Корпустан іздеу

XXVI Құдықтың маңында қирап қалған ежелгі тас қабырғаның қалдығы бар еді. Келесі күні кешкісін жұмысынан қайтып келе жатқанда аяқтарын салбыратып тас қабырғаның үстінде отырған Кішкентай ханзадам алыстан көзіме түсті. Құлағым оның айтып жатқан сөзі шалынды: - Сонымен сенің есіңде қалғаны ма? – деп жатты ол. – Тіпті де бұл жер емес қой! Басқа бір дауыс жауап берген болар, өйткені ол былай деп тіл қатты: - Иә! Иә! Дәл сол күн, бірақ бұл жер емес...

XXVI There was, beside the well, a ruin of an old stone wall. When I returned from my work the next evening, I saw from afar my little prince sitting up there with his legs dangling. And I heard him speak: “So you do not remember?” he said. It’s not quite here! “ Another voice, no doubt, replied, for he replied, ” Yes ! Yes ! It’s the day, but it’s not here … “

XXVI Quduqdan sal narida ko'hna tosh qo'rg`onning vayronalari sacilanib qolgan edi. Ertasi oqshom ishni tugatib qaytarkanman, uzoqdan Kichkina shahzodaning choldevor ustida oyogIni osiltirib o`tirganini ko`rdim. Yaqinlashgach, ovozini ham eshitdim. Esingdan chiqdimi? derdi u. - Bu gap xuddi shu yerda boimagan edi-yu, lekin... Chamasi kimdir unga javob qaytarmoqda edi, chunk' shunday deb e'tiroz bildirdi: To`g`ri, bu gap bundan roppa-rosa bir yil avval bolgan edi, lekin boshqa joyda...

XXVI Kuyunun yanında eski, taş bir duvar yıkıntısı vardı. Ertesi akşam oraya geri döndüğümde, uzaktan, küçük prensimin bu duvarın üzerinde oturduğunu gördüm. Ayaklarını aşağı sarkıtmıştı. Şöyle diyordu: “Unuttun mu? Burası değildi.” Biriyle konuştuğu belliydi. “Evet, evet. Tam bu gün. Ama burası doğru yer değil.”

يىگىرمە ئالتىنچى قۇدۇقنىڭ يېنىدا بىر شور تام بار ئىدى. ئەتىسى كەچتە ئىشىمنى تۈگىتىپ يەنە كەلگىنىمدە، شاھزادە ئاشۇ تامدا ئىككى پۇتىنى ساڭگىلىتىپ ئولتۇرغان ئىكەن. ئۇنىڭ سۆزلەۋاتقانلىقىنى ئاڭلاپ قالدىم: - ئېسىڭىزدىن كۆتۈرۈلۈپ قاپتۇ – ھە؟ بۇ يەر ئەمەستى. ئېھتىمال مەن ئاڭلىيالمايدىغان باشقا بىر ئاۋاز ئۇنىڭ بىلەن پاراڭلىشىۋاتقاندەك بولسا كېرەك. لېكىن شاھزادە ئارقىدىنلا يەنە: - كۈنىغۇ خاتا ئەمەس، بىراق ئورنى خاتا بولۇپ قاپتۇ، - دېدى.

XXVI Quyunun yanında köhnə bir daş divarın dağılmış qalıqları var idi. Ertəsi gün axşam, işdən sonra onun yanına qayıdanda, uzaqdan balaca şahzadəmin divarın üstündə ayaqlarını sallayıb oturduğunu gördüm. Mən onun kiminləsə söhbət etdiyini eşitdim: -Deməli, sən o yeri xatırlamırsan? -o, deyir-di. O, tam dəqiqliyi ilə bura deyil! Şübhəsiz ki, kim isə ona cavab verdi, çünki balaca şahzadə etiraz etdi: -Yox! Yox! Həmin gün olmağına həmin gündür, lakin həmin yer bura deyil...

Мен қабырғаға дейін жақындап келдім. Көзіме әлі ештеңе түспеді. Сонда да, Кішкентай ханзада тағы да былай деді: - Әрине, Сен менің құмдағы ізім қай жерден басталатынын қара. Мені сол жерде күтсең болғаны. Бүгін түнде мен сонда боламын. Қабырғаға дейін жиырма қадам қалды, ал менің көзіме әлі ештеңе шалынбады. Кішкентай ханзада біраз үнсіздіктен соң тағы да былай деді: - Сенің уың күшті ме? Сен маған ұзақ азап шектірмейтініңе сенімдісің бе?

I continued my walk towards the wall. I did not see or hear anyone. Yet the little prince replied again: ” … Of course. You will see where my trace begins in the sand. You just have to wait for me. I’ll be there tonight. “ I was twenty meters from the wall and I still could not see anything. The little prince said again, after a silence: “You have good venom?” Are you sure you will not make me suffer for a long time?”

Qadamimni tezlatdim. Ammo devorning tagida zog‘ ham ko`rinmasdi. Biroq Kichkina shahzoda hamon kim bilandir gaplashib o`tirardi: Albatta-da. Mening izimni qumdan osongina topasan. Keyin kutib turgin, bugun kechasi men o'sha yerga kelaman. Devorning oldigacha yigirma qadamiar chamasi goldi, lekin men hanuz hech narsani ko'rmadim. Biroz jimlikdan so`ng Kichkina shahzoda: - Zaharing o`tkirmi o'zi? Ishqiiib, meni ko`p qiynamaysan-mi? - deb so'radi.

Ona doğru yürümeyi sürdürdüm, ama halen konuştuğu kişiyi ne görebiliyor, ne de duyabiliyordum. Küçük prens bir kez daha cevap verdi: “Evet, tabii. Ayak izlerimin nerede başladığını görürsün. Beni orada bekle. Bu gece orada olacağım.” Şimdi duvardan sadece yirmi metre uzaktaydım, ama hala hiçbir şey göremiyordum. Küçük prens yine konuştu: “Zehirin iyi bir zehir midir? Bana çok uzun süre acı çektirmeyeceğinden emin misin?”

گۇمانلانغان ھالدا ئەسكى تامغا يېقىنلاپ باردىم. لېكىن يەنىلا ھېچنېمىنى ئاڭلىيالمىدىم. سەل ئۆتكەندىن كېيىن شاھزادىنىڭ ئاۋازى يەنە ئاڭلاندى: - شۇنداق، قۇمدا مېنىڭ ئاياغ ئىزلىرىمنىڭ قەيەردىن باشلانغانلىقىنى كۆرەلەيسىز. مېنى مۇشۇ يەردە ساقلىشىڭىز يېتەرلىك. بۈگۈن كېچە بۇ يەردە بولىمەن. تامنىڭ يىگىرمە مېتىر نېرىسىدا ئىدىم، ئەمما يەنىلا ھېچ نەرسە كۆرەلمەيۋاتاتتىم. شاھزادە يەنە سۆزلىدى: - سىزنىڭ زەھىرىڭىز كۈچلۈكمۇ؟ مېنى بەك ئۇزاق قىينىمايدىغاندۇ – ھە؟

Mən divara tərəf tələsdim. Hələ də heç kimi görmürdüm və heç nə eşitmirdim. Bununla belə balaca şahzadə yenidən kimə isə cavab verdi: -Əlbəttə. Sən qumda mənim ləpirlərimin ha-radan başladığını görəcəksən. Sənə yalnız mə- ni orda gözləmək qalır. Bu gecə mən ora gələcəm. Mən divardan iyirmi metr aralı idim, lakin hələ də heç nə görmürdüm. Bir az sükutdan sonra balaca şahzadə yenə də soruşdu: -Zəhərin güclüdürmü? Əminsənmi ki, mən uzun müddət əzab çəkməyəcəyəm?

Мен тұрған жерімде қатып қалдым, ал жүрегім шым ете түсті. Бірақ әлі ештеңе түсінетін емеспін. - Енді кете бер, - деді ол... - Менің жерге түскім келіп тұр! Аяқ астына еңкейіп қарағаным сол екен, тұрған орнымнан ыршып кеттім. Отыз секунд ішінде мерт ететін сары жыланның бірі Кішкентай ханзадаға оқтай қадалып тұрған еді. Қалтамды ақтарып, тапаншамды іздеген қалпымша жыланға қарай жүгірдім. Бірақ менің тысырымды естіп қалған жылан асығып – аптықпай, жай ғана құмға сіңіп бара жатқан бұлақтай баяу иреңдеп барып, жездей сыңғыр етті де, тастардың саңылауына кіріп кетті.

I stopped, my heart tight, but I still did not understand. “Now go,” he said, “I want to go down again!” “Then I lowered my eyes to the foot of the wall, and I jumped! He was there, standing toward the little prince, one of those yellow snakes that execute you in thirty seconds. As I rummaged through my pocket to take out my revolver, I took the step, but at the noise I made, the serpent slowly sank into the sand, like a stream of water that dies, Pressing, slipped between the stones with a slight metallic sound.

Turgan joyimda gotib qoldim, yuragim orqamga tortib ketdi, biroq hamon biror nimani tushunmas edim. Ketagol endi, - dedi Kichkina shahzoda. Men pastga sakramoqchiman. Shunda oyoq ostiga qaradim-u, ikki gaz nariga sapchib tushdim! Devorning shundoqqina tagida, odamni chaqsa, yarim minutda til tortmay oidiradigan bir lion bo`ynini gajak qiig-mcha Kichkina shahzodaga tikilib turardi. Cho`ntagimdagi to`pponchani paypasiagancha unga qarab yugurdim, ammo ilon sharpamni sezib, qurib borayotgan jilg`adek, qum uzra asta sirg`algancha, bilinar-bilinmas ohanrabo sas chiqarib toshlar aro g‘oyib

Durdum. Yüreğim sızlıyordu. Ama hala ne olduğunu anlamamıştım. “Şimdi git” dedi, “aşağı ineceğim.” Bunun üzerine bakışlarımı aşağı, duvarın dibine çevirdim ve orada gördüğüm şey havaya sıçramama neden oldu. İnsanı birkaç saniye içinde öldürebilecek sarı bir yılan, başını küçük prense doğru kaldırmış, öylece duruyordu orada. Silahımı almak için elimi cebime götürdüm ve koşmaya başladım. Ama çıkardığım sesi duymuş olacak ki, başını indirip kumların üzerinde kaymaya başladı yılan. Ve pek de acele etmeden, taşların arasında gözden kayboldu.

يۈرىكىم جىغغىدە قىلدى، قەدىمىمنى تېزلەتتىم، ئەمما يەنىلا ھېچ بىر ئىشنى بايقىيالمىدىم. - ئەمدى كېتىڭ، مەن چۈشۈۋالاي، - دېدى شاھزادە. كۆزۈم تامنىڭ تۈۋىگە چۈشۈچى بىلەن قورققىنىمدىن تېنىم شۈركىنىپ كەتتى. يېرىم مىنۇتتىلا ئادەمنىڭ جېنىغا زامىن بولالايدىغان سېرىق زەھەرلىك يىلان شاھزادىنىڭ يېنىدا تۈگۈلۈپ تۇرغان ئىكەن. تاپانچامنى چىقارغاچ ئوقتەك يۈگۈرۈپ باردىم. يىلان ئاياق تىۋىشىمنى ئاڭلاپ، قۇم ئىچىگە شۇڭغۇپ كىرىپ كەتتى. ئاندىن تاشلارنىڭ كامارلىرىنى بويلاپ شىۋىلدىغىلى تۇردى.

Mən dayandım. Ürəyim sıxılırdı, lakin hələ də heç nə başa düşmürdüm... O, dedi: - İndi get, aşağı tullanmaq istəyirəm! Bu vaxt mən divarın aşağısına tərəf baxdım və yerimdən sıçradım! O orada idi. Başını bala- ca şahzadəyə tərəf qaldırmışdı... Zəhəri ilə adamı yarım dəqiqəyə öldürə bilən həmin o sarı ilanlardan birini görürdüm. Tapançanı çıxartmaq üçün cibimi eşələyə-eşələyə ilana tərəf cumdum. Ayaq səslərimi eşidən kimi ilan, qumun üstü ilə tələsmədən sürünməyə başladı, zəifləyən fəvvarə kimi xışıltısı azaldı, asta-astadaşların arasına girib yox oldu.

Мен түрі сұп-сұр болып кеткен Кішкентай ханзадамды қағып алу үшін, қабырға іргесіне дер кезінде жеттім. - Бұл не сұмдық! Сен енді жыландармен әңгімелесетін болғанбысың! Мен оның өмірі тастамайтын алтын түстес сары бөкебайын шештім. Самайын сулап, су жұтқыздым. Оған сұрақ қоюға батылым жетпеді. Ол маған байыптап қарады да, қолымен мойнымды құшақтап алды. Мен оның жүрегі мылтықтың оғы тиіп мертіккен құс тәрізді әлсіз соғып тұрғанын байқадым. Ол маған: - Мен сенің ұшағыңның ақауын тапқаныңа қуаныштымын. Сен енді өз еліңе қайта аласың... - Оны қайдан білдің? Мен оған жұмысымның оңға басқанын енді айтпақшы болып оқталып отыр едім.

I reached the wall just in time to receive in my arms my little prince, pale as snow. “What is that story?” You talk now with snakes! “ I had undone his eternal golden cowl. I had wet her temples and made her drink. And now I dared not ask him anything. He looked at me gravely and wrapped his arms around me. I felt his heart beat like that of a bird that dies, when it has been shot with a rifle. He tells me: “I’m glad you found what was missing from your machine. You can go home … - How do you know ! “ I had just told him that, against all hope, I had succeeded in my work!

Rosa vaqtida yetib kelgan ekanman, boyoqish Kichkina shahzodamni dast ko`tarib oldim. Rangi qordek oqarib ketgan edi. Nima qiiganing bu, bolakay! dedim nafasim tikilib. Nega ilon bilan suhbat qurib o`tiribsan? Shunday deb, uning doimiy yoldoshi - tillarang sharfini bo`yniga taqib qo`ydim, yuz-ko`zini yuvib, majburan suv ichirdim. Ammo boshqa biror narsani so`rashga yuragim dov bermadi. U menga sinchiklab tikildi-da, bo`ynimdan mahkam quchdi. Yuragining yarador qushdek betoqat tipirchilayotganini yaqqol eshitib turardim. Nihoyat, mashinangni tuzatib olibsan, judayam xursand bo'ldim, dedi u. - Endi bemalol uyingga qaytishing mumkin... Shoshma, sen buni qayoqdan bilding?! Chunki barcha balolarni dog`da qoldirib, samolyotimni tuzatishga muvaffaq bolganimni aytmoq uchun endigina oglz juftlagan edim-da!

Küçük prensimi tutmak için tan zamanında yetiştim. Onu kollarıma aldığımda yüzünün bembeyaz olduğunu gördüm. “Bu ne demek oluyor?” diye sordum. “Neden yılanlarla konuşuyorsun?” Boynundaki altın renkli fuları çözdüm. Alnını hafifçe ıslattım ve içmesi için ona biraz su verdim. Artık soru sormaya cesaret edemiyordum. Bana ciddi bir ifadeyle baktı ve kollarını boynuma doladı. Kalp atışlarını duyabiliyordum. Sanki tüfekle vurulmuş bir kuşun gittikçe yavaşlayan kalp atışları gibiydi. Bana: “Motorundaki arızayı bulmana sevindim. Artık evine gidebilirsin” dedi. “Bunu nereden biliyorsun?” Aslında bu haberi vermeye geliyordum. Çok umutsuz olmama rağmen, motoru tamir etmeyi başarmıştım.

تامنىڭ تۈۋىگە يۈگۈرۈپ بېرىشىمغا شاھزادىمۇ سەكرەپ چۈشتى. شۇئان ئۇنى چىڭ قۇچاقلىۋالدىم. ئۇنىڭ چىرايى تامدەك تاتىرىپ كەتكەن ئىدى. - نېمە ئىش بولدى؟ يىلان بىلەن پاراڭلاشقىنىڭ نېمىسى؟ - دەپ سورىدىم مەن. ئۇنىڭ بوينىدىن ئەزەلدىن يېشىلىپ باقمىغان سېرىق شارپىسىنى يېشىپ، سۇدا نەملىگەندىن كېيىن چېكىسىگە باستىم، ئاندىن ئۇنىڭغا ئازراق سۇ ئىچكۈزدۈم. بۇ جەرياندا بىر ئېغىز گەپ قىلىشقىمۇ جۈرئەت قىلالمىدىم. ئۇ بوينۇمدىن قوش قوللاپ قۇچاقلىغىنىچە ماڭا تىكىلدى. شۇ تاپتا ئۇنىڭ يۈرىكى ئوق تەگكەن قۇشنىڭ يۈرىكىدەك دۈپۈلدەپ سوقۇۋاتاتتى. - ئايروپىلانىڭىزنى رېمونت قىلىپ بولغىنىڭىزدىن بەك خۇش بولدۇم. ئەمدى ئۆيىڭىزگە قايتالايدىغان بولدىڭىز. - بۇنى قانداق بىلدىڭ؟ - دەپ سورىدىم مەن. دەرھەقىقەت، ئۈمىدىمنى ئۈزۈپ تۇرغىنىمدا، ئويلىمىغان يەردىن ئايروپىلانىم ئوڭشىلىپ قالغان ئىدى. مەن بۇ خۇشاللىقنى ئۇنىڭغا دېيىش ئۈچۈن كەلگەن ئىدىم.

Hövləng divara tərəf qaçdım. Özümü balaca şahzadəyə vaxtında yetirib onu qollarımın ara-sına aldım. Onun bənizi qar kimi ağarmışdı. -Bu nə qovğadır! İndi də ilanlarla söhbət edirsən?! Həmişə boynuna bağladığı qızılı rəngli şərfi açdım. Gicgahlarını islatdım və bir az su da içirtdim. İndi cürət edib ondan heç nə soruşa bilmirdim. O, ciddi nəzərlərlə mənə baxıb qollarını boynuma doladı və məni bərk-bərk qucaqladı. Onun ürəyinin döyüntülərini hiss edirdim. Bu döyüntülər ovçu tərəfindən vurulub yerə salınmış, ölməkdə olan quş ürəyinin çırpıntılarını xatırladırdı. O mənə dedi: -Mən şadam ki, sən təyyarənin nasazlığını tapıb düzəltmisən. İndi evinə qayıda bilərsən… -Hardan bildin? Mən ona demək istəyirdim ki, bütün gözlə-diklərimin əksinə olaraq maşını düzəltməyə nail oldum! Bax, bunu sənə xəbər verməyə gəlmişdim.

Ол еш жауап қатпастан былай деп сөзін сабақтады: - Мен де бүгін үйге қайтамын... Сәлден кейін мұңға бата: - Ол анағұрлым алыс... анағұрлым қиын нәрсе. Мен бір ғажайыптан тыс нәрсенің болып жатқанын сездім. Оны кішкене бөбекке ұқсатып, құшағыма алдым. Сонда да ол маған құшағымнан сытылып шығып, мен сақтап қала алмайтын құрдымға құлап бара жатқандай сезілді. Ол ұшы-қиырсыз алыста адасқандай көзқараспен қарады. - Менде сенің қошақаның бар. Қошақан үшін жасалынған жәшік те бар. Сосын оның тұмылдырығы бар... Сөйдеді де, мұңды түрмен күлімсіреді.

He did not answer my question, but he added: “I too, today, go home …” Then, melancholy: “It’s much further … it’s much harder …” I felt that something extraordinary was happening. I held him in his arms like a little child, and yet it seemed to me that he was flowing vertically into an abyss without anything to restrain him. He had a serious look, lost very far: “I have your sheep. And I have the case for the sheep. And I have the muzzle … “ And he smiled with melancholy.

U savolimni odatdagidek javobsiz qoldirib, shun-day dedi: Men ham bugun uyimga qaytaman. - Keyin g`amgin ohangda qo'shib qo`ydi: - Lekin mening safarim senikidan uzoqroq... senikidan qiyinroq... Bularning barchasi allanechuk edi. Men uni xuddi go`dak boladek mahkam bag`rimga bosib turardim-u, lekin nazarimda, u go`yo og`ushimdan sirg`alib chiqqancha bo`shliqqa singib ketayotgandek tuyulardi, uni tutib qolishga o'zimni ortiq qodir emasdek his qilardim... U olis-olislarga horg'in, o`ychan termilarkan: Menda sening qo'zichog'ing qoladi. Qutichayam. No`xta ham... - dedi, dedi-yu g`amgin kulimsirab qo`ydi.

Sorumu yanıtlamadı. Sadece “Bugün evime dönüyorum” diye fısıldadı. Sonra üzüntüyle ekledi: “Evim çok uzakta... Oraya gitmek çok zor olacak...” Beklenmedik bir şey olacağını hissedebiliyordum. Onu bir çocuk gibi kollarımda sımsıkı tutuyordum. Ama o sanki ellerimden bir uçuruma doğru kayıyordu ve ben bunu engelleyemiyordum... Bakışları ciddiydi ve uzaklarda kaybolup gidiyordu. “Bana verdiğin koyun yanımda. Kutusu da yanımda. Ve ağızlığı da...” dedi. Buruk bir gülümseme yayıldı yüzüne.

ئۇ ماڭا چۈشەندۈرۈپ ئولتۇرۇشنىڭ ئورنىغا، مۇنداق دېدى: - مەنمۇ بۈگۈن ئۆيگە قايتىمەن، - ئاندىن كۆڭلى يېرىم بولغان ھالدا قوشۇپلا مۇنداق دېدى، - بىراق مېنىڭ يولۇم بەك يىراق، بەك مۈشكۈل. قانداقتۇر باشقىچە بىر ئىشنىڭ يۈز بېرىشىنى كۆڭلۈم تۇيۇپ، ئۇنى باغرىمغا چىڭ باستىم. لېكىن ئۇنىڭ چوڭقۇر بىر ھاڭغا كىرىپ كېتىۋاتقانلىقىنى بىلىپ تۇرساممۇ، قۇتۇلدۇرۇۋېلىشقا ئامالسىز ئىدىم. ئۇ تولىمۇ جىددىي قىياپەتتە يىراق – يىراق جايلارغا قاراپ تۇراتتى. - سىز سىزىپ بەرگەن قوزا، ساندۇق ۋە قاپ مەندە ئۇنىڭ كۈلۈمسىرىشى مۇڭ ھەسرەت بىلەن تولغان ئىدى،

O mənim sualıma cavab vermədi, amma əlavə etdi: -Mən də bu gün evimə qayıdıram... Sonra kədərli halda əlavə etdi: -Mənim evim çox uzaqdadır... ora gedib çıx-maq çox çətindir... Mən yaxşı hiss edirdim ki, nə isə qeyri adi bir şey baş verir. Mən onu, balaca uşaq kimi qollarımın arasına alıb qucaqladım, amma mənə elə gəlirdi ki, qollarım arasından qopub düz ağzı aşağı, uçuruma, fəlakətə doğru gedəcək balaca dostumu bu yoldan saxlamağa iqtidarım çatmayacaq... Onun sərt və ciddi baxışları harasa uzaqlara, ənginliklərə dikilmişdi. -Sənin qoyunun məndədir. Onun üçün yeşik də. Hələ buruntac da... O, qəmli-qəmli gülümsədi.

Мен ұзақ күттім. Бетіне қан жүгіріп, аздап жылына бастағандай болды. - Балақай, сен үрейленіп қалғансың-ау деймін... Әрине, тұла бойын қорқыныш билеген ғой. Алайда, ол жай ғана езу тартып: - Үрейдің көкесін бүгін кешке көрермін... Көмек беруге шамам келмейтін нәрсе боларын сезгендей тағы да тұла бойым түршігіп кетті. Бұл күлкіні ешқашан естімеуім мүмкін деген ойға төзе алмайтынымды түсіндім. Оның күлкісі мен үшін шөл даладағы сылдырап аққан бұлақтай еді. - Балақай, мен сенің күлкіңді естігім келіп тұр... Бірақ ол маған: - Бүгін түнде бір жыл толады. Менің жұлдызым өзім құлап түскен жердің дәл төбесінде тұрады... - Балақай, жылан да, түндегі жолығу, жұлдыз да жай бір қорқынышты түс болар... Ол сөзіме жауап берместен, маған былай деді: - Ең маңызды нәрсе көзге көрінбейді... - Әлбетте... - Бұл гүлді көру сияқты. Егер сен бір жұлдыздың үстінде өсіп тұрған гүлді жақсы көрсең, түнде аспанға қарасаң болғаны, барлық жұлдыз гүлдеп шыға келеді. - Солай ғой... - Су жайында да солай. Сен құдықтан арқанмен тартып алып шығып, маған ішуге берген су ән әуені секілді еді ғой, есіңде ме... ол зәм-зәм суы болатын. - Әрине... - Сен түнде жұлдыздарды тамашалайтын боласың. Менің жұлдызым тым кішкене болғандықтан, оның қайда орналасқанын көрсете алмаймын. Мүмкін сол дұрыс шығар. Менің жұлдызым сен үшін көп жұлдызды бірі ғана болып қалады. Сонда сен барлық жұлдызды тамашалауды жақсы көріп кетесің... Олардың бәрі сенің достарыңа айналды. Ал содан соң мен саған сыйлық тарту етпекшімін...

I waited a long time. I felt that it was getting warmer by degrees: “Little fellow, you were afraid …” He was afraid, of course! But he laughed softly: “I’ll be more afraid tonight …” Again I felt cold from the feeling of the irreparable. And I realized that I could not bear the idea of never hearing this laugh again. It was for me like a fountain in the desert. “Little fellow, I still want to hear you laugh …” But he said to me: “Tonight it will be a year. My star will be just above the place where I fell last year … “Little fellow, is it not a bad dream of a snake, a rendezvous, and a star?” But he did not answer my question. He tells me : “What’s important is not seen …” - Of course… - It’s like the flower. If you love a flower that is in a star, it’s sweet, at night, to look at the sky. All the stars are flourished. - Of course… - It’s like water. The one you gave me to drink was like music, because of the pulley and the rope … you remember … it was good. - Of course… - You will watch, at night, the stars. It’s too small for me to show you where mine is. It’s better like that. My star, it will be for you one of the stars. So, all the stars, you will love to look at them … They will be all your friends. And then I’ll give you a present …”

Men uzoq kutdim. U go`yo asta-sekin o'ziga kelayotgandek edi. Biror narsadan qo'rqqanga o`xshaysan, bolakay... Qo`rqmay ham bo`ladimi! Ammo u ohistagina kulimsiradi: Bugun kechqurun bundan battar qo'rqsam kerak... Muqarrar falokat tuyg`usi tag`in vujud-vujudimni muzlatib, karaxt qilib tashladi. Nahot, nahotki, uning jarangdor kulgisini qayta eshitmasam? Axir bu kulgi men uchun sahrodagi pokiza buloq bilan barobar-ku! Bolakay, kulgingni sogIndim, bir kulgin... Ammo u bunga javoban: Bugun bir yil toladi, - dedi. - Yulduzim bir yil avval men qulab tushgan joyga rosa ro`baro` keladi... Menga qara, bolakay, axir bularning barchasi - ilon ham, yulduz bilan uchrashuv ham ahmoqona bir tush-ku, to`g`rimi? Biroq u gapimga indamadi. Eng asosiy narsa - ko`z bilan ko`rib boimaydigan narsa... - dedi u. Ha, albatta. Bu ham xuddi gulga o`xshaydi. Agar Ms yulduzlardan birida o'sadigan gulni yaxshi ko`rsang, kechasi osmonga boqib huzur qilasan. Ko`z o'ngingda yulduzlarning jami guldek ochilib yotadi... Albatta... Kechasi yulduzlarga termilasan. Mening yulduzim benihoya kichkina, uni senga ko'rsatolmayman. Shunday bo'lgani tuzuk. U sen uchun osmon tola yulduzning biri bo`lib qolgani ma'qul. Shunda sen osmonga boqishni yaxshi ko`rib qolasan... Jamiki yulduz senga oshno bolib qoladi. Keyin men senga nimadir sovg`a ham qilmoqchiman...

Uzun bir süre öylece bekledim. Vücut ısısının giderek arttığını hissediyordum. “Küçük dostum benim, sen korkmuşsun...” Elbette korkmuştu! Ama yavaşça güldü. “Bu gece çok daha fazla korkacağım” dedi. Bir kez daha, içimde onarılmaz bir acı duydum. Bu gülüşü bir kez daha duyamayacağımı düşünmek bile istemiyordum. Buna dayanamazdım. Gülüşü, çölün ortasında bir su kaynağı gibiydi benim için. “Küçük prens, gülüşünü tekrar duymak istiyorum” dedim. Ama o bana : “Bu gece, Dünyaya ineli tam bir yıl oluyor. Gezegenim, geçen yıl Dünyaya indiğim yerin tam üstünde olacak bu gece.” dedi. “Küçük prens, lütfen bunun sadece kötü bir rüya olduğunu söyle bana” dedim, “şu yılan hikayesinin be gezegenine geri döneceğinin...” Ama sorumu yanıtlamadı küçük prens. Onun yerine bana: “En önemli şeyi gözler göremez” dedi. “Evet, biliyorum...” “Su için de aynı şey geçerli. Makaranın çıkardığı sesi hatırlıyor musun? İşte tam da bu makara ve ip yüzünden, bana verdiğin bir yudum su müzik sesi gibi güzeldi. Çok tatlıydı...” “Evet, biliyorum...” “Geceleri yıldızları izlersin. Benim yaşadığım yarde her şey jo kadar küçük ki, sana gezegenimi gösterebilmem imkansız. Ama böylesi daha iyi. Çünkü içlerinden birinde benim yaşadığımı bileceksin. Hepsini seveceksin. Hepsi senin dostun olacak. Ve sana bir hediyem var...”

خېلىدىن كېيىن ئاندىن ئۇنىڭ بەدىنىدىن ئىسسىقلىق تەپتى. - شاكىچىك، بايا قورقۇپ كېتىپسەن. بايا ئۇ ھەقىقەتەن قورقۇپ كەتكەن ئىدى. - بۈگۈن كېچە تېخىمۇ قورقۇشىم مۇمكىن، - دېدى. قانداقتۇر بىر ئىشنىڭ ئاخىرى يۈز بېرىش ئالدىدا تۇرغىنىنى ئويلىغىنىمدا يۈرىكىم مۇزدەك بولۇپ قالدى. بۇنىڭدىن كېيىن شاھزادىنى كۆرەلمەيدىغانلىقىم ئېسىمدىن كېچىشى بىلەن ئازابلىنىشقا باشلىدىم. ئۇنىڭ كۈلكىسى مەن ئۈچۈن قۇملۇقتىكى ئاشۇ تاتلىق بۇلاق سۈيىنىڭ دەل ئۆزى ئىدى. - شاكىچىك، كۈلكەڭنى ئاڭلاپ تۇرسام بولاتتى. ئەمما شاھزادە ماڭا: - بۈگۈن كېچە يەرشارىغا چۈشكەنلىكىمگە بىر يىل بولىدۇ. مېنىڭ يۇلتۇزۇم بۇ كېچە دەل مەن چۈشكەن يەرنىڭ ئۈستىدىكى ئاسماندا بولىدۇ. - يىلان، ئۇچرىشىش، يۇلتۇز دېگەن نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى قورقۇنچلۇق چۈش، شۇنداقمۇ؟ شاھزادە جاۋاب بەرمەي پەقەتلا مۇنداق دەپ قويدى: - ھەقىقىي مۇھىم نەرسىلەرنى كۆز بىلەن كۆرگىلى بولمايدۇ. - توغرا، بۇنى بىلىمەن... - گۈلمۇ شۇنداق، ناۋادا سىز ياخشى كۆرگەن گۈل بىرەر يۇلتۇزدا بولسا، ئاخشىمى ئاسمانغا قارىسىڭىز، يۇلتۇزلارنىڭ ھەممىسىدىلا سىزنىڭ گۈلىڭىز باردەك چەكسىز سۆيۈنۈپ كېتىسىز. - راست دەيسەن. - سۇمۇ شۇنداق، سىز ماڭا بەرگەن بۇلاق سۈيىنىڭ شۇ قەدەر تاتلىق بولۇشى، چىغرىق ۋە ئارغامچىدىن بولغان. ئۇلار خۇددى ناخشا ئېيتقاندەك غىچىرلاپ تۇرىدىكەن، ئېسىڭىزدىمۇ؟ - ھە، ئېسىمدە. - بۇنىڭدىن كېيىن كېچىسى بېشىڭىزنى كۆتۈرۈپ ئاسمانغا قاراپ قېلىشىڭىز مۇمكىن، مېنىڭ يۇلتۇزۇم شۇلارنىڭ ئارىسىدا. لېكىن ئۇ بەك كىچىك بولغاچقا ھازىر كۆرسىتىپ بېرەلمەيمەن. مۇشۇنداق بولغىنىمۇ بىر ھېسابتا ياخشى. مېنى بارمىكىن دەپ بارلىق يۇلتۇزلارغا قاراپ چىقىسىز، ئۇلارنىڭ ھەممىسى سىزنىڭ دوستىڭىز. ھە، راست! سىزگە بىر سوۋغات بەرمەكچى ئىدىم.

Mən uzun müddət gözlədim. Hiss edirdim ki, o, yavaş-yavaş isinir, özünə gəlir: -Əzizim, sən yaman qorxdun ha... Əlbəttə, o, bərk qorxmuşdu! Lakin, o, xəfifcə güldü: -Bu axşam mən bundan da betər qorxacağam... Dəfedilməz bədbəxtlik hissi mənə hakim kəsildi. Doğrudanmı mən onun gülüşlərini bir daha eşitməyəcəm? Bu mənə dözülməz dərəcə-də ağır gəlirdi. Axı həmin gülüşlər mənim üçün səhrada bulaq kimi bir şey idi. -Əzizim, mən yenə də sənin gülüşünü eşitmək istəyirəm... Lakin o dedi: -Bu gecə il tamam olacaq. Mənim ulduzum, keçən il düşdüyüm yerin düz üstündə bərqərar olacaq... -Əzizim, bütün bunların hamısı - ilan əhvalatı da, görüş də, ulduz məsələsi də pis və qorxulu yuxudan başqa bir şey deyil, razısanmı?... Lakin, o, mənim sualıma cavab vermədi. Mənə dedi: -Ən əhəmiyyətli şeylər gözlə görmədikləri mizdir... -Əlbəttə... -Qızılgül kimi. Uzaqdakı bir gülü sevirsənsə, gecələr ulduzlara baxmaq xoş olur. Bütün ul- duzlar gül açır. -Əlbəttə... -Ya da ki, su. Xatırlayırsanmı... sənin mənə verdiyin su, elə bil musiqi idi, kəndirdən və çarxdan süzülüb gələn su... o, çox dadlı idi. -Əlbəttə... -Gecələr sən ulduzlara baxırsan. Mənim ulduzum çox balacadır, onu sənə göstərə bilmirəm. Belə yaxşıdır. Mənim ulduzum, sənə görə, çoxsaylı ulduzlardan biri olacaq. Onda, sən bütün ulduzlara baxmağı sevəcəksən... Onların hamısı sənin dostun olar. İndi isə sənə bir hədiyyəm var...

Сөйтіп ол тағы да күліп жіберді. - Пах, балақай, балақай, сенің күлкіңді қандай жақсы көретінімді білесің ғой! - Дәл осы менің тартуым болады... су жайындағы әңгіме тәрізді... - Мұнымен не айтпақшысың? - Адамдар үшін жұлдыздар әр түрлі. Саяхатшылар үшін жұлдыздар жол көрсетеді. Басқалар үшін олар тек кішкене жарық шоқтары ғана. Ал ғалымдар үшін олар тек шешімі жоқ мәселе. Менің іскер пайдакүнемім үшін олар алтын еді. Бірақ сол жұлдыздардың бәрі де үнсіз қалатын. Ал сенің ешкімде болып көрмеген жұлдызың болады... - Қалайша? - Мен көп жұлдыздың бірінде мекен ететін болғандығымнан, сол бір жұлдыз үстінде күліп жүргендіктен, түнде аспанға көз тіккен кезіңде барлық жұлдыздар сен үшін күліп тұрғандай болады. Сенде күле білетін жұлдыздар болады.

He laughed again. “Ah! Little fellow, little fellow, I like to hear this laughter! - It will be my gift … it will be like water … - What do you mean ? - People have stars that are not the same. For some, who travel, the stars are guides. For others they are nothing but small lights. For others who are scholars they are problems. For my businessman they were gold. But all these stars are silent. You will have stars like no one has … - What do you mean ? “When you look at the sky at night, since I will live in one of them, since I will laugh in one of them, then it will be for you as if all the stars were laughing.” You will have stars that can laugh! “

U shunday deb kulib yubordi. Eh, bolakay, bolakay, kulgilaringni qanchalar yaxshi ko`rishimni bilsang edi! Senga bermoqchi bolgan sovg`am ham mana shu-da... - Yo'g'-e? "Har kimning o`z yulduzi bor. Ba'zilarga, aytaylik, sarbon-u sayyohlarga - ular ko`rsatuvchi, ba'zilarga esa shunchaki mitti shu'la, xolos, olimlarga - yechish lozim boIgan masala, men ko`rgan korchalonga esa - oltin bolib ko`rinadi ular. Ammo bu odamlarning barchasi uchun yulduzlar bezabon. Sening yulduzlaring esa butunlay o`zgacha" O`zgacha deysanmi? - Kechalari osmonga bociasan-u men yashaydigan, mening kulgim yangrayotgan yulduzlarning barchasi jilmayib kulayotgandek tuyuladi. Ha, sening kula biladigan yulduzlaring bo`ladi!

Bir kez daha güldü. “Ah, küçük prens! Benim sevgili küçük prensim. Gülüşünü duymak çok güzel!” “Aslında benim hediyemdi bu... tıpkı su için olduğu gibi.” “Anlamıyorum... “Yıldızlar, başka başka insanlara farklı şeyler ifade ederler. Bazıları için sadece gökyüzünde titreyen ışıklardır. Yolcular içinse, bir rehberdirler. Bilim adamları için fikir kaynağıdırlar. Şu benim iş adamı içinse zenginlik. Ama herkes için sessizdirler. Sen hariç...” “Ne demek bu?” “Geceleri gökyüzüne baktığında, yıldızlardan birinde benim yaşadığımı ve orada gülüyor olduğumu bileceksin. Bu yüzden sana sanki bütün yıldızlar gülüyormuş gibi gelecek. Bütün dünyada yalnızca senin gülen yıldızların olacak.“

شاھزادە يەنە كۈلۈپ قويدى. - شاكىچىك! مەن سېنىڭ كۈلكەڭگە بەك ئامراق جۇمۇ. - مانا بۇ مېنىڭ سوۋغام. ئاشۇ قۇدۇقنىڭ سۈيىدەك تاتلىق. - نېمە ئۇ؟ - ھەممەيلەننىڭ ئۆز يۇلتۇزلىرى بولىدۇ، لېكىن ئوخشىمىغان كىشىلەرنىڭ يۇلتۇزغا قاراش ئۇسۇلىمۇ ئوخشىمايدۇ. سەپەردىكى كىشىلەر يۇلتۇزلارنى يول باشلىغۇچى قىلىشىدۇ، باشقىلار بولسا ئۇلارنى كىچىك يورۇق نۇقتا دەپ تونۇيدۇ. ئالىملار يۇلتۇزلارغا تەتقىقات ئۈچۈن قارىسا، سودىگەرلەر يۇلتۇزلارنى ئالتۇنغا ئوخشىتىدۇ. بىراق يۇلتۇزلار گەپ قىلمىغاچقا ھېچقانداق پىكىر بايان قىلمايدۇ. ئەمما سىز ئىگە بولغان يۇلتۇزغا باشقا ھېچكىم ئىگە بولالمايدۇ. - تازا چۈشىنەلمىدىم. - ئاخشىمى بېشىڭىزنى كۆتۈرۈپ يۇلتۇزلارغا قارىغاندا، مەن ئاشۇ يۇلتۇزلارنىڭ ئىچىدىكى بىرىدە تۇرۇپ سىزگە قاراپ كۈلۈمسىرىسەم، ھەممە يۇلتۇزلار سىزگە قاراپ كۈلۈمسىرىگەندەك كۆرۈنىدۇ، ھەمدە پەقەت سىزلا يۇلتۇزلارنىڭ كۈلگىنىنى كۆرەلەيسىز.

O, yenə də güldü. -Ah! Balaca, əzizim, mən bu gülüşü bilsən nə qədər xoşlayıram! -Elə bu da mənim sənə hədiyyəm olacaq... su kimi... -Nə demək istəyirsən? -Demək istəyirəm ki, hər adamın öz ulduzu var. Ulduzlar bir-birinə bənzəmir. Onlar ayrı-ay- rı funksiyalar yerinə yetirir. Bəzilərinə-səyyahlara ulduzlar bələdçilik edir. Digərləri üçün on-lar balaca işıqlardan başqa bir şey deyil. Bəziləri üçün isə, məsələn, alimlər üçün, onlar problemdir. Mənim biznesmenim üçün onlar qızıldır. Lakin, bütün adamlar üçünsə ulduzlar laldır, susurlar. Dinib danışmırlar. Sənin isə, heç ki-min ulduzuna bənzəməyən ulduzların olacaq... -Bunu necə başa düşməli? -Gecələr, sən səmaya baxacaqsan, çünki orada mənim yaşadığım, mənim güldüyüm ulduz var. Sənə elə gələcək ki, bütün ulduzlar gülür. Sənin də gülə bilən ulduzların olacaq!

Ол тағы да күледі. - Ал сен жұбаныш тапқан кезіңде (адамдар жұбаныш таппай қоймайды), менімен таныс болғаныңа риза боласың. Сен мен үшін өмір бойына дос болып қаласың. Сенің маған қосылып бірге күлгің келетін болады. Кей кезде сен терезеңді айқара ашып тастасаң, жаның жай табатын болады... Сенің аспанға қарап күлгеніңе жолдастарың таң қалатын болады. Сонда сен оларға: «Иә, жұлдыздар үнемі менің күлкімді келтіреді!» деп айтатын боласың. Олар сені ақылынан алжасқан деп ойлауы мүмкін. Сөйтіп мен саған жолдастарыңның алдында ыңғайсыз жағдай туғызамын...

And he laughs again. “And when you are comforted (we always console ourselves) you will be glad to have known me. You will always be my friend. You’ll want to laugh with me. And sometimes you’ll open your window for fun … And your friends will be astonished to see you laughing at the sky. Then you will say to them: “Yes, the stars, it always makes me laugh!” And they will believe you crazy. I’ll have played you a nasty trick …”

U shunday dedi-yu, kulib yubordi. "Yupanganingdan keyin esa (oxir-oqibat doim yupanasan baribir) qachondir men bilan oshna bo'lganingni eslab, yuraging quvonchga Sen hamisha mening do`stim bolib qolasan, hamisha menga kulishni istab yurasan. Ba'zan, derazangni mana shunday lang ochib yuborasan-u, shodumon bolib ketasan... Shunda do'stlaring, nega u osmonga boqib bunchalar xursand bolayotgan ekan, deb qattiq hayron bo`ladilar. Sen bolsa ularga: Ha, ha, men doimo yulduzlarga boqib xushxandon kulaman!” deysan. Ular esa seni aqldan ozib qoldimikan, deb gumon qilishadi... ko`rdingmi, qanday chatoq hazil boshladim sen bilan..."

Ve bunu söyledikten sonra yine güldü. “Ve üzüntün geçtiğinde – çünkü zaman bütün acıları iyileştirir- beni tanıdığına memnun olacaksın. Daima benim dostum olarak kalacaksın. Benimle birlikte gülmek isteyeceksin. Be zaman zaman, sadece bunun için gidip pencereyi açacaksın... Gökyüzüne bakarken güldüğünü gören arkadaşların buna çok şaşıracaklar. Sen de onlara: “Ah, evet, yıldızlar beni hap güldürürler” diyeceksin. Onlar da senin deli olduğunu düşünecekler. Görüyorsun, sana ne kadar kötü bir oyun oynadım...”

شاھزادە يەنە كۈلۈپ كەتتى. - قەلبىڭىزدىكى ئازابلار تەسكىن تاپقاندىن كېيىن، مېنىڭ بىلەن تونۇشقانلىقىڭىزدىن خۇش بولىسىز. مېنى قىيامەتلىك دوست ساناپ، مەن بىلەن بىرگە كۈلىسىز. سىز كۆڭلىڭىزنى ئارام تاپقۇزاي دەپ دېرىزىنى ئېچىپ ئاسمانغا قاراپ كۈلسىڭىز، دوستلىرىڭىزنىڭ ھەيران قېلىشى تۇرغانلا گەپ. ناۋادا سىز ئۇلارغا «ئۇ دېگەن مېنى كۈلدۈرگەن يۇلتۇز دېسىڭىز» دېسىڭىز، ئۇلار سىزنى «ساراڭ بولۇپ قاپتۇ» دەيدۇ.

O, bir daha güldü. -Sən təsəlli tapanda (gec-tez hamı təsəlli tapır) mənimlə tanışlığından məmnun olacaqsan. Sən həmişə mənim dostum olacaqsan. Sən mənimlə birlikdə gülmək istəyəcəksən. Hərdən pəncərəni, bax beləcə şadyanalıq üçün taybatay açacaqsan... sənin dostların isə, sənin səmaya baxıb güldüyünü görüb çox təəccüblənəcəklər. Onda sən onlara deyəcək-sən: "Bəli, bəli mən ulduzlara baxanda həmişə gülürəm!" Onlar güman edəcəklər ki, dəli olubsan. Mən də sənin başına bekara bir oyun açacam...

Ол тағы да күлді. - Жұлдыздардың орнына сыңғырлап күле беретін бір топ кішкене қоңыраулар бергендей боламын... Ол тағы да күлді. Сосын қайтадан салмақты қалыпқа түсіп: - Білесің бе... бүгін түнде... бармай-ақ қой. - Мен сені қалдырып кете алмаймын. - Менің түрім азаптанып жатқан, тіпті өліп кеткен сияқты болып көрінді. Солай болуы тиіс. Мұны көруге келмей-ақ қой, қажеті жоқ. - Мен сені тастап кетпеймін. Оның көңілі алаң еді. - Менің бұлай деп айтып тұрған себебім... жыланның да кесірінен. Оның сені шағып алғанының керегі шамалы... жыландар жауыз болады. Әншейін бір ләззат алуы үшін шаға салуы ықтимал. - Мен сені тастап кетпеймін. Сосын ол көңілі әлденеден жұбаныш тапқандай: Олардың екінші рет шағуына уы жетпейтіні де рас...

And he laughs again. “It will be as if I had given you, instead of stars, lots of little bells that know how to laugh …” And he laughs again. Then he became serious again: “That night … you know … do not come. - I will not leave you. “I shall look as if I am in pain. I shall look a little like die.” It’s like that. Do not come and see this, it’s not worth it … - I will not leave you. “ But he was anxious. “I tell you that … it’s because of the snake as well. He must not bite you … Snakes are bad. It can bite for fun … - I will not leave you. But something reassured him : “It’s true they have no more venom for the second bite …”

U yana qo'ng'iroqdek tovush bilan kulib yubordi. Go`yo yulduzning o`rniga senga bir shoda jarangdor qo'ngiroq sovg`a qilgandek Yana xandon tashlab kuldi, so`ng tag`in jiddiy tortdi: Bilasanmi... bugun kechasi... yo`q, yaxshisi kelmay qo`yagol. Men seni yolgiz qoldirmayman. Senga biror joyim og`riyotgandek... hatto jon berayotgandek bo`lib tuyulishim ham mumkin. Shunaqa bo`ladi Kelmay qo'yagol, kerakmas. Men seni yolg`iz qoldirmayman. U nimadandir qattiq tashvishmand ko`rinardi. Bilasanmi... haligi... ilonni o`ylayapman. Tag`inu seni chaqib olsa-ya? Axir u yovuz hayvon-ku. Birovni chaqsa, huzur qiladi. - Men seni yolgiz qoldirmayman. U birdan xotirjam tortdi: Ha, aytmoqchi, uning zahri ikki kishiga yetmaydi.

Ve bir kez daha güldü. “Aslında ben sana bir sürü yıldız değil de, kahkaha atabilen bir sürü zil vermiş gibi oldum.” Yine güldü. Sonra ciddileşti. “Bu gece... biliyorsun... gelme...” “Seni bırakmayacağım.” “Dışarıdan acı çekiyormuşum gibi görünecek. Ölüyormuş gibi görüneceğim. Bunu görmeye gelme. Hiçbir işe yaramaz bu...” “Seni bırakmayacağım” dedim Endişelenmişti. “Sana böyle söylememin nedeni, biraz da yılan yüzünden. Sana zarar vermemeli... Yılanlar hain yaratıklardır. Zevk için insanı sokabilirler.” “Seni bırakmayacağım” dedim. Sonra birden rahatladı. “Yılanlar sadece bir kez zehirleyebilirler, öyle değil mi?” dedi.

سۆزلەپ شۇ يەرگە كەلگەندە ئۇ يەنە كۈلۈپ كەتتى. - خۇددى سىزگە يۇلتۇزلارنى ئەمەس، بەلكى بىر تىزىق كۈلەلەيدىغان قوڭغۇراق بەرگەندەك. ئۇ بىردەم كۈلگەندىن كېيىن بىردىنلا جىددىي قىياپەتكە كىردى. - بۈگۈن كەچتە سىز كەلمەڭ! - سەندىن ئايرىلمايمەن. - بەك قىينىلىمەن... ھەتتا جان تالىشىۋاتقاندەك... ھەر قېتىم شۇنداق بولىدۇ. ئازابلانماسلىق ئۈچۈن كەلمىسىڭىز ياخشىراق. - سەندىن ھەرگىز ئايرىلمايمەن. ئۇ بىئارام بولغاندەك كۆرۈنەتتى. - يەنە كېلىپ ھېلىقى يىلاننىڭ سىزنى چېقىۋېلىشىدىن ئەندىشە قىلىۋاتىمەن. يىلان دېگەننىڭ زەھىرى بەك يامان، ئادەمنى چىقىۋالساملا دەپ يۈرىدۇ. - سېنىڭدىن ئايرىلمايمەن دېدىمغۇ. بۇ چاغدا ئۇ نېمىنىدۇر ئويلاۋاتقاندەك، كۆڭلى سەل پەس كوغا چۈشكەندەك كۆرۈندى. - ھە راست، يىلان ئىككىنچى قېتىم چاققاندا زەھىرى قالمايدۇ.

О, yenə güldü. -Elə çıxacaq ki, mən sənə ulduzların əvəzinə bir yığın gülən zinqrov vermişəm... O, bir daha güldü. Sonra yenidən ciddiləşdi: -Bu gecə... bilirsənmi... yaxşı olar gəlməyəsən... -Mən səni tək qoymayacağam. -Sənə elə gələcək ki, əziyyət çəkirəm... hətta elə fikirləşəcəksən ki, mən ölürəm. Bax, belə. Bütün bunları görməsən yaxşıdır. Heç görməyinə dəyməz də. -Mən səni tənha buraxmayacam. O bir az qayğılı və dalğın görünürdü. -Onu da deyim ki... burada ilan məsələsi var... O, səni çala da bilər... İlanlar çox qəddar olur... Onlar elə-belə, kef üçün də adam çalırlar... -Mən səninlə, sənin yanında olacam. Amma nədənsə birdən-birə sakitləşdi: -Doğrudur, onların zəhəri bir dəfə sancmaq üçün çatır. İkimizi də çala bilməz.

Бұл түні Кішкентай ханзаданың қалайша жолға аттанып кеткенін байқамай қалдым. Сыбдырсыз қашып кетіпті. Мен оны қуып жетіп қатарласқанымда, ол өзіне сенімді, әрі жылдам адымдап бара жатыр екен. Ол маған тек: - Ә, сен екенсің ғой... – деді. Ол менің қолымды алды. Сөйтіп ол тағы мазасыздана бастады: - Бекер істедің. Қиналасың ғой. Менің түр-әлпетім өліп кеткен адам сияқты көрінеді, ол әрине шын емес... Мен үн қатпадым. - Түсінесің ғой. Жол ұзақ. Мен мында денемді алып кете алмаймын. Ол тым ауыр. Мен үндемедім. - Бұл аршып тастаған ескі қабық тәріздес. Ескі қаңқалар үшін қамығудың қажеті жоқ... Мен тағы үндемедім. Оның батылдығы кеміп, еңсесі түсейін деген сияқты. Дегенмен, тағы бір рет тырысып көруге оқталды: - Білесің бе, керемет болады. Мен де жұлдыздарға қараймын. Мен үшін барлық жұлдыздар айналмалы шығыршығы бар құдық сияқты көрінеді. Жұлдыздардың бәрі маған су ұсынатын болады... Мен үн қатпадым. - Қандай қызық болады десеңші! Сенде бес жүз миллиондай сылдырмақ қоңыраулар болса, менің бес жүз миллион құдығым болады... Жасына булығып, ол да үндемей қалды...

That night I did not see him set off. He had escaped quietly. When I succeeded in joining him, he walked resolutely, with a rapid step. He only said to me: “Ah! you are the… “ And he took me by the hand. But he was still tormented: ” You were wrong. You’ll have trouble. I shall look as if I am dead, and it will not be true. “ I was silent. ” You understand. It is too far. I can not carry that body. It’s too heavy. “ I was silent. “But it will be like an old abandoned bark. It’s not sad the old bark … “ I was silent. He was discouraged a little. But he made another effort: “It’ll be nice, you know. I too will look at the stars. All the stars will be wells with a rusty pulley. All the stars will pour me to drink … “ I was silent. “It will be so much fun! You will have five hundred million bells, I will have five hundred million fountains … “ And he was silent too, because he was crying …

Kechasi uning qanday turib ketganini sezmay qolibman. U sassiz-sharpasiz sirg`alib ketib qolgan edi. Nihoyat, uni quvib yetganimda u jadal, dadil odim otib borardi. Meni ko`rib: Ha, senmisan... - dedi, xolos. So`ngra asta qo'limdan tutdi-yu, allanimadan cho`chigandek darrov tortib oldi: Bekor kelyapsan men bilan. Ahvolimni ko`rib qiynalasan. Nazaringda olayotgandek ko`rinaman, lekin bu yolg`on bo`ladi... Men indamay boraverdim. Bilasanmi... yolim nihoyatda olis, jismim esa nihoyatda og`ir. Men uni olib ketolmayman. Men indamay boraverdim. Bu xuddi eski qobiqni tashlagandek bir gap. Hech bir qayg`uradigan joyi yo`q buning. Men indamay boraverdim. Uning biroz ruhi tushdi, ammo baribir zo`r berdi: Mana ko`rasan, juda soz bo`ladi half. Men ham yulduzlarga termilaman. Shunda jamiki yulduz g`ichirlab aylanadigan chambarakli kolina quduq bolib ko`rinadi. Va ularning har biri menga ichgani suv beradi... Men indamay boraverdim. Bir ko`rgin-a, qanchalik soz bo`ladi o'shanda! Senda besh million qo'ng'iroq menda esa - besh million buloq... U birdan jimib qoldi - bo`g`ziga yig`i tiqilib keldi.

O gece yola çıktığını görmedim. Sessizce ayrılmıştı. Arkasından koşup ona yetiştiğimde, hızlı ve kararlı adımlarla yürüdüğünü gördüm. Bana: “Ah! Buradasın...” dedi. Ama sesi hala telaşlıydı. “Gelmemeliydin. Üzüleceksin. Öldüğümü sanacaksın, ama gerçekte ölmüş olmayacağım.” Sustum. “Anlaman gerekiyor. Orası çok uzak. Bedenimi oraya götüremem. Bunun için fazla ağır.” Hiçbir şey demedim... “Boşalmış bir deniz kabuğu gibi kalacağım...Bunda üzülecek bir şey yok...” Cevap vermedim... Bir parça cesareti kırılmıştı. Son bir gayretle: “Biliyorsun, çok güzel olacak. Yıldızlara ben de bakacağım. Bütün yıldızlar paslanmış makaraları olan birer kuyu olacak benim için. Hepsi bana içecek su verecekler” dedi. Hiçbir şey demedim. “Çok eğlenceli olacak. Senin beş yüz milyon tane küçücük zilin olacak; benimse beş yüz milyon su kaynağım...” Ve artık o da hiçbir şey söyleyemedi, çünkü gözleri yaşlarla doldu.

كېچىدە ئۇنىڭ قايسى چاغدا ئورنىدىن تۇرغانلىقىنى بىلمەي قاپتىمەن. ئۇ گەپ قىلمايلا كېتىپ قاپتۇ. ئارقىسىدىن قوغلاپ يەتكىنىمدە، ئۇ مېڭىشتىن توختىماي بېشىنى ئارقىسىغا قايرىغىنىچە: - ئاھ! دېمەك سىز بۇ يەردە، - دېدى. ئۇ قولۇمنى تۇتۇۋالغان بولسىمۇ يەنىلا ئەندىشە ئىچىدە تۇرۇۋاتاتتى. - كەلمىسىڭىز بوپتىكەن، سىزنى ئازابلاپ قويۇشىم تۇرغانلا گەپ. ئۆلۈۋاتقاندەك كۆرۈنۈپ قالىمەن، ئەمما ئەمەلىيەتتە ئۆلمەيمەن. مەن سۈكۈتكە پاتتىم. - ئۆيگە قايتار يولۇم بەك ئۇزاق، بۇ بەدىنىم بەك ئېغىر، ئۇنى ئېلىپ كېتىشكە ئامالسىزمەن. داۋاملىق سۈكۈتتە تۇردۇم. - بۇ خۇددى دەرەخ بىر قەۋەت كونا پوستىنى تاشلىغاندەك بىر ئىش. ئۇنىڭ ئۈچۈن ئازابلىنىشنىڭ ھاجىتى يوق. مەن يەنىلا ھېچ نېمە دېيەلمىدىم. ئۇمۇ سەل مەيۈسلىنىپ قالغاندەك كۆرۈنەتتى، شۇنداقتىمۇ غەيرەتكە كېلىپ مۇنداق دېدى: - بەك گۈزەل بولىدۇ. مەنمۇ بۇنىڭدىن كېيىن يۇلتۇزلارغا قارىسام، ھەر بىر يۇلتۇز چىغرىق ئورنىتىلغان قۇدۇققا ئايلىنىدۇ؛ ھەر بىر يۇلتۇز ماڭا سۇ ئىچۈرۈپ قويىدۇ. مەن يەنىلا سۆز ئېچىشقا ئامالسىز ئىدىم. - بەك قىزىق، سىزنىڭ بەش يۈز مىليون قوڭغىرىقىڭىز، مېنىڭ بەش يۈز مىليون قۇدۇقۇم بولىدۇ. ئۇ ئاخىرىنى دېيىشكە ئامالسىز قېلىپ يىغلىۋەتتى.

Həmin gecə, mən onun necə getdiyini görmədim. O, səssiz-səmirsiz sürüşüb aradan çıx- mışdı. Mən ona arxadan çatanda o qəti və iri addımlarla irəliləyirdi. O, yalnız bunu dedi: -Ah! Sən burdasan... Əlimdən tutdu. Çox narahat görünürdü yenə: -Nahaq gəldin. İztirab keçirəcəksən. Sənə elə gələcək ki, mən ölürəm, amma belə olma-yacaq... Mən isə susurdum. -Görürsənmi... çox uzaqdır. Mən bu bədəni ora apara bilmərəm, çox ağırdır. Mən isə susurdum. -Bədəni tərk etmək, köhnə qlafı, köhnə qabığı tərk etmək kimi bir şeydir. Bunun üçün kədərlənməyə dəyməz... Mən isə susurdum. O bir az ruhdan düşdü. Lakin yenə səy etdi: -Bilirsənmi, hər şey yaxşı olacaq. Mən də həmçinin ulduzlara baxacam. Ulduzların hamısı, mənim üçün, çarxı cırıldayan quyular kimi olacaq. Ulduzların hamısı mənə su süzəcəklər... Mən isə susurdum. -Bu elə maraqlı olacaq ki! Sənin beş yüz mil-yon zınqrovun olacaq, mənimsə, beş yüz mil- yon quyum... O da, həmçinin, susdu, çünki ağlayırdı...

- Міне, келдік. Алға бір қадам жалғыз басуыма рұқсат ет. Сөйтті де, ол құмға отыра кетті, себебі ол қорқып тұр еді. Сәлден соң: - Білесің бе... менің гүлім... ол үшін мен жауаптымын! Ал ол өзі сондай нәзік! Өзі сондай ақкөңіл. Бүкіл дүниеден қорғану үшін түкке тұрмайтын төрт тікенегі ғана бар... Мен оның қасына отыра кеттім. Тік тұра беруге шамам жетпеді. - Мінеки... Бәрі бітті... Ол тағы да аздап кідіріңкіреп қалды да, сосын орнынан тұрды. Бір адым алға басты. Мен орнымда қалшиып тұрып қалдым. Оның аяғының қасына сары найзағай жарқ еткендей болды. Ол бір мезет қозғалмай тұрып қалды. Айқайлаған жоқ. Бөрене тәрізді тұрған орнында жанына қарай қисайып құлай берді. Құм үстінде болғандықтан, сыбдыр еткен дыбыс та шықпады.

” It’s here. Let me step on my own. “ And he sat down because he was afraid. Нe says, “You know … my flower … I am responsible! And she’s so weak! And she’s so naive. She has four thorns of nothing to protect her from the world … “ I sat down because I could not stand. He says : ” That’s it that’s all… “ He hesitated again a little, then he stood up. He took a step. I could not move. There was nothing but a yellow flash near his ankle. He remained motionless for a moment. He did not shout. He fell Gently as a tree falls. It did not even make a noise, because of the sand.

Mana, yetib ham keldik. Qo'y endi meni, bu, yog`iga o`zim boray. Shunday deb qum uzra bemajol cho'kdi - yuragini qo'rquv chulg`adi. Xiyol o`tgach, sekingina shivirladi: "Bilasanmi... gulim... men gulimga javobgarman. Chunki u shunchalar zaif, nochorki! Soddaligini aytmaysanmi? himoya qilmoqqa to`rttagina arzimas tikanidan boshqa narsasi" Men ham qumga muk tushdim, oyoqlarimdan mador qochib, chalishib ketmoqda edim. Mana... tamom endi... - dedi u. Bir lahza tek qoldi-yu, so`ng o`rnidan turdi. Bir qadam ilgari bosdi... Men esa hamon joyimdan qo'zg`alolmas edim. Qyoqlari ostida go`yo sariq yashin chaqnagandek bir daqiqa qotib qoldi. Yig`lamadi, bo'zlamadi. So`ng xuddi bolta urilgan daraxtdek ohista quladi: na bir sharpa, na bir sas...lo, qum zarralari tiq etgan tovushni ham yutib yuboradi-da.

“İşte burası. Bırak yalnız devam edeyim.” Oturdu, çünkü korkuyordu. Sonra: “Biliyorsun... Bir çiçeğim var... Ona karşı sorumluyum. O öyle narin, öyle masum ki... Kendini koruyabilmesi için sadece dört küçük dikeni var...” Ben de oturdum. Daha fazla ayakta duramamıştım. “İşte...” dedi, “Hepsi bu...” Biraz tereddütten sonra ayağa kalktı. Ben hareket edemedim. Ayak bileğinin çevresinde sarı bir ışık vardı, başka hiçbir şey yoktu. Bir an hareketsiz durdu. Hiç bağırmadı. Bir ağaç gibi, yavaşça düştü yere. Yer kum olduğu için, düşerken en ufak bir ses bile çıkmamıştı.

- مۇشۇ يەرگىچىلا مېڭىڭ! قالغان يولنى ئۆزۈم داۋاملاشتۇراي. ئاندىن قورققىنىدىن ئولتۇرۇۋالدى. بىردەمدىن كېيىن ئۇ يەنە: - مەن ئۆز گۈلۈمگە مەسئۇل بولىمەن. ئۇ بەكلا زىل ۋە ئاجىز. بۇ دۇنيادا ئۇنى قوغدايدىغان پەقەت تۆت تاللا تىكىنى بار. مەن ئۆرە تۇرۇپ بولالماي ئۇنىڭ قېشىغا چۆكۈپ ئولتۇردۇم. - بولدى. گېپىم تۈگىدى، - دېدى ئۇ. ئۇ بىردەم ئىككىلىنىپ تۇرۇپ كەتكەندىن كېيىن ئورنىدىن تۇردى – دە، ئالدىغا بىردەم ماڭدى، بىراق مەن ئورنۇمدىن مىدىرلىيالمىدىم. بىردىنلا ئۇنىڭ ئايىقىدىن سېرىق نۇر چاقناپ ئۆتتى – دە، مىدىرلىماي جىممىدە بولۇپ قالدى. ۋارقىراپمۇ قويماي، خۇددى دەرەختەك تۈپتۈز پېتى يېقىلدى. ئەتراپى پۈتۈنلەي سېرىق قۇم بولغاچقا ھېچقانداق ئاۋازمۇ چىقمىدى.

-Gəlib çatdıq. Qoy bu addımı sənsiz, tək atım. O oturdu, çünki qorxurdu. O, yenidən sözə başladı: -Bilirsənmi... mənim gülüm... mən ona cavabdehəm! O elə zəifdir ki! Elə sadəlövhdür ki! Özünü qorumaq üçün onun vur-tut dörd tikanı var. Dörd tikandan başqa dünyada heç nəyə gümanı gəlmir... Mən də oturdum, çünki, daha ayaq üstə dura bilmirdim. O dedi: -Budur... hər şey bitdi... O, bir az tərəddüd etdi, sonra isə ayağa qalxdı. Bir addım atdı, mən isə tərpənə bilmirdim. Onun topuğunun yanında sarı bir parıltı göründü. O, bir an hərəkətsiz donub qaldı. O qışqırmadı. Ağac yıxılan kimi, o, yavaşca yerə çökdü. Qumun üstünə yıxıldığından hətta səs də eşidilmədi.

XXVII Міне, содан бері алты жыл өтіп кетті... Мен бұл оқиғаны ешқашан айтқан емеспін. Жолдастарым менің аман-есен қайтып оралғаныма қуанды. Мен көңілсіз едім, оларға: «Шаршап-шалдыққандықтан болар...» дей салдым. Енді қазір жұбаныш тапқан сияқтымын. Олай дегенім... түгелдей емес әрине. Дегенмен, мен оның планетасына қайтып оралғанына күмәнім жоқ, өйткені таң атқанда оның денесін таппағанмын. Ауыр дене де емес еді ғой... Ал түнде жұлдыздарға құлақ түргенді жақсы көремін. Олар бес миллион кішкене қоңыраулар тәрізді...

XXVII And now, of course, it’s been six years already … I’ve never told this story yet. The comrades who saw me were glad to see me alive again. I was sad but I said to them: “It’s fatigue …” Now I have comforted myself a little. That is … not quite. But I know that he has returned to his planet, for at daybreak I have not found his body. It was not such a heavy body … And I like the night listening to the stars. It’s like five hundred million bells …

XXVII Mana, o'shandan buyon olti yil hanuzgacha bu haqda biror kimsaga churq etib og`iz ochganim yo`q. Oaytib kelganimda, do`stlarim meni tag`in eson-omon ko`rib sevindilar, biroq ko`nglim benihoya g`ash edi, so`ragan odamga: - Charchabman, shekilli... - deb qo`ya qolardim. Lekin asta-sekin baribir yupana boshladim. Batamom emas, albatta. Biroq shu narsani yaxshi bilamanki, u o`z sayyorasiga qaytib ketgan, chunki tong yorishgach, qum ustida jasadini ko`rmadim. Uning jismi unchalik og`ir ham emasdi-da. Kechalari yulduzlarga quloq tutib o`tirishni yaxshi ko`raman. Go`yo besh million qo`ng`iroq shodumon j ringlayotgandek...

XXVII O günden bu yana tam altı yıl geçti. Bu hikayeyi daha önce kimseye anlatmamıştım. Uçağımı onarıp geri döndüğümde, çevremdekiler hayatta olduğum için çok sevinmişlerdi. Bense üzgündüm ve onlara yorgun olduğumu söylemiştim. Şimdi acımın bir kısmı dinmiş durumda. Yani tamamen değil. Gezegenine geri döndüğünden eminim, çünkü gün ağarırken bedenini hiçbir yerde bulamamıştım. O kadar da ağır bir vücut değildi onunki. Şimdiyse, geceleri yıldızları dinliyorum. Sanki beş yüz milyon tane küçük zil, oradan bana gülüyor.

يىگىرمە يەتتىنچى ئالتە يىل ئۆتۈپ كەتتى، ئەمما تا ھازىرغىچە ھېچكىمگە بۇ ئىش توغرىلىق تىنىپ باققىنىم يوق، دوستلىرىم ھايات قالغانلىقىم ئۈچۈن مېنى تەبرىكلەشكەن بولسىمۇ، لېكىن كۆڭلۈم بەكلا يېرىم ئىدى. «ئېھتىمال بەك چارچاپ كەتكەنلىكىمدىن شۇنداق بولغاندۇ» دەيتتىم دوستلىرىمغا. ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن ئازابىم يەڭگىللىگەن بولسىمۇ، لېكىن كۆڭلۈم تولۇق ئارامىغا چۈشكىنى يوق. ماڭا ئايانكى ئۇ ئۆزىنىڭ يۇلتۇزىغا قايتىپ چىقىپ كەتكەن ئىدى. چۈنكى ئاشۇ كۈنى ئەتىگىنى ئۇنىڭ جەسىتىنى ئۇچراتمىغان ئىدىم. ئەمەلىيەتتە، ئۇنىڭ تېنى ئېغىر ئەمەس ئىدى. ئەنە شۇ كۈندىن بېرى، كېچىلىرى يۇلتۇزلارغا قاراشقا ئامراق بولۇپ قالدىم ھەم بەش يۈز مىليون قوڭغۇراقنىڭ كۈلۈۋاتقان ئاۋازى قۇلىقىمغا ئاڭلانغاندەك تۇيۇلىدىغان بولدى.

XXVII İndi isə o vaxtdan artıq altı il keçib... Mən bu əhvalatı hələ heç vaxt, heç kimə nəql etməmi- şəm. Məni yenidən görən yoldaşlarım sağ-salamat olduğumu gördüklərinə çox şad idilər. Mən qəmli-ələmli idim, lakin dostlara deyirdim: "Bu, yorğunluqdandır..." İndi isə bir az sakitləşmişəm. Daha doğru-su... tamamilə yox. Amma yaxşı bilirəm ki, o, artıq öz planetinə qayıdıb, çünki, hava işıqla-nanda onun cəsədini qumun üstündə tapa bilmədim. Bu, o qədər də ağır cəsəd deyildi... Ax-şamlar isə ulduzlara qulaq asmağı xoşlayıram. Onlar, elə bil ki, beş yüz milyon zinqrovdur...

Міне, қызық нәрсе! Кішкентай ханзада үшін суретін салып берген тұмылдырыққа қайыс белбеу қосып беруді ұмытып кетіппін! Ол оны ешқашан қошақанына кигізе алмапты да. Сонда өзімнен өзім былай деп сұраймын: «Планетасында не болып жатыр екен? Мүмкін қошақан гүлді жеп қойған шығар...» Кейде мен өзіме-өзім: «Жоқ, әрине, жоқ! Кішкентай ханзада түнге қарай гүлін шыны қалпақпен жауып қояды. Ал қошақаннан көз жазбайтын болар...» Солай деймін де, өзімді бақытты сезініп кетемін. Ал жұлдыздар болса, аспанда жайлап қана жымың қағады. Кей кезде мен іштей: «Бірде болмаса бірде босанып кетсе бәле болғаны! Бір күні кешкісін шыны қалпақты жабуды ұмытып кетсе немесе түн ішінде қошақан сыбдырсыз босанып кетсе...» Ондай кезде қоңыраулар зар илеп жылайды! Жұмбақтың көкесі осында жатыр. Әлемнің адамзатқа беймәлім бір бұрышында, өмірі көрмеген бір қошақан раушан гүлді жегенін немесе жемегенін білген, мен сықылды Кішкентай ханзаданы жақсы көріп қалған сіздер үшін де мәні зор болар. Сонда бүкіл дүниеде бәрі өзгеше болып көрінер еді...

But now something extraordinary happens. The muzzle I designed for the little prince, I forgot to add the leather strap! He could never tie her to the sheep. So I ask myself, “What happened on his planet?” Maybe the sheep ate the flower … “ Sometimes I say to myself: “Surely not! The little prince encloses his flower every night under his globe of glass, and he watches his sheep well. “Then I am happy. And all the stars laughed softly. Sometimes I say to myself: “One is distracted once or the other, and that is enough! He forgot one evening the globe of glass, or else the sheep went out quietly during the night… “Then the bells changed into tears! … This is a great mystery. For you who love the little prince as well as for me, nothing of the universe is alike if somewhere, one does not know where, a sheep that we do not know has, yes or no, eaten a rose …

Lekin buni qarangki, qo`zichoqqa no`xta chizib berayotganimda, tasmachasini unutgan ekanman. Endi Kichik shahzoda uni qo`zichoqqa taqa olmaydi. Shu bois goh-goh o`zimdan so`rayman: uyoqda, destimning sayyorasida ahvol qalay ekan? Tag`in qo`zichoq gulni yeb qo`ygan bo`lsa-ya? Ba'zan esa o`zimga-o`zim: “Yo`g`-e, unday emasdir! Kichkina shahzoda kechalari feruza gulni shisha qalpoq bilan yopib qo`yardi, qo`zichoqqa ham ko`z-quloq bo`lib tursa keralo”, deb taskin beraman-u, birdan quvonib ketaman. Shunda yulduzlar ham ohista jilmayib kulayotgandek tuyuladi. Gohida esa: “Ba'zan nimadir xotirdan faromush boiadi-ku, axir... Unda har halo ham bo`lishi mum-kin! Bordi-yu, Kichkina shahzoda bir kuni shisha qalpoqni esidan chicjarib qeysa, yo qo'zichoq kechasi sezdirmay qutichasidan chiqib ketib qolsa-ya...”, deb eylayman vahimaga tushib. Shunda osmondagi genglroqlarim ham unsizgina yiglayotgandek tuyuI adi... Bularning barchasi allanechuk aql bovar etmaydigan sirli hodisalardir. Aminmanki, sizga ham, Kichkina shahzodani yaxshi ko`rib qolgan boshqa har qanday odamga ham, xuddi men kabi koinotning allaqaysi burchagida biz hech qachon ko`rmagan bir qo'zichoq bizga notanish bir gulni yeb qo'ygan-qo`ymagani aslo baribir bolmasa kerak; dunyoning ko'zirnizga qanday ko`rinishi ana shunga juda-juda bog`liq...

Ama beni kaygılandıran bir şey var. Koyununun ağzına bağlaması için çizdiğim ağızlığın kayışlarını çizmeyi unutmuşum. Yani, onu hiç kullanamayacak. Bu yüzden de gezegenine vardıktan sonra neler olduğunu çok merak ediyorum. Belki de çizdiğim koyun çiçeği yemiştir... Bazen kendi kendime: “Kesinlikle yememiştir! Küçük prens çiçeği her gece camdan korunağıyla kapatmış, koyunu da dikkatle izlemiştir” diyorum. Böyle düşününce mutlu oluyorum. Ve bütün yıldızlar bana gülüyorlar. Ama sonra: “Herkes zaman zaman dalgın olabilir. Ya küçük prens bir gece camdan korunağı çiçeğin üstüne geçirmeyi unutursa ve koyun da sessizce yerinden çıkarsa...” diye düşünüyorum. O zaman benim küçük zillerim kahkaha yerine gözyaşlarına boğuluyorlar. Bu gerçekten büyük bir sır. Sizler gibi, benim gibi küçük prensi sevenler için, evrenin kim bilir neresindeki bir koyunun bir çiçeği yemiş ya da yememiş olması çok önemli bir şeydir.

بىراق بىر ئىشقا زادىلا خاتىرجەم بولالمىدىم. شاھزادىنىڭ قوزىسىغا سىزىپ بەرگەن ئېغىز قاپقا بوغقۇچنى سىزمىغان ئىكەنمەن. بۇنداق بولغاندا شاھزادە مەڭگۈ ئۇنى قوزىنىڭ ئېغىزىغا قاپلىيالمايدۇ – دە. شۇڭا ھېلىھەم «ئۇنىڭ يۇلتۇزىدا بىرەر چاتاق يۈز بەرگەنمىدۇ؟ قوزىسى گۈلنى يەۋەتكەنمىدۇ؟» دەپ ئەنسىرەپ يۈرىمەن. بەزىدە ئۆز – ئۆزۈمگە تەسەللى بېرىپ: «ئۇنداق بولمايدۇ، شاھزادە ئۆزىنىڭ گۈلىنى شۇ قەدەر ياخشى كۆرىدۇ، ھەر ئاخشىمى شامال قاپتا ئۇنى يېپىپ قويىدۇ، قوزىسىغىمۇ ئوبدان قارايدۇ» دەيمەن. شۇنىڭ بىلەن قەلبىم يەنە خۇشاللىققا چۆمۈپ بارلىق يۇلتۇزلار كۈلۈشكە باشلايدۇ. لېكىن بەزىدە يەنە مۇنداقمۇ ئويلاپ قالىمەن: «ئادەم دېگەن بىخەستەلىكتىن ساقلىنىپ بولالمايدۇ، ناۋادا ئۇ بىرەر كۈنى شامال قاپنى يېپىپ قويۇشنى ئۇنتۇپ قالسا، كېچىدە قوزا جىمجىتلا يۈگۈرۈپ چىقىپ چاتاقنىڭ چوڭى يۈز بېرىدۇ،» ئويلاپ شۇ يەرگە كەلگەندە، يۇلتۇزلاردىكى قوڭغۇراقلارنىڭ ھەممىسى تارام – تارام كۆز يېشىغا ئايلاندى. بۇنىڭغا ناھايىتى زور بىر سىر يوشۇرۇنغان. ناۋادا قوزا، مەيلى بىز ئۇنى كۆرگەن ياكى كۆرمىگەن بولايلى، مەيلى قەيەردىلا بولسۇن، بىر تال ئەتىرگۈلنى يەۋەتكەن ياكى يەۋەتمىگەن بولسۇن، شاھزادىنى ياخشى كۆرىدىغان سىلەر ھەم شاھزادىنى ياخشى كۆرىدىغان مەن ئۈچۈن ئېيتقاندا، پۈتكەل كائىنات باشقىچە تۈسكە كىرىدۇ،

Amma bir şey məni mütəəssir edir. Balaca şahzadənin qoyunu üçün çəkdiyim buruntaca dəridən qayışı çəkməyi unutmuşam! Onu heç vaxt qoyunun başına keçirə bilməyəcək. Bu halda mən öz-özümdən soruşuram: "Görəsən onun planetində nə təzə xəbər? Çox güman ki, qoyun gülü yeyib..." Bəzən öz-özümə deyirəm: "Əlbəttə ki, yox! Balaca şahzadə bütün gecələri öz gülünü şüşə örtüyün altında saxlayır və öz qoyununa da yaxşı nəzarət edir..." Onda, mən özümü xoşbəxt sanıram. Bütün ulduzlar da xısın-xısın gülürlər. Bəzən də öz-özümə deyirəm: "Bir dəfə, iki dəfə fikir dağınıq olsa, hər şey baş verə bilər! Birdən o, axşam şüşə örtüyü unutdu və ya qoyun səssiz-səmirsiz gecə vaxtı ağıldan çıxdı..." Onda bütün zınqrovlar ağlayacaq...! Əsl böyük sirr də elə bundadır. Necə ki, mənim üçün, eləcə də balaca şahzadəni sevən sizlər üçün laqeydlik bağışlanılmaz əməldir. Kainatın hər hansı regionunda haradasa tanımadığımız bir qoyunun bir qızılgülü yeməsinə laqeyd qala bilmərik. Dünya gözəllikdən, bər-bəzəkdən məhrum olar, bəlkə də yox...

Аспанға көз салыңызшы. Өзіңізден: Қошақан гүлді жеп қойды ма, әлде жоқ па? – деп сұраңызшы. Сонда бәрінің басқаша өзгеріп шыға келгеніне көзіңіз жетеді... Мұның қаншама маңызды екенін ешқашан ешбір ересек адам түсіне бермейді! Бұл мен үшін дүниедегі ең сұлу, әрі ең көңілсіз табиғат көрінісі. Бұл алдыңғы беттерде бейнеленген табиғат көрінісінен аумайды, бірақ мен оны тағы бір рет сіздерге көрсету үшін салдым. Міне, осы жерде Кішкентай ханзада алдымен пайда болып, сосын жоқ болып кеткен. Алда-жалда Африканың шөліне сапар шегіп қалсаңыз, бұл жерді танып алу үшін назар аударып, жақсылап қарап алыңыз. Ал егер де сәті түсіп осы жерден өте қалсаңыз, сізден өтінемін, асықпаңызшы, жұлдызды аспан астында сәл ғана кідіре тұрыңыз! Егер де сол мезетте бір балақай сізге жақындап келіп күлсе, егерде оның алтындай сары шаштары болса, сіздің сұрағыңызға жауап қайтармаса, сіз, әрине, оның кім екенін түсіне қоясыз. Қайырымды бола көріңіз! Мені сонша ренжіте бермей, маған оның тезірек қайтып келгені жайлы жазып жіберіңізші...

Look at the sky. Ask yourself: “Did the sheep or not eat the flower? And you will see how everything changes … And no big person will ever understand that it’s so important! This is, for me, the most beautiful and saddest landscape in the world. It’s the same landscape as the one on the previous page, but I drew it once more to show it to you. It is here that the little prince appeared on earth, then disappeared. Look carefully at this landscape to be sure of recognizing it, if you travel to Africa one day in the desert. And, if you happen to pass by there, I beseech you, do not hurry, wait a little right under the star! If a child comes to you, if he laughs, if he has golden hair, if he does not answer when asked, you will guess who he is. So be nice! Do not leave me so sad: write to me quickly that he has come back…

Boshingizni ko`tarib, bepoyon osmonga bolting. So`ngra o'zingizdan: «O`sha feruza gui omon bormikan? Bordi-yu qo'zichoq uni yeb qo'ygan bolsaya?» deb so`rang. Ana shunda ko`rasiz - olam ko`z o'ngingizda butkul boshqacha jilvalana boshlaydi... Va birorta katta odam buning qanchalar muhim ekanini hech qachon tushuna olmaydi! Bu yer, meningcha, dunyodagi eng go`zal va eng hasratli makon bo`lsa kerak. Sahroning bu kimsasiz parchasi sal yuqorida ham tasvirlangan edi, ammo uni yaxshiroq ko`rib olishingiz uchun yana qaytadan chizmoqchiman. Xuddi shu joyda Kichkina shahzoda Yer yuzida birinchi bor paydo bo`lgan, keyin xuddi shu joyda q`oyib bo`lgan edi. Diqqat bilan qarab eslab qoling, agar qachonlardir Afrikaga, sahroga borib qolsangiz, bu joyni tanishingiz oson bo`ladi. Mabodo shu yerdan o`tar bo`lsangiz, o`tinib so`rayman, mana shu yulduz ostida bir nafas to`xtang! Bordi-yu shu payt tillarang sochli bir bola yoningizga kelib, qo`ng`iroqdek tovush bilan kula boshlasa, birorta savolingizga javob bermasa, o`ylaymanki, kimga duch kelganingizni albatta sezsangiz kerak. O`shanda, sizdan o`tinib so`rayman, dardli dilimga yupanch berish esingizdan chiqmasin: unung qaytib kelganini menga zudlik bilan xabar qiling.

Gökyüzüne bakın. Kendinize “Acaba koyun çiçeği yedi mi, yemedi mi?” diye sorun. Bakın her şey nasıl da değişiyor. Ve bunun neden bu kadar önemli olduğunu büyükler asla anlayamazlar... Benim için bu, dünyanın en güzel ve en hüzünlü manzara resmi. Bir önceki resme çok benziyor ama unutmamanız için bir kez daha çiziyorum. Küçük prensin Dünyaya indiği ve ayrıldığı yer işte burası. Lütfen resme çok dikkatli bakın ve onu hafızanıza iyice yerleştirin. Eğer bir gün yolunuz Afrika’ya düşerse ve Sahara Çölü’nü geçerseniz, işte tam bu noktaya geldiğinizde lütfen biraz durun. Yanınıza bir çocuk gelirse, yüzü gülüyorsa, altın sarısı saçları varsa ve soru sorulduğu zaman cevap vermiyorsa, anlarsınız kim olduğunu. O zaman, n'olursunuz, beni böyle üzgün bırakmayın, yine geldiğini yazıverin bana...

ئاسمانغا قارىغان ۋاقتىڭلاردا ئۆز – ئۆزۈڭلاردىن «ھېلىقى ئەتىرگۈلنى قوزا يەۋەتكەنمىدۇ؟» دەپ سورايسىلەر. شۇنىڭ بىلەن سىلەرنىڭ دۇنيايىڭلار پۈتۈنلەي ئوخشىمايدىغان باشقا بىر دۇنياغا ئايلىنىپ قالىدۇ، لېكىن چوڭلار بۇ ئىشنىڭ مۇشۇنچىۋالا مۇھىم ئىش ئىكەنلىكىنى بىلمەيدۇ. ئاخىرقى بۇ رەسىم، مېنىڭ نەزىرىمدە دۇنيادىكى ئەڭ مۇڭلۇق، ئەڭ ھەسرەتلىك كۆرۈنۈشتۇر. ئۇ ئالدىنقى كۆرۈنۈشتىكى رەسىمگە پۈتۈنلەي ئوخشاش بولۇپ، سىلەرنىڭ تېخىمۇ ئېنىق كۆرەلىشىڭلار ئۈچۈن پەقەت ئۇنى قايتىدىن ئىزلاپلا قويدۇم. دەل مۇشۇ يەردە مېنىڭ كىچىك شاھزادەم پەيدا بولغان ھەم غايىب بولغان ئىدى. بۇ جاينى ئېسىڭلاردا مەھكەم تۇتۇڭلار! كۈنلەرنىڭ بىرىدە ئافرىقىغا ساياھەتكە بېرىپ قالساڭلار، بۇ يەرنى تونىيالايسىلەر! ناۋادا پۇرسىتى كېلىپ ئاغۇ يۇلتۇزنىڭ ئاستىغا بېرىپ قالساڭلار، كېتىشكە ئالدىرىماي جىقراق تۇرۇڭلار! ناۋادا بۇ چاغدا بىر ئوغۇل بالا كېلىپ قالسا، چېچى چىرايلىق ئالتۇن رەڭدە بولسا، ۋىلىقلاپ كۈلسە، سوئالىڭلارغا جاۋاب بەرمەي، ھە دەپ سىلەردىن سوئال سوراش بىلەنلا بولسا، ئۇنى چوقۇم تونىيالايسىلەر. شۇنداق بوپ قالسا، داۋاملىق ھەسرەتتە ئۆتىۋەرمەسلىكىمگە ياردەم قولۇڭلارنى سۇنۇپ، دەرھال خەت يېزىپ، ئۇنىڭ قايتىپ كەلگەنلىكىنى ماڭا ئۇقتۇرۇپ قويساڭلار!

Səmaya baxın. Öz-özünüzdən soruşun: Görəsən qoyun qızılgülü yedi, ya yox? Siz onda görəcəksiniz ki, hər şey dəyişib başqa cür olacaq. Bunun nə qədər əhəmiyyətli olduğunu böyüklər heç zaman başa düşə bilməyəcək!

Бұл жасқа келгенше жақсы өткіздік пе, жаман өткіздік пе, әйтеуір бірталай өмірімізді өткіздік: алыстық, жұлыстық, айтыстық, тартыстық - әурешілікті көре-көре келдік. Енді жер ортасы жасқа келдік: қажыдық, жалықтық; қылып жүрген ісіміздің баянсызын, байлаусызын көрдік, бәрі қоршылық екенін білдік. Ал, енді қалған өмірімізді қайтіп, не қылып өткіземіз? Соны таба алмай өзім де қайранмын.

Was life good or bad, but it passed a lot. I had enough in this life: disputes, and painful gossip, and struggle and unworthy quarrels... But now, when I’m on the end of the road, being exhausted and tired, I am convinced of the futility of my good aspirations, in the vanity and frailty of human life. And tormented by the thought: What to devote the rest of my days? What to do? Try to alleviate the suffering of the people? Impossible. People are ungovernable. That’s the way for the one to whom the destiny prepared human ingratitude and curse, or youth, whose heart is hot and hasn’t still known the bitterness of defeat. Me, knowing this truth, save Allah from temptation.

Yoshim shu yerga yetguncha yaxshi yashadimmi, yomon yashadimmi, har qalay yashab keldim, umrimning ko'pi ketib, ozi qoldi, boshimdan ne-ne savdolar kechmadi: olishdim, yulishdim, aytishdim, tortishdim — xullas, boshga tushganini tortib keldim. Mana endi yoshim qaylib, qaridim, horidim, hamma qilibyurgan Lshlarimda ma’no yo‘qligini, hammasi shunchaki bir gap ekanhgini ko'rdim, bildim. Xo‘sh, endi qolgan umrimni qanday qilib o'tkazsam ekan? Mana shunisiga o‘zim ham hayronman.

Bu yaşa gelinceye kadar hayatımızı iyi mi geçirdik, kötü mü geçirdik bilmiyorum ama ömrümüzün çoğunu geçirdik: vuruştuk, çekiştik, atıştık ve tartıştık. Boş meşgaleleri göre göre geldik. Şimdi orta yaşa geldik: yıprandık, usandık yaptığımız işlerin sonuçsuz ve gereksiz şeyler olduğunu gördük, hepsinin boş olduğunu anladık. Peki, bundan sonra hayatımızı nasıl ve ne şekilde geçireceğiz? Bunun cevabını bulamadığım için şaşkınım.

بىز بۇ دەۋرگە يەتكۈچە ، مەيلى ئۇنى ياخشى ئۆتكۈزدۇق ياكى ئۆتكۈزمىسۇن ، تۇرمۇشىمىزنى ئوخشاش ئۆتكۈزدۇق: ئارىلىق ، جېدەل ، تالاش-تارتىش ، جېدەل - بىز ئاۋارىچىلىقنى كۆرگىلى كەلدۇق. ھازىر بىز ئوتتۇرا ياشقا كىردۇق: ھەج قىلىش ، زېرىكىش قىلىۋاتقان ئىشىمىزنىڭ مەنىسىزلىكىنى كۆردۇق ، ھەممە ئىشنىڭ تەھدىد ئىكەنلىكىنى بىلەتتۇق. ھازىر ، بىز كېيىنكى ئۆمرىمىزنى قانداق قىلىمىز؟ ئۇنى تاپالمىغانلىقىمدىن ھەيرانمەن.

Bilmirəm bu yaşa gəlincə həyatımızı yaxşı keçirdikmi, yoxsa pis keçirdikmi, amma ömrümüzün çoxunu keçirdik: döyüşdük, çəkişdik, atışdıq və mübahisə etdik. Boş məşğuliyyətlərə görə gəldik. İndi orta yaşa gəldik: yıprandıq, yorulduq, gördük ki, etdiyimiz işlərin nəticəsi yoxdur və onlar lazımsız şeylərdir, hamısının boş olduğunu başa düşdük. Bəs bundan sonra həyatımızı necə və nə şəkildə keçirəcəyik? Bunun cavabını tapa bilmədiyim üçün təəccüblənirəm.

Ел бағу? Жоқ, елге бағым жоқ. Бағусыз дертке ұшырайын деген кісі бақпаса, не албыртқан, көңілі басылмаған жастар бағамын демесе, бізді құдай сақтасын!

Maybe increase the flock? Don't want to. Let the children if they ought to, bred cattle themselves. It would be a sin to waste the recent strength to alleviate the existence for thieves, beggars and villains.

El-u yurtga ralibarlik qilsammikin? Yo‘q, el men ko'rsatgan yo‘ldan yurmaydi. Agar, boshimga tashvish sotib olaman, degan kishi, yoki hali peshonasi devorga bo rib tegmagan, belida quwati, ko‘kragida g‘ay rati bor yoshlar rahbar bo‘laman demasa, bizning elga ralibarlik qilishdan xudoning o ‘zi saqlasin! Mol boqsammikin? Yo‘q, boqolmayman! Kerak bo‘lsa bola-chaqa o‘zi boqib olar. Qarigan chog‘imda o ‘g‘rilar, muttahamlar uchun mol boqib, ko'pi ketib, ozi qolgan umrimni xor qilish niyatim yo‘q! Yo ihu-fan bilan shug'ullansammikin? Yo‘q, unday desam bu elda ilmning qadriga yetadigan, uni tushunadigan odam yo‘q. Bilganingni kimga o'rgatasan? Bilmaganingni kimdan so‘raysan? Kimsasiz cho‘libiyobonda oldiga matosini yoyib, qoiiga gazini usiilab o'tirgan kishidan nima foyda? Yoningda hasratlashib ko‘ngil yozadigan kishi bo'lmagach, ilm-u fan kishini tez. qaritadigan bir tashvish ekan, xolos.

Halkı idare etmek mi? Hayır, halkı idare etmek mümkün değil. Dermanı olmayan bir derde düçar olmak isteyen bir kişi veya heyecanlı ve coşkulu gençler idareye talip olmazsa, bizi Allah korusun.

خەلقنى باشقۇرۇش ئۈچۈن؟ ياق ، خەلقنى باشقۇرۇش مۇمكىن ئەمەس. داۋالىغىلى بولمايدىغان ياكى ھاياجانلانغان ۋە مەسىلىگە يولۇقماقچى بولغان ئادەم ئەگەر قىزغىن ياشلار باشقۇرۇشنى ئارزۇ قىلمىسا ، خۇدا بىزنى قوغدىسۇن.

İnsanları idarə etmək? Xeyr, xalqı idarə etmək mümkün deyil. Müalicə olmadan problemə düşmək istəyən və ya həyəcanlı və həyəcanlı bir insan.

Мал бағу? Жоқ, баға алмаймын. Балалар өздеріне керегінше өздері бағар. Енді қартайғанда қызығын өзің түгел көре алмайтұғын, ұры, залым, тілемсектердің азығын бағып беремін деп, қалған аз ғана өмірімді қор қылар жайым жоқ.

Comprehend the science? It is impossible. I have no one to give the knowledge, and from whom to take them. What's the use to sit in the desert, spreading expensive cloth and holding a yard? When there’s no one to share the grief or joy, the science turns into a burden: faster ages.

Fanni tushunasizmi? Bu mumkin emas. Bilimni berish uchun hech kimim yo'q, va ulardan olish uchun ham yo'q. Qimmatbaho mato yoyib, yardni ushlab o'tirish nima foydasi? Qayg'u yoki xursandchilikni bo'lishish uchun hech kim bo'lmasa, fan og'irlik bo'lib qoladi: tezroq yosharish..

Hayvan gütmek mi? Hayır, güdemem. Çocuklar kendilerine yetecek kadarını güder. Artık yaşlandığımda yararını kendimin tam olarak göremeyeceğim, hırsız, zalim dilencilerin yiyeceğini temin için kalan az ömrümü hor kullanmak istemiyorum.

ئىلىمنى چۈشىنەمسىز؟ بۇ مۇمكىن ئەمەس. مېنىڭ بىلىم بېرىدىغان ئادەم يوق ، ئۇلارنى كىمدىن ئېلىش كېرەك. قۇملۇقتا ئولتۇرۇش ، قىممەت باھالىق رەخت تارقىتىش ۋە ھويلا تۇتۇشنىڭ نېمە پايدىسى؟ قايغۇ ياكى خۇشاللىقتىن تەڭ بەھرىمەن بولىدىغان ئادەم بولمىسا ، ئىلىم يۈككە ئايلىنىدۇ: تېخىمۇ تېز ياش.

Heyvanları otarırsınız? Xeyr, edə bilmərəm. Uşaqlar özlərini kifayət qədər qidalandırırlar. Artıq qocaldığıma görə özümdən tam istifadə edə bilərəm. yemək təmin etmək üçün oğruları, qəddar dilənçiləri görə bilməyəcəyəm həyatıma xor baxmaq istəmirəm.

Ғылым бағу? Жоқ, ғылым бағарға да ғылым сөзін сөйлесер адам жоқ. Білгеніңді кімге үйретерсің, білмегеніңді кімнен сұрарсың? Елсіз-күнсізде кездемені жайып салып, қолына кезін алып отырғанның не пайдасы бар? Мұңдасып шер тарқатысар кісі болмаған соң, ғылым өзі - бір тез қартайтатұғын күйік.

Or, maybe devote myself to God? It goes wrong. The peace is required to believe. Whence to take godliness when there’s no calm neither in my feelings, nor in daily life? This world does not tolerate pilgrims.

Yoki, ehtimol o'zimni Xudoga bag'ishlaymanmi? Bu noto'g'ri ketadi. Ishonish uchun tinchlik talab qilinadi. Mening his-tuyg'ularimda ham, kundalik hayotimda ham tinchlik bo'lmaganda xudoylikni qaerdan qabul qilishim kerak? Bu dunyo ziyoratchilarga toqat qilmaydi.

İlim ile meşgul olmak mı? Hayır, ilim meşguliyeti için ilim hakkında konuşacak kimse yok. Bildiğini kime öğreteceksin, bilmediğini kimden soracaksın? Uçsuz bucaksız ovada örtüyü yayıp eline değnek alıp oturmanın ne faydası var. Dertleşip rahatlayacağın biri olmadıktan sonra bilimin kendisi insanı tez yaşlandıracak bir derttir.

ياكى مەن ئۆزۈمنى خۇداغا باغلىسام؟ بۇ خاتا بولىدۇ. ئىشەنچ ئۈچۈن تىنچلىق تەلەپ قىلىنىدۇ. مەن ھېسساتلىرىمدا ياكى كۈندىلىك ھاياتىمدا تىنچلىق تاپالمىسام، خۇدانىڭ ئىبادىتىنى قەيەردىن تاپالىسام؟ بۇ دۇنيا ساياھەتچىلەرگە چىداملىق ئەمەس.

Yoxsa bəlkə özümü Allaha həsr edirəm? Səhv gedir. İnanmaq üçün sülh tələb olunur. Nə hisslərimdə, nə də gündəlik həyatda sakitlik olmadıqda tanrılığı haradan götürməliyəm? Bu dünya zəvvarlara dözmür.

Софылық қылып, дін бағу? Жоқ, ол да болмайды, оған да тыныштық керек. Не көңілде, не көрген күніңде бір тыныштық жоқ, осы елге, осы жерде не қылған софылық?

Is it about surrendering oneself to religion as a religious Sufi? No, that won't work either; peace is necessary for that. If there is no peace in your heart or in the life you live, in this community, in this location, who needs Sufism?

Dindor bo'lish va o'zingizni dinga bag'ishlashmi? Yo'q, bu ham sodir bo'lmaydi,shuning uchun ham tinchlik ham zarur. Yurakda ham, yashayotgan hayotingizda ham tinchlik yo'q, bu shunday jamiyatda va bu joyda zohidlikka kim kerak?

Sofu olup dine kendini vermek mi? Hayır, o da olmaz, onun için de huzur gereklidir. Ne gönülde ne de yaşadığın hayatta huzur yok, bu toplumda, bu mekanda sofuluk kime gerek?

سوفىلىق (سوفىزم) قىلىپ، دىن باقۇ؟ يوق، ئۇمۇ بولمايدۇ، ئۇنىڭغا مۇشۇنداق تىنىشلىق كېرەك. نە قەلبتە، نە كۆرگەن كۈندە بىر تىنىشلىق يوق، بۇ يەرگە، بۇ يەردە نېمە قىلغان سوفىلىق؟

Özünüzü dinə təslim etmək istəyirsiniz? Xeyr, bu da deyil, onun üçün sülhə də ehtiyac var. Ürəkdə və ya yaşadığınız həyatda sülh yoxdur, bu cəmiyyətdə, bu yerdə kimə masa lazımdır?

Балаларды бағу? Жоқ, баға алмаймын. Бағар едім, қалайша бағудың мәнісін де білмеймін, не болсын деп бағам, қай елге қосайын, қай харекетке қосайын? Балаларымның өзіне ілгері өмірінің, білімінің пайдасын тыныштықпенен керерлік орын тапқаным жоқ, қайда бар, не қыл дерімді біле алмай отырмын, не бол деп бағам? Оны да ермек қыла алмадым.

To bring up children? I can’t. Maybe I would, if I knew how and what to teach them, and whether the people that I see today need it at all. I cannot imagine the future of children worthy the use of their education and forces, and therefore cannot see the way of upbringing.

Bolalarni tarbiyalash uchunmi? Qololmayman.Balki men bo'lardim, agar ularga qanday va nimani o'rgatishni bilsam, bugun ko'rgan odamlarga umuman kerak bo'ladimi. Bolalarning kelajagini o'z ta'limi va kuchlaridan foydalanishga munosib tasavvur qila olmayman va shuning uchun tarbiya yo'lini ko'ra olmayman.

Çocukları eğitmek mi? Hayır, bunu da yapamam. Eğitmesine eğitirim, fakat eğitimin inceliklerini de bilmiyorum. Ne olması için eğiteceğim, hangi topluma yönlendireyim, hangi davranışı öğreteyim? Çocuklarımın kalan ömürlerinde eğitimlerinin faydasının huzur içinde görecekleri bir yer bulmadım, “nereye gitmeleri” ve “ne yapmaları” konusunda ne söyleyeceğimi bilemiyorum. Ne olmaları için eğiteceğim? Onu da bilemiyorum.

بالىلارنى باقماق؟ يوق، باقمىيمەن. باقماقچى بولار ئىدىم، قانداق باقماقنىڭ مەنىسىنىمۇ بىلىمەن، نېمە بولسۇن دەپ باقماق، قايسى دۆلەتكە قوشاي، قايسى ھەرىكەتكە قوشاي؟ بالىلارىمغا ئۆزلىرىنىڭ ئالدىدىكى تۇرمۇشى، بىلىملىرىنىڭ پايدىسىنى تىنچلىق بىلەن كۆرەرلىك ئورۇن تاپالمىدىم، قايда بار، نېمە قىلار دەپ بىلىپ بولالمىدىم، نېمە بول دەپ باقماق؟ ئۇنىمۇ ئەركەك قىلىپ بولالمىدىم.

Uşaqları böyütmək? Mən bacara bilmirəm. Bəlkə də bacararıq, əgər onlara nə öyrətməli olduğumu və bu gün gördüyüm insanların buna ehtiyacı olub-olmadığını bilsəm. Uşaqların gələcəyini və onların təhsil və qüvvələrindən istifadə etməyə layiq olduğunu təsəvvür edə bilmirəm, buna görə də tərbiyə yolunu görə bilmirəm.