Корпустан іздеу

Олар өздерінің арасында атағы шыққан ақылды қоянның болғандығын зор мәртебе көріп, мәз болады екен, қоян да өзінің шағын топқа басшы болғанын үлкен қуаныш көреді екен.

They were proud to have such a wise companion as the rabbit, who was considered clever and resourceful. The rabbit himself was also happy to be the leader of such a fine company.

Ular o'rtalarida shuhratga ega bo'lgan aqlli quyon borligini katta sharaf deb hisoblardilar, quyonlar esa o'zlarining kichik to'dalariga rahbarlik qilishni katta xursandchilik deb hisoblardilar.

Onlar kendi aralarında adı çıkmış akıllı tavşanın bulunmasını büyük bir onur saymış, sevinçten coşarlarmış.

ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ ئارىسىدا ئاتىغى چىققان ئېقىللىق توشقاننىڭ بولغانلىقىنى چوڭ ھۆرمەت كۆرۈپ، مەز بولىدىكەن، توشقانمۇ ئۆزىنىڭ ئىخچام توپقا باشلىق بولغىنىنى چوڭ خۇشاللىق كۆرىدىكەن.

Onlar öz aralarında adı çıxmış ağıllı dovşanın tapılmasını böyük bir şərəf saymış, sevincdən coşarlarmış. Dovşan da öz kiçik qrupuna lider olmasını böyük bir sevinc görürmüş.

Күндердің бірінде осы төртеуі аң аулауға шығыпты. Түске шейін сабылса да, ешнәрсе кезіктіре алмапты, қарындары қатты ашып, ішектері шұрылдайды. Осы кезде қоян қоржын салған бір сал келе жатқанын анадайтын жерден көріпті. Соның арасынша ол бір амал тауып, серіктерін оңаша шақырып алып, мұны олардың құлағына Ақырын сыбырлапты. Олар да табылған ақыл екен деп шұрқырасып, қоянның айтқаны бойынша істейтін болып бытырасыпты.

One day, the four friends went hunting together. They wandered until noon but caught nothing. Hungry and tired, their stomachs growled. Just then, the rabbit spotted a lone hunter approaching from afar with a bag over his shoulder. The rabbit quickly came up with a plan and whispered it secretly to his friends. They all agreed and scattered to carry out his idea.

Bir kuni bu to‘rtovlon ovga chiqishdi. Tushgacha ovora bo‘lishsa ham, hech narsa topa olmadilar, qorinlari juda och, ichaklari xirillaydi. Shu payt quyon sal nariroqda xurjun ko‘tarib kelayotganini ko‘rdi. Shu orada u bir amal topib, o'rtoqlarini alohida chaqirib oldi-da, ularning quloqlariga shivirladi. Ular ham topilgan aqlga ishonib, quyonning aytganini qilishga tarqalib ketishdi.

Tavşan da kendi küçük grubuna lider olmasını büyük bir sevinç görürmüş. Günlerden birinde bu dördü avlanmaya çıkmış. Öğlene kadar uğraşsalar da, hiçbir şey bulamamışlar, karınları çok acıkmış, bağırsakları guruldarmış. Tam bu sırada tavşan az öteden heybe yüklü bir sal’ın geldiğini görmüş. O arada bir çare bulmuş, arkadaşlarını bir kenara çekip, bunu onların kulağına usulca fısıldamış. Onlar da bulunan akılmış diye sevinçle onaylamışlar, tavşanın dediği gibi yapmaya karar verip dağılmışlar.

كۈنلەرنىڭ بىرىدە مۇشۇ تۆرتى ھايۋانلارنى ئوۋلاشقا چىقىپتۇ. چۈشكىچە سەرسان بولسىمۇ، ھېچ نەرسە ئۇچىرتالماپتۇ، قارنىلىرى قاتتىق ئېچىپ، ئۈچەيلىرى شۇرۇلداپتۇ. <FR/>مۇشۇ پەيتە توشقان خالتا ئاسقان بىر خۇش خوي يىگىت (سال) كېلىۋاتقىنىنى ئانچىلا يىراق بولمىغان يەردىن كۆرۈپتۇ. <FR/>شۇ ئارىدا ئۇ بىر ئامال تېپىپ، ھەمرالىرىنى بۆلەك چاقىرىۋېلىپ، مونۇنى ئۇلارنىڭ قۇلىغىغا ئاستا پىچىرلاپتۇ. ئۇلارمۇ تېپىلغان ئەقىل ئىكەن دەپ چۇقۇرلىشىپ، توشقاننىڭ ئېيتقىنى بويىچە ئىشلەيدىغان بولۇپ تارىشىپتۇ.

Günlərin birində bu dördü ovlanmağa çıxmış. Günortaya qədər çalışsalar da, heç bir şey tapa bilməmişlər, qarınları çox acımış, bağırsaqları guruldayırmış. Tam bu vaxt dovşan az ötədən çanta yüklü bir salın gəldiyini görmüş. O arada bir çarə tapmış, dostlarını bir kənara çəkib, bunu onların qulağına asta-asta pıçıldamış. Onlar da tapılan ağıldır deyə sevinclə təsdiqləmişlər, dovşanın dediyi kimi etməyə qərar verib dağılmışlar.

Түлкі қоянның айтуы бойынша жылдам жүріп, салдың жолындағы шоқ тоғайға кіріп, оны тосып тұрыпты. Сал таяған кезде ғана орманнан шығып, мертігіп ақсаған болып, салдың алдына түсіп, шойнаңдай жүріпті.

Following the rabbit’s instructions, the fox ran ahead into a small grove along the hunter’s path and waited there. As the hunter approached, the fox limped out of the woods, pretending to be injured, and walked slowly in front of him.

Tulki, quyonning aytishicha, tez yurib, sol yo‘lidagi chakalakzorga kirdi va uni kutib turdi. Sal yaqinlashib qolgandagina u o'rmondan chiqib, sal oldiga chiqdi-da, chalmoqlab yurib, mayib qoldi.

Tilki, tavşanın dediği gibi hızla yürümüş, sal’ın yolundaki sık ormanlığa girip, onu pusuya yatıp beklemiş. Sal yaklaşınca ormandan çıkmış, yaralanmış gibi aksayarak, sal’ın önüne düşüp, seke seke yürümüş.

تۈلكە توشقاننىڭ ئېيتىشى بويىچە ئىلدام مېڭىپ، سالنىڭ يولىدىكى شاخارىغان باغلىققا كىرىپ، ئۇنى كۈزىتىپ تۇرۇپتۇ. سال يېقىنلاپ قالغاندىلا باغلىقتىن چىقىپ، يارىدار بولۇپ ئاسقاقلاپ، سالنىڭ ئالدىغا چۈشۈپ، چولاقتەك يۈرۈپتۇ.

Tülkü, dovşanın dediyi kimi cəld yerimiş, salın yolundakı sıx meşəliyə girib, onu pusquya yatıb gözləmiş. Sal yaxınlaşınca meşədən çıxmış, yaralanmış kimi axsaya-axsaya, salın qarşısına düşüb, hoppana-hoppana getmiş.

Алдынан шыға келген ақсақ түлкіні көрген сал қуанып кетіп, «Бұл да болса құдайдың бергені ғой, енді түлкітымақ киетін болдым, – деп екі қолын соза өңкең қағып, түлкіні қуа жөнеліпті. Неше дүркін ұстай бергенде тайып кетіп, түлкі жалт беріп, сытылып кетеді екен. Сөйтіп, сал түлкіні бірталай қуыпты, қара терге түсіп шаршапты. Сонымен, ол иығындағы қоржынын бір жерге,тымағын бір жерге, етігін бір жерге лақтырып, түлкіні жеңілтектеніп алып қуыпты.

Seeing the limping fox, the hunter was overjoyed. — Ah, a blessing from above! I’ll finally have a fox-fur hat! — he said, stretching out his hands and chasing after it. But whenever he was about to catch the fox, it darted away nimbly. The hunter chased and chased, sweating and gasping from exhaustion. Eventually, he grew so tired that he threw down his bag in one place, his hat in another, and even kicked off his boots to run lighter, continuing the chase barefoot.

Oldidan chiqqan cho‘loq tulkini ko‘rgan sal xursand bo‘lib, "Bu ham xudoning in’omi, endi men tulki qalpoq kiyaman," dedi va ikki qo‘lini cho‘zib, tulkini quvib ketdi. Bir necha marta ushlashda u toyib ketadi va tulki qochib ketadi. Shunday qilib, u tulkini uzoq vaqt quvib yurdi va qora terga botib, charchadi. Shunday qilib, u yelkasidagi xurjunini bir joyga, telpagini bir joyga, etiklarini bir joyga tashlab, tulkini yengillik bilan quvib ketdi.

Önüne çıkan topal tilkiyi gören sal sevinçten havalara uçmuş, “Bu da Allah’ın verdiği nimetidir, artık tilki başlık giyeceğim,” deyip iki elini uzatarak sevinçle tilkiyi kovalamaya başlamış. Kaç kez yakalamak üzereyken kayıp gitmiş, tilki bir anda sıyrılıp kaçmış. Böylece sal tilkiyi epeyce kovalamış, kara terlere batıp yorulmuş. Bunun üzerine, o omzundaki heybesini bir yere, başlığını bir yere, çizmelerini bir yere fırlatıp, tilkiyi hafife alarak kovalamış.

ئالدىدىن چىقىپ كەلگەن ئاسقاق تۈلكىنى كۆرگەن سال خوشال بولۇپ، «بۇ بولسىما <MS/>خۇدايىمنىڭ بەرگىنىغۇ، ئەمدى <MS/>تۈلكە تۇماق (باش كىيىم) كىيىدىغان بولدۇم، – دەپ ئىككى قولىنى سوزۇپ ئۆزىنى تاشلاپ، تۈلكىنى قوغلاپ كېتىپتۇ. <FR/>قانچە قېتىم<FR/> تۇتماقچى بولغاندا، تېيىلىپ كېتىپ، تۈلكە چاققانلىق بىلەن قېچىپ كېتىدىكەن.. شۇنداق قىلىپ سال تۈلكىنى بىر تالاي قوغلاپتۇ، قارا تەرگە چۈشۈپ ھېرىپ كېتىپتۇ. شۇنىڭ بىلەن، ئۇ يەلكىسىدىكى خالتىنى بىر يەرگە، <MS/>تۇمىغىنى بىر يەرگە، ئۆتۈگىنى بىر يەرگە تاشلاپ، تۈلكىنى يېنىك كۆرۈپ قوغلاپتۇ.

Qarşısına çıxan topal tülkünü görən sal sevincdən havalara uçmuş, “Bu da Allahın verdiyi nemətdir, artıq tülkü papaq geyəcəyəm,” deyib iki əlini uzadaraq sevinclə tülkünü qovalamağa başlamış. Neçə dəfə tutmaq üzrəykən sürüşüb getmiş, tülkü bir anda sıyrılıb qaçmış. Beləcə sal tülkünü xeyli qovalamış, qara tərlərə batıb yorulmuş. Bunun üzərinə, o çiynindəki çantasını bir yerə, papağını bir yerə, çəkmələrini bir yerə fırladıb, tülkünü yüngül sayaraq qovalamış.

Осы кезде оларды аңдып қоян, қырғауыл және қасқыр жетіп келіп салдың барлық нәрселерін алып кетіпті.

Meanwhile, the rabbit, along with the pheasant and the wolf, had been watching everything from a distance. As soon as the hunter had run far enough, they rushed in and took all of his belongings.

Shu payt ularni quyon, qirg‘ovul va bo‘ri ta’qib qilib, solning barcha buyumlarini olib ketishdi.

Tam bu sırada onları gözleyen tavşan, sülün ve kurt yetişip gelmiş, sal’ın bütün eşyalarını alıp gitmişler.

<FR/>مۇشۇ پەيتە ئۇلارنى كۆزلەپ توشقان، قىرغاۋۇل ۋە بۆرە يېتىپ كېلىپ سالنىڭ بارلىق نەرسىلىرىنى ئېلىپ كېتىپتۇ.

Tam bu vaxt onları güdən dovşan, qırqovul və canavar yetişib gəlmiş, salın bütün əşyalarını alıb getmişlər.

Бір ауықтан соң салды көз жаздырып түлкі де жетіпті. Сөйтіп, олжаларын бөлуге кірісіпті.

After a while, when the hunter was nowhere in sight, the fox returned too, and the four of them began to divide the spoils.

Bir ozdan keyin tazilarni koʻzini shamgʻalat qilib, tulki ham yetib kelibdi. Shunday qilib, ular o‘z o‘ljalarini bo‘lisha boshladilar.

Bir süre sonra sal’ı gözden kaybetmiş, tilki de yetişmiş. Böylece avlarını bölüşmeye girişmişler.

بىر مەزگىلدىن كېيىن سالنى كۆزدىن غايىپ قىلىپ تۈلكىمۇ يېتىپ كەپتۇ. شۇنداق قىلىپ، ئول جىلىرىنى بۆلۈشۈشكە كىرىشىپتۇ.

Bir müddət sonra salı gözdən itirmiş, tülkü də yetişmiş. Beləcə ovlarını bölüşməyə girişmişlər.

Қоян салдың тымағын қырғауылға ұсынып: – Сен атыз басына барғыш едің, бұл тымақ сенікі болсын, мұны басыңа киіп алсаң, ешкім сені ұра алмайды, – депті. – Жарайды, жарайды, – деп жырғап, мәз болған қырғауыл, сонымен ол тымақты басына киіп алып өз бетіне ұшып кетіпті. Онан кейін қоян етікті қасқырға беріп: – Сен қойға шауып ұрлық етуге құмар едің, етік сенікі болсын, мұнан былай жортуылға шыққанда осыны ки, лайсаң жерде жүрсең, аяғың су болмайды, – депті. – Жарайды, жарайды, – депті қасқыр қарық болып, сонан соң ол етікті аяғына киіп алып, тайып тұрыпты.

The rabbit handed the hunter’s hat to the pheasant, saying: — You often wander near the fields. Take this hat, if you wear it, no one will dare strike you on the head. — Agreed, agreed! — said the pheasant joyfully, putting on the hat. Delighted, he flew off on his own way. Then the rabbit gave the boots to the wolf, saying: — You love raiding sheep pens. Take these boots: when you go on your night hunts, they’ll keep your feet dry, even in mud. — Agreed, agreed! — said the wolf, pleased, and hurried away, proud of his new boots.

Quyon salning tumog‘ini qirg‘ovulga tutib: – Sen ekinzor boshiga ko‘p borar eding, bu tumoq seniki bo‘lsin, buni boshingga kiyib olsang, hech kim seni ura olmaydi, – debdi. – Bo‘pti, bo‘pti, – deb quvonib, mazza qilgan qirg‘ovul, shunday qilib u tumoqni boshiga kiyib olib, o‘z yo‘liga uchib ketibdi. Undan keyin quyon etikni bo‘riga berib: – Sen qo‘yga tashlanib, o‘g‘rilik qilishga o‘ch eding, etik seniki bo‘lsin, bundan buyon o‘ljaga chiqqaningda shuni kiy, loygarshilik yerlarda yursang, oyog‘ing ho‘l bo‘lmaydi, – debdi. – Bo‘pti, bo‘pti, – debdi bo‘ri xursand bo‘lib, shundan so‘ng u etikni oyog‘iga kiyib olib, juftakni rostlabdi.

Tavşan sal’ın başlığnı sülüne uzatıp: “Sen tarla başına çok gidersin, bu başlık senin olsun, bunu başına giyersen, kimse sana vuramaz,” demiş. “Pekala, pekala,” deyip keyiflenmiş, sevinçten coşan sülün, bununla başlığı başına giyip kendi yoluna uçup gitmiş. Ondan sonra tavşan çizmeyi kurda verip: “Sen koyunlara saldırıp hırsızlık etmeye heveslisin, çizme senin olsun, bundan böyle akına çıktığında bunu giy, çamurlu yerde gidersen, ayağın ıslanmaz,” demiş. “Pekala, pekala,” demiş kurt keyiflenerek, ondan sonra o çizmeyi ayağına giyip ortadan kaybolmuş.

توشقان سالنىڭ تۇمىغىنى قىرغاۋۇلغا ئۇسىنىپ: – سەن ئېتىز بېشىغا بارغۇچى ئېدىڭ، بۇ <MS/>تۇماق سېنىڭكى بولسۇن، بۇنى بېشىڭغا كىيىۋالساڭ، ھېچكىم سېنى ئۇرالمايدۇ، – دەپتۇ. – ماقۇل، ماقۇل، – دەپ شاتلىنىپ، خۇشال بولغان قىرغاۋۇل، شۇنىڭ بىلەن ئۇ <MS/>تۇماقنى بېشىغا كىيىۋېلىپ ئۆز يولى بىلەن ئۇچۇپ كېتىپتۇ. ئۇنىڭدىن كېيىن توشقان ئۆتۈكنى بۆرىگە بېرىپ: – سەن قويغا يۈگىرەپ ئوغرىلىق قىلىشقا خۇمار ئېدىڭ، ئۆتۈك سېنىڭكى بولسۇن، بۇنىڭدىن بۇ يان ھۇ جۇمغا چىققاندا مۇشۇنى كىيگىن، پاتقاق – لاي يەردە يۈرسەڭ، پۇتىڭ سۇ بولمايدۇ، – دەپتۇ. – ماقۇل، ماقۇل، – دەپتۇ بۆرە خۇشاللىققا چۆمۈپ، شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ ئۆتۈكنى پۇتىغا كىيىۋېلىپ، تېيىلىپ تۇرۇپتۇ.

Dovşan salın papağını qırqovula uzadıb: “Sən tarla başına çox gedirsən, bu papaq sənin olsun, bunu başına geyərsən, heç kim sənə vura bilməz,” demiş. “Yaxşı, yaxşı,” deyib keflənmiş, sevincdən coşan qırqovul, bununla papağı başına geyib öz yoluna uçub getmiş. Ondan sonra dovşan çəkməni canavara verib: “Sən qoyunlara hücum edib oğruluq etməyə həvəslisən, çəkmə sənin olsun, bundan sonra basqına çıxdığında bunu gey, palçıqlı yerdə gedərsən, ayağın islanmaz,” demiş. “Yaxşı, yaxşı,” demiş canavar keflənərək, ondan sonra o çəkməni ayağına geyib ortadan yoxa çıxmış.

Сонан соң қоян қоржынды алып, ішіне қолын тығып, бір мыс дабылды алып шығып: Сенің балаларың көп қой, мұны сенің үлесіңе берейін, алып барып даңғырлатып соқ, балаларың бір жырғап қалсын, – депті түлкіге. Жарайды, жарайды, – деп түлкі де мыс дабыл алғанына мәз болып, өз жөніне кетіпті.

Next, the rabbit reached into the hunter’s bag and pulled out a copper drum. Turning to the fox, he said: — You have many cubs. Take this drum: beat it, and your little ones will have great fun! — Agreed, agreed! — said the fox, delighted to receive the drum, and trotted home with it.

Shundan so‘ng quyon xurjunni olib, ichiga qo‘lini tiqdi-da, bir mis nog‘orani (dobilni) olib chiqib: - Sening bolalaring ko‘p-ku, buni sening ulushingga beray, olib borib dang‘illatib chal, bolalaring bir mazza qilsin, - debdi tulkiga. - Bo‘pti, bo‘pti, - deb tulki ham mis nog‘ora olganiga xursand bo‘lib, o‘z yo‘liga ketibdi.

Ondan sonra tavşan heybeyi alıp, içine elini sokmuş, bir bakır davulu çıkarıp: “Senin çocukların çok ya, bunu senin payına vereyim, alıp götür gümbür gümbür çal, çocukların bir keyiflensin,” demiş tilkiye. “Pekala, pekala,” deyip tilki de bakır davulu aldığına sevinmiş, kendi yoluna devam etmiş.

شۇنىڭدىن كېيىن توشقان خالتىنى ئېلىپ، ئىچىگە قولىنى تىقىپ، بىر مىس دۇمباقنى ئېلىپ چىقىپ: سېنىڭ بالىلىرىڭ كۆپقۇ، بۇنى سېنىڭ ئۈلۈشىڭگە بېرەي، ئېلىپ بېرىپ جاراڭلىتىپ چال، بالىلىرىڭ بىر خۇشاللىنىپ قالسۇن، – دەپتۇ تۈلكىگە. – ماقۇل، ماقۇل، – دەپ تۈلكىمۇ مىس دۇمباقنى ئالغىنىغا مەز بولۇپ، ئۆز يولىدا كېتىپتۇ.

Ondan sonra dovşan çantası alıb, içinə əlini soxmuş, bir mis nağara çıxarıb: “Sənin uşaqların çox axı, bunu sənin payına verim, alıb apar güm-güm çal, uşaqların bir keflənsin,” demiş tülküyə. “Yaxşı, yaxşı,” deyib tülkü də mis nağara aldığına sevinmiş, öz yoluna davam etmiş.

Ең соңында бір қоржынбас әдемі қуырылған май бауырсақ қалыпты.

At last , one small bag remained: inside it was a beautifully fried, golden round pastry.

Oxirida bir xurjun bosh chiroyli qovurilgan yog‘li bo'g'irsoq qoldi.

En sonunda bir heybe dolusu güzelce kızartılmış yağlı baursak kalmış.

<FR/>ئەڭ ئاخىرىدا بىر خالتا چىرايلىق مايدا قورۇلغان <MS/>بوغۇرساق قاپتۇ.

Ən sonunda bir çanta dolu gözəlcə qızardılmış yağlı bağırsaq kökəsi qalmış.

Көңілі алып ұшқан қоян мұны жалғыз өзім жейтін болдым деп үйіне бет алыпты.

The greedy rabbit decided to keep it for himself and hurried home to eat it alone.

Quyon xursand bo‘lib, uni yolg‘iz o‘zi yeydigan bo‘ldi va uyiga yo‘l oldi.

Gönlü havalara uçan tavşan bunu yalnız kendim yiyeceğim diye evine doğru yönelmiş.

كۆڭلى ھاياژانلىنىپ كەتكەن توشقان بۇنى يالغۇز ئۆزەم يەيدىغان بولدۇم دەپ ئۆيىگە قاراپ يول ئاپتۇ.

Könlü havalara uçan dovşan bunu yalnız özüm yeyəcəyəm deyə evinə doğru yönəlmiş.

Алдымен қырғауылға келейік. Салдың тымағын басына киіп алып қырғауыл дән теріп жеу үшін атыз басына келіпті. Басына киіп алған тымағы ерапайсыз шошақ, үлкен болып, көзіне түсіп, алдын көрсетпегендіктен, адамдар оны құйрығынан ұстап алыпты. Ол қанатын сабалап, жанталасып жүріп әзер дегенде құтылыпты, бірақ құйрығы жұлынып, солардың қолында қалыпты.

Let’s start with the pheasant. Wearing the hunter’s tall, pointy hat, he flew to the edge of a grain field to peck at some seeds. But the hat was so huge that it kept slipping down over his eyes, blocking his sight. Because of this, he didn’t notice the people nearby, who easily caught him by the tail. The pheasant struggled and flapped frantically until he finally escaped, but his long tail feathers were torn off and remained in their hands.

Avval qirg‘ovulga kelaylik. Solning qalpog‘ini kiyib, qirg‘ovul don terib yeyish uchun ekin maydoniga keldi. Odamlar uning dumidan ushlab olishdi, chunki uning boshidagi qalpog‘i katta bo‘lib, ko‘zlariga tushib, old tomonni ko‘rsatmasdi. U qanotlarini qoqib, zo‘rg‘a qutuldi, lekin dumi yulib olinib, ularning qo‘lida qoldi.

Önce sülüne gelelim. Sal’ın başlığını başına giyip sülün tane toplayıp yemek için tarla başına gelmiş. Başına giydiği başlık biçimsizce sivri, büyük olmuş, gözüne düşüp önünü göstermediği için, insanlar onu kuyruğundan tutup almışlar. O kanatlarını çırpmış, can havliyle çabalayarak zar zor kurtulmuş, ama kuyruğu kopup, onların elinde kalmış.

ئالدى بىلەن قىرغاۋۇلغا كېلەيلۇق. سالنىڭ تۇمىغىنى بېشىغا كىيىۋېلىپ قىرغاۋۇل دان تېرىپ يەش ئۈچۈن ئېتىز بېشىغا كېلىپتۇ. بېشىغا كىيىۋالغان تۇمىغى چىرايسىز ئۇچقۇر، يوغان بولۇپ، كۆزىگە چۈشۈپ، ئالدىدىكىنى كۆرسەتمىگەنلىكتىن، ئادەملەر ئۇنى قۇيرىغىدىن تۇتىۋاپتۇ. ئۇ قانىتىنى قېقىپ، جان تالىشىپ يۈرۈپ <FR/>ئاران دېگەندە قۇتۇلۇپتۇ، بىراق قۇيرىغى يۇلۇنۇپ، شۇلارنىڭ قولىدا قاپتۇ.

Əvvəl qırqovula gələk. Salın papağını başına geyib qırqovul dən yığıb yemək üçün tarla başına gəlmiş. Başına geydiyi papaq biçimsizcə sivri, böyük olmuş, gözünə düşüb qarşısını göstərmədiyi üçün, insanlar onu quyruğundan tutub almışlar. O qanadlarını çırpmış, can həyəcanı ilə çabalayaraq güclə qurtulmuş, amma quyruğu qopub, onların əlində qalmış.

Ал қасқырға келейік, салдың етігін киіп алған соң, тірі жанға шалдырмаспын деп, қоралы қойды төңіректепті, шопан оны байқап қалып шоқпарын қолына ала ұмтылыпты, етікпен жақсы қаша алмай, аяғына шоқпар тиіп мертігіпті. Сонан аяғынан етігі түсіп қалған соң ғана әрең қашып құтылыпты.

Now for the wolf. After putting on the hunter’s boots, he thought, “Now no one can catch me!” and prowled near a flock of sheep. But the shepherd saw him and charged with a club. The wolf tried to run, but the heavy boots slowed him down. The shepherd struck him on the legs, and he barely escaped, losing the boots as he ran.

Bo‘riga kelsak, salning etiklarini kiyib olgandan so‘ng, u tirik jonga zarar yetkazmaslik uchun qo‘radagi qo‘yni o‘rab oldi, cho‘pon uni ko‘rib qolib, qo‘liga tayog‘ini oldi va etik bilan yaxshi qocholmay, oyog‘iga tayoq tegib yaralandi. Faqat oyog‘idan etigi tushib ketganidan keyingina zo‘rg‘a qochib qutuldi.

Şimdi de kurda gelelim. Sal’ın çizmesini giydikten sonra, canlı hiçbir şeye yakalanmam diye düşünüp, ağıldaki koyunları dolaşmış. Çoban onu fark edip sopasını eline alıp atılmış, çizmesiyle iyi kaçamayıp, ayağına sopa değmiş ve yaralanmış. Ondan sonra ancak çizmesi ayağından düşünce zar zor kaçıp kurtulmuş.

بۆرىگە كېلەيلۇق، سالنىڭ ئۆتۈگىنى كىيىۋالغاندىن كېيىن، تىرىك جانغا ئاڭلاتمايمەن دەپ، قورالىق قوينى ئايلىنىپ يۈرۈپتۇ، قويچى ئۇنى بايقاپ قېلىپ ئوقىياسىنى قولغا ئېلىپ مېڭىپتۇ، ئۆتۈك بىلەن ياخشى قاچالماي، پۇتىغا ئوقىيا تېگىپ يارىدار بوپتۇ. شۇنىڭدىن كېيىن پۇتىدىن ئۆتۈگى چۈشۈپ قالغاندىن كېيىنلا ئاران قېچىپ قۇتۇلۇپتۇ.

İndi də canavara gələk. Salın çəkməsini geydikdən sonra, canlı heç bir şeyə yaxalanmaram deyə düşünüb, ağıldakı qoyunları dolaşmış. Çoban onu hiss edib çomağını əlinə alıb atılmış, çəkməsiylə yaxşı qaça bilməyib, ayağına çomaq dəymiş və yaralanmış. Ondan sonra ancaq çəkməsi ayağından düşəcəkmiş kimi güclə qaçıb qurtulmuş.

Ал түлкішек, оның жағдайы да басқалардыкінен жақсы емес екен. Мыс дабылды ініне алып барған соң, күшіктерінің құз басында ойнап жүргенін көріп, мыс дабылды қағып-қағып жіберіпті. Ол асылында балаларын бір қуантайын деген екен, бірақ өмірінде мұндай даңғырды естіп көрмеген күшіктері шошып кетіп, түгел құздан құлап өліпті.

And the fox? His fate was no better. He carried the copper drum into his den, where his cubs were playing on a nearby cliff. Wishing to amuse them, he began to beat the drum loudly. But the cubs had never heard such a terrible noise, terrified, they leapt off the cliff and perished.

Tulkining ahvoli ham boshqalarnikidan yaxshi emas ekan. Mis dadilni uyasiga olib borgach, kuchiqlarining qoya cho'qqisida o'ynayotganini ko'rib, mis dadilni chalib-chaqib qo'ydi. Aslida, u bolalarini xursand qilmoqchi edi, lekin hech qachon bunday shovqinni eshitmagan kuchukchalar qo‘rqib ketib, butunlay jarlikdan yiqilib o‘ldi.

Şimdi de tilkicik, onun durumu da diğerlerinden iyi değilmiş. Bakır davulu inine götürdükten sonra, yavrularının kayanın başında oynadığını görmüş, bakır davulu çalıp çalıp bırakmış. O aslında yavrularını sevindirmek istemiş, ama ömründe böyle bir gümbürtü duymamış yavruları korkup, hepsi kayadan düşüp ölmüş.

ئەمدى تۈلكە بولسا، ئۇنىڭ جاغدايىمۇ باشقىلارنىڭكىگە قارىغاندا ياخشى ئەمەس ئىكەن. مىس دۇمباقنى <MS/>ئۇگىسىغا ئېلىپ بارغاندىن كېيىن، كۈچۈكلىرىنىڭ قىيار ئۈستىدە ئويناپ يۈرگىنىنى كۆرۈپ، مىس دۇمباقنى چېلىپ – چېلىپ قويۇپتۇ. ئۇ ئەسلىدە بالىلىرىن بىر خۇشال قىلاي دېگەن ئىكەن، بىراق ھاياتىدا مۇنداق دۇمباقنى ئاڭلاپ كۆرمىگەن كۈچۈكلىرى چۆچۈپ كېتىپ، تۈگەل قىياردىن يىقىلىپ ئۆلۈپتۇ.

İndi də tülkünün, onun vəziyyəti də digərlərindən yaxşı deyilmiş. Mis nağaranı evinə apardıqdan sonra, balalarının qayanın başında oynadığını görmüş, mis nağaranı çalıb-çalıb buraxmış. O əslində balalarını sevindirmək istəmiş, amma ömründə belə bir gurultu eşitməmiş balaları qorxub, hamısı qayadan düşüb ölmüş.

Қырғауыл, қасқыр, түлкі үшеуі бір жерге жиылып, қоянның өздеріне істеген қастығын сөз етісіпті. Қоянды тауып, кегімізді аламыз деп үшеуі даурығып жолға шығыпты.

Later, the pheasant, the wolf, and the fox gathered together, grieving and furious at how the rabbit had deceived them. They swore to find him and take revenge.

Qirg‘ovul, bo‘ri va tulki uchalasi bir joyga to‘planib, quyonning ularga qilgan yovuzligini muhokama qilishdi. Uchovlari quyonni topib, qasos olish uchun hovliqib yo‘lga chiqishdi.

Sülün, kurt ve tilki üçü bir yere toplanmış, tavşanın kendilerine yaptığı kötülüğü konuşmuşlar. Tavşanı bulup, intikamımızı alırız diye üçü de telaşla yola çıkmışlar.

قىرغاۋۇل، بۆرە، تۈلكە ئۈچى بىر يەرگە يىغىلىپ، توشقاننىڭ ئۆزلىرىگە قىلغان دۈشمانلىقى توغرىسىدا سۆز قىلىپتۇ. توشقاننى تېپىپ، ئۆچۈمىزنى ئالىمىز دەپ ئۈچىلىسى <MS/>شاۋقۇنلىنىپ يولغا چىقىپتۇ.

Qırqovul, canavar və tülkü üçü bir yerə toplanmış, dovşanın özlərinə etdiyi pisliyi danışmışlar. Dovşanı tapıb, intiqamımızı alarıq deyə üçü də təlaşla yola çıxmışlar.

Іннің аузында бауырсақты қомағайлана жеп отырған қоян, анадайдан қырғауыл, түлкі, қасқыр үшеуінің сұстанып келе жатқанын көріп, жағдайдың өзіне тиімсіз екенін сезген ол дереу жерден бір тасты алып, өзінің аузына өзі періп кетіпті. Тас «тақ» етіп тигенде, оның үстіңгі ернінен қан дір ете түсіпті.

At that moment, the rabbit was sitting by his burrow, greedily devouring the pastry. When he saw the three approaching with angry faces, he quickly realized the danger. Without hesitation, he picked up a stone from the ground and struck himself on the mouth. The stone hit with a loud thud, splitting his upper lip and drawing blood.

U in og‘zida bo'g'irsoqni ochko‘zlik bilan yeyayotgan quyon, uzoqdan qirg‘ovul, tulki, bo‘ri uchalasining g‘azab bilan kelayotganini ko‘rib, vaziyat o‘ziga noqulay ekanligini anglab, darhol yerdan bir toshni olib, og‘ziga urdi. Tosh "taq" etib tegganida, uning yuqori labidan qon ketibdi.

Inin ağzında baursağı oburca yiyen tavşan, uzaktan sülün, tilki, kurt üçünün asık suratla geldiğini görmüş, durumun kendisi için elverişsiz olduğunu sezince hemen yerden bir taş alıp, kendi ağzına kendi vurmuş. Taş “tak” diye değince, onun üst dudağından kan fışkırıvermiş.

<MS/>ئۇگىسىنىڭ ئىچىدە <MS/>بوغۇرساقنى ئاچكۆزلۈك بىلەن يەپ ئولتارغان توشقان، يىراقتىن قىرغاۋۇل، تۈلكە، بۆرىنىڭ كېلىۋاتقىنىنى كۆرۈپ، ۋەزىيەتنىڭ ئۆزىگە پايدىسىز ئىكەنلىگىنى سەزگەن ئۇ دەررۇ يەردىن بىر تاشنى ئېلىپ، ئۆزىنىڭ ئاغىزىغا ئۆزى ئۇرۇۋېتىپتۇ. تاش «تاق» قىلىپ تەگكەندە، ئۇنىڭ ئۈستىنكى لەۋىدىن قان دىر قىلىپ چىقىپتۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۇ قىرغاۋۇل، تۈلكە، بۆرە ئۈچىنىڭ ئالدىغا چىقىپ:

Yuvanın ağzında bağırsağını tamahla yeyən dovşan, uzaqdan qırqovul, tülkü, canavar üçünün əsəbi gəldiyini görmüş, vəziyyətin özü üçün əlverişsiz olduğunu hiss edincə dərhal yerdən bir daş alıb, öz ağzına özü vurmuş. Daş “taqq” deyə dəyincə, onun üst dodağından qan fışqırıbmış.

Сонымен ол қырғауыл, түлкі, қасқыр үшеуінің алдынан шығып: Ойбай! Салға келісіп алданыппыз. Қараңдаршы, оның бауырсағын жеймін деп аузым дал болып, ернім жырылып қалды, ауырып жаным шығып барады, – деп безек қағады.

Then the rabbit ran out to meet them, crying: Oh no! We’ve all been tricked by that hunter! Look, I tried to eat his pastry, and it burned my mouth and split my lip! The pain is unbearable!

Shunday qilib, u qirg‘ovul, tulki va bo‘rining oldiga chiqib: Voy! Biz solda kelishib oldik. Uning bo'g'irsoqlarini yeyishdan og'zim og'rib, lablarim yorilib ketdi, jon-jahdim chiqib ketdi.

Bunun üzerine o, sülün, tilki ve kurt üçünün önüne çıkmış ve demiş ki: “Eyvah! Sal’a güvenip aldanmışız. Bakın hele, onun baursağını yiyeceğim diye ağzım perişan oldu, dudağım yırtıldı, ağrıdan canım çıkıyor,” diye telaşla bağırmış.

– ۋايەي! سالغا كېلىشىپ ئالدىنىپ قاپتىمىز. قاراڭلارا، ئۇنىڭ <MS/>بوغۇرساغىنى يەيمەن دەپ ئاغىزىم دال بولۇپ، لەۋىم ژىرىلىپ قالدى، ئاغرىپ جېنىم چىقىۋاتىدۇ، – دەپ قورقۇپ كېتىدۇ.

Bunun üzərinə o, qırqovul, tülkü və canavar üçünün qarşısına çıxmış və demiş ki: “Vay! Sala güvənib aldanmışıq. Baxın, onun bağırsağını yeyəcəyəm deyə ağzım pərişan oldu, dodağım yırtıldı, ağrıdan canım çıxır,” deyə təlaşla bağırmış.

Бізді алдаған салдың өзі екен ғой деп, алдаған сөзіне әбден сеніп, сонымен, олар, қоянға тиіспей райларынан қайтып, өз жеріне кетіпті. Бірақ сол күннен бастап қоян атаулы ұрпақтан-ұрпаққа жырық болып қалыпты.

Believing the rabbit’s story, the pheasant, fox, and wolf thought, “So the hunter deceived us all!” and decided not to harm the rabbit. They went their separate ways, still cursing their bad luck. However, from that day on, every rabbit born has had a split lip, a mark left from that very moment.

Bizni aldagan salning (ovchining) o'zi ekan-ku, deb aldagan so'zlariga obdon ishonib, shunday qilib, ular quyonga tegmay ra'ylaridan qaytib, o'z yerlariga ketishibdi. Biroq o'sha kundan boshlab, quyon zoti avloddan-avlodga labi yiriq (yoriq) bo'lib qolibdi.

“Bizi kandıran salcının kendisiymiş,” diye, aldatıcı sözlerine iyice inanmışlar, bununla tavşana ilişmeden vazgeçip, kendi yerlerine gitmişler. Ama o günden sonra tavşan denilen her şey nesilden nesile dudağı yarık kalmış.

بىزنى ئالدىغان سالنىڭ ئۆزى ئىكەنغۇ دەپ، ئالدىغان سۆزىگە راستىن ئىشىنىپ، شۇنىڭ بىلەن، ئۇلار، توشقانغا تەگمەي رايلىرىدىن قايتىپ، ئۆز يەرلىرىگە كېتىپتۇ. بىراق شۇ كۈندىن باشلاپ توشقان نامى ئەۋلادتىن – ئەۋلادقا يىرىك بولۇپ قاپتۇ.

“Bizi aldatan salçının özü imiş,” deyə, aldadıcı sözlərinə yaxşıca inanmışlar, bununla dovşana dəyməkdən vaz keçib, öz yerlərinə getmişlər. Amma o gündən sonra dovşan deyilən hər şey nəsildən-nəslə dodağı yarıq qalıb.

Бір кептер үш жұмыртқа тауып, онан үш балапан шайқап шығарыпты. балапандары бара-бара ақ үрпектеніп, сүйкімді болып өсіпті. Балапандарын жанындай жақсы көретін кептер күнде таңертең шыбын-шіркей ұстауға кетіп, балаларына түстік азығы етеді екен.

Once, a pigeon found three eggs and hatched three chicks from them. As time passed, the chicks grew up soft, white-feathered, and beautiful. The pigeon loved her little ones dearly. Every morning, she flew off to catch insects and bring them back as food for her chicks.

Bir kaptar uchta tuxum qo'yib, ulardan uchta jo'ja chiqdi. Jo'jalar asta-sekin oq parlar bilan qoplanib, yoqimtoy bo'lib ulg'ayishdi. Jo'jalarini jonidan ortiq sevgan kaptar har kuni ertalab hasharotlarni tutib, ularni jo'jalariga tushlik qilar edi.

Eskiden bir güvercin üç yumurta bulmuş, onlardan üç civciv çıkarmış. Civcivleri zamanla beyaz tüylere bürünmüş, sevimli sevimli büyümüşler. Civcivlerini canından çok seven güvercin her gün sabah erkenden sinek-böcek avlamaya gidip, yavrularına öğle yemeği edermiş.

بىر كەپتەر ئۈچ تۇخۇم تېپىپ، ئۇنىڭدىن ئۈچ چۈجە بېسىپ چىقىرىپتۇ. چۈجەلىرى بارا – بارا ئاق قۇش بالىسى بولۇپ، چىرايلىق بولۇپ ئۆسۈپتۇ. چۈجۈلىرىنى جېنىدىن ياخشى كۆرىدىغان كەپتەر كۈندە تاڭ ئەتىگەنلىگى چىۋىن – پاشا تۇتۇشقا كېتىپ، بالىلىرىغا چۈشلۈك غىزاسى قىلىدىكەن.

Əvvəllər bir göyərçin üç yumurta tapmış, onlardan üç cücə çıxarmış. Cücələrini zamanla ağ tüklərlə örtülmüş, sevimli-sevimli böyümüşlər. Cücələrini canından çox sevən göyərçin hər gün səhər erkəndən milçək-böcək ovlamağa gedib, balalarına günorta yeməyi edərmiş.

Күндердің бірінде кептер күн ұясынан шыға, ұшып шығып шыбын-шіркей ұстауға кетіпті. Балапандары аналарының тезірек оралуын телміре күтіп отырыпты.

One day, as usual, the pigeon left her nest to find food. Her chicks stayed behind, waiting eagerly for their mother’s return.

Kunlarning birida kaptar quyosh chiqishi bilan chivin-shirkay (hasharot) tutish uchun uchib ketibdi. Polaponlari esa onalarining tezroq qaytishini intizorlik bilan kutib o'tiribdilar

Günlerden birinde güvercin güneş doğar doğmaz uçup sinek-böcek avlamaya gitmiş. Yavruları annelerinin bir an önce dönmesini hasretle bekleyip oturmuşlar.

كۈنلەرنىڭ بىرىدە كەپتەر كۈن ئۇگىسىدىن چىقاندىلا، ئۇچۇپ چىقىپ چىۋىن – پاشا تۇتۇشقا كېتىپتۇ. چۈجەلىرى ئانىسىنىڭ تېزىرەك قايتىپ كېلىشىنى تەلمۈرۈپ كۈتۈپ ئولتۇراتتى.

Günlərin birində göyərçin günəş doğar-doğmaz uçub milçək-böcək ovlamağa getmiş. Balaları analarının bir an əvvəl dönməsini həsrətlə gözləyib oturmuşlar.

Бұл арада бекершіліктен қолы босамайтын, бекер сенделіп күнді кеш қылатын оңбаған торғай тұрады екен. Ол кептердің сүйкімді балапандарына сұғын қадап, «Үшеуінің сүйегі жас шеміршек қой, бұлардың еті қандай дәмді екен!» деп ойлап жүріпті, кептердің әр күні жем іздеп сыртқа кететінін де біліп алыпты.

In the same area lived a worthless sparrow, lazy and mischievous, always wandering around idly. He had long been eyeing the pigeon’s lovely chicks, thinking, “Their bones are so soft, how delicious their meat must be!” He also noticed that the pigeon left her nest every day to forage.

Bu yerda bekorchilikdan qo‘li bo‘shamaydigan, bekor yurib kunni kech qiladigan yaramas chumchuq yashar ekan. U kaptarlarning yoqimtoy bolalariga tikilib, "Uchalasining suyagi yosh-ku, go‘shti qanday mazali ekan!" deb o‘ylardi va kaptar har kuni ovqat izlab tashqariga chiqishini bilib oldi.

Bu arada, boş durmaklameşgül olan, boş boş gezip günü geçiren kötü serçe yaşarmış. O güvercinin sevimli civcivlerine gözünü dikmiş, “Üçünün de kemikleri taze kıkırdak ya, bunların eti ne kadar da lezzetlidir!” diye düşünüp durmuş, güvercinin her gün yem aramaya dışarı gittiğini öğrenmiş.

<FR/>بۇ ئارىدا بېكارچىلىقتىن <FR/>قولى بوشىمايدىغان، بېكار يۈرۈپ كۈننى كەچ قىلىدىغان ئوڭمىغان قۇشقاچ تۇرىدىكەن. ئۇ كەپتەرنىڭ سۆيۈملۈك جۆ جۈلىرىگە ئۆتكۈر كۆز تىكلەپ، «ئۈچىنىڭ سۈيىگى ياش ئۆگىغۇ، بۇلارنىڭ گۆشى قانداق دەملىككىن.!» دەپ ئويلاپ يۈرۈپتۇ، كەپتەرنىڭ ھەر كۈنى يەم ئىزدەپ سىرتقا كېتىدىغانلىغىنىمۇ بىلىۋاپتۇ.

Bu arada, boş durmaqdan əli boşalmayan, boş-boş gəzib gününü keçirən pis sərçə yaşarmış. O göyərçinin sevimli cücələrinə gözünü dikmiş, “Üçünün də sümükləri təzə qığırdaqdır axı, bunların əti nə qədər də ləzzətlidir!” deyə düşünüb durmuş, göyərçinin hər gün yem axtarmağa çölə getdiyini öyrənmiş.