىۋېتىپ.

XII Növbəti planetdə bir əyyaş məskunlaşmışdı. Bu ziyarət çox çox qısa oldu, lakin, balaca şahzadəni həddindən artıq məyus etdi: -Balaca şahzadə bu planetə ayaq basanda onun qarşılaşdığı ilk adam elə bu əyyaş oldu. Bu içki düşkünü ətrafına düzülmüş dolu və boş şüşə kolleksiyalarının arasında səssiz-səmirsiz oturmuşdu. Balaca şahzadənin "Sən burada nə edirsən?" sualına əyyaş hüznlü bir görkəmlə: -İçirəm, -deyə, cavab verdi. -Niyə içirsən? -balaca şahzadə yenə soruş-Unutmaq üçün, -əyyaş cavab verdi. -Nəyi unutmaq üçün? -deyə balaca şahzadə mülayim səslə soruşdu. Onun əyyaşa yazığı gəldi. -Utandığımı unutmaq üçün, başını aşağı salaraq, içki düşkünü etiraf etdi. Biçarə əyyaşa kömək etmək arzusu ilə balaca şahzadə soruşdu: -Nədən utanırsan? -İçməyimdən utanıram, -deyə əyyaş sorğu-suala birdəfəlik son qoydu və dərin bir sükuta büründü. Gördüklərindən pərt olmuş və karıxmış balaca şahzadə ordan da çıxıb getdi. Yol gedə-gedə öz-özünə fikirləşirdi: "Böyüklər doğrudan da çox, lap çox qəribə adamlardır".

Іскер адам оның тыныштық бермесін ұқты да: - Кей кезде аспанда көрінетін миллиондаған майда заттар, - деді. - Шыбындар ма? - Е, жоқ, майда жылтырақ нәрселер. - Бал арасы ма ? - Жоқ, ол емес. Жалқауларды қиялға батыратын кішкентай алтын түстес нәрселер. Мен болсам жалқау емеспін! Менің қиялдауға уақытым жоқ. - Е, жұлдыздар ма? - Тура солай. Жұлдыздар. - Бес жүз миллион жұлдызды не қыласың? - Бес жүз миллион алты жүз жиырма екі мың жеті жүз отыз бір. Мен байсалды жанмын, дәлдікті ұнатамын. - Осы жұлдыздармен не істемекшісің? - Не істемекшімін? - Иә. - Ештеңе. Мен оларды иемденемін. - Сен жұлдыздарды иемденесің бе? - Иә. - Мен бір патшаға жолығып едім, ол... - Патшалар иемденбейді. Олар патшалық құрады. Бұл істің мәні басқа. - Ал саған жұлдыздарды иемденудің не керегі бар? - Бай болу үшін керек. - Бай болған не үшін керек? - Басқа біреу тауып алған жұлдыздарды сатып алу үшін.

The businessman understood that there was no hope of peace: “Millions of these little things that one sees sometimes in the sky. - Flies ? - But no, little things that shine. - Bees ? - But no. Little golden things that make the idlers laugh. But I am serious! I do not have time to daydream. “Ah! stars ? - That’s right. Stars. “And what do you do with five hundred million stars?” - Five hundred and one million six hundred and twenty-two thousand seven hundred and thirty-one. I am serious, I am precise. “And what do you do with these stars?” - What do I do with it? - Yes. - Nothing. I own them. - You got the stars? - Yes. “But I’ve already seen a king who-” - Kings do not possess. They “reign” over. It is very different. “And what is the use of possessing the stars?” - It’s good for me to be rich. “And what does it cost you to be rich?” - To buy other stars, if someone finds them. “

Korchalon odam javob bermasa qutulmasligini payqadi. - Besh yuz million bu, haligi... bor-ku har zamonda osmonda ko`rinib qoladigan. - Nima ekan u, pashshami? - E, yo`g`-e bor-ku kichkina, yaltiroq... - Arimi? - Yo'g'-e! Mitti-mitti, tilladek charaqlaydi, istagan tentak unga boqishi bilan xayoli qochib ketadi. Men jiddiy odamman. Xayol surishga aslo vaqtim yo`q. - Ha, yulduzlarmi? - E, topding, yulduz. - Besh yuz million yulduz, degin? Nima qilasan ularni? - Besh yuz million-u olti yuz yigirm.a ikki ming yetti yuz o`ttiz bitta. Men jiddiy odamman, aniqlikni yoqtiraman. - Xo`sh, shuncha yulduzni nima qilasan? - Nima qilasan, deysanmi? - Ha. - Hech narsa qilmayman. Men ularga egalik gilaman, xolos. - Yulduzlarga egalik qilasanmi? - Ha. - Lekin men yo'lda bir qirolni ko‘rdim, u... - Qirollar hech kimga egalik qilolmaydi. Ular faqat hukmronlik qiladi. Bu butunlay boshqa narsa. - Yulduzlarga egalik qilishning senga nima keragi bor? - Boy bo`lish uchun-da, nimaga bo`lardi. - Boy bo`lishning nima keragi bor? - Boy bo`lish, kimdir yangi yulduzlarni kashf etsa, ularga ham egalik qilish uchun kerak.

İş adamı bu sorudan kurtulamayacağını anlamıştı. “ Gökyüzünde gördüğün şu küçük nesneler.” “ Sinekler mi? “ “ Hayır. Parıldayan küçük nesneler.” “ Arılar mı? “ “ Yoo, hayır. Tembel insanları boş hayallere sürükleyen şu altın renkli küçük şeyler. Ama benim boş hayallere harcayacak vaktim yok. Ben önemli bir adamım.“ “ Ah, anladım. Yıldızlardan söz ediyorsunuz.” “ Evet yıldızlar.” “ Peki beş yüz milyon yıldızı ne yapıyorsunuz?” “ Beş yüz milyon değil! Beş yüz bir milyon, altı yüz yirmi iki bin otuz bir tane.” “ Pekala. Ne yapıyorsunuz onları? “ “ Ne mi yapıyorum? Hiçbir şey. Onlara sahibim.” “ Yıldızlara mı? “ “ Evet.” “ Ama karşılaştığım kral da onlara...” “ Kralların hiçbir şeyi yoktur. Onlar sadece yönetirler. Bu çok farklı bir şey.” “ Peki yıldızlara sahip olmak sizin ne işinize yarıyor?” “ Beni zengin yapıyor.” “ Peki zengin olunca ne oluyor?”

سودىگەر شۇندىلا بۇ سوئالغا جاۋاب بەرمەي تۇرۇپ قۇلىقىنىڭ ئارام تاپمايدىغانلىقىنى ھېس قىپتۇ. - شاكىچىك، نۇرغۇن كىچىك نەرسىلەرنى بەزىدە ئاسماندىن كۆرەلەيمىزغۇ؟ - چىۋىننى دەمسىز؟ - ياق، ياق، ئۇلار جىمىرلاپلا تۇرىدۇ، جىمىرلاپ... - ھەرىمۇ؟ - ئەمەس، ئىشى يوقلار دائىم ئۇنىڭغا قاراپ خىيال سۈرىدىغانچۇ. ئەلۋەتتە، مېنىڭ ئۇنداق خىياللارنى سۈرۈشكە چولام يوق. مەن بەك ئالدىراش ئۆتىدىغان ئادەم. - ھە، يۇلتۇزلارمۇ؟ - تاپتىڭ، دەل شۇ. - ئەمىسە سىز بەش يۈز بىر مىليون يۇلتۇزنى نېمە قىلماقچى؟ - بەش يۈز بىر مىليون ئالتە يۈز يىگىرمە ئىككى مىڭ يەتتە يۈز ئوتتۇز بىر، مەن سانلارنىڭ ناھايىتى توغرا بولۇشىنى تەلەپ قىلىمەن. باشتا دېمىدىممۇ، مەن ناھايىتى ئەستايىدىل، سوغۇققان ئادەممەن. - بۇ يۇلتۇزلارنى نېمە قىلماقچى ئىدىڭىز؟ - نېمە قىلماقچى دەمسەن؟ ھىم... ھېچنېمە قىلمايمەن. ئۇلارنىڭ ھەممىسى مېنىڭ، شۇڭا ئۇلارنى ساناۋاتىمەن. - يۇلتۇزلار سىزنىڭمۇ؟ - توغرا! - ئەمما مەن بىر پادىشاھ تونۇيمەن، ئۇ... - پادىشاھ دېگەننىڭ ھېچنېمىسى بولمايدۇ، ئۇلار يۇلتۇزلارغا ھۆكۈمرانلىق قىلىشنىلا بىلىدۇ. بۇ ئىگىلىۋېلىشقا قەتئىي ئوخشىمايدۇ. - ئەمسە سىز ئۇلارنى ئىگىلىۋېلىپ نېمە قىلماقچى؟ - كاتتا باي بولىمەن. - ئاندىنچۇ؟ - ئەگەر يېڭىدىن بايقالغان يۇلتۇزلار بولسا، دەرھال ئۇلارنى سېتىۋالىمەن.

Biznesmen başa düşdü ki, balaca şahzadənin suallarına cavab verməsə rahatlığı olmayacaq. -Bəzən səmada görünən milyonlarla balaca-balaca şeylər. -Milçək? -Canım yox ey, parıldayan balaca şeylər. -Arı? -Yox, yox. Tənbəlləri xəyala daldıran qızılı rəngli balaca şeylər. Mən isə, mən ciddi adamam. Mənim xəyala dalmağa vaxtım yoxdur. -Hə! Tapdım. Ulduzları deyirsən? -Elədir ki, var. Ulduzlar. -Beş yüz milyon ulduz sənin nəyinə gərəkdir axı? -Beş yüz bir milyon altı yüz iyirmi iki min yeddi yüz otuz bir. Mən ciddi adamam, dəqiq olmağı sevirəm. -Bu ulduzlar sənin nəyinə gərəkdir? -Nəyimə gərəkdr? -Bəli. -Heç nəyimə. Mən sadəcə onların sahibiyəm. -Sən ulduzların sahibisən? -Bəli. -Mən bir kral gördüm, o da... -Krallar nəyəsə sahib olmurlar. Onlar hökmranlıq edirlər. Onlar idarə edirlər. Bunlar tamamilə müxtəlif şeylərdir. -Ulduzlara sahib olmağın sənə xeyri nədir? -Xeyri odur ki, mən varlanıram, zəngin oluram. -Bəs varlanmaq nəyinə lazımdır? -Yeni kəşf olunan ulduzları almaq üçün varlı olmaq mənə lazımdır.

Кішкентай ханзаданың көңіл қоюға тұрарлықтай нәрселер туралы ойы ересек адамдардың ойынан мүлдем басқаша болатын. - Меніңше, - деді ол тағы да, менің күн сайын суарып тұратын гүлім бар. Менің меншігімде апта сайын мұржасын тазалап тұратын үш жанартауым бар. Сөніп қалғанын да тазалаймын. «Сақтықта қорлық жоқ» деген. Менің иемденуім жанартауларым үшін де, гүлдерім үшін де пайдалы. Ал жұлдыздарға сенен түсер пайда жоқ. Іскер адам аузын ашып еді, бірақ аузына сөз түспеді. Кішкентай ханзада болса бірден жолға аттанып кетті. «Үлкендер шынында да ғажап жандар» деп ойлады ол жол бойы.

The little prince had very different ideas about the serious things of the ideas of the grown- up. “I,” he said again, “have a flower that I water every day. I have three volcanoes that I shake every week. For I also sweep away the extinct one. We never know. It is useful to my volcanoes, and it is useful to my flower, that I possess them. But you are not useful to the stars … “ The businessman opened his mouth but found no answer, and the little prince left. “The grown-ups are definitely quite extraordinary,” he said simply to himself during the journey.

Nima jiddiy, nima nojiddiy - buni Kichkina shahzoda kattalar singari emas, o'zicha tushunardi. Mening feruza gulim bor, uni har kuni ertalab sug`oraman, - dedi u. Uchta vulqonim bor, har haftada ularni tozalab turaman. Bittasi so`ngan, uni ham tozalayman, har ehtimolga qarshi. Gulimga ham, vulqonlarimga ham mening ularga egalik qilishimdan naf bor. Yulduzlarga esa sening egaligingdan zig`irdek ham naf yo`q... Korchalon nimadir demoqchi bo`lib og`iz juftladi-yu, biroq javob topolmadi. Kichkina shahzoda yo`liga jo`nadi. «Yo`q, kattalar chindan ham nihoyatda antiqa xalq», deya soddalik bilan ko`nglidan kechirdi u yo`lida davom etarkan.

Küçük prensin önem verdiği şeyler büyüklerinkinden çok farklıydı. “Sahip olduğum bir çiçek var ve ben onu her gün sularım “ dedi küçük prens. “Üç tane yanardağım var, onları da her hafta temizlerim. Sönmüş yanardağı hiç ihmal etmem. Kim bilir, belki bir gün o da yanabilir. Bu yaptıklarım, sahip olduğum şeyler için yararlıdır. Ama sizin yıldızlara hiçbir yararınız yok.” İş adamı konuşmak üzere ağzını açtı, ama söyleyecek hiçbir şey bulamadı. Küçük prens de kendi yoluna devam etti. “Büyükler, “ dedi “ kesinlikle çok tuhaflar.”

خەيرلىك ئىشقا قارىتا شاھزادىنىڭ ئۆز كۆز – قارىشى بار ئىكەن. - مېنىڭ بىر گۈلۈم بار ئىدى، ھەر كۈنى ئۇنى سۇغۇرۇپ تۇراتتىم. ئۈچ يانار تېغىممۇ بار ئىدى، ھەر ھەپتىدە ئۇلارنى راۋانلاشتۇرۇپ تۇراتتىم. ھەتتا پارتلىمايدىغان ئۆچۈك يانار تېغىمنىمۇ دائىم ئادالاپ تۇراتتىم. گۈل ۋە يانار تاغلارنى ئىگىلەش بىلەن بىرگە ئۇلارغا شۇنچە كۆپ ئىشلارنى قىلىپ بېرەلەمدىكەنمەن؟ بىراق سىزنىڭ يۇلتۇزلارغا ھېچ بىر پايدىڭىز يوقكەن. سودىگەر گەپ قىلالماي قاپتۇ. شاھزادە يەنە سەپىرىنى داۋاملاشتۇرۇپتۇ. «چوڭلارنى ھېچ چۈشەنگىلى بولمايدىكەن» دەپتۇ ئۇ.

Balaca şahzadənin ciddi şeylər haqqında fikirləri, böyüklərin fikirlərindən tamamilə fərqli idi. -O yenidən sözə başladı: -Mənim bir gülüm var. Hər gün onu sulayıram. Mənim üç vulkanım var. Hər həftə onları təmizləyirəm. Hələ sönmüş vulkanı da. Bilmək olmaz. Hər şey ola bilər. Mənim onlara sahib olmağımın həm gülə, həm də vulkanlara xeyri var. Sən isə, ulduzlar üçün zərrə qədər də olsa faydalı deyilsən. Biznesmen ağzını açdı ki, nəsə desin, lakin cavab üçün söz tapa bilmədi. Balaca şahzadə isə səyahətini davam etdirmək məqsədilə yola düzəldi. "Böyüklər, tamamilə qəribə adamlardır" - deyə o, sadəlövhlüklə düşündü.

Ол шырағын қайта жақты. Кішкентай ханзада одан көз алмай тұрып, нұсқауына осыншама адал шырақшыны жақсы көріп кетті. Оның есіне күннің батуын тамашалау үшін өзінің орындығын жылжытып күнді қуалап жүретін кездері түсіп кетті. Ол досына көмектескісі келді: - Сен білесің бе? Мен сені қалаған кезіңде демалдырудың тәсілін білемін... - Мен үнемі демалғым келеді, - деді шырақшы. Адам жұмысына адал, сонымен қатар жалқау да бола алмайды ғой. Кішкентай ханзада сөзін былай деп сабақтады: - Сенің планетаңның кішкентайлығы сонша, үш қадам аттасаң болғаны оны түгел айналып шығасың. Әрдайым, күннің көзінде қалу үшін, сен асықпай жүріп отырсаң болғаны. Тыныстап алғың келгенде, сен жүре бер... сонда күн қалағаныңша шығып тұра береді. - Бұдан келіп-кетер пайда шамалы екен, - деді шырақшы. - Менің өмірде ең жақсы көретінім – ұйықтау. - Амал нешік, жолың болмады, - деді Кішкентай ханзада. - Амал жоқ, - деді шырақшы. - Қайырлы күн! Сөйтті де шырағын сөндірді.

And he reignited his lamppost. The little prince looked at him and he loved this lighter who was so faithful to the instructions. He remembered the sunsets that he himself once went looking for, drawing his chair. He wanted to help his friend: “You know … I know a way to rest when you want …” “I always want,” said the lighter. For one can be both faithful and lazy. The little prince continued: “Your planet is so small that you go around it in three strides. You only have to walk slowly to stay in the sun. When you want to rest you will walk … and the day will last as long as you want. “It does not help me much,” said the lighter. What I like about life is sleeping. “It’s not lucky,” said the little prince. “No luck,” said the lighter. Hello. “ And he put out his street lamp.

U shunday deb yana chiroqni yoqdi. Kichkina shahzoda charog`bonga tikilib qoldi. Ahdiga sodiq bu odam unga hammadan ko`ra ko`proq yoqqan edi. Bir paytlar o'zining quyosh botishini yana bir marta tomosha qilish uchun kursichani nari-beri surib yurganlari yodiga tushib ketdi-yu, bu yangi do`stiga yordam bergisi keldi. Menga qara, - dedi u charog`bonga, bir bor: sen xohlagan paytingda dam olishing mumkin, faqat... Mening doim dam olgim keladi, - dedi charog`bon. Ahdga sodiq qolib ham dangasa bo`lish mumkin-da, axir! Sening sayyorang shunchalik kichkinaki, - deb davom etdi Kichkina shahzoda, uch hatlab uni aylanib chiqishing mumkin. Bilasanmi, shunday tezlik bilan yurishing kerakki, quyosh hamisha sen tarafda lozim. Oachon dam olging kelsa, ketaverasan, ketaverasan... Shunda kunning uzunligi sen xohlagancha davom etadi. E, buning foydasi kam, - dedi charog`bon. - Men dunyoda hamma narsadan ham uyquni yaxshi ko`raman. Unda, ahvoling chatoq, - dedi Kichkina shahzoda achinib. Ahvolim chatoq, - deb tasdiqladi charog`bon. Salom. Shunday deb tag'in chiroqni o`chirdi.

Lambayı yeniden yaktı. Onu izlerken, bu lamba yakıcısını sevmeye başladığını fark etti küçük prens. Görevine ne kadar da bağlıydı. Kendi gezegeninde, sandalyesini birkaç adım ilerleterek izlediği günbatımlarını hatırladı birden. Dostuna yardımcı olmak istedi. “Biliyor musun, “ dedi “ istediğin zaman dinlenmeni sağlayacak bir yol biliyorum ben.” “Bunu hep isterim” dedi lamba yakıcısı. İnsan hem görevine bağlı, hem de tembel olabilir. Tıpkı bu lamba yakıcısı gibi. Küçük prens konuşmasını sürdürdü: “ Gezegenin çok küçük. Neredeyse üç uzun adımda bütün çevresini dolaşabilirsin. Uygun bir hızla yürüdüğünde, istediğin kadar güneşte kalabilirsin. Yani dinlenmek istediğinde yürürsün. Böylece gün istediğin kadar uzun sürer.” “Ama bunun bana pek yararı olacağını sanmıyorum” dedi lamba yakıcısı. “Hayatta tek istediğim şey uyumak.” “İşte bu şanssızlık.”dedi küçük prens. “Evet şanssızlık. Günaydın.” Ve lambayı tekrar söndürdü.

- چىراغچى يەنە يول چىرىغىنى يېقىپتۇ. شاھزادىنىڭ بۇيرۇققا بۇنچىلىك ساداقەتمەنلىك بىلەن ئەمەل قىلىدىغان چىراغچىغا ياردەم بەرگۈسى كەپتۇ. - مېنىڭ بىر ئامالىم بار، - دەپتۇ شاھزادە، - سىز قاچان ئارام ئالىمەن دېسىڭىز شۇ چاغدا ئارام ئالالايسىز. - مەن ئارام ئالسامكەن دەيمەن، - دەپتۇ چىراغچى. ھەم بۇرچىنى ئادا قىلغىلى، ھىم ئارام ئالغىلى بولىدىغان ئىشقا كىممۇ قىزىقمىسۇن. شاھزادە گېپىنى داۋاملاشتۇرۇپتۇ: - سىزنىڭ بۇ يۇلتۇزلىرىڭىز بەكلا كىچىككەن، ئۈچ قەدەم ماڭسىلا بىر ئايلىنىپ چىققىلى بولىدىكەن. سىز پەقەت ئاستا مېڭىپ بەرسىڭىزلا دائىم كۈننى كۆرەلەيسىز. ناۋادا ئارام ئېلىشنى ئويلىسىڭىز، مۇشۇنداق توختىماي مېڭىپ بەرسىڭىزلا بولدى، كۈندۈزنى قانچىلىك بولسۇن دېسىڭىز، شۇنچىلىك بولىدۇ. - بۇنىڭ ماڭا كۆپ ياردىمى تېگىشى ناتايىن، چۈنكى مېنىڭ ئەڭ تەقەززا بولۇۋاتقىنىم ئۇيقۇ. - ئۇنداقتا ئامال يوقكەن. - ھەقىقەتەن ئامال يوق، خەيرلىك سەھەر.

O yenidən öz fənərini yandırdı. Balaca şahzadə fənərçiyə baxdı və göstərişə belə sadiq, əmrə belə müntəzir olan fənərçini ürəkdən sevdi. O əvvəllər Günəşin qürub et-məsinə baxmaq üçün stulunu bir yerdən başqa yerə sürüşdürdüyünü xatırladı. O, dostuna kömək etmək məqsədilə fənərçiyə dedi: -Bura bax... Sənə elə bir yol deyəcəm, istədiyin vaxt dincələ biləcəksən... Fənərçi dedi: -Mən həmişə istirahət etmək arzusunda-yam. Çünki sözə sadiq ola-ola, eyni zamanda tən bəllikdə etmək olar. Balaca şahzadə davam etdi: -Sənin planetin o qədər balacadır ki, üç addıma onu dolana bilərsən. Sən elə asta-asta yeriməlisən ki, həmişə günəş səmtində qala-san. Dincəlmək istəyəndə fasiləsiz yeri... O zaman gün istədiyin qədər uzanar. -Bu mənim üçün o qədər də böyük fayda verməyəcək, - fənərçi qeyd etdi. - Mənim həyatda ən çox xoşladığım şey yatmaqdır. Balaca şahzadə dedi: - Onda sənin işin fənadır. Fənərçi balaca şahzadənin fikri ilə razılaşdı: - Bəli, işim pisdir. Bəxtim gətirmir. Salam. O, küçə fənərini söndürdü.

XV Алтыншы планета одан он есе үлкен планета еді. Мұнда қалың кітаптар жазатын қарт кісі тұратын. Кішкентай ханзаданы көре салысымен ол: - Мінеки, зерттеушінің дәл өзі келді! – деп айқайлап жіберді. Кішкентай ханзада ентігін басу үшін орындыққа отыра кетті. Қаншама жолдарды басынан өткерді десеңші! - Қай жақтан келе жатырсың? – деп сұрады одан қарт кісі. - Мынау не қылған қалың кітап? – деді Кішкентай ханзада. – Сіз мұнда немен айналысасыз? - Мен географпын, - деді қарт кісі. - Георграф деген кім? - Ол – теңіздердің, өзендердің, қалалардың, таулар мен шөлдердің қайда орналасқанын білетін ғалым. - Неткен қызық! – деді Кішкентай ханзада. – Мінеки, бұл - нағыз кәсіп! Сосын географтың планетасын көзбен шолып шықты. Ол осыншама сәулетті планетаны бұрын-соңды көрмеген еді. - Сіздің планетаңыз өте әдемі екен. Мұхиттар бар ма? - Оны білмедім, - деді географ. Кішкентай ханзада көңілі қалыңқырап: - Ал таулар ше? – деп сұрады. - Оны білмеймін, - деді географ. - Ал қалалар, өзендер мен шөлдер ше? - Оны да біле алмадым, - деді географ. - Сіз географ емессіз бе?! - Дәл солай, - деді географ, -бірақ мен зерттеумен айналысатын саяхатшы емеспін. Мен зерттеушілерге зәрумін. Қалаларды, өзендерді, тауларды, теңіздерді, мұхиттар мен шөлдерді географ санамайды ғой. Географ – тым маңызды адам, оның сандалып жүргені жараспас. Ол өзінің кеңсесінен шықпайды. Ол осында зерттеушілерді қабылдайды. Географ оларға сұрақ қойып, олардың көрген-білгендерін қағазға түсіреді. Ал егерде олардың ішіндегі кейбіреуінің айтқандары қызықтау көрінсе болғаны, географ сол зерттеушінің адамшылық қасиеттерін тексеріске алады. - Оның қажеті не? - Зерттеуші өтірік айтса, география кітаптарына зиян келтіреді. Ішкіш зерттеуші де соның қатарына жатады. - Неге? – деп сұрады Кішкентай ханзада. - Өйткені маскүнемдердің көзіне бәрі қосарланып көрінеді. Сонда географ бір ғана таудың орнына екеу деп жазып қоюы мүмкін. - Мен сондай біреуді танушы едім, - деді Кішкентай ханзада, - Одан жақсы зерттеуші шықпас, - еді. - Ол да мүмкін. Сонымен, зерттеушінің адамгершілігі мықты болып шықса, онда оның ашқан жаңалығын тексеріске алады. - Барып көре ме? - Жоқ. Ол қиындау болады-ау. Оның орнына зерттеушіге дәлелдер келтіруін талап етеді. Мысалы, асқар тауды тапқан болса, үлкен-үлкен тастар әкелуі шарт.

XV The sixth planet was a planet ten times larger. It was inhabited by an old gentleman who wrote enormous books. “Here! Here is an explorer! Cried he, when he perceived the little prince. The little prince sat down on the table and breathed a little. He already had traveled so much ! ” Where do you come from ? Said the old gentleman. - What is this big book? Said the little prince. What are you doing here ? “I am a geographer,” said the old gentleman. “What is a geographer?” “He is a scientist who knows where the seas, rivers, cities, mountains and deserts are. “That is very interesting,” said the little prince. It’s finally a real job! And he cast a glance around him on the geographer’s planet. He had never seen a planet so majestic. “It is very beautiful, your planet. Are there oceans ? “I can not know,” said the geographer. “Ah! (The little prince was disappointed.) And mountains? “I can not know,” said the geographer. “And cities and rivers and deserts?” “I can not know it either,” said the geographer. “But you are a geographer! “That’s right,” said the geographer, “but I am not an explorer. I absolutely lack explorers. It is not the geographer who will count cities, rivers, mountains, seas, oceans and deserts. The geographer is too important to stroll. He does not leave his office. But he receives the explorers there. He interrogates them, and takes note of their memories. And if the memories of one of them seem interesting to him, the geographer makes investigate the morality of the explorer. - Why this ? “Because an explorer who lies would cause catastrophes in the books of geography.” And also an explorer who would drink too much. - Why this ? Said the little prince. “Because drunks see double.” Then the geographer would note two mountains, where there is only one. “I know somebody,” said the little prince, who would be a bad explorer. - It’s possible. So when the morality of the explorer seems good, an inquiry is made into his discovery. - We will see ? - No. It’s too complicated. But the explorer is required to provide evidence. If, for example, the discovery of a large mountain is required, it is required to bring large stones. “

XV Oltinchi sayyora avvalgisidan o'n barobar katta edi. Unda yostiqdek-yostiqdek kitoblar yozadigan chol yashardi. Ana buni qarang-a! Sayyoh keldi! - deb xitob qildi u Kichkina shahzodani ko`rib. Kichkina shahzoda nafas rostlash uchun stol yoniga o`tirdi. Benihoya ko`p yo'l yurib obdan charchagan edi u! Qayerdansan? - deb so`radi chol. Bu katta kitobingiz nimasi? - deb so`radi Kichkina shahzoda. - Bu yerda nima qilib o`tiribsiz? Men geografman, dedi chol. Geograf degani nima? Bu degani - daryo-yu dengizlarning, shahar va toglarning, cho'l-u biyobonlarning qayerda joylashganini biladigan odam. E, zo'r ekan! - dedi Kichkina shahzoda. - Chindan ham, mana buni haqiqiy ish desa arziydi! U shunday deb geografning sayyorasiga nazar tashladi. U umrida hech qachon bunday katta sayyorani ko`rmagan edi. Sayyorangiz judayam chiroyli ekan, - dedi u. - Ayting-chi, okeanlar bormi bu yerda? Bunisini bilmadim, - dedi geograf. E-e, dedi Kichkina shahzoda hafsalasi pirbo'lib. -Tog` bormi, tog'? - Bilmayman, - dedi geograf. Shaharlar, daryolar, sahrolar-chi? Buniyam bilmayman. Axir siz geografsiz-ku! Bo'lmasa-chi! dedi chol vigor bilan. – Gap shunda-da: men sayyoh emas, geografman. Menga sayyohlar juda-juda yetishmaydi. Chunki shaharlar, daryo-yu toglar, dengiz-u okeanlarni, chol-u biyobonlarni geograflar hisoblab qayd etmaydi. Geograf - bu katta odam, uning sang`ib yurishga vaqti yo`q. U o`z kabinetidan chiqmaydi, ammo sayyohatchilarni qabul qilib, ularning hikoyalarini yozib oladi. Agar ularning birortasi qiziciroq voqeani aytib bersa, geograf hujjat to'plab, shu sayyohning bama'ni odammi yoki betayinligini tekshiradi. Nima uchun? Chunki sayyoh aldab uydirmalarni so`ziagan bolsa, geografiya darsliklari chalkashib ketadi-da. Agar u ko`proq ichadigan bolsa, tashvish ortdi, deyaver. Nega? Negaki, piyonistalarning ko`ziga hamma narsa ikkita bolib ko`rinadi. Uning gapiga ishonib, geograf bitta tog`ni ikkita deb yozib qo`yishi mumkin. Men bir odamni bilardim... Undan yomon sayyoh chiqardi, - deb qo`ydi Kichkina shahzoda. Bolsa bordir. Xo`sh, shunday qilib, agar sayyoh bama'ni odam bolib chiqsa, keyin uning kashfiyoti tekshiriladi. Qanday tekshiriladi? Borib ko`rib kelinadimi? E, yo`q. Bu judayam murakkab ish. Shunchaki, sayyohdan kashfiyotini tasdiglaydigan ashyoviy dalil talab etiladi, xolos. Masalan, agar u ulkan bir tog`ni kashf etgan bo`lsa, undan katta-katta xarsangtoshlarni olib kelib ko`rsatishi kerak.

XV Altıncı gezegen beşincinin tam on katı büyüklüğündeydi. Burada sayfalar dolusu kitap yazan yaşlı bir beyefendi yaşıyordu. “Hey bakın! İşte bir kaşif!” diye bağırdı küçük prensi görünce. Masanın başına oturduğunda soluğunun kesildiğini fark etti küçük prens. Uzun bir yoldan geldiği anlaşılıyordu. “Nereden geliyorsun?” diye sordu yaşlı adam. Küçük prens onun sorusunu duymaksızın: “Bu kalın kitap nedir? Burada ne yapıyorsunuz?” dedi. “Ben coğrafyacıyım.” “Coğrafyacı ne demek?” “Coğrafyacı denizlerin, nehirlerin, şehirlerin, dağların ve çöllerin yerlerini bilen kişidir.” “Bu gerçekten çok ilginç” dedi küçük prens. “Gerçek bir mesleğiniz var.” Sonra da coğrafyacının gezegenini çabucak gözden geçirdi. Daha önce hiç bu kadar güzel bir gezegen görmemişti. “Gezegeniniz çok güzel. Burada hiç okyanus var mı?” “Bunu öğrenmeye fırsatım olmadı” dedi coğrafyacı. Küçük prens hayal kırıklığına uğramıştı. “Peki hiç dağ bar mı?”dedi. “Üzgünüm ama bunu da yanıtlayamayacağım.”ü “Peki şehirler, nehirler ve çöller?” “Bunu da bilmiyorum” dedi coğrafyacı. “Ama siz bir coğrafyacısınız!” “Elbette. Ama ben bir kaşif değilim. Gezegenimde hiç kaşif yok. Şehirlerin, dağların, okyanusların ve çöllerin sayısını öğrenmek coğrafyacının işi değildir. Bir coğrafyacı vaktini etrafta dolaşarak harcamaz. Onun daha önemli işleri vardır. Bürosundan asla ayrılmaz, ama kaşiflerle görüşür. Onlara sorular sorar ve yaptıkları yolculuklarda neler gördüklerini öğrenir. Bunları not eder. İlgisini çeken bir şeyle karşılaştığında ise, kaşifin karakteriyle ilgili bir test yapılmasını ister.” “Ama neden?” “Çünkü yalan söyleyen bir kaşif coğrafyacının kitabının adını lekeler. Çok fazla içki içen bir kaşif de öyle.” “Ama neden? “ diye sordu küçük prens. “Çünkü sarhoşlar her şeyi çift görürler. Sonuç olarak, gerçekte bir tane dağ varken, coğrafyacı defterine iki tane not eder.” “Ben böyle birini tanıyorum” dedi küçük prens. “Ondan hiç de iyi bir kaşif olmazdı.” “Evet, bu mümkündür. Kaşifin karakteri yeterince iyi de olsa, yaptığı keşifle ilgili bir araştırma daha istenir.” “Yani birisi bu keşfi kontrol mü eder?” “Hayır. Bunu yapmak çok zor olurdu. Ama kaşiften yaptığı keşfi kanıtlaması istenir. Örneğin büyük bir dağ keşfettiğinde, oradan birkaç tane taş getirmesi gerekir.”

ئون بەشىنچى ئالتىنچى يۇلتۇز چىراغپاي تۇرىدىغان يۇلتۇزدىن ئون ئىككى ھەسسە چوڭ بولۇپ، ئۇنىڭدا توم – توم كىتابلارنى يازىدىغان قېرى بىر ئەپەندى تۇرىدىكەن. شاھزادىنىڭ كەلگىنىنى كۆرۈپ ئۇ بار ئاۋازىدا مۇنداق دەپتۇ: - ۋاي! ئېكىسپىدىتسىيەچىدىن بىرسى كەپتۇغۇ! شاھزادە بەك ئۇزاق يول يۈرگەنلىكتىن ھاسىرىغىنىچە ئۇنىڭ ئۈستىلىنىڭ قېشىغا كېلىپ ئولتۇرۇپتۇ. - نەدىن كېلىشىڭ؟ شاھزادە: - نېمانداق يوغان كىتاب بۇ! بۇ يەردە نېمە ئىش قىلىۋاتىسىز؟ - مەن دېگەن جۇغراپىيەشۇناس. - جۇغراپىيەشۇناس دېگەن نېمە ئىش قىلىدۇ؟ - ھىم... جۇغراپىيەشۇناس دېگەن قەيەردە دېڭىز. قەيەردە دەريا، قەيەردە شەھەر، قەيەردە تاغ، قەيەردە قۇملۇق بارلىقىنى بىلىدىغان ئالىملار. - قىزىقارلىقكەن، ئاخىرى تۈزۈك بىر كەسىپ بىلەن شۇغۇللىنىدىغان ئادەمنى ئۇچراتتىم. شاھزادە جۇغراپىيەشۇناس ئەپەندىنىڭ يۇلتۇزىغا قاراپتۇ. بۇ يەر بەك كۆركەم بولۇپ، شاھزادە سەپەر جەريانىدا مۇنداق يۇلتۇزنى كۆرۈپ باقمىغان ئىكەن. - سىزنىڭ يۇلتۇزىڭىز ھەقىقەتەن بەك چىرايلىقكەن، ئۇنىڭدا دېڭىز بارمۇ؟ - بىلمەيمەن. جۇغراپىيەشۇناس بىلمەيمەن دېگەچكە شاھزادە ھەيران قاپتۇ. - ئۇنداقتا تاغلار بارمۇ؟ - بىلمەيمەن. - ئۇنداقتا شەھەرلەر، دەريالار، قۇملۇقلارچۇ...؟ - ئۇنىمۇ بىلمەيمەن. - ھە؟! سىز جۇغراپىيەشۇناس ئىدىڭىزغۇ؟ - شۇنداق مەن جۇغراپىيەشۇناس، ئېكىسپېدىتسىيەچى ئەمەسمەن. قول ئاستىمدا بىرمۇ ئېكىسپېدىتسىيەچىم يوق. جۇغراپىيەشۇناسلارنىڭ ۋەزىپىزى سىرتقا چىقىپ شەھەر، دەريا، تاغ – دېڭىز ۋە قولتۇق دېگەنلەرنى ساناپ چىقىش ئەمەس، ئۇلار سىرتلارغا چىقىپ ئايلىنىپ كىرگۈدەك ۋاقتىمۇ يوق مۇھىم ئىشلار بىلەن شۇغۇللىنىدىغان ئادەملەر. جۇغراپىيەشۇناس ئىشخانىسىدىن ئايرىلسا بولمايدۇ. ئۇ ئىشخانىسىدا تۇرۇپ ئېكىسپېدىتسىيەچىنىڭ دەپ بەرگەنلىرىنى ئاڭلىشى ۋە خاتىرىلىشى كېرەك. بۇ بەك مۇھىم، ناۋادا ئۇ مەلۇم بىر ئېكىسپىدېتسىيەچىنىڭ دېگەنلىرىدىن گۇمانلىنىپ قالسا، ئالدى بىلەن ئاشۇ ئېكىسپىدېتسىيەچىنىڭ ئەخلاقىنى تەكشۈرۈپ كۆرۈش لازىم. - نېمىشقا؟ - چۈنكى ئېكىسپېدىتسىيەچىنىڭ يالغانچىلىقى ئۇنىڭ جۇغراپىيەشۇناسلىق ھەققىدىكى كىتابىنى تۈزۈشىگە ئاپەت ئېلىپ كېلىدۇ. ئەگەر ھاراقكەش ئېكىسپېدىتسىيەچى بولسا تەكشۈرۈشتىن ئۆتكۈزمەي قەتئىت بولمايدۇ. - بۇ يەنە نېمە ئۈچۈن؟ - چۈنكى ھاراقكەشكە نەرسىلەر دائىم قوش كۆرۈنىدۇ. مەلۇم بىر يەردە بىر تاغ بولسىچۇ، ھاراقكەش «ئۇ يەردە ئىككى تاغ بار» دەپ تۇرۇۋالىدۇ. - مەن بىر ھاراقكەشنى تونۇيمەن، ناۋادا ئۇ بىر ئېكىسپېدىتسىيەچى بولۇپ قالسا، ئەڭ ناچار ئېكىسپېدىتسىيەچى بولاتتىكەن. - بۇ تۇرغانلا گەپ. ناۋادا ئېكىسپىدېتسىيەچىنىڭ پەزىلىتىدە مەسىلە يوقلىقى تەكشۈرۈپ ئېنىقلانسا، ئاندىن ئۇنىڭ بايقىشى ھەققىدە تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىلىدۇ. - ئۆزىڭىز بېرىپ تەكشۈرەمسىز؟ - ياق! ئۇنچىلىك قىلىپ كېتىشنىڭ ھاجىتى يوق. ئېكىسپېدىتسىيەچى دەلىللەپ بېرەلىسىلا بولدى. مەسىلەن، ئۇ بىرەر چوڭ تاغنى كۆرگەن بولسا، چوقۇم بىر نەچچە يوغان تاشنى ئالغاچ كېلىپ پاكىت قىلىشى كېرەك.

XV Altıncı planet əvvəlkindən on dəfə böyük idi. Bu planetin sakini qoca bir cənab idi. O, qalın-qalın kitablar yazırdı. O, balaca şahzadəni görüb ucadan dedi: - Hələ bir baxın! Budur tədqiqatçı! Balaca şahzadə nəfəsini dərmək üçün stolun üstündə oturdu. O, uzun-uzadı o qədər səyahət etmişdi ki! -Sən hardan gəlirsən?, - deyə yaşlı Cənab ondan soruşdu. -Siz burada nə edirsiz? Bu qalın kitab nədir? - deyə balaca şahzadə suala sualla cavab verdi. Nə işlə məşğul olursunuz? -Mən coğrafiyaşünasam, - qoca cənab cavab verdi. -"Coğrafiyaşünas" nədir? -Alimdir, dənizlərin, çayların, şəhərlərin, dağların və səhraların harda yerləşdiyini bilən alim. Balaca şahzadə dedi: -Bu, çox maraqlıdır. Bax bu əsil peşədir! Sonra isə, o, ətrafına, coğrafiyaşünasın planetinə ötəri bir nəzər saldı. O, hələ indiyə kimi belə əzəmətli planet görməmişdi. Balaca şahzadə əlavə etdi: -Sizin planetiniz çox gözəldir. Burda okeanlar necə, varmı? -Mən onu bilə bilmərəm, -deyə, coğrafiyaşünas cavab verdi. -Ah! (alaca şahzadə məyus olmuşdu). Bəs dağlar? -Onu da bilə bilmərəm, - coğrafiyaşünas de-di. -Bəs şəhərlər, çaylar, səhralar necə? -Bunları də bilə bilmərəm, -coğrafiyaşünas dedi. -Bəs siz axı coğrafiyaşünassız! -Elədir, -coğrafiyaşünas təsdiq etdi, -lakin, mən tədqiqatçı deyiləm. Mənim bir nəfər də ol-sun tədqiqatçım yoxdur. Şəhərlərin, çayların, dağların, dənizlərin, okeanların və səhraların hesabını coğrafiyaşünas aparmamalıdır. Coğrafiyaşünas mühüm peşə sahibidir. Onun avaralanmağa vaxtı yoxdur. O, öz kabinetindən demək olar ki, çıxmır. Oradaca tədqiqatçıları qəbul edir. O, onları sorğu-sual edir və onların de-diklərini qeyd edir. Əgər tədqiqatçılardan hər hansı birinin danışdıqları coğrafiyaşünasın ma-rağına səbəb olsa, onda coğrafiyaşünas həmin tədqiqatçının əxlaqı ilə bağlı yoxlama aparır, onun təmiz adam olub-olmamasını öyrənir, -Bu yoxlama nəyə görədir? -Ona görədir ki, tədqiqatçı yalan demiş olsa, onda coğrafiya kitabları fəlakət kitabları olacaq. Çox içən tədqiqatçı da həmçinin, bu da bəd-bəxtlikdir. -Nə səbəbə? - deyə balaca şahzadə soruş-du. -Çünki əyyaşın gözünə bir şey iki görünür. Onda coğrafiyaşünas da bir dağı iki dağ kimi qeyd etmək məcburiyyətində qalacaq. Bir yer-də cəmi bir dağ olduğu halda onu iki qeyd edəcək. Balaca şahzadə dedi: -Mən bir nəfər tanıyırdım, o pis tədqiqatçı idi. -Ola bilər. Deməli, əgər tədqiqatçının əxlaqı təmizdirsə, onun kəşfi üzərində yoxlama aparılır. -Yoxlamanı necə aparırlar? Gedib yerindəcə baxıb yoxlayırlar? -Yox. Bu çox mürəkkəb işdir. Tələb olunur ki, tədqiqatçı əşyayi-dəlil gətirsin. Məsələn, əgər söhbət böyük bir dağın kəşfindən gedirsə, həmin dağdan böyük daşlar gətirilməsi tədqi qatçıdan tələb olunur.

Бұл оның ең алғаш рет өкінішке бой алдырған кезі болатын. Бірақ ол қайта беки түсіп: - Маған қайда сапар шегуге кеңес берер едіңіз? – деп сұрады ол. - Жер планетасына баруды, - деп жауап берді географ. - Оның жақсы даңқы шыққан... Сөйтіп, Кішкентай ханзада гүлі туралы ойларға шомған бойы жолға аттанып кетті.

This was his first movement of regret. But he resumed his courage: “What do you advise me to visit?” He asked. “Planet Earth,” replied the geographer. She has a good reputation … “ And the little prince went away, thinking of his flower.

Shundagina u tark etilgan guliga behad achinib ketdi, dilini g`ussa chulg`adi. Ammo shu ondayoq jur'atini to'plab: Endi men qayoqqa borsam ekan, nima maslahat berasiz? - deb so`radi. Yer degan bir sayyora bor, shunga borib ko`r, -deb javob berdi geograf. - Uning nufuzi chakki emas... Kichkina shahzoda yo'lga tushdi, ammo fikr-yodi sayyorasida qolgan yolg`izgina gulda edi.

İlk kez pişmanlık duymuştu küçük prens. Ama cesaretini yeniden toplayarak: “Şimdi bana nereye gitmemi önerirsiniz? Diye sordu. “Dünyaya,” dedi coğrafyacı, ”çok ünlü bir gezegendir. Ve bir yandan çiçeğini düşünerek, yoluna devam etti küçük prens.

ئاندىن شاھزادە غەيرەتكە كېلىپ مۇنداق دەپ سوراپتۇ: - سىزچە مەن قەيەرگە بېرىپ باقسام بولار؟ - يەرشارىغا باردىن. يەرشارى دېگەن بەك داڭدار يۇلتۇز. شاھزادە ئۆزىنىڭ ئاشۇ گۈلىنى ئويلىغاچ يولغا چىقىپتۇ.

Balaca şahzadə tək qoyub gəldiyi gül üçün ilk dəfə təəssüfləndi. Lakin birdən-birə cəsarə-tə gələrək müsahibindən soruşdu: -Mənə haranı ziyarət etməyi məsləhət görürsünüz? -Yer planetini, -deyə coğrafiyaşünas cavab verdi. Onun yaxşı şöhrəti var... Balaca şahzadə fikirli halda yola düşdü, la kin onun fikri öz planetində tək-tənha qoyub gəldiyi gülün yanında idi.

"XVIII Кішкентай ханзада шөл даланы көлденеңінен кесіп өтті. Жолында тек бір шоқ гүлден басқа ештеңе кездестірмеді. Үш тал қауызы ғана бар жоқтан жоғары бір гүл ғана... " - Қайырлы күн! – деді оған Кішкентай ханзада. - Қайырлы күн! – деді гүл. - Адамдарды қай жақтан табуға болады? – деп ізетпен сұрады Кішкентай ханзада. Бір күні керуеннің көшіп бара жатқанын көрген гүл: - Адамдар ма ? Менің ойымша, жер бетінде алты, әйтпесе жетіге жуық адам болуы керек. Оларды осыдан бірнеше жылдар бұрын байқап қалғанмын. Бірақ адамдарды қайдан табуға болатынын кім білсін. Оларды жел айдап жүреді. Олардың тамырлары болмаған соң қиын ғой. - Қош бол, - деді Кішкентай ханзада. - Қош бол, - деді гүл.

"XVIII The little prince crossed the desert and met only a flower. A flower with three petals, a flower of nothing at all …" “Good morning,” said the little prince. “Good morning,” said the flower. - Where are the men ? The little prince asked politely. The flower, one day, had seen a caravan pass: ” Men ? There are, I believe, six or seven of them. I saw them years ago. But you never know where to find them. The wind sends them rambling. They lack roots, they are very embarrassed. “Good-bye,” said the little prince. “Adieu,” said the flower.

XVIII Kichkina shahzoda sahroni kesib o`tdi-yu, hech kimni uchratmadi. Yolda faqat nimjongina, rangpar bir gulga duch keldi. Salom, dedi Kichkina shahzoda. Salom, - deb javob qaytardi gul. Odamlar qayoqda? - deb muloyim ohangda so`radi Kichkina shahzoda. Kunlarning birida yonginasidan (Alb ketayotgan karvonga gulning ko`zi tushgan edi. Odamlar deysanmi? Ha-a... Ular, chamasi, beshtami-oltita edi. Men ularni ko`p yil burun ko`rgan edim, ammo ularni qayerdan izlash kerakligini bilmayman. Shamoldek uchib yurishadi, ildizi yo`q ularning, shuning uchun ham topish qiyin. - Xayr, yaxshi qol, dedi Kichkina shahzoda. - Xayr, - dedi gul.

XVIII Küçük prens çölde yürüdüğü süre içinde sadece tek bir çiçekle karşılaştı. Bu çiçeğin taç yaprakları çık azdı. Önemsiz bir çiçekti bu. “Günaydın” dedi küçük prens. “Günaydın” diye yanıtladı çiçek. “İnsanlar nerede?” diye sordu küçük prens kibarca. Bu çiçek insanları ömründe sadece bir kez görmüştü. O da, çölden bir kervanın içindeki insanlardı. “İnsanlar mı? İnsanlarla yıllar önce karşılaşmıştım. Yedi-sekiz taneydiler. Ama onların nerede olduklarını kimse bilemez. Rüzgarla birlikte dolaşır dururlar. Kökleri yoktur insanların. Bu yüzden de bir yere bağlanamazlar.” “Hoşça kal” dedi küçük prens. “Hoşça kal” dedi çiçek.

ئون سەككىزىنچى قۇملۇقتىن ئۆتۈپ كېتىۋېتىپ شاھزادىگە ئانچە كۆزگە چېلىقىپ كەتمەيدىغان بىر تال ئۇچراپ قاپتۇ، بۇ گۈلنىڭ ئۈچ تال بەرگى باركەن. - ياخشىمۇسىز؟ - دەپتۇ شاھزادە سالام بېرىپ. - ياخشىمۇسىز؟ - دەپتۇ گۈل. - سىزدىن بىر ئىشنى سورىۋالسام، ئادەملەر نەدىدۇ؟ - شاھزادە تۈزۈت بىلەن سوراپتۇ. گۈل ئۇزۇن زامانلار ئىلگىرى بۇ يەردىن ئۆتكەن بىر كارۋاننى كۆرگەن ئىكەن، شۇڭا مۇنداق دەپتۇ: - ئادەملەرنى دەمسىز؟ مېنىڭچە ئالتە يەتتىسى بارغۇ دەيمەن، ئۇلارنى بىر نەچچە يىل ئىلگىرى كۆرگەن ئىدىم، ھازىر شامال نەلەرگە ئۇچۇرۇپ كەتتى بىلمەيمەن. ئادەم دېگەننىڭ يىلتىزى بولمايدىكەن، بۇنىڭدىن ئۆزلىرىمۇ بەك ئازابلىنىدىكەن. - خەير – خوش، - دەپتۇ شاھزادە. - خوش...

XVIІI Balaca şahzadə səhranı başdan-başa keçdi, yolda vur-tut yalnız bircə gülə rast gəldi. Bu, üç ləçəkdən başqa heç nəyi olmayan təmtəraqsız adi bir gül idi... -Salam, - deyə şahzadə onu ədəb-ərkanla salamladı. -Salam, - deyə gül ona cavab verdi. -Bəs hardadır adamlar?, - deyə balaca şahzadə nəzakətlə soruşdu. Gül, günlərin bir günü bir karvan keçdiyini görmüşdü: -Adamlar ? Hə, yadımdadır. Mənə elə gəlir ki, onlar ya altı, ya da yeddi nəfər idi. Mən on-ları neçə il bundan əvvəl görmüşəm. Amma, bilmirəm onları neçə tapmaq olar. Külək onları idarə edir, əsdiyi səmtə aparır. Onların kökləri olmadığından çox əziyyət çəkirlər. -Əlvida, - balaca şahzadə dedi. -Əlvida, - gül dedi.