KAZ Қазақ
– Қошеке, мына аңшы терісін сыпырып әкеткен қасқырдың басы мен сүйектерін көрдің бе? – дейді. Қошқар өлген қасқырдың денесінен шошып, досына еш нәрсе айта алмады.
Теке:
– Мұның бір керегі болады, – деп, қасқырдың басын қошқардың жалпақ құйрығының үстіне таңып береді. Екеуі тағы да жүріп кетеді.
Қап-қараңғы түн болады. Айналаның бәрі тау-тас, қалың тоғай. Тек Ақырын аттаған қошқар мен текенің өз аяқтарының тықыры, өз жүректерінің дүрсілі ғана естілгендей. Осылай қорқа, жан-жақтарына алаңдай жүріп келе жатқан екеуі алаңдағы жанған отты айнала отырған бір топ қасқырдың үстінен шығады. Енді қашып кетуге болмайды, қасқырлар сезіп қалады.
Теке қошқар досына:
– Қорықпа, мынау басты осы жерге қойып кет те менің артымнан ере бер, – деп, ілгері батыл аттап басып, от айнала шоқиып-шоқиып отырған қасқырлардың ортасына жетіп келеді.
– Ассалаумаликум, – дейді, теке оттың дәл жанына жайланып отыра беріп. Қорыққан қошқар текенің артын ала тұрып қалады. Қасқырлар таң-тамаша қалып, мейілінше қуанысып, бір-біріне қарап, жымыңдай мәз болып, күлісіп:
– Құдай сендерді біздің ортамызға қалай айдап әкелді десейші? – дейді қасқырдың бір арланы. Теке бұлардың енді бас салғалы отырған ыңғайын байқаса да сыр білдірместен:
– Иә, дәм айдап, сендерге қонаққа келдік. Сендер әрдайым қой етіне құштар болсаңдар, Құдай әмірі бойынша, енді біз қасқыр етіне құштар болдық, – дейді. Қасқырлар тағы да бір-біріне аң-таң болып қарасып алады. Арлан тәкаппарлықпен:
– Ім! Ім! Қонақасыларың дайын ғой! – деп, кекете бастап еді, теке қорқып, қалтырап тұрған қошқар досына қарап:
– Бұлар бізге оңайлықпен қонақасы берер түрі жоқ көрінеді. Анау байлаудағы он бір қасқырдың біреуінің басын жұлып алып келші, мынау отқа үйтіп жейік, – дейді. Қошқар аяғын жайлап басып, тастап кеткен басқа қарай жүре береді. Мына сөзді естіген қасқырларда үрей қалмайды. Барлығы да қошқар кеткен жаққа алаңдап, қарай береді. Мен байқайыншы, – деп, бір-екеуі тайып тұрады. Біраздан соң:
– Әлгілер неге кешікті? – деп, тағы бір-екеуі жөнеледі.
ENG Ағылшын
– Ram, do you see that? It’s the skull and bones of a wolf that a hunter must have skinned.
The ram was so frightened by the sight that he couldn’t say a word.
– This might come in handy, – said the goat. He tied the wolf’s skull to the ram’s broad tail, and they continued on their way.
Night grew pitch-dark. Around them were only mountains and dense forest. The only sounds were their cautious steps and the loud beating of their own hearts.
Suddenly, they saw a group of wolves sitting around a fire in a clearing. There was no way to escape unnoticed now.
– Don’t be afraid, – whispered the goat to his friend. – Leave the head here and follow me.
Then he boldly stepped forward into the circle of wolves, sat calmly near the fire, and said:
– Peace be upon you.
The ram, trembling, stood behind him. The wolves were astonished and delighted, grinning at one another.
– Well, what a miracle! How did fate drive you right into our midst? – said one of the big wolves.
– Yes, – said the goat calmly. – It seems destiny brought us to your fire. You’ve always been fond of mutton, but by God’s will, now we crave wolf meat.
The wolves glanced at each other in confusion. The big one smirked arrogantly:
– Hmm, your dinner is already prepared, I suppose.
The goat, pretending not to notice the mockery, turned to the trembling ram and said:
– It seems they’re not eager to serve us their meal. Go fetch the head of one of those eleven wolves we tied up. Let’s roast it over the fire.
The ram stepped quietly toward the place where they had left the skull.
Hearing this, the wolves froze in fear, watching where the ram went. A few whispered:
– Let’s go check what’s going on, – and slipped away into the darkness.
After a while, the rest became uneasy.
– Why are they taking so long? – another asked and went after them.
OZB Өзбек
— Qosheke, mana bu ovchi terisini shilib ketgan bo‘rining boshi va suyaklarini ko‘rdingmi? — deydi. Qo‘chqor o‘lgan bo‘rining tanasidan cho‘chib, do‘stiga hech narsa deya olmadi.
Taka:
— Buning bir koriga yaraydi, — deb, bo‘rining boshini qo‘chqorning yalpoq quyrug‘i ustiga bog‘lab beradi. Ikkalasi yana yo‘lga tushadi.
Qop-qorong‘u tun bo‘ladi. Atrof tog‘-tosh, qalin to‘qayzor. Faqatgina oqista qadam tashlayotgan qo‘chqor va takaning o‘z oyoq tovushlari va yurak dukillashigina eshitilgandek edi. Shunday qilib, qo‘rqa-pisa, har tomonga alanglab kelayotgan ikkalasi maydonda yonayotgan olov atrofida o‘tirgan bir to‘da bo‘rining ustidan chiqib qolishadi. Endi qochib ketishning iloji yo‘q, bo‘rilar sezib qolishadi.
Taka do‘sti qo‘chqorga:
— Qo‘rqma, mana bu boshni shu yerga qo‘yib ket-da, mening ortimdan ergashaver, — deb, dadil qadam tashlab ilgari yuradi va olov atrofida g‘uj-g‘uj bo‘lib o‘tirgan bo‘rilarning o‘rtasiga yetib keladi.
— Assalomu alaykum, — deydi taka olovning naq yoniga o‘rnashib o‘tirib. Qo‘rqqan qo‘chqor takaning ortidan joy oladi. Bo‘rilar hayron qolishadi, juda quvonib, bir-biriga qarab jilmaygancha:
— Xudo sizlarni bizning o‘rtamizga qanday haydab keldi-ya? — deydi bo‘rilarning bir arloni (yo‘lboshchisi). Taka ularning hozir tashlanishga shay turganini sezsa-da, sir boy bermasdan:
— Ha, nasib etib, sizlarnikiga mehmon bo‘lib keldik. Sizlar har doim qo‘y go‘shtiga mushtoq bo‘lsangizlar, Xudoning amri bilan endi biz bo‘ri go‘shtiga mushtoq bo‘ldik, — deydi. Bo‘rilar yana hayratlanib bir-biriga qarashadi. Arlon kibr bilan:
— Hm! Hm! Mehmonnavozligimiz (taomingiz) tayyor-ku! — deb masxara qila boshlagan edi, taka qo‘rqib qaltirab turgan qo‘chqor do‘stiga qarab:
— Bular bizga osonlikcha taom beradigan ko‘rinmaydi. Anavi bog‘liq turgan o‘n bitta bo‘rining birontasining boshini uzib olib kel-chi, mana bu olovda kuydirib (pishirib) yeymiz, — deydi. Qo‘chqor oyog‘ini ohista bosib, tashlab ketgan bosh tomon yuradi. Bu so‘zni eshitgan bo‘rilarda vahima uyg‘onadi. Hammasi qo‘chqor ketgan tomonga alanglab qarayverishadi.
— Men bir ko‘ray-chi, — deb bir-ikkitasi juftakni rostlaydi. Birozdan so‘ng:
— Haligilar nega kechikdi? — deb yana bir-ikkitasi ketib qoladi.
TUR Түрік
“Koç kardeş, şu avcının derisini yüzüp götürdüğü kurdun başını ve kemiklerini gördün mü?” diye sormuş. Koç, ölü kurdun bedeninden ürkmüş, arkadaşına hiçbir şey söyleyememiş.
Teke: “Bunun bir faydası olacak,” demiş ve kurdun başını koçun geniş kuyruğunun üzerine bağlamış. İkisi yine yola düşmüşler.
Zifiri karanlığında bir gece olmuş. Etraf hep dağlar, taşlar, sık bir orman. Sadece yavaşça adım atan koç ile tekenin kendi ayak sesleri, kendi yüreklerinin atışı duyuluyormuş sanki. Böyle korka korka, dört bir yana bakınarak yürürken, ovada yanan bir ateşin etrafında oturan bir grup kurdun üzerine çıkmışlar. Artık kaçıp gitmek mümkün değil, kurtlar hemen sezerdi.
Teke koç arkadaşına: “Korkma, bu başı buraya bırak da benim arkamdan gel,” demiş ve cesurca öne atılarak, ateşin etrafında çömelmiş oturan kurtların ortasına kadar gelmiş. “Esselâmü aleyküm,” der ve teke ateşin tam yanına rahatça oturuverir. Korkmuş koç, tekenin arkasında durakalmış. Kurtlar şaşkınlık içinde kalmış, sevinçle birbirlerine bakışmış, gülerek mırıldanmışlar: “Tanrı sizi nasıl da bizim aramıza sürükleyip getirdi desene?” demiş kurtlardan bir arlan. Teke, onların şimdi saldırmaya hazırlandıklarını sezse de, hiç belli etmeden: “Evet, kısmet bizi sürükledi, size misafirliğe geldik. Siz her zaman koyun etine düşkün olursanız, Tanrı’nın emriyle, artık biz de kurt etine düşkün olduk,” demiş. Kurtlar yine şaşkınlıkla birbirlerine bakışmışlar. Arlan kibirle:
“Imm! Imm! Misafirliğiniz hazır galiba!” diye alay etmeye başlamış, teke korkudan titreyen koç arkadaşına bakmış da demiş ki: “Bunlar bize kolay kolay misafirlik verecek gibi görünmüyor. Şu bağlı olan on bir kurttan birinin başını koparıp getirsen, şunu ateşte pişirip yiyelim,” diye söylemiş. Koç yavaşça adım atarak, geride bıraktıkları başa doğru ilerlemiş. Bu sözü duyan kurtlarda korku kalmamış. Hepsi de koçun gittiği yöne doğru endişeyle bakıp durmuş. “Ben bir bakayım,” diye bir-iki tanesi kaybolmuş. Bir süre sonra: “Şunlar neden gecikti?” diye yine bir-iki tanesi daha gitmiş.
UIG Ұйғыр
– قوشقار ئاكا، مونۇ ئوچى تېرىسىنى سۈپىرىپ ئەكەتكەن بۆرىنىڭ بېشى بىلەن سۈيەكلىرىنى كۆردۈڭمۇ؟ – دەيدۇ. قوشقار ئۆلگەن بۆرىنىڭ تېنىسىدىن چۆچۈپ، دوستىغا ھېچ نەرسە <FR/>ئېيتالمىدى.
تېكە:
– مونۇنىڭ بىر كېرىگى بولىدۇ، – دەپ، بۆرىنىڭ بېشىنى قوشقارنىڭ <MS/>يالپاق قۇيرۇقىنىڭ ئۈستىگە تېڭىپ بېرىدۇ. ئىككىسى <FR/>يەنىمۇ مېڭىپ كېتىدۇ.
قاپ – قاراڭغۇ تۈن بولىدۇ. ئەتراپنىڭ بارلىغى تاغ – تاش، قېلىن چاتقاللىق. پەقەت ئاستا ئاتلانغان قوشقار بىلەن تېكىنىڭ ئۆز پۇتلىرىنىڭ تىقىرى، ئۆز يۈرەكلىرىنىڭ دۈپۈلدىشىلا ئاڭلانغاندەك. مۇشۇنداق قورقۇپ، يان – ياقلىرىغا ئەنسىرەپ يۈرۈپ كېلىۋاتقان ئىككىسى <MS/>مەيداندىكى يانغان ئوتنى ئايىنىپ ئولتۇرغان بىر توپ بۆرىلەرنىڭ ئۈستىدىن چۈشىدۇ. ئەمدى قېچىپ كېتىشكە بولمايدۇ، بۆرىلەر سېزىپ قالىدۇ.
تېكە قوشقار دوستىغا:
– قورقما، مونۇ باشنى مۇشۇ يەرگە قويۇپ كەتتە مېنىڭ كەينىمدىن ئەگىشىۋەر، – دەپ، بۇرۇنقىدەك باتۇرلۇق بىلەن قەدەم بېسىپ، ئوتنى ئايلىنىپ چوقچىيىپ – چوقچىيىپ ئولتۇرغان بۆرىلەرنىڭ ئوتتۇرىسىغا يېتىپ كېلىدۇ.
– ئەسسالامۇ ئەللەيكۈم، – دەيدۇ، تېكە ئوتنىڭ دەل يېنىغا جايلىشىپ ئولتۇرۇپ. قورققان قوشقار تېكېنىڭ كەينىدە تۇرۇپ قالىدۇ. بۆرىلەر تاڭ – تاماشا قىلىپ، بارىنچە خۇشال بولۇپ، بىر – بىرىگە قاراپ، ئىچىدە مەز بولۇپ، كۈلۈشۈپ:
– <MS/>خۇدايىم سىلەرنى بىزنىڭ ئارىمىزغا قانداق ئالداپ ئەكەلدى دېسەڭچۇ؟ – دېدى بۆرىنىڭ بىر ئەركىگى. تېكە بۇلارنىڭ ئەمدى باش سېلىشقا ئولتۇرغان پۇرسىتىنى بايقىسىمۇ سىر بىلدۈرمەستىن:
– ھە، <MS/>پۇراق يېتىلەپ، سىلەرگە <MS/>مېھمانغا كەلدۇق. سىلەر ھەر دايىم قوي گۆشىگە خۇشتار بولساڭلار، خۇدايىمنىڭ بۇيرۇقى بويىچە، ئەمدى بىز بۆرە گۆشىگە <FR/>خۇشتار بولدۇق، – دېدى. بۆرىلەر يەنىمۇ بىر – بىرىگە ھاڭ – تاڭ بولۇپ قارىشىپ قالىدۇ. ئەركىگى تەككەپۇرلۇق بىلەن:
– ھىم! ھىم! <MS/>مېھمان ئېشىڭلار تەييارغۇ! – دەپ، كۈلگەندەك باشلىغان ئىدى، تېكە قورقۇپ، كەينىدە تۇرغان قوشقار دوستىغا قاراپ:
– بۇلار بىزگە ئوڭايلىق بىلەن <MS/>مېھمان ئېشىنى بېرىدىغان تۈرى يوقتەك كۆرۈنىدۇ. ئەۋۇ بايلاقتىكى ئون بىر بۆرىنىڭ بىرىنىڭ بېشىنى يۇلۇپ ئېلىپ كەلگىنە، مونۇ ئوتقا قاقلاپ يەيلى، – دەيدۇ. قوشقار پۇتىنى ئاستۇ بېسىپ، تاشلاپ كەتكەن باشقا قاراپ كېتىدۇ. مونۇ سۆزنى ئاڭلىغان بۆرىلەردە خەۋپسىزلىك قالمايدۇ. بارلىغى قوشقار كەتكەن ياققا تەشۋىشلىنىپ، قاراۋېرىدۇ. مەن بايقاپ كۆرەيچۇ، – دەپ، بىر – ئىككىسى تايىنىپ تۇرىدۇ. بىر ئازدىن كېيىن:
– ئەۋۇلار نېمىگە كېچىكتى؟ – دەپ، يەنە بىر – ئىككىسى كېتىدۇ.
AZE Әзербайжан
“Qoç qardaş, o ovçunun dərisini soyub apardığı canavarın başını və sümüklərini gördünmü?” deyə soruşmuş. Qoç, ölü canavarın bədənindən ürkmüş, dostuna heç bir şey söyləyə bilməmiş. Təkə: “Bunun bir faydası olacaq,” demiş və canavarın başını qoçun geniş quyruğunun üzərinə bağlamış. İkisi yenə yola düşmüşlər. Zülmət qaranlığında bir gecə olmuş. Ətraf həmişə dağlar, daşlar, sıx bir meşə. Sadəcə yavaşca addım atan qoç ilə təkənin öz ayaq səsləri, öz ürəklərinin atışı duyulurmuş sanki. Belə qorxa-qorxa, dörd bir yana baxınaraq yeriyərkən, ovada yanan bir ocağın ətrafında oturan bir qrup canavarın üzərinə çıxmışlar. Artıq qaçıb getmək mümkün deyil, canavarlar dərhal sezərdi.
Təkə qoç dostuna: “Qorxma, bu başı buraya burax da mənim arxamdan gəl,” demiş və cəsarətlə önə atılaraq, ocağın ətrafında çöməlmiş oturan canavarların ortasına qədər gəlmiş. “Əssəlamü əleyküm,” deyər və təkə ocağın tam yanına rahatca oturuverər. Qorxmuş qoç, təkənin arxasında duruxalmış. Canavarlar təəccüb içində qalmış, sevinclə bir-birlərinə baxışmış, gülərək mırıldamışlar: “Tanrı sizi necə də bizim aramızda sürükləyib gətirdi desənə?” demiş canavarlardan bir arlan. Təkə, onların indi saldırmağa hazırlaşdıqlarını sezsə də, heç bəlli etmədən: “Bəli, qismət bizi sürüklədi, sizə qonaqlığa gəldik. Siz hər zaman qoyun ətinə düşkün olursunuzsa, Tanrının əmriylə, artıq biz də canavar ətinə düşkün olduq,” demiş. Canavarlar yenə təəccüblə bir-birlərinə baxışmışlar. Arlan qürurla: “Imm! Imm! Qonaqlığınız hazır yəqin ki!” deyə istehza etməyə başlamış, təkə qorxudan tir-tir əsən qoç dostuna baxmış da demiş ki: “Bunlar bizə asanlıqla qonaqlıq verəcək kimi görünmür. O bağlı olan on bir canavardan birinin başını qoparıb gətirsən, bunu ocaqda bişirib yeyək,” deyə söyləmiş. Qoç yavaşca addım ataraq, geridə buraxdıqları başa doğru irəliləmiş. Bu sözü eşidən canavarlarda qorxu qalmamış. Hamısı da qoçun getdiyi yönə doğru narahatlıqla baxıb durmuş. “Mən bir baxım,” deyə bir-iki tanəsi qeyb olmuş. Bir sürə sonra: “Bunlar niyə gecikdi?” deyə yenə bir-iki tanəsi daha getmiş.
