Корпустан іздеу

– Неғылып тұрсың? – Сенің жүзіңді жазып ала деп едім. – Оны неғылмақсың? – Даңқың, дабылың жер жүзіне жайылған патшам, сенің суретіңді сызып алып, өміріме шейін бойымда сақтайын деп едім. – Қане, көрсетші сызғаныңды?

“— What are you doing? — I was trying to draw your face, Your Majesty. — And why is that? — Because your fame and glory have spread across the whole world. I wished to keep your portrait with me all my life. — Let me see what you’ve drawn, — said the tsar.”

– Nima qilib turibsan? – Yuzingizni chizib olmoqchi edim. – Uni nima qilasan? – Shuhratingiz, dong‘ingiz butun dunyoga yoyilgan podshohim, suratingizni chizib olib, umr bo‘yi yonimda saqlamoqchi edim. – Qani, chizgan rasmingni ko‘rsat-chi?

— Ne yapıyorsun, evlat? — Senin resmini çiziyorum. — Peki, onu ne yapacaksın? — Şanın bu dünyaya sığmıyor padişahım. Resmini çizip ömrümün sonuna kadar saklamak istiyorum. — Hadi bakalım, çizdiğini bir göster de görelim.

نېمە قىلىۋاتىسەن؟ – سىزنىڭ ئۈزىڭىزنى سىزىۋالاي دېگەن ئىدىم – ئۇنى نېمە قىلماقچىسەن؟ – داڭقىڭىز، شۆھرىتىڭىز دۇنيانى تۇتقان پادىشام، سىزنى سىزىۋېلىپ، ئۆمرۈمنىڭ ئاخىرىغىچە بوينۇمدا ساقلاي دېگەن ئىدىم. – قېنى، كۆرسەتكىنە سىزغىنىڭنى؟

Nə edirsən, bala? — Sənin şəklini çəkirəm. — Bəs onu nə edəcəksən? — Sənin şöhrətin bu dünyaya sığmır, padşahım. Şəklini çəkib, ömrümün sonuna qədər saxlamaq istəyirəm. — Gəl görək, çəkdiyini bir göstər də baxaq.

Сол уақытқа шейін қорықпай жауап беріп тұрған бала, «сызғаныңды көрсет» дегенде, қысылайын депті. Сөйтсе де, сызған қағазын әдеппен патшаның қолына берді. Қараса, сурет реуішті де емес, әйтеуір өз білімінше сызған сызық, бала ол күнде сурет салуды қайдан білсін?! Солай да болса, әлемге ақылы жеткен патша баланың талапты, зерек екенін аңғарып, оқуға бергізіп, ақыр сол бала бүкіл орыс жұртына даңқы шыққан Матвеев деген суретші болған.

Up until that moment, the boy had answered confidently, but when asked to show his drawing, he grew shy. Still, he politely handed the paper to the tsar. The drawing was clumsy, just a few uneven lines; the boy at that age how could he possibly know how to draw properly?! However, the tsar, whose wisdom saw deeper than appearances, recognized the spark of talent and curiosity in the child. He ordered that the boy be educated properly. That boy later became the famous artist Matveev, whose name was known throughout all of Russia.

O‘sha paytgacha qo‘rqmay javob berib turgan bola “chizganingni ko‘rsat” deganda uyalib qolmoqchi bo‘libdi. Shunga qaramay, chizgan qog‘ozini odob bilan podshohning qo‘liga beribdi. Qarasa, rasmga o‘xsharli ham emas, shunchaki o‘z bilganicha chizilgan chiziqlar ekan, axir u bola o‘sha paytda rasm chizishni qayerdan ham bilsin?! Shunga qaramay, dunyoga aqlli podshoh bolaning iste’dodli va ziyrak ekanini payqab, uni o‘qishga berishni buyuribdi va oxir-oqibat o‘sha bola butun rus yurtiga mashhur bo‘lgan Matveyev degan rassom bo‘lib yetishibdi.

O ana kadar hiç çekinmeden konuşan çocuk, "çizdiğini göster" denince biraz endişelenir. Yine de saygıyla kağıdı padişaha uzatır. Çizim çok güzel değildir, ama elinden geleni yapmıştır. Zaten bir çocuk, resim yapmayı nereden bilsin? Ancak zeki ve ileri görüşlü padişah, çocuğun azmini ve yeteneğini fark eder. Onu bir okula yazdırır. Bu çocuk, zamanla bütün Rusya’da tanınan ünlü ressam Matveyev olur.

شۇ پەيتكىچە قورقماي جاۋاب بەرگەن بالا، «سىزغىنىڭنى كۆرسەت» دېگىنىدە، بىئارام بولۇپ، تارتىنىپتۇ. شۇنداق بولسىمۇ، قەغەزگە سىزغىنىنى ئەدەب بىلەن پادىشانىڭ قولىغا تۇتقۇزۇپتۇ. پادىشا قاراپ باقسا، ئۇ چىرايلىق سۈرەتكە ئوخشاشمۇ ئەمەس، ئەيتاۋۇر بالىنىڭ ئۆز بىلمىچە سىزغان سىزىق. بالا ئۇ چاغلاردە سۈرەت سىزىشنى <FR/>نەيدىن بىلسۇن؟! شۇندىمۇ، ئەقلى دۇنيانى تونۇپ بولغان دانا پادىشا، بالىنىڭ تىرىشچان ۋە زېرەك ئىكەنلىكىنى بايقاپ، ئۇنى ئوقۇشقا ئەۋەتىپتۇ. ئاخىرى شۇ بالا — پۈتۈن رۇس خەلقگە داڭقى چىققان ماتۋېېۋ دېگەن مەشھۇر رەسسام بولۇپتۇ.

O vaxta qədər heç çəkinmədən danışan uşaq, “çəkdiyini göstər” deyiləndə bir az narahat olur. Amma yenə də hörmətlə kağızı padşaha uzadır. Rəsm çox da gözəl deyildi, amma bacardığını etmişdi. Axı bir uşaq şəkil çəkməyi haradan bilsin? Lakin ağıllı və uzaqgörən padşah, uşağın əzmini və istedadını hiss edir. Onu məktəbə yazdırır. Bu uşaq zamanla bütün Rusiyada tanınan məşhur rəssam Matveyev olur.

Бір адам он жасар баласын ертіп, егіннен жаяу келе жатса, жолда қалған аттың бір ескі тағасын көріп, баласына айтты: –Анау тағаны, балам, ала жүр, – деп.

A man was walking home from the field with his ten-year-old son when they saw an old horseshoe lying on the road. The father said: — Pick up that horseshoe, my boy

Bir kishi o‘n yoshli o‘g‘lini yetaklab, daladan piyoda qaytayotganida yo‘lda qolib ketgan otning eski taqasini ko‘rib, o‘g‘liga dedi: – Ana u taqani, bolam, olib yur, – dedi.

Bir adam, on yaşındaki oğlunu da yanına alarak tarladan yürüyerek dönüyormuş. Yol üzerinde eski bir at nalı görmüş. Babası çocuğuna: — Şu nalı al, evladım, demiş.

بىر كىشى ئون ياشلىق ئوغلىنى ئەگەشتۈرۈپ، پىيادە قايتىپ كېلىۋاتسا، يولدا قالغان بىر كونا تاقىنى كۆرۈپ، ئوغلىغا دېدى: – ئەۋۇ تاقىنى ئېلىپ ئال، ئوغلۇم، — دەپ.

Bir kişi on yaşlı oğlunu da yanına alaraq tarladan piyada evə qayıdırmış. Yolun kənarında köhnə bir at dırnağı (nal) görmüş. Ata oğluna deyir: — Oğlum, bax bu nalı götür!

Бала әкесіне: – Сынып қалған ескі тағаны алып неғылайын, – деді.

The son replied: — Why should I pick up a broken old horseshoe?

Bola otasiga dedi: – Sinib qolgan eski taqani olib nima qilaman? – dedi.

Çocuk ise: — Kırık dökük, eski bir nalı ne yapacağım? diye cevap vermiş.

بالا ئاتىسىغا: – سۇنۇپ كەتكەن كونا تاقىنى نېمە قىلىمەن، — دېدى.

Uşaq isə cavab verir: — Köhnə, sınıq bir nalı neyləyim ki?

Әкесі үндемеді, тағаны өзі иіліп алды да, жүре берді.

The father said nothing, bent down, picked up the horseshoe himself, and they went on.

Otasi indamadi, taqani o‘zi egilib olib, yo‘lida davom etdi.

Babası bir şey demeden eğilmiş, nalı kendisi almış ve yürümeye devam etmiş.

ئاتىسى ئۈندىمىدى، تاقىنى ئۆزى ئېگىلىپ ئېلىپ، يولىنى داۋاملاشتۇردى.

Ata heç nə demədən əyilib nalı özü götürür və yollarına davam edirlər.

Қаланың шетінде темірші ұсталар бар екен, соған жеткен соң, әкесі қайырылып, манағы тағаны соларға үш тиынға сатты. Одан біраз жер өткен соң, шие сатып отырғандардан ол үш тиынға бірталай шие сатып алды. Сонымен, шиені орамалына түйіп, шетінен өзі бірем - бірем алып жеп, баласына қарамай, аяңдап жүре берді. Біраз жер өткен соң, әкесінің қолынан бір шие жерге түседі. Артында келе жатқан бала да тым - ақ қызығып келеді екен, жерге түскен шиені жалма-жан жерден алып, аузына салды. Бітегенеден соң және бір шие, онан біраз өткен соң және бір шие, сонымен әр жерде бір әкесінің қолынан түскен шиені он шақты рет иіліп, жерден алып жеді. Ең соңында әкесі тоқтап тұрып айтты:

When they reached the edge of town, they saw a blacksmith’s shop. The father sold the horseshoe there for three kopecks. A little later, he bought a handful of cherries from a fruit seller with that money. He wrapped them in his handkerchief and, as they walked, began to eat them one by one without offering any to his son. After a while, one cherry slipped from his hand and fell to the ground. The boy, walking behind, eagerly bent down, picked it up, and ate it. A bit later, another cherry fell, then another, and so on. In this way, the boy bent down to pick up fallen cherries about ten times. Finally, the father stopped and said:

Shahar chekkasida temirchi ustalar bor ekan, u yerga yetib kelgach, otasi o‘sha taqani ularga uch tiyinga sotdi. Bir oz yo‘l yurgach, gilos sotib o‘tirganlardan o‘sha uch tinga ancha gilos olibdi. So‘ng giloslarni ro‘molchasiga tugib, yo‘l-yo‘lakay o‘zi bittalab yeb borib, bolasiga qaramay, sekin yurishda davom etibdi. Bir ozdan keyin otasining qo‘lidan bir dona gilos yerga tushibdi. Orqada kelayotgan bola ham juda ishtiyoq bilan kelayotgan ekan, yerga tushgan gilosni darhol olib, og‘ziga solibdi. Birozdan keyin yana bir gilos, undan sal o‘tgach yana biri tushibdi. Shu tariqa har safar otasining qo‘lidan tushgan giloslarni bola o‘ncha marta egilib terib yeb boribdi. Oxir-oqibat otasi to‘xtab turib, dedi:

Şehrin dışında bazı demirciler varmış. Oraya vardıklarında baba, az önce bulduğu nalı üç kuruşa satmış. Sonra o parayla biraz kiraz almış. Kirazları bir kumaş parçasına sarıp torba gibi bağlamış ve yolda yürürken birer birer yemeye başlamış. Oğluna hiç ikram etmeden sessizce yürüyormuş. Bir süre sonra babasının elinden bir kiraz yere düşmüş. Arkasından gelen çocuk kirazı gerçekten çok istemiş olmalı ki, hemen eğilip yerden almış ve ağzına atmış. Az sonra bir kiraz daha düşmüş. Biraz ileride bir tane daha… Böylece çocuk, babasının elinden düşen kirazları her seferinde eğilerek yerden toplamış ve yemiş. Toplamda neredeyse on defa eğilmiş. En sonunda baba durmuş ve şöyle demiş:

شەھەرنىڭ چېتىدە تېمىرچى ئۇستىلار بار ئىكەن، شۇ يەرگە يەتكەندىن كېيىن، ئاتىسى مۇشۇ تاقىنى ئۈچ <FR/>تىيىنغا ساتتى. بىر ئاز يول مېڭىپ، ئالىچا سېتىپ ئولتۇرغانلاردىن شۇ ئۈچ تىيىنغا بىر تالاي ئالىچا سېتىۋالدى. شۇنىڭ بىلەن، شۇ ئالىچىنى قولياغلىقىغا ئوراۋېلىپ، چېتىدىن ئۆزى بىر-بىرلەپ ئېلىپ يېپ، ئوغلىغا قارىماستىن مېڭىپ كېتىۋېرىپتۇ. بىر ئاز يەردىن كېيىن، ئاتىسىنىڭ قولىدىن بىر ئالىچا يەرگە چۈشۈپتۇ. ئارقىسىدىن كېلىۋاتقان بالا ناهايىتى قىزىقىپ كېلىۋاتقان ئىكەن، يەرگە چۈشكەن ئالىچانى دەرھال ئېلىپ، ئاغزىغا سالدى. بىراق ئۇنىڭ كەينىدىن يەنە بىر ئالىچا، ئاندىن يەنە بىر ئالىچا، شۇنىڭدىن ھەر يەردە ئاتىسى قولىدىن چۈشۈرگەن ئالىچىلارنى ئون قېتىمدەك ئېگىلىپ ئېلىپ يەيىدۇ. ئاخىرىدا ئاتىسى توختاپ تۇرۇپ، ئوغلىغا مۇنداق دېدى:

Şəhər kənarında bir neçə dəmirçi var imiş. Oraya çatanda ata, az əvvəl tapdığı nalı üç qəpiyə satır. Sonra o pula bir az albalı alır. Albalıları bir parçaya büküb kisə kimi bağlayır və yolda gəzərkən bir-bir yeməyə başlayır. Oğluna heç nə təklif etmədən sakitcə irəliləyir. Bir azdan atanın əlindən bir albalı yerə düşür. Arxadan gələn uşaq albalını o qədər çox istəyirmiş ki, dərhal əyilib yerə düşən albalını götürüb ağzına atır. Az sonra bir albalı da düşür. Bir az qabaqda daha biri... Beləcə uşaq atası yerə salan albalıları hər dəfə əyilərək yığır və yeyir. Toplamda təxminən on dəfə əyilmiş olur. Nəhayət, ata dayanır və belə deyir:

– Көрдің бе, мана тағаны жамансынып жерден бір ғана иіліп көтеріп алуға еріндің, енді сол тағаға алған шиенің жерге түскенін ала деп бір еңкеюдің орнына он еңкейдің. Мұнан былай есінде болсын: аз жұмысты қиынсынсаң – көп жұмысқа тап боласың, азға қанағат ете білмесең – көптен де құр боласың, – деді.

— Do you see now, my boy? You were too lazy to bend once to pick up that old horseshoe, and now you’ve bent ten times for the cherries bought with it. Remember this: if you’re too proud to do a small task, you’ll face a greater one later. And if you can’t be content with a little, you’ll end up with nothing at all.

– Ko‘rdingmi, mana taqani yomon ko‘rib, yerden bir marta egilib olib qo‘yishga erinibsan. Endi o‘sha taqaga olingan giloslarning yerga tushganini teraman deb, bir marta egilish o‘rniga o‘n marta egilding. Bundan keyin esingda bo‘lsin: kichik ishni qiyin ko‘rsang, katta ishga duch kelasiz; oziga qanoat qilmasang, ko‘pdan ham quruq qolasan, – dedi.

— Gördün mü evladım? Az önce o eski nalı yerden almak için bir kere eğilmeye üşendin. Ama şimdi o nal sayesinde alınan kirazların yere düşenlerini toplamak için on kez eğildin. Bunu sakın unutma: “Az işe üşenirsen, çok işle uğraşırsın; aza kanaat etmezsen, çoktan da olursun.”

كۆردۈڭمۇ، مونۇ ئېگىلىپ كەتكەن تاقىنى كۆرۈپ تۇرۇپ، بىرلا ئېگىلىپ ئېلىۋالغىنىڭغا ئېرىندىڭ. ھازىر بولسا، شۇ تاقىغا ئالغان ئالىچانى ئېلىۋالىمەن دەپ، بىر ئېگىلىشنىڭ ئورنىغا، ئون قېتىم ئېگىلدىڭ. شۇنىڭ ئۈچۈن مونۇنى ھەردايىم ئەستە تۇت ئاز ئىشنى ئېغىر كۆرسەڭ — كۆپ ئىشقا يولۇقىسەن، ئازغا شۈكۈر قىلالمىساڭ — كۆپتىنمۇ مەھرۇم قالىسەن

— Gördünmü, oğlum? Az əvvəl o köhnə nalı götürmək üçün bircə dəfə əyilməyə ərinmişdin. Amma indi həmin nal sayəsində alınan albalıların yerə düşənlərini yığmaq üçün on dəfə əyildin. Bunu heç vaxt unutma: "Az işə tənbəllik etsən, çox işlə əlləşərsən. Azla kifayətlənməsən, çoxdan da olarsan."

Злиха мен Батима деген біреудің қызметінде тұрған екі қыз бала төбесіне бір-бір жәшік жеміс көтеріп, қалаға келе жатыпты-мыс. Злиха аһлап-уһлеп, шаршадым деп, Батима күліп, әзілдесіп келе жатады. Сонда Злиха айтты:

Two girls, Zlikha and Batima, worked as servants for a rich man. One day, they were walking to the city, each carrying a box of fruit on her head. Zlikha sighed and complained that she was tired, while Batima laughed and chatted cheerfully. Zlikha said:

Zliha va Batima degan bir kishining xizmatida turgan ikki qiz bola boshlariga bir-bir quti meva ko‘tarib, shaharga kelayotgan ekan. Zliha oh-voh qilib, charchadim debdi, Batima esa kulib, hazillashib kelayotgan ekan. Shunda Zliha dedi:

Zeliha ile Fatma adlı birinin hizmetinde olan iki kız çocuğu kafalarına birer koli meyvesini kafasının üzerie koyarak şehre gelmişler. Zeliha oflayıp, poflayıp yoruldum diyerek gelir, Fatma ise gülerek şakalaşarak gelir. Sonra Zeliha söyler:

زلىخا بىلەن باتىما دېگەن ئىككى قىز بالا بىرىنىڭ خىزمەتچى خادىمې بولۇپ، بېشىغا بىردىن قۇتا مېۋە كۆتۈرۈپ، شەھەرگە قاراپ كېتىپتىمىش. زلىخا ئاھ-ئۇھ قىلىپ، ھېرىپ كەتتىم دەپ، باتىما كۈلۈپ، ھەزىللىشىپ كېتىپ باراتتى. شۇ چاغدا زلىخا سورايدۇ:

Zəhlixa , Fatma adında iki qız bir nəfərin xidmətində işləyirmiş. Bir gün hərəsi başının üstünə bir qutu meyvə qoyub şəhərə gəlirmiş. Zəhlixa oflaya-poflaya yorulduğunu deyə-deyə gəlirmiş, Fatma isə gülə-gülə, zarafat edə-edə gəlirmiş. Zəhlixa soruşur:

– Сен неге мәз болып қуанып келесің, төбеңдегі жәшіктің ауырлығы да менің басымдағыдан кем емес, өзің де менен күшті емессің? – Мен жәшігім ішіне ауырды жеңілдететін бір шөп салдым, – деді Бәтима. – Ай, ондай болса шөбіңнің атын айтшы, мен де ауырымды жеңілдетейін, – деді Злиха.

— How can you be so happy? The box on your head is no lighter than mine, and you’re no stronger than I am. Batima smiled and answered: — I put an herb in my box that makes heavy things feel light. — Really? Then tell me what that herb is! I want to ease my burden too — said Zlikha.

– Nega sen xursand bo‘lib kelyapsan, boshingdagi qutining og‘irligi ham menikidan kam emas, o‘zing ham mendan kuchli emassan-ku? – dedi Zuliha. – Men qutim ichiga og‘irlikni yengillashtiradigan bir o‘t solib qo‘ydim, – dedi Batima. – Voy, unday bo‘lsa, o‘sha o‘tingning nomini aytchi, men ham og‘irimni yengillataman, – dedi Zuliha.

Sen niye o kadar mutlusun, kafandaki o kolinin de ağırlığı benimkisinden az değil, kendin de benden güçlü değilsin ki? - Ben kolinin içerisine ağırlığı hafifleten bir ot koydım- dedi Fatma. - Aa öyle bir ot varmış, söyleseydin ya, ben de ağırlığı hafifletirdim- dedi Zeliha.

سەن نېمىشقا شۇنچىلىك خۇشال؟ بېشىڭدىكى قۇتىنىڭ ئېغىرلىقى مېنىڭكىدىن <FR/>كەم ئەمەس، ئۆزەڭمۇ مەندىن كۈچلۈك ئەمەسسىن؟! – مەن قۇتۇمنىڭ ئىچىگە ئېغىرنى يېنىكلىتىدىغان بىر چۆپ سالدىم، – دەيدۇ باتىما. – ئەي، شۇنداق بولسا، ئۇ چۆپنىڭ ئىسمىنى ئېيتقېنە، مەنمۇ ئېغىرىمنى يېنىكلىتەي، – دەيدۇ زلىخا.

Sən niyə bu qədər şadsan? Axı başındakı qutunun çəkisi mənimkindən az deyil, özüv də məndən güclü deyilsən ki? — Mən qutunun içinə çəkini yüngülləşdirən bir ot qoymuşam, – deyə cavab verir Fatma. — Aaa, belə ot var imiş? Desəydin, mən də qutumu yüngülləşdirərdim, – deyir Zəhlixa.

Ол шөп сенің қолыңа түспей ме деп қорқамын, аты «сабыр» деген, – деді.

— I’m afraid you won’t be able to find it, — said Batima. — It’s called Patience.

– O‘sha o‘t sening qo‘lingga tushmay qolishidan qo‘rqaman, uning nomi “sabr” edi, – dedi.

O otu sen bulamazsın diye korkuyorum, adı “sabır” dedi.

– ئۇ چۆپ سېنىڭ قولۇڭغا چۈشمەي قالامدۇ دەپ قورقىمەن. ئۇنىڭ ئىسمى «سەۋىر»، – دەيدۇ باتىما.

Qorxuram ki, o otu sən tapa bilməzsən… O otun adı səbirdir, – deyir Fatma

Жаздың әдемі бір күнінде, таңертең бір төре өзінің баласымен бақшаға барып, екеуі де егілген ағаштары мен гүл жапырақтарын көріп жүрді.

One fine summer morning, a nobleman went to his garden with his son. They walked among the trees and flowers, admiring their growth.

Yozning chiroyli bir kunida, ertalab bir amaldor o‘z o‘g‘li bilan bog‘ga borib, ikkovlon ekilgan daraxtlar va gul barglarini tomosha qilib yurishdi.

Yaz mevsiminin güzel bir gününde sabah bir töre kendi çocuğuyla bahçeye gitmiş. Birlikte ekilmiş ağaçları ile çiçek yapraklarına baktılar.

يازنىڭ گۈزەل كۈنلىرىنىڭ بىرىدە، بىر تۆرە كىشى ئۆز بالىسىنى ئېلىپ، تاغ يۈزىدىكى باغچىغا كىرىپتۇ. ئۇلار ئېگىلگەن دەرەخلەر بىلەن گۈل – ياپراقلارنى ئايلىنىپ كۆرۈپ يۈرۈپتۇ.

Yay fəslinin gözəl bir günündə bir ata oğlu ilə birlikdə bağa gedir. Birlikdə əkilmiş ağaclara və çiçəklərin yarpaqlarına baxırlar.

– Мынау ағаш неліктен тіп-тік, ана біреуі неге қисайып кеткен? –деп сұрады баласы. – Оның себебі, балам, анау ағашты бағу - қағумен өсірген, қисық бұтақтары болса кесіп. Мынау ағаш бағусыз, өз шығу қалыбымен өскен,– деді атасы. – Олай болса, бағу-қағуда көп мағына бар екен ғой, – деді баласы.

The boy asked: — Why is this tree straight, and that one crooked? The father replied: — Because this one was tended and pruned, its crooked branches were cut off. That one grew wild, without care. — Then tending must really matter — said the boy.

– Mana bu daraxt nega tik o‘sgan, u yonidagi esa nega qiyshayib ketgan? – deb so‘radi bolasi. – Sababi, bolam, u daraxtni parvarish qilib o‘stirishgan, qiyshiq shoxlarini kesib turishgan. Mana bu esa parvarishsiz, o‘z holicha o‘sgan, – dedi otasi. – Demak, parvarish qilishda katta ma’no bor ekan-ku, – dedi bolasi.

Şu ağaç neden dimdik, diğeri niye yana kıvrılmış?- diye sordu çocuğu. - Çünkü çocuğum şu ağaca iyi bakmışlar, yamuk dallarını kesmişler, bakımını yapmışlar. Şu ağaç ise bakımsız kendiliğinden yetişmiş- dedi babası. - Öyleyse bakıma çok şey bağlıymış- dedi çocuğu.

بۇ دەرەخ نېمە ئۈچۈن تىككەدە ئۆسۈپتۇ، ئەۋۇ بىرسى بولسا نېمە ئۈچۈن ئەگىلىپ كەتكەن؟ – بۇنىڭ سەۋەبى، ئوغلۇم، بۇ دەرەخنى كۈتۈم بىلەن ئۆستۈرگەن، ئېغىر شاخلىرىنى كېسىپ پۇتىغان. ئەۋۇ دەرەخ بولسا قارالمامىغان، ئۆز يولى بىلەن ئۆسۈپ كەتكەن، – دەپتۇ. – ئۇنداق بولسا، كۈتۈم دېگىنىنىڭ چوڭ ئەھمىيىتى بار ئىكەنغۇ، – دەيدۇ بالا.

— Ata, bu ağac niyə beləcə düz durub, o birisi niyə əyilib? – deyə uşaq soruşur. Ata cavab verir: — Oğlum, bax bu ağaca yaxşı qulluq ediblər, əyri budaqlarını kəsiblər, qulluq göstəriblər. O birisi isə baxımsız qalıb, özbaşına böyüyüb. — Demək ki, çox şey baxımdan asılı imiş, – deyir uşaq.

Бағу-қағуда көп мағына барында шек жоқ, шырағым, мұнан сен де өзіңе әбірет алсаң болады. Сен жас ағашсың, саған да күтім керек. Мен сенің қате істеріңді түзеп, пайдалы іске үйретсем, сен менің айтқанымды ұғып, орнына келтірсең, жақсы түзік кісі болып өсерсің. Бағусыз бетіңмен кетсең, сен де мынау қисық біткен ағштай қисық өсерсің, – деді.

— Indeed, my dear, there’s great wisdom in tending and guiding growth. You, too, are like a young tree. If I correct your mistakes and teach you what is right, and you listen and follow, you will grow up to be a good and upright person. But if you go your own way without guidance, you’ll grow as crooked as that untended tree.

Parvarish qilishda katta ma’no borligiga shubha yo‘q, azizim, bundan sen ham o‘zingga ibrat olishing mumkin. Sen yosh daraxtsan, senga ham g‘amxo‘rlik kerak. Men sening xato ishlaringni tuzatib, foydali ishlarga o‘rgatsam, sen mening aytganlarimni tushunib, to‘g‘ri bajarsang, yaxshi, tarbiyali inson bo‘lib ulg‘ayasiz. Agar parvarishsiz o‘z holingcha ketsang, sen ham mana bu qiyshiq o‘sgan daraxt kabi qiyshiq bo‘lib o‘sasan, – dedi.

Bakıma çoğu şeyin bağlı olmasında sınır yoktur evladım, bundan kendine ibret alabilirsin. Sen genç ağaçsın, sana da bakım lazım. Ben senin hatalarını düzeltip, faydalı işlere öğretirsem, sen benim dediklerimi anlayıp, yerine getirirsen iyi biri olur büyürsün. Bakımsızlaşıp kendi bildiğini okursan sen de şu kıvrılmış ağaç gibi yamuklaşırsın- dedi.

كۈتۈمدە مەنا-چۈشەنچىلەرنىڭ چېگلرىسى يوق، جېنىم، – دەيدۇ ئاتىسى، – بۇ ئىشتىن سەنمۇ ئۆزەڭگە ئىبرەت ئالغاى. سەن ھازىرچە ياش دەرەخسەن، ساڭا بولسىمۇ ئۆز ئالدىغا كۈتۈم كېرەك. ئەگەر مەن سېنىڭ خاتالىقلاىرىڭنى تۈزىتىپ، پايدىلىق ئىشلارغا ئۈگۈت-نەسىھەت بىلەن يېتەكلىمەكچى بولسام، سەن بۇ سۆزلىرىمنى چۈشۈنۈپ، ئىجرا قىلساڭ، ئىتىبارلىق، دۇرۇس ئادەم بولۇپ ئۆسىسەن. لېكىن ئۆز بېتىڭچە ئۆسسەڭ، سەنمۇ بۇ قىيسىق دەرەختەك قىيىسىيىپ كېتىسەن، – دەپتۇ.

Baxıma bağlı olan şeylərin sayı-hesabı yoxdur, balam. Burdan sən özünə ibrət ala bilərsən. Sən də cavan bir ağacsan, sənə də qayğı lazımdır. Əgər mən sənin səhvlərini düzəldib, səni faydalı işlərə yönəltsəm, sən də dediklərimi anlayıb, əməl etsən, yaxşı bir insan olar, böyüyərsən. Yox, əgər baxımsızlaşıb öz bildiyinlə getsən, sən də bax o əyilmiş ağac kimi əyilərsən, – deyir ata.

Бір кішкентай қыз әкесінің шапанын жамап отыр екен, шешесі қасына отырып, ақыл айтты: – Балам, дүниедегі жаратылған жәндік-жансыздардың ешқайсысының да керексіз болып, жерде қалатыны болмайды,– деп.

A little girl was sewing her father’s coat while her grandmother sat beside her and said: — My child, in this world nothing is created without purpose — not a single living or lifeless thing is useless.

Bir kichkina qiz otasining choponini yamab o‘tirgan ekan, onasi yoniga o‘tirib, unga nasihat qilibdi: – Bolam, dunyoda yaratilgan jonli va jonsiz narsalardan hech biri keraksiz bo‘lib yerda qolmaydi, – deb.

Bir küçük kız, babasının kaftanını yamarken annesi yanına gelir ve öğüt verir: — Evladım, şu dünyada yaratılmış canlı ya da cansız hiçbir şey gereksiz ya da işe yaramaz olmaz, der.

بىر كىچىككىنە قىز دادىسىنىڭ <MS/>چاپىنىنى ياماپ ئولتۇرۇپتۇ، ئانىسى قېشىغا ئولتۇرۇپ، ئەقىل ئەيتتى: – بالام، دۇنيادىكى يارىتىلغان جانلىق-جانسىزلىق نەرسىلەرنىڭ ھېچ قەيسىسى ئەرزىمەس بولۇپ، يەردە قالمايدۇ،– دەپ،

Balaca bir qız atasının kaftanını yamayarkən, anası yanına gəlir və ona nəsihət verir: — Qızım, bu dünyada yaradılmış heç bir canlı və ya cansız şey boş yerə deyil, hər şeyin bir faydası var, – deyir.

Сол сөз айтып отырғанда, қыз бала киімін жамап болып, жердегі мақтаның қиқымын терезеден лақтырып, далаға тастады: – Әже, осы қиқымның ешнәрсеге керегі бола қалмас, – деп.

Just as she said this, the girl finished mending the coat and threw the leftover bits of cotton out the window. — Grandma, I don’t think these scraps will ever be useful to anyone — she said.

Shu gaplarni aytib o‘tirgan paytda qizcha kiyimini yamab bo‘lib, yerga tushgan paxta qiyqimlarini derazadan tashqariga uloqtirdi: – Buvi, bu qiyqimning hech narsaga keragi bo‘lmasa kerak, – dedi.

Bu sözleri duyarken kız, kaftanı bitirir ve yerdeki pamuk kalıntısını pencereden dışarı atarak: — Anne, şu pamuk hiçbir şeye yaramaz, der.

شۇ سۆزنى ئېيتىپ ئولتۇرغاندا، قىز بالا كىيىمنى ياماپ بولۇپ، يەردىكى پاختىنىڭ پارچىسىنى دېرىزىدىن تـالاغا تاشلاپ: – ئانا، مۇشۇ پارچىنىڭ ھېچ نەرسىگە كېرىگى بولمايدىغاندۇ، – دېدى

Qız bu sözləri eşidərkən, kaftanı yamayıb bitirir və yerə düşən pambıq qırıntısını pəncərədən çölə ataraq: — Ana, bax bu pambıq heç nəyə yaramaz, – deyir.

Шешесі: – Балам, сол да жерде қалмайды, – деді.

Her grandmother replied: — Even that won’t go to waste, my dear.

Onasi: - O‘g‘lim, u ham erda qolmaydi, - dedi u.

Annesi: — Evladım, o pamuk orada kalmaz; birinin işine yarayacaktır, der.

ئانىسى: – قىزىم، ئۇ پارچىمۇ يەردە قالمايدۇ، – دېدى.

Anası isə cavab verir: — Qızım, o pambıq orada qalmaz, bir gün kiminsə işinə yarayar, – deyir.

Осылайша сөйлесіп, терезеден қарап отырса, манағы мақтаны жел көтеріп ұшырды. Мұны бір торғай көріп, қуып барып, мақтаны тұмсығына тістеп қана алып, ұшып кетті. Қыз әжесінен: – Манағы мақтаның қиқымын бір торғай алып кетті, оны неғылады? – деп сұрады.

As they were speaking, they looked out the window and saw the wind lift the cotton into the air. A sparrow spotted it, caught it in its beak, and flew away. The girl asked: — Grandma, the bird took the cotton — what will it do with it?

Shu tariqa gaplashib o‘tirib, derazadan qarab tursa, o‘sha paxta qiyqimlarini shamol uchirib ketibdi. Buni bir chumchuq ko‘rib, uchib borib, paxtani tumshug‘iga tishlab olib uchib ketibdi. Qiz bu holni ko‘rib, buvisidan so‘rabdi: – Mana o‘sha paxta qiyqimini bir chumchuq olib ketdi, uni nima qiladi? – deb.

Böylece onlar pencereden bakarak konuşurlarken, az önce atılan pamuğu rüzgar alır. Pamuğu bir serçe görüp sevinir, onu kovalar, gagasıyla yakalar ve uçar gider. Kız annesine: — Az önceki pamuğu bir serçe götürdü, onu ne yapacak? diye sordu.

شۇ ئارىدا ئىككىسى سۆزلىشىپ ئولتۇرۇپ، دېرىزىدىن قارىغىنىدا، بايقى پاختىنى شامال كۆتۈرۈپ ئۇچۇرۇپ كەتتى. بۇنى بىر قۇشقاچ كۆرۈپ، ئارقىسىدىن ئۇچۇپ بېرىپ، پاختىنى تۇمشۇقى بىلەن ئېلىپ ئالدى دە، ئۇچۇپ كەتتى. قىز ئانىسىدىن سورىدى: – بايىقى پاختا پارچىسىنى بىر قۇشقاچ ئېلىپ كەتتى، ئۇنى نېمە قىلىدۇ؟ – دېدى

Elə bu zaman onlar pəncərədən baxaraq söhbət edərkən, az əvvəl atılmış pambığı külək aparır. Kiçik bir sərçə onu görüb sevinir, uçaraq pambığın arxasınca gedir, dimdiyi ilə tutur və uzaqlaşır. Qız təəccüblə soruşur: — Ana, bayaq atdığım pambığı bir sərçə apardı. Görəsən, onu neyləyəcək?

Әжесі айтты: – Көрдің бе, балам, күн айналмай манағы айтқан сөз келгенін. Ол кішкентай мақтаны торғай ұясына төсеп, жас балапандарына мамық етеді, – деді.

Her grandmother smiled: — You see, my dear, what I told you has already come true. The sparrow will line its nest with that cotton to make it soft for its chicks.

Buvisi aytdi: - Ko‘rdingmi, o‘g‘lim, kun aylanmasdan oldin aytgan gaping keldi. U kichkina paxtani chumchuq uyasiga to‘shab, yosh jo‘jalariga momiq qiladi, - dedi.

Annesi: — Gördün mü çocuğum, demin konuştuğumuz gibi oldu. O küçücük pamuğu serçe yuvasına döşeyip, küçük yavrularına yumuşak bir yatak yapacak, dedi.

ئانىسى جاۋاب بەردى: – قىزىم، كۆردۈڭمۇ، بايا دېگەن سۆزۈم نېمە سەۋەبتىن ئىكەنلىكىنى. ئۇ كىچىك پارچە پاختىنى قۇشقاچ ئۆزۈنىڭ ئۇۋىسىغا سېلىپ، جۈجە بالىلىرىنى يۇمشاق مامۇق ياتقۇزىدۇ، – دېدى.

Anası isə təbəssümlə cavab verir: — Gördünmü, qızım, bayaq dediyim kimi oldu. O balaca pambığı sərçə yuvasına döşəyəcək, balaca balalarına yumşaq yataq düzəldəcək, – deyir.

Бір күн мейрам алдында, әкесі балаларын қуанту үшін үйіне әртүрлі жеміс алып келді. Леночка деген кіші қызы сол келтірген көп жемістің ішінде, сырты алтын шеттеуіктерге қызығып, соны маған бер деп қоймады. Шешесі айтты:

One day, on the eve of a holiday, a father brought home various fruits to make his children happy. Among all the treats, his youngest daughter, Lenochka, became fascinated by the shiny golden hazelnuts and wouldn’t stop asking for them. Her mother said:

Bir kuni bayram arafasida ota bolalarini xursand qilish uchun uyga turli xil mevalar olib keldi. Kichik qizi Lenochka u olib kelgan ko‘plab mevalar orasida oltin bilan bezatilgan chetanlarga qiziqib, uni menga berishni so‘radi. Onasi aytdi:

Bir bayram gününden önce babası çocuklarını sevindirmek için eve çeşitli meyveler getirdi. Evin küçük kızı Lenoçka babasının getirdiği o birçok meyvenin içinde dışı altınla kaplanmış cevizlere ilgi duydu ve “Onu bana ver” diye tutturdu. Annesi şöyle dedi:

مەيرەم ھارپىسىدا بىر كۈنى، دادىسى بالىلىرىنى خۇشال قىلىش ئۈچۈن ئۆيگە ھەرخىل مېۋىلەرنى ئېلىپ كەلدى. لېنوچكا ئىسىملىق كىچىك قىزى شۇ ئېلىپ كەلگەن كۆپ مېۋىنىڭ ئىچىدە سىرتى ئالتۇن بىلەن ياللاتقان ئۇرۇقچىلارنى كۆرۈپ، شۇلارنى ماڭا بېرىڭلار دەپ تىرىشىپ كەتتى. ئانىسى ئېيتتى:

Bir bayram ərəfəsində ata uşaqlarını sevindirmək üçün evə müxtəlif meyvələr gətirir. Evdəki kiçik qız Lenoçka isə atası gətirdiyi meyvələr arasında üstü qızıl rəngli boyanmış qozalara maraq göstərir və: — Onu mənə verin! – deyə israr edir.

–Бұл шеттеуіктер тек әдемілікке істелген, мыналарды ал, – деп, бөтендерін беріп еді, Леночка жылай бастады:

— These hazelnuts are only for decoration, my dear. Take these others instead — and handed her plain ones. But Lenochka began to cry:

- Bu chet gullar faqat go‘zallik uchun qo‘yilgan, mana bularni oling, - deb, boshqalarini bergan edi, Lenochka yig‘lay boshladi:

– Bunlar sadece süs için yapılmış, şunları al, – diyerek diğerlerinden verdi. Ama Lenoçka ağlamaya başladı:

– بۇ ئۇرۇقچىلار پەقەت گۈزەللىك ئۈچۈن ياسالغان، مانا بۇلارنى ئال، – دەپ باشقا تۈرلىرىگە ئۇزىتىپ كۆردى، لېكىن لېنوچكا رازى بولماي، يىغلاپ كەتتى:

Anası deyir: — Onlar sadəcə bəzək üçündür, bu meyvələri götür, – deyə başqa meyvələr təklif edir.