Корпустан іздеу

Үстіне су жаңа шинель киіп, қолына түйіншек ұстаған полиция надзирателі Очумелов базар алаңын кесіп өтіп жатты. Оған ілесе аяңдап жирен қалабасы келеді, қолында кәмпескеленген тошалағы толы елегі бар. Айнала тым-тырыс..- Алаңда қыбыр еткен жан жоқ... Дүкендер мен кабактардың есіктері жарық дүниеге аранын ашқандай шалқасынан ашылып, тұнжырай қарап қалыпты, олардың маңында, тіпті, қайыршы да жоқ.

The police superintendent Otchumyelov is walking across the market square wearing a new overcoat and carrying a parcel under his arm. A red-haired policeman strides after him with a sieve full of confiscated gooseberries in his hands. There is silence all around. Not a soul in the square. . . . The open doors of the shops and taverns look out upon God's world disconsolately, like hungry mouths; there is not even a beggar near them.

Bozor maydonidan yangi shinel kiygan, tuguncha ko‘targan politsiya nazoratchisi Ochumelov o‘tib borardi. Uning orqasidan musodara kilingan krijovnik to‘la g‘alvirni ko‘targancha malla gorodovoy kelmoqda. Tevarak-atrof jimjit... Maydonda jon asari ko‘rinmaydi... Do‘konlar va qovoqxonalarning huvillagan eshiklari yorug‘ dunyoga ochiqqandek og‘iz ochib turibdi; ularning yaqinida hatto gadoylar ham yo‘q.

Pazar meydanından, sırtında yeni paltosu, elinde küçük bohçası ile polis müfettişi Oçumelov geçiyor. Haczedilmiş bektaşi üzümü ile tepeleme dolu bir kalbur taşıyan zabıta memuru da peşinden gidiyor. Ortalık sessiz… Meydanda in cin top oynuyor… Dükkân ve meyhanelerin aralık kapıları, aç ağızlar gibi yılgın bakıyorlar dünyaya; dilenciler bile gezinmiyor çevrelerinde.

خامېلېئونچېخوپئۈستىگە يېڭى شىنىل كىيگەن ۋە قولىغا بوپا تۇتقان ساقچى نازارەتچىسى ئوچۇمىلوپ بازار ئىچىدىن كېتىپ باراتتى. ئۇنىڭ كەينىدىن مۇسادىرە قىلىنغان مېۋە بىلەن تولدۇرۇلغان غەلۋىرنى كۆتۈ... ئۈستىگە يېڭى شىنىل كىيگەن ۋە قولىغا بوپا تۇتقان ساقچى نازارەتچىسى ئوچۇمىلوپ بازار ئىچىدىن كېتىپ باراتتى. ئۇنىڭ كەينىدىن مۇسادىرە قىلىنغان مېۋە بىلەن تولدۇرۇلغان غەلۋىرنى كۆتۈرۈپ، سېرىق چاچلىق ساقچى كېتىپ باراتتى. ئەتراپ جىمجىت... بازار مەيدانىدا ھېچكىم يوق... دۇكان ۋە قاۋاقخانىلارنىڭ ئوچۇق قالغان ئىشىكلىرى، گوياكى ھاڭقىيىپ قالغان ئوچۇق ئېغىزلارغا ئوخشاش قايغۇلۇق كۆرۈنەتتى. ھەتتا ئۇلارنىڭ ئالدىدا گادايلارمۇ يوق. ئوچۇمىلوپنىڭ قۇلىقىغا تۇيۇقسىزلا؛

Polis müfəttişı Oçumyelov əynində palto,qoltuğunun altında paket bazar meydanına doğru irəliləyirdi.Arxasında isə qızılı saçlı bir polis onunla birlikdə gedirdi.Hər tərəf səssiz idi.Hər yer sükuta qərq olmuşdu.Dükanların və meyxanaların açıq qapıları həsrətlə müştəri gözləyirdi.Ətrafda dilənçi belə görmək mümkün deyildi. Uzaqdan kimsə çığırdı:

— Қауып алғанын қарашы сұмның! Жігіттер, жібермеңдер өзін! Қазір қауып алуға заң жоқ! Ұста! Ә...ә! - деген дауысты Очумеловтің құлағы шалып қалды.

"So you bite, you damned brute?" Otchumyelov hears suddenly. "Lads, don't let him go! Biting is prohibited nowadays! Hold him! ah . . . ah!"

— Senmi hali qopadigan la’nati?— degan ovozni eshitadi daf’atan Ochumelov.— Yigitlar, uni ko‘yib yuboringlar! Hozirgi kunda qopitish taqiqlangan! Ushla! A... a!

“Isırırsın ha, lanet şey?” diyen bir ses duyuyor Oçumelov ansızın. “Çocuklar, bırakmayın! Günümüzde önüne geleni ısırtmazlar öyle! Tutun şunu! Aaa!”

-سەن تېخى چىشلىمەكچى بولامسەن، لالما؟ بالىلار ئۇنى قاچۇرۇپ قويماڭلار! ھازىر بىراۋنى چىشلەشكە رۇخسەت يوق! تۇت! ئا.... ئە!...-دېگەن ئاۋاز ئاڭلاندى.

-Dişlədi əclaf!Səni lənətə gəlmiş heyvan!Ey,uşaqlar tutun,qaçmasın!

Иттің қыңсылағаны естілді. Жан-жағына қараған Очумелов Пичугин деген көпестің отын қоймасы жағынан үш аяқтап шоқаңдап, артына қарай-қарай қашып бара жатқан бір итті көрді. Оның соңынан бір адам қуып келеді, үстінде крахмалданған шыт көйлек, желбегей салған жилет. Қуып бара жатып ол еңкейе ұмтыла беріп, етпетінен құлай беріп, иттің артқы аяғынан ала түсті. Иттің тағы да қыңсылаған ащы даусы мен адамның "Жіберме!" деген айғайы жарыса шықты. Сөйткенше болмай, дүкендердің есігінен ұйқылы-ояу пішінді біреулер қылтиып шыға-шыға келді, отын сарайының маңына жұртшылық, жеті қат жер астынан шыққандай лезде жинала қалды.

There is the sound of a dog yelping. Otchumyelov looks in the direction of the sound and sees a dog, hopping on three legs and looking about her, run out of Pitchugin's timber-yard. A man in a starched cotton shirt, with his waistcoat unbuttoned, is chasing her. He runs after her, and throwing his body forward falls down and seizes the dog by her hind legs. Once more there is a yelping and a shout of "Don't let go!" Sleepy countenances are protruded from the shops, and soon a crowd, which seems to have sprung out of the earth, is gathered round the timber-yard.

Itning vangillagani eshitiladi. Ochumelov o‘girilib qarasa: savdogar Pichuginning o‘tin omboridan uch oyoqlab likonglab chopgancha alanglay-alanglay bir it qochib chiqayotibdi. Uni oharlangan chit ko‘ylakli,. nimchasining tugmalari solinmagan bir kishi quvlab kelmoqda. Gavdasi bilan oldinga intilgan ko‘yi chopib kelayotib yerga yiqiladi-da, itning orqa oyog‘ini tutib oladi. Yana itning vangillagani va: «Qo‘yyb yuborma!» — degan qichqiriq eshitiladi. Do‘konlardan uyquli basharalar mo‘ralaydi, tez orada o‘tin ombori oldida bamisoli yerdan bodrab chiqqandek haloyiq to‘planib qoladi.

Keskin bir köpek çığlığı işitiliyor sonra. Oçumelov çevresine bakınıyor ve tüccar Piçugin’in odunluğundan, üç bacağı üzerinde zıplayarak, arkasına baka baka bir köpeğin geldiğini görüyor. Basma gömleği kolalı, yeleğinin düğmeleri açık bir adam da peşinden koşuyor. Gövdesiyle ileri doğru atılarak koşan adam, en sonunda yere kapaklanıyor ve hayvanı arka ayaklarından yakalıyor. Tekrar keskin köpek bağırtısı ve “bırakma!” çığlığı işitiliyor. Dükkânlardan uykulu suratlar çıkıyor ve kısa süre sonra odunluğun önünde, adeta topraktan fışkırmış gibi bir kalabalık toplanıyor.

ئىتنىڭ ھاۋشىغان ئاۋازى ئاڭلاندى. ئوچۇمىلوپ ئەتراپقا قاراپ، سودىگەر پىچۇگىننىڭ ئوتۇنخانىسىدىن بىر كۈچۈكنىڭ ئۈچ پۇتى بىلەن قېچىپ كېتىۋاتقانلىقىنى كۆردى. كۈچۈكنى چىت كۆڭلەك كىيگەن ۋە چاپىنىنىڭ تۈگمىلىرى يېشىلگەن بىر كىشى قوغلاپ كېلىۋاتاتتى. ئۇ كۈچۈكنى قوغلاپ كېلىۋېتىپ، ئۆزىنى ئالدىغا ئاتتى-دە، كۈچۈكنىڭ ھاۋشىشى ۋە «قويۇۋەتمە!» دېگەن ۋارقىرىغان ئاۋاز ئاڭلاندى. دۇكانلاردىن يېڭىلا ئۇيقۇدىن تۇرغاندەك ئۇيقۇلۇق كۆزلىرى بىلەن دۇكاندارلار باشلىرىنى چىقىرىپ قاراشتى ۋە ئوتۇنخانىنىڭ ئالدىغا بىردەمدىلا خۇددى يەردىن ئۈنۈپ چىققاندەك ئادەملەر توپلاندى.

İt əsəbi halda mırıldadı.Oçumyelov səslərin gəldiyi səmtə baxdı və həmin iti gördü.Ardınca bir adam Piçuqinin taxta anbarından çıxar-çıxmaz jiletini düymələmədən itin arxasıyca qaçdı.Həmin adam özünü qabağa atıb yerə yıxıldıvə itin arxa ayağını tuta bildi.İt aman istəyirmiş kimi hürdü.Uzaqdan "tutun qaçmasın" səsləri yenidən eşidildi.Dükanlardakı adamlar əsnəyə-əsnəyə həmin yerə toplaşdılar.Tezliklə taxta anbarının ətrafı xeyli sayda insanla doldu.

— Сірә, бір жанжал бар ғой деймін, асыл тектім!.. - деді қалабасы.

It looks like a row, your honour . . ." says the policeman.

—Tartibsizlik yuz berganga o‘xshaydi, janoblari!..— deydi gorodovoy.

Olay var galiba, beyefendi!..” diyor zabıta memuru.

-مۆھتەرەم ئەپەندى، بۇ تەرتىپسىزلىك...-دېدى ساقچى.

Polis bunun davaya oxşadığını Oçumyelova söylədi.

Очумелов солға қарай қиыс бұрылды да, жиналған тобырға қарай аяңдады. Қойманың қақпасы қасында манағы желбегей жилеткелі адам, оң қолын көкке көтеріп: қан-қан болған саусағын жиналған тобырға көрсетіп тұр екен. Оның шала мас әлпетінде "Енді сенің теріңді сыпыратын болдым, найсап!" деп тұрған кісінің райы бар сияқты, аспанға көтерген саусағының өзі де жеңіс салтанатын сездіргендей болып-ақ тұр. Очумелов бұл адамның он саусағынан өнер тамған зергер Хрюкин екенін тани кетті. Тобырдың қақ ортасында, алдыңғы екі аяғын жерге алшайта тіреп, тұла бойы дірілдеп сарғылт теңбіл жоталы сүйір тұмсық ақ тазы күшік шоқиып отыр, жанжалға жазықты сол болса керек. Күшіктің жасаураған көзінде күйініш пен үрейленгендіктің нышаны бар.

Otchumyelov makes a half turn to the left and strides towards the crowd. He sees the aforementioned man in the unbuttoned waistcoat standing close by the gate of the timber-yard, holding his right hand in the air and displaying a bleeding finger to the crowd. On his half-drunken face there is plainly written: "I'll pay you out, you rogue!" and indeed the very finger has the look of a flag of victory. In this man Otchumyelov recognises Hryukin, the goldsmith. The culprit who has caused the sensation, a white borzoy puppy with a sharp muzzle and a yellow patch on her back, is sitting on the ground with her fore-paws outstretched in the middle of the crowd, trembling all over. There is an expression of misery and terror in her tearful eyes.

Ochumelov chapga burilib, to‘planganlar tomon qarab yuradi. Xuddi ombor darvozasi oldida u haligi nimchasining tugmalari solinmagan odamning o‘ng qo‘lini yuqori ko‘targancha qonagan barmog‘ini xaloyiqqa ko‘rsatayotganini ko‘radi. Mastroq basharasi: «Sening vajingdan shilib olmasammi, kazzob!» deb turgandek, barmog‘ining o‘zi ham g‘alabasidan bashorat qilayotgandek. Ochumelov bu odamning zargar Xryukin ekanligini bildi. To‘planganlarning o‘rtasida a’zoyi badani dir-dir titragan ko‘yi mashmashaning sababchisi kiftida sarg‘ish qashqasi bor, tumshug‘i cho‘zinchoq oppoq tozi kuchuk oldingi oyoqlari tarvaqaylagancha cho‘nqayib o‘tirardi. Yoshlangan ko‘zlarida hasrat va dahshat aks etardi.

Oçumelov, yarım daire yaparak soluna dönüyor ve kalabalığa doğru yürüyor. Tam odunluğun kapısının önünde, yukarıda sözü edilen yelek düğmeleri açık adam, sağ elini havaya kaldırmış kalabalığa kan içindeki parmağını gösteriyor. Yarı sarhoş yüzünde “şimdi derini yüzeceğim senin, kerata!” yazıyor sanki. Parmağı da adeta zafer nişanı. Oçumelov, adamın, altın işleri ustası Hryukin olduğunu görüyor. Skandalın suçlusu ise, kalabalığın ortasında, ön ayaklarını aralamış, bütün bedeniyle titreyerek oturmakta; sivri yüzlü, sırtı sarı lekeli, beyaz bir tazı yavrusu bu. Yaşlı gözlerinden keder ve dehşet okunuyor.

ئوچۇمىلوپ سول تەرەپكە بۇرۇلۇپ، ئادەملەر يىغىلغان جايغا قاراپ ماڭدى. ئۇ يۇقىرىدا تەسۋىرلەنگەن، تۈگمىلىرى يېشىلگەن كىشىنىڭ ئوتۇنخانا دەرۋازىسى ئالدىدا ئوڭ قولىنى يۇقىرى كۆتۈرۈپ، قانغا بويالغان بارمىقىنى ئادەملەرگە كۆرسىتىۋاتقانلىقىنى كۆردى. ئۇنىڭ بىر ئاز مەستلىكىدىن خەۋەر بېرىپ تۇرغان چىرايىدا «سېنىڭدىن ئەمدى بىرەر نەرسە ئۈندۈرىمەنغۇ، مۇتتەھەم!» دەپ يېزىلغاندەك تۇيۇلاتتى ۋە بارماقنىڭ ئۆزىمۇ يېڭىپ چىققاننىڭ بەلگىسىدەك كۆرۈنەتتى. ئوچۇمىلوپ بۇ كىشىنىڭ زەرگەر خۇيۇكىن ئىكەنلىكىنى تونىدى. توپلانغان ئادەملەرنىڭ ئوتتۇرىسىدا ئالدىنقى پۇتلىرىنى كېرىپ، پۈتكۈل ئەزايى تىترىگەن ھالدا غوۋغا چىقارغۇچى ئەيىبكارنىڭ ئۆزى ــــ ئۇچلۇق تۇمشۇق، سېرىق-ئالا كۈچۈك تۇراتتى. ئۇنىڭ ياشاڭغىراپ تۇرغان كۆزلىرىدىن غەمكىنلىك ۋە قورقۇنچ ئالامەتلىرى كۆرۈنۈپ تۇراتتى. ئوچۇمىلوپ ئادەملەرنىڭ ئارىسىغا كىردى-دە:

Oçumyelov yolunu dəyişdirib izdihama doğru irəlilədi.Jiletini düymələməmiş həmin şəxs isə anbar qapısının qırağında dayanaraq sağ əlini havaya qaldırdı.Bununla o qanayan barmağını göstəriridi.Ürəyində intiqam hissinin alışıb-yandığını üzündən müəyyənləşdirmək olurdu və o,barmağını hələ də zəfər bayrağı kimi havada saxlamaqda davam edirdi.Oçumyelov diqqətlə baxarkən,onun nalbənd Hirukin olduğunu gördü.Bu izdihama səbəb olan rus iti isə tir-tir titrəyir,iri gözlərində səfalət və qorxu görünürdü.

— Не боп жатыр мұнда? - деді Очумелов, тобырды қиып - жарып. - Бұл не? Сен немене саусағыңды?.. Айғайлаған кім?

"What's it all about?" Otchumyelov inquires, pushing his way through the crowd. "What are you here for? Why are you waving your finger . . . ? Who was it shouted?"

— Bu yerda nima sababdan to‘planib turibsizlar? — deb so‘raydi Ochumelov, xaloyiq orasiga yorib kirarkan.— Bu yerda nima qilib turibsizlar! Sen nega barmog‘ingni ko‘rsatasan?.. Baqirgan kim?

“Ne oluyor, burada?” diye soruyor Oçumelov kalabalığı yararak. “Neden burada?.. Neden sen parmağını?.. Bağıran kimdi!”

-سىلەر نېمىشقا بۇ يەرگە يىغىلىۋالدىڭلار؟ سەن نېمىشقا قولۇڭنى كۆتۈرۈپ تۇرىسەن؟... ۋارقىرىغان كىم؟-دەپ سورىدى. خۇيۇكىن قولىنى ئاغزىغا ئەكىلىپ، يۆتىلىپ سۆزلەشكە باشلىدى:

Oçumyelov işə qarışaraq dedi: -Burada nə baş verib?Qışqıran kimdir?

— Ешкімге тиіспей, өз жөніммен келе жатыр ем, асыл тектім... - деп бастады Хрюкин, жұдырығына жөтеле түсіп, - Митрий Митричпен отын жөнінде... сөйтіп келе жатқанымда мына зәндемі саусағымнан ала түскені... Айыпқа бұйыра көрмеңіз, мен қарекет қып, еңбекпен күн көріп жүрген адаммын... Ұсақ-түйек жұмыс істеймін. Төлесін маған, өйткені бұл саусағымды, бәлки, бір жеті бойы қимылдатудан да қалармын... Асыл тектім, мақұлықтан жәбір-жапа шексін деген заңда жазылмаған... Бүйтіп, көрінгені бір қаба беретін болса, онда, тіпті, жарық дүниеде өмір сүрмегеннің өзі жақсы ғой...

"I was walking along here, not interfering with anyone, your honour," Hryukin begins, coughing into his fist. "I was talking about firewood to Mitry Mitritch, when this low brute for no rhyme or reason bit my finger. . . . You must excuse me, I am a working man. . . . Mine is fine work. I must have damages, for I shan't be able to use this finger for a week, may be. . . . It's not even the law, your honour, that one should put up with it from a beast. . . . If everyone is going to be bitten, life won't be worth living. . . ."

— O’zim ketayotgan edim, hech kimga tegmay, janoblari...— deya gap boshlaydi Xryukin, mushtumiga yo‘tala-yo‘tala. — Mitriy Mitrichga o‘tik vajidan uchrashgani... Daf’atan mana bu ablah buhudadan-behudaga barmog‘imga yopishsa bo‘ladimi... Siz meni kechirasiz-u, men bir zahmatkash odam bo‘lsam... Ishim juda serdiqqat. Menga tovon to‘lashsin, nega desangiz — men, ehtimolki, bu barmog‘imni bir haftagacha qimirlatolmasman... Bu narsa qonunda ham yo‘q, janoblari, maxluqdan jabr ko‘rish degan gap... Mabodo ko‘ringanni qopaveradigan bo‘lsa, dunyoda yashamay qo‘yaqolgan ham ma’qul...

“Kimseye ilişmeden gidiyordum, beyefendi…” diye başlıyor söze, yumruk yaptığı eline doğru öksürerek Hryukin. “Mitriy Mitriç ile odun işini konuşacaktım. Birdenbire, durup dururken bu namussuz, parmağımı… Bağışlayın ama çalışan bir adamım ben… İşim küçük parçalarla. Zararımı karşılasınlar, zira bu parmağı belki bir hafta kıpırdatamayacağım… Hayvandan zulüm görmek, beyefendi, hiçbir kanunda yazmıyor… Her önüne gelen ısırmaya kalkarsa, yaşamayalım daha iyi…”

-مەن، مۆھتەرەم ئەپەندى، ھېچكىمگە تەگمەستىن كېلىۋاتقانىدىم... مىترىي مىترىچ بىلەن ئوتۇن توغرۇلۇق پاراڭ قىلىشماقچى ئىدىم، بىر ۋاقىتتا قارىسام، مۇنۇ لالما، ھېچنىمدىن ھېچنىمە يوق، تۇيۇقسىزلا بارمىقىغا ئېسىلدى... سىز مېنى كەچۈرۈڭ، مەن ھازىر ئىشلەۋاتقان ئادەم... مېنىڭ ئىشىم ئۇششاق-چۈششەك ئىش. ئىتنىڭ ئىگىسى ماڭا ھەق تۆلەيدىغان بولسۇن، كىم بىلىدۇ، بەلكىم مەن بۇ بارمىقىمنى بىر ھەپتىگىچە مىدىرلىتالمايمەن... مۆھتەرەم ئەپەندى، مەخلۇقلارنىڭ ئازابىغا چىداش كېرەك دەپ قانۇندىمۇ ئېيتىلغان ئەمەس... ئەگەر ھەرنەرسە كېلىپ چىشلەۋېرىدىغان بولسا، ئۇ چاغدا بۇ دۇنيادا ھايات كەچۈرمىگەننىڭ ئۆزى ياخشى...

-Hörmətli müfəttiş!Mən burada sakit halda Mitri Mritiçin buxarısı üçün əldə olunan odun haqqında danışırdım.Birdən bu heyvan məni səbəbsiz yerə dişlədi.-Hirukin öskürməyə başladı.-Üzr istəyirəm canab müfəttiş.Amma mən bir işçiyəm və mənim zərərim ödənilməlidir.Bəlkə də barmağımı həftələrlə işlədə bilməyəcəyəm.Əgər it hamımızı istədiyi vaxt dişləsə,heç həyatı yaşamağın mənası olmaz.

— Ым!.. Жақсы...- деді Очумелов жөтеле түсіп, қасын кере қатулана сөйлеп. - Жақсы... Ит кімдікі? Мен мұны аяқсыз қалдырмаймын! Итті бетімен бос жіберуді көрсетейін мен бұларға! Жарлыққа бағынғысы келмейтін мырзаларды қолға алатын уақыт жетті! Сұмырайдың өзіне тартқызсам, сонда иттің немесе басқа хайуанаттың бейсауат бетімен жіберудің не екенін білер еді, бәлем! Мен оның көрешегін көрсетейін!, - деп қалабасына қарады ол, - мынаның кімнің иті екенін білді, хаттама жасады, мына иттің көзін жою керек. Дереу! Бәлки, өзі құтырған ит шығар... Кімнің иті деймін?

"H'm. Very good," says Otchumyelov sternly, coughing and raising his eyebrows. "Very good. Whose dog is it? I won't let this pass! I'll teach them to let their dogs run all over the place! It's time these gentry were looked after, if they won't obey the regulations! When he's fined, the blackguard, I'll teach him what it means to keep dogs and such stray cattle! I'll give him a lesson! . . . Yeldyrin," cries the superintendent, addressing the policeman, "find out whose dog this is and draw up a report! And the dog must be strangled. Without delay! It's sure to be mad. . . . Whose dog is it, I ask?"

Hm!.. Durust...— deydi Ochumelov jiddiy, yo‘talib va qoshlarini uchirib.— Durust... Kimning iti? Men buni shundayligicha qoldirmayman. Men sizlarga itlarni tal-taytirib yuborish qanaqaligini ko‘rsatib qo‘yaman! Qarorlarga bo‘ysunishni istamaydigan buningdek janoblarga diqqatni qaratishga allaqachon fursat yetgan! Yaramasni shartta shtrafga tortishsa, itu balo-battar daydi hayvonlar nimaligini bilib oladi! Men uning onasini ko‘rsatib qo‘yaman!.. Yeldirin,— deya gorodovoyga murojaat qiladi nazoratchi,— bu kimning iti ekanligini bil-da, protokol tuz! Itni esa yo‘qotish kerak. Darhol! Qutirgan bo‘lsa ham ajab emas... Bu kimning iti, deyman?

“Hım!.. Tamam…” diyor Oçumelov sert bir sesle, öksürerek ve kaşlarını oynatarak. “Tamam… Köpek kimin? Bunu böyle bırakmam ben. Ortalık yere köpek salmak neymiş göstereceğim! Yasalara uymak istemeyen bu tip beyefendilerle ilgilenmenin zamanı geldi! Cezalandırayım o alçağı da, anlasın başıboş köpek ve başıboş hayvan ne demekmiş! Dünyanın kaç bucak olduğunu bildireceğim ona!.. Yeldırin,”[7] diyerek zabıta memuruna sesleniyor müfettiş, “kimin köpeğiymiş bu öğren ve zabıt tut! Köpeği de imha etmek gerek. Hiç geciktirmeden! Kuduzdur mutlaka… Kimin köpeği bu dedim!”

-م...ياخشى...-دېدى ئوچۇمىلوپ جىددىيلىك بىلەن يۆتىلىپ ۋە قاشلىرىنى مىدىرلىتىپ،-ياخشى... كىمنىڭ ئىتى؟ مەن بۇ ئىتنى مۇنداق قالدۇرمايمەن. مەن سىلەرگە ئىتلارنى بوش قويۇۋېتىشنىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىمەن! قارارلارغا بويسۇنۇشنى خالىمايدىغان مۇنداق ئەپەندىلەرگە كۆڭۈل بۆلىدىغان ۋاقىت يەتتى! ئۇ ئەبلەخلەرگە بىر جەرىمانە سالىدىغان بولسام، كوچىدا تېنەپ يۈرگەن ئىت ۋە باشقا ھايۋانلارنىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى چۈشىنىدىغان بولىدۇ! مەن ئۇنىڭغا كۆرسىتىدىغاننى كۆرسىتىمەن!... يىلدىرىن،-دېدى نازارەتچى ساقچىغا قاراپ،-سەن بۇ ئىتنىڭ ئىگىسىنى تېپىپ ئارخىپ ياز! ئىتنى بولسا يوق قىلىش كېرەك. چاپسان! بول! بۇ ئىت بەلكى غالجىردۇر... بۇ كىمنىڭ ئىتى دەپ سوراۋاتىمەن؟

Yaxşı.Həll edərik.Mən bu işin üzərində dayanacağam.İnsan hüquqlarının tapdalanmasına icazə verməyəcəm.Yeldrin, tez itin sahibini tap və yanıma gətir.-Oçumyelov əsəbiləşdi.-İti isə bir yerə bağlayın.Çox güman ki,quduzdur.

— Бұл генерал Жигаловтың иті болу керек! - деді біреу тобыр ішінен.

"I fancy it's General Zhigalov's," says someone in the crowd.

— Bu general Jigalovning iti shekilli!— deydi xaloyiq orasidan kimdir.

General Jigalov’un herhalde!” diyor kalabalığın içinden biri.

-ئېھتىمال، گېنېرال ژىگالوۋنىڭ ئىتى بولسا كېرەك،-دەپ توپنىڭ ئىچىدىن بىرى جاۋاب بەردى.

İzdihamın içindən bir nəfər qışqırdı: -Deyəsən,it general Ziqalovundur.

— Генерал Жигаловтың иті дейді?.. Ым!.. Елдырин пальтомды шешіп жіберші... Күннің шыжуы - ай! Сірә, жауын жауғалы тұр-ау деймін... Дегенмен, мен өзім бір ғана нәрсенің байыбына бара алмай тұрмын: бұл ит сені қалай қауып ала қойды осы? - деді Очумелов Хрюкинге. - Саусағыңа, сірә, осының бойы жете қойғандай ма? Кіп - кішкентай, ал енді сен болсаң байталдай түрің мынау! Саусағыңды өзің шегемен жарақаттап алып, сонан кейін жала жабайын деген ой келе қалған шығар. Сен сияқтылар... белгілі ғой! Білемін, сендей перілерді!

"General Zhigalov's, h'm. . . . Help me off with my coat, Yeldyrin . . . it's frightfully hot! It must be a sign of rain. . . . There's one thing I can't make out, how it came to bite you?" Otchumyelov turns to Hryukin. "Surely it couldn't reach your finger. It's a little dog, and you are a great hulking fellow! You must have scratched your finger with a nail, and then the idea struck you to get damages for it. We all know . . . your sort! I know you devils!"

— General Jigalovning itimi? Hm!.. Paltomni yechib ol-chi, Yeldirin... Yomon isib ketdi-ya! Yomg‘ir yog‘adiganga o‘xshaydi-da... Men faqat bir narsaga tushunolmay turibman: u seni qanday qilib qopgan bo‘lishi mumkin?— deb Xryukinga murojaat qildi Ochumelov.— Nahotki barmog‘ingga bo‘yi yetsa? U kichkinagina bo‘lsa, davangiligingni qara! — Barmog‘ingni mix bilan cho‘qilab kavlagansan-da, keyin kallangga, bir nima shilsam, degan fikr kelgan. Axir sen... ma’lumsanlar-ku! Men sen iblislarni bilaman!

“General Jigalov’un mu? Hım!.. Yeldırin, paltomu çıkar hele… Hava nasıl da ısındı, felaket! Yağmur öncesi yakıyor galiba… Benim tek anlamadığım, seni nasıl ısırabildi?” diye Hryukin’e yöneliyor sonra Oçumelov. “Parmağına kadar nasıl uzansın ki? O küçücük bir köpek, sense dev gibi bir şeysin! Herhalde çiviyle deştin parmağını, birinden para koparmaya karar verdin. Sen… bilmez miyim ben senin gibileri! Bilirim ben sizi, iblisler!”

-گېنېرال ژېگالوۋنىڭكى؟ ھىم-ھىم... قېنى يىلدىرىن، مېنىڭ پەلتويۇمنى يېشىۋەتكىنە... كۈن بەك ئىسسىدى... يامغۇر ياغىدىغان بولسا كېرەك... مەن پەقەت بىرلا نەرسىگە چۈشىنەلمەيمەن؛ ئۇ سېنى قانداق قىلىپ چىشلىۋالدى؟-دەپ ئوچۇمىلوپ خۇيۇكىنگە مۇراجىئەت قىلدى،-ئادەمنىڭ بارمىقىغا كۈچۈكنىڭ بويى قانداق يېتىدۇ؟ ئۇ كىچىككىنە، سەن بولساڭ قانداق زور ئادەمسەن! سەن بەلكى بارمىقىڭنى مىخ بىلەن تېشىۋېلىپ، ئاندىن كېيىن كۈچۈكنى باھانە قىلىۋاتقاندۇرسەن. سېنىڭ كىم ئىكەنلىكىڭ ھەممىگە مەلۇم، سەن ھارامزادىلەرنى بىلىمەن.

Oçumyelov tərəddüd etdi: -Yeldrin,paltomu çıxartmağıma kömək elə.Hava çox istidir,yəqin yağış yağacaq.-sonra isə Oçumyelov söhbətə qayıtdı.-Burada anlaşılmayan bir şey var.İt sənin barmağını necə dişləyə bilər axı?Bəlkə sən barmağına mismar batırıb itin üzərinə atırsan?Sənin kimiləri çoxdan tanıyırıq.

— Ол бар ғой, асыл тектім, тәлкек қылмақ болып тұмсығына шылым басып алып еді, ал ит ақымақ дейсің бе, ала кеп түсті... Бұл өзі бір содыр адам, асыл тектім!

"He put a cigarette in her face, your honour, for a joke, and she had the sense to snap at him. . . . He is a nonsensical fellow, your honour!"

— U ermak uchun itning tumshug‘iga chekib turgan tamakisini bosdi, janoblari, u ham ziyrak hayvon, g‘archcha tishladi... Bu, bema’ni odam, janoblari!

“Eğlence olsun diye sigarasını suratına tuttu, beyefendi, köpek de işini biliyormuş, kapıverdi parmağını… Huysuz herifin tekidir bu, beyefendi!”

-مۆھتەرەم ئەپەندى، كۈلكە بولسۇن ئۈچۈن، ئۇ تاماكىنىڭ چوغىنى كۈچۈكنىڭ تۇمشۇقىغا يېقىۋىدى، كۈچۈكمۇ ئەخمەق ئەمەستە، بۇنى غار-غۇرلا قىلىپ چىشلىۋالدى... بۇ كىشى ئۆزى شۇنداق چاتاقچى ئادەم ئىكەن، مۆھتەرەم ئەپەندى!

Biri dilləndi: -Cənab müfəttiş!Bu yalançının biridir.Zarafat üçün siqareti itin ağzına saldı.

— Өтірік оның, қыли неме! Көзіңмен көрмеген соң, өтірік айтудың не керегі бар? Жақсы тектімнің өзі ақылды мырза болған соң кімнің өтірік айтып, кімнің шынын айтып тұрғанын ол кісінің өзі де біледі... Егер мен өтірік айтады екем, онда мейлі, бітімші судья соттасын - ақ. Оның заңында айтылған... Осы күнде біреуден біреу артық емес... Менің өзімнің де ағайым жандармда істейді... Білгілерің келсе...

"That's a lie, Squinteye! You didn't see, so why tell lies about it? His honour is a wise gentleman, and will see who is telling lies and who is telling the truth, as in God's sight. . . . And if I am lying let the court decide. It's written in the law. . . . We are all equal nowadays. My own brother is in the gendarmes . . . let me tell you. . . ."

— Bekor aytibsan, so‘qir! Ko‘rmaganingdan keyin yolg‘on gapirib nima qilasan? Janoblari aqlli zotlardai, kim yolg‘on gapirayotibdiyu kim sidqidildan xudoligini aytayotibdi — biladilar... Bordi-yu, men yolg‘on gapirayotgan bo‘lsam mirovoy ajrim qila qolsin... Uning qo‘lidagi qonunda aytilgan... Hozirgi kunda hamma teppa-teng... Mening akam ham jandarmda xizmat qiladi... agar bilmoqchi bo‘lsalaringiz...

“Uydurmasana, tekgöz! Görmedin etmedin, ne diye uyduruyorsun? Beyefendi akıllı bir adam, yalancıyı, vicdanı temiz olandan ayırabilir… Hem eğer yalanım varsa hâkim yargılasın beni. Onun kanununda yazıyor… günümüzde herkes eşittir diye… Benim kardeşim de jandarmada… belki bilmek istersiniz…”

-يالغان ئېيتىسەن، كاززاپ! كۆرمىگەندىن كېيىن يالغان ئېيتىشنىڭ ھاجىتى نېمە! جانابلىرى ئەقىللىق كىشى، كىمنىڭ يالغان ئېيتىۋاتقانلىقىنى، كىمنىڭ خۇدا ئالدىدا تۇرغاندەك، راست ئېيتىۋاتقانلىقىنى ھەممىسىنى بىلىدۇ... ئەگەر مەن يالغان ئېيتقان بولسام، سوت ھۆكۈم قىلسۇن. قانۇندا ھەممە ئېنىق ئېيتىلغان... ھازىر ھەممە بىردەك... مېنىڭ ئىنىم ژاندارمىدا ئىشلەيدۇ... ئەگەر بىلگۈڭلار كەلسە....

-Cəfəngiyyatdır!Cənab müfəttiş ağıllı adamdır.Kimin yalan,kimin düz danışdığını o aydınlaşdıracaq.Əgər mən yalan danışıramsa,məhkəmə qarşısında öz cəzamı alaram-Hirukin dedi.

— Қысқартыңдар сөзді!

"Don't argue!"

— Gap sotilmasin!

“Kes lafı!”

-تالاشماڭلار!

-Kəs səsini!-Oçumyelov qışqırdı.

— Жоқ, бұл генералдікі емес... - деп қалды қалабасы, тереңнен толғағандай түрмен айтты. -Генералдың мұндай иттері жоқ. Оныкі көбінесе аңшыл ит боп келеді...

"No, that's not the General's dog," says the policeman, with profound conviction, "the General hasn't got one like that. His are mostly setters."

— Yo‘q, bu generalning iti emas,— deb o‘ychanlik bilan qayd etadi gorodovoy.— Generalnikida bunaqasidan yo‘q. Undagilar ko‘proq iskovich itlar...

“Hayır, bu generalinki değil…” diyor zabıta memuru, düşünceli. “Generalin böyle köpeği yok. O daha çok av köpeği besliyor…”

-ياق، بۇ گېنېرالنىڭ ئىتى ئەمەس... گېنېرالدا بۇنداق ئىتلار يوق. ئۇنىڭ ئىتلىرىنىڭ تولىسى ئوۋچى ئىتلار،-دەپ چوڭقۇرراق ئويلانغان ھالدا سۆزلەپ قويدى ساقچى.

Polis üzünü müfəttişə tutdu: -Xeyr.Bu it generalın deyil.Çünki onun bütün itləri Seter cinsindəndir.

— Сен оны анық білуші ме едің?

"Do you know that for a fact?"

— Sen buni aniq bilasanmi?

“Emin misin bundan?”

-سەن بۇنى ئېنىق بىلەمسەن؟

-Əminsən?-Oçumyelov soruşdu.

— Анық білемін, жақсы тектім...

"Yes, your honour."

— Aniq bilaman, janoblari...

“Eminim, beyefendi…”

-ئېنىق،جانابلىرى....

-Bəli,cənab.

— Мен өзім де білемін. Генералдың иттері асыл тұқымды, қадірлі иттер, ал мынаның не екенін жын білсін! Әрі тықыр, әрі ұсқынсыз... барып тұрған жексұрынның өзі... Мұндай итті ұстай ма?! Ақылдарыңа болайын, түге? Осындай ит Петербургте немесе Москвада көріне қалса, қайтетінін білемісіңдер? Заңға қарап жатпай-ақ, әп-сәтте көзін жоя салар еді! Хрюкин, сен жапа шеккен адамсың, бұл істі енді аяқсыз тастама... Үйрету керек! Уақыт жетті...

"I know it, too. The General has valuable dogs, thoroughbred, and this is goodness knows what! No coat, no shape. . . . A low creature. And to keep a dog like that! . . . where's the sense of it. If a dog like that were to turn up in Petersburg or Moscow, do you know what would happen? They would not worry about the law, they would strangle it in a twinkling! You've been injured, Hryukin, and we can't let the matter drop. . . . We must give them a lesson! It is high time . . . . !"

— Men o‘zim ham bilaman. Generalning itlari qimmatbaho, zotdor, bu nima o‘zi — jin urgan. Na juni boru na vajohati... qabohatning o‘zi xalos! Shunday itni boqib yuradimi-ya?! Aql-hushlaring bormi o‘zi? Mana shunday it Peterburgdami yoki Moskvada duch kelib qolsa, bilasizlarmi, nima qilishardi? U yerda qonun degan narsangga qarab o‘tirmay, o‘sha zahotiyoq — til torttirishmasdi! Sen, Xryukin, jabr ko‘ribsan, bu ishin oqibatsiz tashlab qo‘yma... Ta’zirini berib qo‘yish kerak! Fursat yetgan...

“Bana da öyle geldi. Generalin köpekleri pahalıdır, cinstir, bu ise… şeytan bilir neyin nesi! Ne tüyü var, ne tipi… anca rezillik… Böyle bir köpeği kim besler? Aklınız nerede sizin? Böyle bir köpek Petersburg ya da Moskova’da yakalansa ne olurdu biliyor musunuz? Kanuna kitaba bakmadan, anında boğazını sıkarlardı! Sen, Hryukin, zarar gördün, bu işi böyle bırakma… Derslerini vermek lazım! Zamanıdır…”

-مەن ئۆزۈممۇ بىلىمەن. گېنېرالنىڭ ئىتلىرى قىممەت باھالىق ئېسىل ئىتلار. مۇشۇمۇ ئىتمۇ! يە يۇڭى يوق، يە تۈرى... پەقەت بىر ئىپلاس نەرسە... شۇنداق ئىتنىمۇ باقامدۇ؟! سىلەردە ئەقىل بارمۇ؟ مۇنداق ئىتنى پېتىربۇرگ ياكى موسكىۋاغا ئاپىرىپ كۆرۈڭلار، نېمە بولىدىغانلىقىنى شۇ ۋاقىتتا بىلىسىلەر، ئۇ يەردە مۇنداقلارنى قانۇنغا قاراپ تۇرماستىن، بىردىنلا ئۇجۇقتۇرغان بولار ئىدى! سەن، خۇيۇكىن، خېلى ئازاب چېكىپسەن، سەن بۇ ئىشنى ئېتىبارسىز قالدۇرما! ئۇلارنىڭ ئەدىبىنى بېرىش كېرەك! ۋاقىت يەتتى...

-Mən də generalın bütün itlərinin yalnız cins itlər olduğunu bilirdim.Bu isə zavallı bir məxluqdur.Moskva və Peterburq kimi şəhərlərdə belə küçə itlərinin taleyi haqqında düşünərkən adam dəhşətə gəlir.Buna baxmayaraq Hirukin yaralandı və bu it kimindirsə,həmin şəxs öz cəzasını alacaq.

— Дегенмен, генералдың иті болуы да ықтимал... - деді қалабасы ойындағысын естірте айтып, - Тұмсығында жазулы тұрған ештеңе жоқ... Жуырда соның қорасынан осындай бір итті көрген едім.

"Yet maybe it is the General's," says the policeman, thinking aloud. "It's not written on its face. . . . I saw one like it the other day in his yard."

— Generalning iti bo‘lsa ham ajab emas...— deydi baralla gorodovoy o‘y surib. — Basharasiga yozib qo‘yilmagan bo‘lsa... Kuni kecha uning qo‘rasida shunaqasini ko‘rgan edim.

“Generalindir belki de…” diye yüksek sesle düşünüyor zabıta memuru. “Alnında yazmıyor ya… Generalin avlusunda buna benzer bir köpek görmüşler geçenlerde.”

-بەلكى گېنېرالنڭكىدۇ...-دەپ ساقچى غودۇڭشىدى،-ئۇنىڭ ماڭلىيىغا يېزىپ قويۇلمىغان-دە،... مەن يېقىندا گېنېرالنىڭ ھويلىسىدا مۇشۇنىڭغا ئوخشاش بىر ئىتنى كۆرگەنىدىم.

-Amma bəlkə də generalındır.Üzərində yazmayıblar ki.Keçən günlərdə generalın həyətində buna bənzər bir it görmüşdüm.-deyə polis mızıldandı.

— Әлбетте, генералдікі! - деді тобырдың ішінен бір дауыс.

"It is the General's, that's certain! " says a voice in the crowd.

— Generalniki ekanligi aniq!— degan ovoz eshitiladi xaloyiq orasidan.

“Gayet tabii generalin!” diyor bir ses kalabalığın içinden.

-راست ئېيتىدۇ، گېنېرالنىڭ بولۇشى كېرەك،-دەپ توپنىڭ ئارىسىدىن بىر ئاۋاز چىقتى.

-Bu itin general Ziqalova məxsus olduğuna əminəm.-izdihamdan bir səs eşidildi.

— Ым!.. Пальтомды кигізіп жіберші, Елдырин бауырым... Жел соқты - ау деймін... Түршіктіріп жіберді... Сен өзің бұл итті генералдікіне апар да, барғасын сұрарсың. Мені тауып беріп жіберді дегейсің... Бұдан былай көшеге жібере көрмесін деп айтты де... Мүмкін, қадірлі ит шығар, оған көрінген шошқа бүйтіп тұмсығына шылым баса берсе, онда итті бұзу қиын боп па. Ит деген - нәзік мақұлық қой... Ал сен, есерсоқ, түсір қолыңды! Түртіншек саусағыңды шошайтып тұрып алатын дәнеңе жоқ! Өзің кінәлісің!..

"H'm, help me on with my overcoat, Yeldyrin, my lad . . . the wind's getting up. . . . I am cold. . . . You take it to the General's, and inquire there. Say I found it and sent it. And tell them not to let it out into the street. . . . It may be a valuable dog, and if every swine goes sticking a cigar in its mouth, it will soon be ruined. A dog is a delicate animal. . . . And you put your hand down, you blockhead. It's no use your displaying your fool of a finger. It's your own fault. . . ."

— Hm!.. Paltomni kiydirib qo‘y-chi, birodar Yeldirin... Shamol turib qoldi... Etim ivishyapti... Uni generalga olib borib topshirasan, u yerda so‘raysan. Meni topib jo‘natdi, deysan... Tayinlab ayt, ko‘chaga chiqazishmasin. Bu qimmatbaho it bo‘lsa kerak, bordi-yu, har bir to‘ng‘iz tumshug‘iga tamakisini ishqalayversa nobud bo‘ladi-ketadi. It — nozik bir maxluq. Sen, galvars, qo‘lingni pastga tushir. Bema’ni barmog‘ingni pesh qilaverishingning hojati yo‘k. Ayb o‘zingda!..

“Hım!.. Yeldırin kardeş, paltomu giydir bakalım… Rüzgâr mı çıktı ne… Üşüdüm… Generale götürür kendin sorarsın. Benim bulduğumu ve gönderdiğimi söylersin… Bir daha sokağa salmamalarını da söyle… Pahalı olabilir; her domuz sigarasını burnuna sokacak olursa, bozulur hayvan neme lazım. Köpek, hassas bir mahluktur… Sana gelince, kütük herif, indir elini! Aptal parmağını gösterip durma! Kendi suçun!..”

-ھىم-ھىم! ... يىلدىرىن ئۇكام، ماڭا پەلتونى كىيگۈزۈپ قويغىنا... شامال چىقىپ قالدىغۇ... بەدىنىم شۈركىنىۋاتىدۇ... سەن ئىتنى گېنېرالنىڭ ئالدىغا ئاپىرىپ سورا. ئىتنى مېنىڭ تېپىپ ئەۋەتكەنلىكىمنى ئېيتقىن... ئۇنى كوچىغا چىقارمىسۇن، شۇنىمۇ ئېيت. بەلكى ئۇ قىممەت باھالىق ئىتتۇ، ئەگەر ھەر بىر تۇڭگۇز ئۇنىڭ تۇنشۇقىغا تاماكىنىڭ چوغىنى يېقىۋېرىدىغان بولسا، ئىت چاپسانلا بۇزۇلۇپ كېتىدۇ. ئىت دېگەن ئۇ نازۇك ھايۋان... سەن ئەخمەق، قولۇڭنى تۆۋەن چۈشۈر! ئەخمەقلىق قىلىپ، بارمىقىڭنى كۆرسىتىپ تۇرۇشۇڭنىڭ ھېچبىر ھاجىتى يوق! ئۆزۈڭ ئەيىبلىكسەن!...

Şiddətli külək əsirdi.Yeldrin Oçumyelova paltosunu geyinmək üçün kömək etdi. -Yeldrin,bu itin olub-olmadığını öyrən və məni məlumatlandır.Əgər it generalındırsa,qiymətli olmalıdır və ağzına siqaret salınıbsa,it tez bir zamanda öləcək.Bu isə xoşagəlməz bir haldır.Nə dayanmısan?Tələs.-Oçumyelov əsəbiləşdi.