Корпустан іздеу

Суретші екі жас қыз Сьюди мен Джонси бірі Мейннен, бірі Калифорниядан келген еді. Арзан бір ресторанда танысқан. Көркемөнерге, көйлек жеңінің жаңа модасына көзқарастары үйлесе кетті де, екеуі бір студияға орналасты. Жан аяспас дос болып кетті.

At the top of a squatty, three-story brick Sue and Johnsy had their studio. "Johnsy" was familiar for Joanna. One was from Maine; the other from California. They had met at the table d'hote of an Eighth street "Delmonico's," and found their tastes in art, chicory salad and bishop sleeves so congenial that the joint studio resulted.

Baland boʼlmagan uch qavatli gʼishtin binoning yuqori qavatida Syu va Jonsilarning ustaxonlari joylashgandi. Doʼstlari Joannani erkalab Jonsi deb chaqirishardi. Biri Mayn shtatidan; boshqasi esa Koliforniyadan kelgan edi. Ular Sakkizinchi koʼchadagi «Delmoniko» oshxonasining tabldoti* atrofida tanishib qolishgan va ularning sanʼat, sachratqi salati va urf boʼlgan keng yengli koʼylaklar borasidagi qarashlari shunchalik mos kelgan ediki, natijada ular birgalikda ustaxona ochishga qaror qilishgandi.

Alçak, üç katlı, tuğla bir evin üst katında, Sue ve Johnsy'nin stüdyosu vardı, Johnsy, Joanna' nın kısaltılmışıydı. Biri Maine'li, diğeri de Kaliforniya'lı iki genç kız. 8. Caddedeki 'Delmonico'nun yeri'nde tanışmışlardı, sanat, frenk salatası, katlanır perdeli pencereler gibi ortak zevkleri sonucunda stüdyolarını birleştirdiler.

پەس، ئۈچ قەۋەتلىك، خىش ئۆينىڭ ئۈستۈنكى قەۋىتىدە، سيۇ بىلەن جونسىنىڭ ئىستۇدىيەسى بار ئىدى. جونسى جوئاننانىڭ قىسقارتىلمىسى ئىدى. بىرى مەينلىك، يەنە بىرى كالىفورنىيەلىك ئىككى ياش قىز 8-كوچىدىكى «دېلمونىكو»نىڭ دۇكىنىدا تونۇشقانىدى. ئۇلار سەنئەت، فرانسۇز سالاتى، قاتلىنىدىغان پەردىلىك دېرىزىلەر قاتارلىق ئورتاق ھەۋەسلىرى نەتىجىسىدە ئىستۇدىيەلىرىنى بىرلەشتۈرگەنىدى.

Sue və Consinin studiyaları üçmərtəbəli kərpic evin üçüncü mərtəbəsində idi. Onlardan biri Main, digəri isə Kalifroniyadan gəlmişdi. İlk dəfə , may ayında, VIII küçədə yerləşən “Delmoniko”da tanış olmuş və incəsənətdə zövqlərinin kəsişdiyini aşkar edib studiya yaratmağa qərar vermişdilər.

Ол мамыр айының кезі еді. Қазір қараша айында өкпеден алар отамалы аурулар көбейіп кетті. Бір күні Джонсиді алып ұрды. Кәдімгі күйдіріп-жандырып әкететін отамалы. Талдырмаш қана, нәзік жаралған жас қыз қазір темір төсекте жатыр. Тор көзді голланд терезесінен көрші үйдің кірпіш қабырғасына қарайды да жатады. Басқа жаққа көзін бір аудармайды.

That was in May. In November a cold, unseen stranger, whom the doctors called Pneumonia, stalked about the colony, touching one here and there with his icy fingers. Over on the east side this ravager strode boldly, smiting his victims by scores, but his feet trod slowly through the maze of the narrow and moss-grown "places."

Bu may oyida sodir boʼlgan edi. Noyabrda esa shifokorlar Zotiljam deb ataydigan kutilmagan sovuq va berahm bir mehmon tashrif buyurdi. U shu turar joylar atrofida kezib yurar va yoʼlida uchragan kimsaga rahm-shafqat qilmay ajal iskanjasiga tortardi. Sharqiy hudud boʼylab bu oʼlim xabarchisi hech narsadan tap tortmay ortidan oʼnlab qurbonlarni qoldirib shaxdam qadamlar bilan odimlab bordi, ammo baqatoʼn bosib ketgan oʼsha xarob va chalkash «tor koʼchalar»ga kelganda qadami sekinlashdi.

Bu olay Mayıs'ta olmuştu. Kasım'da doktorların 'zatüree' dediği beklenmedik, soğuk bir 'misafir' mahalleye geldi, buz gibi parmaklarıyla, mahalledeki herkese bir bir dokundu. Bu afet doğu yakasında ardında bir sürü kurban bırakmıştı, fakat dar sokaklı ve rutubetten yosun tutmuş bu sokaklarda daha yavaş yavaş ilerliyordu.

بۇ ۋەقە مايدا بولغانىدى. نويابىردا دوختۇرلار «ئۆپكە ياللۇغى» دەپ ئاتىغان كۈتۈلمىگەن، سوغۇق بىر «مېھمان» مەھەللىگە كەلدى. مۇزدەك بارماقلىرى بىلەن مەھەللىدىكى ھەممەيلەننى بىر-بىرلەپ تۇتۇپ چىقتى. بۇ ئاپەت شەرقىي رايوندا نۇرغۇن قۇربانلار قالدۇرغانىدى. ئەمدىلىكتە، نەملىكتىن يوسۇن باسقان تار كوچىلىق بۇ مەھەللىدىمۇ ئاستا-ئاستا ئىلگىرىلەۋاتاتتى.

Noyabr ayında bilinməyən, qəribə, soyuq, həkimlərin sətəlcəm adlandırdıqları xəstəlik bütün bölgəyə yayılmışdı və sanki öz buzlu barmaqları ilə hər yerə təsir edirdi. Öz qurbanlarını amansızcasına məhv edən bu xəstəlik köhnə, nəm, dar yerlərdə daha tez yoluxurdu.

Джонсиді емдеуге көздерін қастары жауып кеткен, аузын мұрты жауып кеткен қартаң доктор келіп жүреді. Соңғы бір келгенінде доктор термометрді қатты сілкілеп тұрып: Жазылып кетуіне он ұпайдан бір-ақ ұпайы бар! – деді Джонсидің серік қызы Сьюдиді коридорға алып шығып. — Он ұпайдан бір-ақ ұпай! Онда да өзі жазылғысы келсе, тірі қалғысы келсе! Ауру адамның өзі өлімге мойын ұсынып, тірліктен үмітін үзе берсе, біз беретін дәрі-дәрмекте түк қасиет қалмайды. Сіздің жас серігіңіз бұл аурудан жазылмаймын деп біржола мойындап қойған сияқты. Ойында не бар еді өзінің?

One morning the busy doctor invited Sue into the hallway with a shaggy, gray eyebrow. "She has one chance in--let us say, ten," he said, as he shook down the mercury in his clinical thermometer. "And that chance is for her to want to live. This way people have of lining-up on the side of the undertaker makes the entire pharmacopeia look silly. Your little lady has made up her mind that she's not going to get well. Has she anything on her mind?"

Bir kuni ertalab bezovta boʼlgan shifokor Syuni oqarib ketgan paxmoq qoshlari bilan imlab dahlizga chaqirdi. – Uning tuzalib ketishini men, aytaylik, oʼndan bir ehtimol degan boʼlardim, – dedi u termometridagi simobni silkitarkan. – Shunda ham bu imkoniyat uning yashashga boʼlgan intilishi bilan bogʼliq. Аgar bemor goʼrkovga ishi tushishini shunchalik xohlayotgan boʼlsa, dorishunoslik kitoblarimizdagi koʼrsatmalardan hech qanday foyda yoʼq. Xonimchangizning hayotiga boʼlgan qiziqishi soʼnib boʼlgan. Uning fikru xayolini nima band etgan?

Bir sabah işi başından aşkın, fırça gibi gri kaşlı doktor, Sue' yü salona çağırdı Şansı var, elindeki termometreyi salladı, bu şans da onun yaşama arzusuna bağlı, bu arzusu olmayan insanlar tüm tıp ilminin bir işe yaramadığını göstererek öteki taraf boyluyorlar, sizin küçük hanımın morali pek iyi değil, yapmak istediği bir şey var mı?

جانابى «ئۆپكە ياللۇغى» ياشانغان ئەپەندىلەرنىڭ ئەمەس، كالىفورنىيە شاماللىرى بىلەن قېنى سۇيۇپ، نەپەسلىرى قىسىلىپ ھاسىراپ ئاران تۇرىدىغان، قىزىل مۇشتلۇق، قېرى بىر ئالدامچى ئالدىدا ھېچ تەلىيى بولمايدىغان كىچىك قىزلارنىڭ كەينىگە چۈشكەنىدى... ۋە بۇ مېھمان جونسىنىمۇ يوقلاپ كېلىپ، قىزنى ئورۇن تۇتۇپ يېتىشقا مەجبۇر قىلدى. قىز بويالغان كارۋىتىدا، يېنىدىكى خىش تامنىڭ بوش تەرىپىدىكى كىچىك دېرىزىدىن سىرتقا قاراپ ياتاتتى. بىر كۈنى ئەتىگەندە ئىشى چېچىدىن تولا، چوتكىدەك بوز قاشلىق دوختۇر، سيۇنى زالغا چاقىردى: «ئۇنىڭ ياشاش ئېھتىمالى بار...» قولىدىكى تېرمومېتىرنى سىلكىدى... - بۇ ئېھتىمال ئۇنىڭ ياشاش ئىرادىسىگە باغلىق... بۇ ئىرادىسى بولمىغان ئىنسانلار پۈتۈن تېببىي ئىلىمنىڭ بىر ئىشقا يارىمايدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ ئۇ دۇنياغا كېتىۋاتىدۇ. سىزنىڭ كىچىك خانىمنىڭ روھىي ھالىتى پەقەت ياخشى ئەمەس! ئۇنىڭ قىلىشنى ئارزۇ قىلىدىغان بىرەر ئىشى بارمۇ؟

Cənab Sətəlcəm sizin bildiyiniz yaşlı cəngavər centlmenlərdən deyil. Kaliforniyanın xəfif küləyi ilə qanı durulaşmış balaca qadin bu qırmızı əlləri olan təngnəfəs qoca səfeh üçün heç də asan ov deyildi. Consi dəmir çarpayısına uzanmış, pəncərədən qarşıdakı kərpic evi seyr edirdi. Səhər həkim Sueni otağına çağırdı. Əlindəki termometri silkələyərək : – Onun bircə şansı var. O şans isə özünün yaşamaq istəyidir. İnsanlar yalnız bu yol ilə xəstəliklərə qalib gələ bilərlər və farmakologiyanın nə qədər axmaq olduğunu sübut edə bilərlər. Lakin sənin balaca xanımın artıq belə qərara gəlib ki, o sağala bilməyəcək. Onun ağlında hər hansı bir fikir varmı?

— Ол… сырлы бояуларымен Неаполитан бұғазын жасамақшы еді.

"She--she wanted to paint the Bay of Naples some day," said Sue.

– U bir kun kelib Neapolitan koʼrfazini har xil boʼyoqlarda tasvirlashni diliga tugib qoʼygandi, – dedi Syu.

- Bir gün Napoli Körfezi'nin resmini yapmayı çok isterdi"

- كۈنلەرنىڭ بىرىدە ناپولى قولتۇقىنىڭ رەسىمىنى سىزىشنى بەك ئارزۇ قىلاتتى.

– Bəli, o, bir gün “Napl buxatsı” ın rəsmini çəkmək istəyir.

— Бояулар! Бұғаз!.. Сөз емес!.. Қалжырау! Оның жүрегінде ойлауға тұратын бірдеме жоқ па еді деймін. Мысалы еркек…

"Paint?--bosh! Has she anything on her mind worth thinking about twice--a man, for instance?"

– Nima? Tasvirlash? Qoʼysangizchi! Men haqiqatdan ham oʼy surishga arziydigan narsa haqida gapiryapman! Masalan, biror yigit haqida oʼylamaydimi?

- Resim mi, pöh! Düşünmeye iki katı değer bir şey yok mu aklında, bir erkek mesela?

-رەسىممۇ؟ خىھھ! كاللىسىدا ھەرۋاقىت ئويلاشقا ئەرزىگۈدەك باشقا بىر نەرسە يوقمۇ، مەسىلەن بىر ئەر كىشى؟

– Çəkmək? O düşünməyə dəyər bir şey fikirləşə bilmir? Məsələn, hər hansı bir kişi?

— Еркек дейсіз бе? – дегенде Сыюдидің даусы қаттырақ шығып кетті. Еркек те ойлануға тұра ма!.. Жоқ, доктор, ондай түгі де жоқ.

"A man?" said Sue, with a jew's-harp twang in her voice. "Is a man worth--but, no, doctor; there is nothing of the kind."

– Yigit? – dedi Syu, ovozi xuddi chanqovuz kabi jarangdor yangrab. – Nahotki yigitlar bunga arzisa… Yoʼgʼ-ey, doktor, hech ham unday emas.

- Bir erkek mi? İki kez düşünmeye değer hem de.....hayır doktor öyle biri yok

- بىر ئەر كىشىمۇ؟ ھەم ھەرۋاقىت ئويلاپ تۇرىدىغان بىر ئەر... ياق دوختۇر، ئۇنداق بىرى يوق.

-Kişi?- Sue titrək səslə soruşdu. Kişi layiq ola bilər, ancaq hazırda elə bir fikri yoxdur.

— Онда жас бейшара қатты әлсіреген екен! Мен ғылымның уәкілі ретінде қолдан келердің бәрін істеп бағармын. Бірақ өлімге өзі бейімделіп жатқан ауруға берілетін дәрі-дәрмектің жарымы далаға кетеді. Өмірден, осы дүниеден үмітін үзбесе екен. Егер сіз анаған-мынаған қызықтырып, тым болмаса биыл қысқы көйлектің жеңі қандай болар екен деп сұрата алсаңыз, серігіңіздің жазылып кетуіне бес ұпайдан бір ұпай ұтысы болар еді. Он ұпайдан бір ұпай мен бес ұпайдан бір ұпайдың арасы жер мен көктей! Түсіндіңіз ғой?

"Well, it is the weakness, then," said the doctor. "I will do all that science, so far as it may filter through my efforts, can accomplish. But whenever my patient begins to count the carriages in her funeral procession I subtract 50 per cent. from the curative power of medicines. If you will get her to ask one question about the new winter styles in cloak sleeves I will promise you a one-in- five chance for her, instead of one in ten."

– U holda, bu shunchaki darmonsizlik oqibati boʼlsa kerak, – dedi shifokor. – Men fan vakili sifatida bor mahoratim va ilmimni ishga solib koʼraman. Аmmo bemor oʼzining janoza marosimi haqida oʼylashni bas qilmas ekan, dorilar shifobaxsh kuchining yarmi yoʼqqa chiqaveradi. Аgar siz uni qishda qanaqa yengli liboslar urf boʼlishi haqida savol soʼrashga qiziqtira olsangiz, uning tuzalib ketish imkoniyatini men oʼndan bir emas, beshdan bir ehtimol deb bemalol aytgan boʼlardim.

Doktor, 'tıbbi olarak elimden geleni yapacağım' dedi - Fakat hastalarım cenaze törenlerine katılacak kişilerin sayısını düşünmeye başlayınca, ilaçlarımın iyileştirici etkisi yüzde 50 azalır, ama size bu kışın pelerin modelleriyle ilgili sorular sormaya başlarsa şansının onda bir yerine, beşte bire çıkacağına yemin edebilirim.

دوختۇر: «تېببىي جەھەتتە قولۇمدىن كەلگەننى قىلىمەن» دېدى. - ئەمما بېمارلىرىم ھېلىتتىن جىنازا مۇراسىمىغا قاتنىشىدىغانلارنىڭ سانىنى ئويلاشقا باشلىسا، دورىلىرىمنىڭ شىپالىق كۈچى 50 پىرسەنت ئازىيىپ كېتىدۇ. ئەمما سىزگە بۇ قىشنىڭ پەلتو مودېللىرى ھەققىدە سوئال سوراشقا باشلىسا، ساقىيىش ئېھتىمالىنىڭ ئوندا بىردىن بەشتە بىرگە چىقىدىغانلىقىغا قەسەم قىلالايمەن.

Yaxşı, deməli zəifliyi budur- dedi həkim. Mən bütün cəhdlərim boşa çıxana qədər əlimdən gələni edəcəm. Yox, bir halda ki, mənim xəstəm cənazə mərasiminə gələcək avtomobilləri saymağa başlayıb, onda etdiyim müalicənin təsiri 50 faiz aşağı düşəcək. Əgər siz ondan növbəti mövsümün dəbini soruşsanız, əminliklə deyə bilərəm ki, onun sağalma şansı artacaq.

Доктор кеткен соң, Сьюди студияға барып жапонның қағаз орамалы езіліп кеткенше жылап-жылап алды. Содан соң жеңіл бір әнді ақырын ғана ыңырсып Джонси жатқан бөлмеге қайтып келді. Қолында сурет салатын тақтасы да бар еді.

After the doctor had gone Sue went into the workroom and cried a Japanese napkin to a pulp. Then she swaggered into Johnsy's room with her drawing board, whistling ragtime.

Shifokor ketgandan keyin Syu xonasiga kirib ketdi. U yerda yigʼlayverganidan yaponcha dastroʼmolini ham hoʼl qilib yubordi. Soʼngra u qaddini tutib, qoʼlida molbert bilan regtaym chalgancha Jonsining xonasiga kirib keldi.

Doktor gittikten sonra, Sue çalışma odasına gitti ve bir Japon işi peçeteyi sırılsıklam edene kadar ağladı. Sonra, resim tahtasını alıp, ıslık çalarak Johnsy'nin odasına gitti.

دوختۇر كەتكەندىن كېيىن، سيۇ خىزمەت ئۆيىگە كىرىپ، بىر ياپون نۇسخسى قولياغلىقنى ھۆل قىلغۇچە يىغلىدى. ئاندىن رەسىم تاختىسىنى ئېلىپ، ئىسقىرتقاچ جونسىنىڭ ھۇجرىسىغا كىردى.

Həkim gedəndən sonra Sue iş otağına keçdi və ağladı. Sonra rəsm taxtası ilə birlikdə Consinin otağına keçdi.

Джонси бетін терезе жаққа бере жатыр екен. Арықтаған денесі көрпе астынан әрең сезіледі. Ұйықтап жатыр деп қаларлық үнсіз жатыр. Сьюди ысқыруын қойып, алып келген тақтасын жайып, бір журналға басылатын әңгімеге байланысты суреттерін сала бастады. Жас суретшілерді көркеменердің күрең жолына әкелер сүрлеулер сондай журналдар арқылы өтетіні белгілі ғой. Сьюди де сол сүрлеулердің бірінде жүрген.

Johnsy lay, scarcely making a ripple under the bedclothes, with her face toward the window. Sue stopped whistling, thinking she was asleep. She arranged her board and began a pen-and-ink drawing to illustrate a magazine story. Young artists must pave their way to Art by drawing pictures for magazine stories that young authors write to pave their way to Literature.

Jonsi koʼrpaning tagida bilinar-bilinmas yotar, koʼzlari esa deraza tomon qadalgandi. Syu Jonsini uxlab qolgan deb oʼylab hushtak chalishni bas qildi. U tezda molbertni hozirladi va oynomadagi bir hikoya uchun siyohda rasm chizishni boshladi. Yosh rassomlar katta sanʼatga ilk qadamlarini oynomalarda bosiladigan hikoyalar uchun suratlar chizish bilan qoʼyishadi, oʼz navbatida bunday hikoyalar orqali yosh yozuvchilar adabiyot olamiga kirib kelishadi.

Johnsy, üstüne yatak örtüsünü çekmiş, yüzü pencereye dönük yatıyordu, Sue kızın uyuduğunu düşünüp ıslık çalmayı bıraktı. Kalemini, mürekkebini alıp, bir dergi için hikaye resmetmeye başladı, genç ressamlar magazin hikayelerini resmederek, genç yazarlar da bu hikayeleri yazarak mesleklerine adım atıyorlardı..

جونسى ئۈستىگە يوتقان يېپىنىپ، يۈزىنى دېرىزىگە قارىتىپ ياتاتتى. سيۇ قىزنىڭ ئۇخلاۋاتقانلىقىنى ئويلاپ ئىسقىرتىشنى توختاتتى. قەلىمىنى، سىياھىنى ئېلىپ، بىر ژۇرنال ئۈچۈن ھېكايە رەسىملەشكە باشلىدى. ياش رەسساملار ژۇرنال ھېكايىلىرىنى سىزىش ئارقىلىق، ياش يازغۇچىلار بولسا بۇ ھېكايىلەرنى يېزىش ئارقىلىق بۇ كەسپكە تۇنجى قەدەملىرىنى ئاتاتتى...

Sue otağa keçəndə Consi üzü pəncərəyə tərəf yorğanın altında fırlanıb dururdu. Sue onun yuxuya getdiyini düşünüb səs etmədi. Qələmini və mürəkkəbini götürüb jurnal üçün şəkil çəkməyə başladı. Gənc rəssamlar həmişə öz sənət yollarında uğurla addımlamaq üçün ilk öncə jurnallara şəkil çəkməklə başlayırlar.

Сьюди суретін сала отырып, Джонсидің ақырын ғана сыбырлап жатқанын естіді. Әлденені басынан аяғына қарай емес, аяғынан басына қарай санап жатыр: — Он төрт… он үш… Сьюди орнынан атылып тұрып Джонсидің қасына келді. Көздері ашық, терезеден көрінген әлденемені санап жатыр. — Он екі… – деді Джонси. Аз кідіріп: – он бір… он, тоғыз… – деп аз ғана тоқталды да, – сегіз, жеті, деп жұбын жазбай айтып жіберді.

As Sue was sketching a pair of elegant horseshow riding trousers and a monocle on the figure of the hero, an Idaho cowboy, she heard a low sound, several times repeated. She went quickly to the bedside. Johnsy's eyes were open wide. She was looking out the window and counting--counting backward. "Twelve," she said, and a little later "eleven;" and then "ten," and "nine;" and then "eight" and "seven," almost together.

Syu monokl taqqan bashang kiyimdagi aydaholik chavandoz yigit suratini chizayotgan vaqtda qulogʼiga shivirlagan bir ovoz eshitildi, soʼngra bu ovoz bir necha bor takrorlandi. U darhol Jonsining yotogʼi tomon shoshdi. Jonsining koʼzlari katta ochiq edi. U nigohini derazadan tashqariga qadagan koʼyi sanardi – teskari tartibda sanardi. – Oʼn ikki, – dedi u va sal oʼtmay: – oʼn bir, soʼngra – oʼn, toʼqqiz, undan soʼng esa: – sakkiz, yetti, – deb sanardi u deyarli bir maromda.

Sue, gözünde monokl olan kahraman bir Idaho'lu kovboy ve şık at binici pantolonları çizerken, birkaç kez tekrarlanan cılız bir ses işitti. Hemen yatağın yanına gitti. "Johnsy'nin gözleri açıktı, pencereden bakıyor ve sayıyordu..." - oniki, onbir, on.. dokuz...sekiz...yedi...

سيۇ بىر كۆزىگە تاق كۆزەينەك تاقىۋالغان، قەھرىمان بىر پادىچى ۋە چىرايلىق ئات مىنىش ئىشتانلىرىنى سىزىۋاتقاندا، بىر قانچە قېتىم تەكرارلانغان ئاجىز بىر ئاۋازنى ئاڭلىدى. دەرھال كارۋاتنىڭ يېنىغا باردى.جونسىنىڭ كۆزلىرى ئوچۇق ئىدى. دېرىزىدىن قاراپ ساناۋاتاتتى... - ئون ئىككى، ئون بىر، ئون... توققۇز... سەككىز... يەتتە...

Sue çəkərkən o, Consinin yumşaq pıçıldadığını eşitdi. Aldene əvvəldən axıra qədər yox, axırdan əvvələ qədər sayır: - On dörd... on üç... "Consi gözlərini açıb pəncərədən çölə baxaraq, geriyə doğru saymağa başladı." On iki, on bir, on, doqquz, səkkiz, yeddi …

Сьюди де терезеге қарады. Ауру адам санайтындай не бар екенін көргісі келді. Аңырап жатқан сұр аула… Жиырма қадам жерден көрінген көрші үйдің кірпіш қабырғасы. Көңіл аударып, көз тартар басқа еш нәрсе жоқ. Түп тамырлары шіри бастаған, ескірген бүліс шырмауық бунақ – бунақ түкті бұталарымен кірпіш үйдің қабырғасын белдеулеп жауып алыпты. Күздің суық желі шырмауық бұталарында қалған жапырақтарын жұлып әкетіп жатыр.

Sue looked solicitously out the window. What was there to count? There was only a bare, dreary yard to be seen, and the blank side of the brick house twenty feet, away. An old, old ivy vine, gnarled and decayed at the roots, climbed half way up the brick wall. The cold breath of autumn had stricken its leaves from the vine until its skeleton branches clung, almost bare, to the crumbling bricks.

U xavotir olgancha derazaga qaradi. U yerda sanaydigan nima bor? Mahzun koʼrinishdagi boʼm-boʼsh hovli va yigirma qadamcha naridagi gʼishtli binoning tep-tekis devoridan boshqa hech narsa koʼzga tashlanmasdi. Izlaridan chiriy boshlagan, egri-bug­ri qari pechakgul gʼisht devorning yarmigacha chirmashib ketgandi. Kuzning sovuq nafasi uning barglarini ayovsiz toʼkib yuborgan, deyarli yalongʼoya boʼlib qolgan novdalari esa uqalanib ketayotgan gʼisht devorga jon holatda tirmashib turardi.

Kız merakla pencereden baktı, sayacak ne vardı ki? bomboş avlu, uzaktaki tuğla ev, ve bu evin yarısına kadar tırmanmış, kökleri çürümüş, bozulmuş eski bir sarmaşık. Soğuk sonbahar rüzgarı dallarını tamamen çıplak bırakana dek yapraklarını kopartıyordu..

سيۇ قىزىقىپ دېرىزىدىن قارىدى. سانايدىغان نېمە بار ئىدى؟ قۇپقۇرۇق ھويلا، يىراقتىكى خىش تام، ۋە بۇ تامنىڭ يېرىمىغىچە يامىشىپ چىققان، يىلتىزى چىرىپ كەتكەن كونا بىر تامپېلەك. سوغۇق كۈز شامىلى شاخلىرىنى تامامەن تاقىر قالدۇرغۇچە يوپۇرماقلىرىنى ئۈزۈۋاتاتتى...

Orada sayılmalı nə var idi? Çölə baxdığında gözə görünən sadəcə boş bir həyət və iyirmi mil aralıdakı kərpic ev idi. Bir də çürümüş kökləri kərpic divara sarılmış üzüm tənəyi var idi. Onun yarpaqlarını isə payızın soyuq nəfəsi gündən günə saraldırdı.

— Айналайын-ау, неменені санап жатырсың? – деді Сьюди.

"What is it, dear?" asked Sue.

– Nima haqida gapiryapsan, dugonajon? – soʼradi Syu.

- Neyi sayıyorsun hayatım?

- نېمىنى ساناۋاتىسەن، جېنىم؟

Bu nədir, əzizim?- deyə Sue soruşdu.

— Алты, – деді Джонси әрең ғана. -Енді тез-тез жұлына бастады. Бұдан үш күн бұрын жүзге жақын еді. Санағанда басың айналатын. Енді оңай саналады… Әне, тағы біреуі ұшып түсті. Енді бесеуі-ақ қалды.

"Six," said Johnsy, in almost a whisper. "They're falling faster now. Three days ago there were almost a hundred. It made my head ache to count them. But now it's easy. There goes another one. There are only five left now."

– Olti, – dedi Jonsi pichirlab. – Ular endi tezroq toʼkila boshladi. Uch kun avval ular yuztacha edi. Sanayverib boshim ogʼrib ketardi. Endi esa osonroq boʼlib qoldi. Аna, yana bittasi toʼkildi. Hozir atigi beshtagina qoldi.

Kız, adeta fısıltıyla 'altı' dedi. - Şimdi daha hızlı dökülüyorlar, üç gün önce neredeyse yüz yaprak vardı, sayana kadar başıma ağrılar girdi, fakat şimdi sayması daha kolay, biri daha gitti, sadece beş tane kaldı..

قىز، خۇددى پىچىرلىغاندەك «ئالتە» دېدى. - ھازىر تېخىمۇ تېز چۈشۈۋاتىدۇ. ئۈچ كۈن ئىلگىرى يۈزگە يېقىن يوپۇرماق بار ئىدى، سانىغۇچە بېشىم ئاغرىپ كەتتى. ئەمما ھازىر ساناش ئاسانراق. يەنە بىرى چۈشتى، پەقەت بەش دانە قالدى...

– Consi yavaşca pıçıltı ilə – “altı”- dedi. Onlar indi daha sürətlə düşürlər.Təxmini üç gün əvvəl orada yüzə yaxın idi və mən onları çətinliklə saya bilirdim indi isə çox asandır. Onlar bir-bir düşürlər. Artıq beşi qalır.

— Ненің бесеуі дейсің?

"Five what, dear. Tell your Sudie."

– Beshta nima, azizim? Doʼsting Syudiga aytsangchi!

- Neye beş tane kaldı?

- نېمىگە بەش دانە قالدى؟

-Nə beşi?- de görüm Suenə.

— Жапырақтардың деймін. Ең соңғы жапырақ ұшып түскенде мен де өлемін. Мен мұны үш күннен бері біліп жатырмын. Оны саған доктор айтпады ма?

"Leaves. On the ivy vine. When the last one falls I must go, too. I've known that for three days. Didn't the doctor tell you?"

– Barglar. Pechakgul yaproqlari. Ularning soʼnggisi toʼkilganda, men ham hayot bilan vidolashaman. Men buni uch kundan beri sezib kelyapman. Shifokor senga hech narsa demadimi?

- Sarmaşıktaki yapraklar, son yaprak da dökülünce, benim de gitme vaktim gelecek, üç gündür biliyorum doktor söylemedi mi?

- تامپېلەكتىكى يوپۇرماقلار. ئاخىرقى يوپۇرماقمۇ چۈشۈپ كەتسە، مېنىڭمۇ كېتىش ۋاقتىم كېلىدۇ. ئۈچ كۈندىن بېرى بىلىمەن، دوختۇر ئېيتمىدىمۇ؟

-Yarpaqlar. Sonuncu yarpaq düşəndə , mən getməliyəm. Artıq üç gündür ki, mən bunu bilirəm. Bu haqda həkim heç nə deməyib?

— Мұндай әбестікті бірінші рет естіп түрмын! – деді Сьюди. -Шіріген бүлістің жапырақтары мен сенің жазылып кетуіңде қандай байланыс болмақ? Сен, жарымес қыз, сол кәрі бүлісті жақсы көруші ме едің. Өйтіп әбестенбей жат! Доктор бүгін ғана сені тез жазылады деді. Тоқтай тұршы, соның өзін қалай айтқанын есіме түсірейін. Е, былай деген екен: «Он ұпай сенікі, бір үпай аурудікі» деді. Трамвайда келе жатқан, не болмаса бір жаңа үйдің қасынан өтіп бара жатқан жұрттың өмірлік ұпайы осыдан көп деймісің? Сөзді қой, азырақ сорпа іш! Ол екі арада Сьюди құрбың бір сурет салып тастасын. Оны редакторға өткізіп жіберіп, ауырдым деп еркелеп жатқан Джонси құрбысына шарап әкелсін, сорпа әкелсін, өзіне шошқаның котлетін алсын…

"Oh, I never heard of such nonsense," complained Sue, with magnificent scorn. "What have old ivy leaves to do with your getting well? And you used to love that vine so, you naughty girl. Don't be a goosey. Why, the doctor told me this morning that your chances for getting well real soon were--let's see exactly what he said--he said the chances were ten to one! Why, that's almost as good a chance as we have in New York when we ride on the street cars or walk past a new building. Try to take some broth now, and let Sudie go back to her drawing, so she can sell the editor man with it, and buy port wine for her sick child, and pork chops for her greedy self."

– Bunday boʼlmagʼur gapni birinchi bor eshitishim! – deb javob qaytardi Syu shikoyatomuz ohangda, oʼzini dugonasining gaplarini eʼtiborga olmagan qilib koʼrsatib. – Qari pechakgul yaproqlarining tuzalib ketishingga nima aloqasi bor? Аxir sen u pechakgulni juda yoqtirasanku, quloqsiz qizaloq! Boʼldi, tentaklikni bas qil! Аxir bugun ertalab doktor sening tez kunda tuzalib ketishingni …oʼndan …hozir, eslab koʼray …ha, oʼndan toʼqqiz ehtimol deb aytgandi. Bu esa har birimiz Nyu-Yorkda tramvayda ketayotib yoki yangi qurilayotgan uyning yonidan oʼtayotib duchor boʼlishimiz mumkin boʼlgan xavf-xatar bilan baravar deganiku! Shoʼrvadan ozgina ichib olgin, oʼrtoqjoning Syudiga esa ruxsat ber, u chizayotgan suratini tugatsin va uni muharrirga pullab kasal qizalogʼiga portveyn sharobi, oʼziga esa yumshoqqina choʼchqa kotletidan olib kelsin.

Sue kızı yüksek sesle azarladı: "Hayatımda bu kadar saçma bir şey duymadım, kuru yaprakların senle ne ilgisi var, seni yaramaz kız seni! hem sen bu eski sarmaşığı severdin, doktor bu sabah bana senin iyi gittiğini söyledi, tam olarak dediğine göre şansın bire onmuş, New York'ta tramvaya binmek ya da yeni bir binanın önünden geçmek kadar çok yani! Şimdi biraz çorba iç ve ben de çizimimi götüreyim, o da editöre satsın, hastamız için şarap, kendi doymaz midemiz için de domuz paçası alalım..

سيۇ قىزنى قاتتىق ئاۋازدا ئەيىبلىدى: - ھاياتىمدا بۇنداق ئەخمىقانە گەپنى ئاڭلاپ باقمىغان! قۇرۇق يوپۇرماقلارنىڭ سەن بىلەن نېمە مۇناسىۋىتى بار؟ ھەيي بۇ بېشەم قىزنى! ھەم سەن بۇ كونا تامپېلەكنى ياخشى كۆرەتتىڭغۇ؟ دوختۇر بۈگۈن ئەتىگەندە ماڭا سېنىڭ ياخشىلىنىۋاتقانلىقىڭنى ئېيتتى. ئۇنىڭ ئىپادىسى بويىچە ساقىيىش ئېھتىمالىڭ ئوندا بىر ئىكەن. دېمەك، نيۇيوركتا ترامۋايغا ئولتۇرۇش ياكى يېڭى بىر بىنانىڭ ئالدىدىن ئۆتۈشتەك كۆپ دېگەن گەپ! ئەمدى بىرئاز شورپا ئىچ، مەنمۇ سىزغانلىرىمنى ئاپىرىپ، مۇھەررىرگە سېتىپ، كېسىلىمىز ئۈچۈن شاراب، ئۆزىمىزنىڭ تويماس قورسىقىمىز ئۈچۈن توڭگۇز پاچىقى ئالاي...

Mən hələ belə cəfəngiyyat eşitməmişəm. Köhnə üzüm yarpaqlarının sənin sağalmağın ilə nə əlaqəsi ola bilər?! Axmaq olma, Consi. Bu gün səhər həkim mənə tezliklə sağalacağını dedi. İndi isə çalış bulyon içəsən, Suenə də icazə ver ki, çəkdiyi rəsmi tamamlayıb satsın və balaca xəstəsi üçün bir az şərab və donuz əti alsın.

— Шарап әкелудің керегі болмас, – деді Джонси терезеден көзін алмай жатқан бойы. – Әне, тағы бір жапырақ ұшып түсті. Енді төртеуі-ақ қалды. Жоқ, сорпа ішкім келмейді. Ең соңғы жапырақтың ұшып түскенін көргім келеді. Сонда мен де өлемін.

"You needn't get any more wine," said Johnsy, keeping her eyes fixed out the window. "There goes another. No, I don't want any broth. That leaves just four. I want to see the last one fall before it gets dark. Then I'll go, too."

– Endi sharob olishingga hojat yoʼq, – dedi Jonsi koʼzlarini derazadan uzmasdan. – Аna, yana bittasi tushyapti. Boʼldi, boshqa shoʼrva ichgim kelmayapti. Hozir ular toʼrttagina qoldi. Qorongʼi tushmasidan oxirgisining tushishini koʼrmoqchiman. Soʼngra men ham bu yorugʼ olamni tark etaman.

- Şarap almak zorunda değilsin...gözleri yine pencereye takıldı, bir tane daha düştü, dört tane kaldı, çorba da istemiyorum.. hava kararmadan son yaprağın da düştüğünü görmek istiyorum..

- شاراب ئالمىساڭمۇ بولىدۇ... ئۇنىڭ كۆزى يەنە دېرىزىگە چۈشتى. - يەنە بىرى چۈشتى، تۆت تال قالدى. شورپىمۇ ئىچمەيمەن... ھاۋا قاراڭغۇ بولۇشتىن بۇرۇن ئاخىرقى يوپۇرماقنىڭ چۈشۈشىنى كۆرۈشنى خالايمەن...

Consi pəncərədən baxaraq dedi : – Şərab almağa ehtiyac yoxdur. Odur bir yarpaq daha düşdü. Mən bulyon istəmirəm. Artıq dördü qalıb. Qaranlıq olmadan mən sonuncu yarpağın da düşdüyünü görmək istəyirəm. O zaman mən də sonuncu yarpaqla birlikdə öləcəyəm.

— Айналайын Джонси, – деді Сьюди еңкейіп. -Мен жұмысымды бітіргенше көзіңді ашпауға, терезеге қарамауға уәде етемісің? Мен мына жасап жатқанымды бітіруім керек қой. Әттең, жарық керек, әйтпесе терезенің шымылдығын түсіріп жіберер едім.

"Johnsy, dear," said Sue, bending over her, "will you promise me to keep your eyes closed, and not look out the window until I am done working? I must hand those drawings in by to-morrow. I need the light, or I would draw the shade down."

– Jonsi, jonginam, – dedi Syu uning tepasida egilarkan, – menga koʼzlaringni yumib derazaga qaramay turishga soʼz berasanmi? Men ungacha ishimni tugatib olardim. Suratlarimni ertaga topshirishim kerak. Menga yorugʼlik zarur, boʼlmasa pardani tushirib qoʼyardim.

- Johnsy hayatım, işimi bitirene kadar gözlerini kapatıp, pencereden bakmamaya söz verir misin? Bu çizimleri yarına kadar bitirmem lazım, abajur bana lazım yoksa gölgeleri iyi çizemiyorum.

- جونسى جېنىم، مەن ئىشىمنى تۈگەتكۈچە كۆزۈڭنى يۇمۇپ، دېرىزىگە قارىماسلىققا ۋەدە بېرەمسەن؟ بۇ رەسىملەرنى ئەتىگىچە تامامنىشىم كېرەك. چىراغ ماڭا كېرەك، بولمىسا سايىلەرنى ياخشى سىزالمايمەن.

-Consi, əzizim, mən bu rəsmi bitirənə qədər gözlərini açmayacağına söz verərsən? Mən bu rəsmi sabaha qədər bitirməliyəm. Mən işığı yandırmalıyam əks halda qaranlıqda etməli olacağam.

— Студияға барып аяқтамаймысың! – деп Джонси салқын жауап қайырды.

"Couldn't you draw in the other room?" asked Johnsy, coldly.

– Boshqa xonada chizsang boʼlmaydimi? – soʼradi Jonsi sovuq ohangda.

- Öbür odada çizemez misin?

- باشقا ئۆيدە سىزساڭ بولمامدۇ؟

Sən onu başqa otaqda çəkə bilmərsən? – deyə Consi soruşdu.

— Сенің қасыңда болғым келеді, бұл бір. Екінші, сені сол шіріген жапырақтарға қаратқым келмейді.

"I'd rather be here by you," said Sue. "Besides I don't want you to keep looking at those silly ivy leaves."

– Oldingda qolsam degandim. Undan tashqari, shu axmoqona pechakgul barglariga qarashingni xohlamayman.

- Seninle yanında olmayı tercih ederim, ayrıca bu salak yapraklara bakmanı istemiyorum.

- سېنىڭ يېنىڭدا ئولتۇرسام تېخىمۇ ياخشى. ھەم سېنىڭ بۇ ئەخمەق يوپۇرماقلارغا قاراۋېرىشىنىڭى خالىمايمەن.

Burada səninlə qalmağı üstün tuturam- Sue dedi. Bunda əlavə , mən sənin axmaqcasına üzüm yarpaqlarına baxmağını istəmirəm.