Корпустан іздеу

Осылар біріне бірі достық ойлай ала ма? Кедей көп болса, ақысы кем болар еді, малдан айырылғандар көбейсе, қыстауы босар еді деп, мен ананы кедей болса екен деп, ол мені кедей болса екен деп, әуелде ішімізбен қас сағындық. Әрі-беріден соң сыртымызға шықты, жауластық, дауластық, партияластық. Осындай қастарға сөзім өтімді болсын және де ептеп мал жиюға күшім жетімді болсын деп, қызметке болыстық, билікке таластық.

And one day, a black song idea was born: let the people get poorer more and more, because the poorer people, the cheaper their work, the roomier pastures and the more defenseless their winter yurts. We dream about the impoverishment of the contenders, they want to bankrupt us. So, tell me, is it possible to wish good to each other?

Shunday likrdagi odamlar bir-biri bilan do‘st ho'lish to'g'risida o'ylaydimi hech? Qashshoq qancha ko‘p bo‘lsa, mehnal haqisi shuncha kam bo'Iadi, rnoldan ayrilganlar qancha ko'paysa, qishJovlar shuncha ko‘p bo'lib qoladi, deb men uni, u bo‘lsa meni, kafangado bo‘Isa kan, deb bir-birimizga ich-ichimizdan dusluuaniik qilamiz. Sal o'tmay, bu duslunanhgimiz ichimizdan sirtimizga chiqadi: oshkor yovlashamiz, dovlashamiz, taraf-taraf bo'lib urish, janjal chiqaramiz. Mana shunday ohshuvlarda obro'yim baland, qo'lim uzun bo‘lsin, deb mansab, bo'lislik, biylik talashamiz.

Böyle insanlar birbirlerine dostluk düşünebilir mi? Yoksullar çoğalsa, ücretler düşük olur, hayvanlarını kaybedenler çoğalsa, kışlak boşalır düşüncesiyle ben başkasını yoksul olsun diye, o başkası da beni yoksul diye düşünerek önce içimizden birbirimize düşman olduk. Biraz zaman geçtikten sonra düşmanlık içimizden dışımıza çıktı, dövüştük, mahkemelik olduk, gruplara ayrıldık. Düşmanlara sözümüzü geçirebilmek ve hayvanları daha da çoğaltmada güçlü olabilmek için makam ve iktidar mücadelesi verdik.

بۇنداق كىشىلەر ئۆز-ئارا دوستلۇقنى ئويلامدۇ؟ ئەگەر نامراتلارنىڭ سانى كۆپەيسە ، ئىش ھەققى تۆۋەن بولىدۇ ، ئەگەر تېخىمۇ كۆپ ئادەم ھايۋانلىرىنى يوقىتىپ قويسا ، قىش پەسىللىرى قۇرۇق بولسا ، مەن باشقىلارنىڭ كەمبەغەل بولۇشىنى ئۈمىد قىلىمەن ، باشقىلار مېنى كەمبەغەل دەپ ئويلايدۇ ، شۇڭا بىز ئالدى بىلەن ئۆز-ئارا دۈشمەن بولۇپ قالدۇق. بىر مەزگىلدىن كېيىن ، دۈشمەنلىك ئىچىمىزدىن چىقتى ، بىز ئۇرۇشتۇق ، سوتقا چىقتۇق ، گۇرۇپپىلارغا بۆلۈندۇق. بىز دۈشمىنىمىز ھەققىدە سۆز قىلىش ۋە ھايۋانلارنىڭ سانىنى تېخىمۇ كۆپەيتىش ئۈچۈن ئورۇن ۋە كۈچ ئۈچۈن كۈرەش قىلدۇق.

Bu insanlar bir-birlərinə yaxşılıq arzu edə bilərlərmi? Kasıblar nə qədər çox olsa, onların əməyi də bir o qədər ucuzlaşır. Nə qədər çox yoxsul olsa bir o qədərdə çox qışlaqlar olar. O, mənim müflis olmağımı gözləyir, məndə onun yoxsullaşmağını. Tədricən bir-birimizə qarşı gizli düşmənçiliyimiz getdikcə açıq, barışmaz düşmənçiliyə çevrilir, hirslənirik, məhkəməyə veririk, partiyalara parçalanırıq, rəqiblərdən üstün olmaq üçün nüfuzlu tərəfdarlara rüşvət veririk, rütbələr uğrunda mübarizə aparırıq.

– Енді ше? Сонда сен мені дос санамайсын ба, не? Жоқ, мен саған достыққа татымаймын ба? Мен сені ең жақын досым деп білемін, – деп ренжімесі бар ма.

-What do you mean?! Are you saying you don’t? What I’m not good enough to be your friend? I think of you as my closest friend!

- Endi nima? Demak, sen meni do‘st deb hisoblamaysanmi? Yo‘q, men senga do‘stlikka arzimaymanmi? Men seni eng yaqin do‘stim deb bilaman, - deb xafa bo‘lmasdan iloji yo‘q.

– Saymakta ne yaa? Yoksa sen beni dost saymıyor musun? Yoksa ben dostluğa layık değil miyim? Ben seni en yakın dostum olarak biliyorum- diye darıldı.

– ئۇنداقتا؟ شۇندا سەن مېنى دوست سانىمامسەن، نېمە؟ يوق، مەن ساڭا دوستلۇققا لايىق ئەمەسمەنغۇ؟ مەن سېنى ئەڭ يېقىن دوستۇم دەپ بىلىمەن، – دەپ رەنجىمىسىمۇ.

Hesab etmək nədir? Yoxsa sən məni dost saymırsan? Yoxsa mən dostluğa layiq deyiləm? Mən səni ən yaxın dostum sayıram, – deyə incidi.

– Жан достыққа шыдайтыны бар ма екен?

-But do true friendships survive time?

-Jon do‘stlikka chidaydigan odam bormi?

Gerçek dostluk zamanla belli olur, değil mi?

– جان دوستلۇققا چىدايدىغىنى بارمىكەن؟

Əsl dostluq zamanla üzə çıxır, elə deyilmi?

– Бірақ, сен жылама, саған жылауға болмайды. Сен енді қалаға барасың, ол жақта басқаша өмір сүресің. Қай кезде де болмасын, ең әуелі ата-анаңды, артында еріп келе жатқан ініңді ойла. Солар үшін сен мықты болуың керек. Сабағыңды жақсы оқы. Менің достық тілегім осы, – деді.

— But don’t cry, — he added. — You mustn’t. You’re heading to the city now. Life there will be different. Whatever happens, always think first of your parents… and your little brother who’s following in your footsteps. You have to be strong. Study well. That’s all I want for you as a friend.

- Lekin sen yig‘lama, yig‘lashing mumkin emas. Sen endi shaharga borasan, u yerda boshqacha hayot kechirasan. Har doim, avvalo, ota-onangizni, ortidan ergashib kelayotgan ukangizni o‘ylang. Ular uchun siz kuchli bo‘lishingiz kerak. Darslaringizni yaxshi o‘qing. Mening do‘stona tilagim shu.

Ama sen ağlama, sana yakışmaz. Artık şehre gideceksin, orada hayat bambaşka olacak. Ne olursa olsun, önce aileni, ardından seni izleyen küçük kardeşini düşün. Onlar için güçlü olmalısın. Derslerine iyi çalış. Benim dostça temennim bu, – dedi.

– لېكىن، سەن يىغلىما، ساڭا يىغلاشقا بولمايدۇ. سەن ئەمدى شەھەرگە بارىسەن، ئۇ يەردە باشقىچە ھايات كەچۈرىسىن. قاچان بولمىسۇن، ئەڭ بىرىنچى ئاتا-ئاناڭنى، كەينىڭدىن ئەگىشىپ كېلىۋاتقان <MS/>ئىنىڭنى ئويلا. ئۇلار ئۈچۈن سەن كۈچلۈك بولۇشۇڭ كېرەك. ئوقۇشىڭنى ياخشى ئوقى. مېنىڭ دوستلۇق تىلىگىم مۇشۇ، – دېدى.

amma sən ağlama, sənə yaraşmaz. Artıq şəhərə gedəcəksən, orada həyat tamamilə başqa olacaq. Nə olursa olsun, əvvəlcə ailəni, sonra da səni izləyən kiçik qardaşını düşün. Onlar üçün güclü olmalısan. Dərslərinə yaxşı çalış. Mənim dost kimi arzularım budur, – dedi

– Мен бұл қаладан кететін болдым. Мына Шоқанды үйіне апарып демалыстарда бойын сергіт, жақсы кітаптар тауып бер. Қалғанын өздерің ұғыныса жатарсыңдар, – деген. Сергей ағайдың осы сөзі Померанцев пен Шоқан арасына достық ілгегін қадағандай болды. Содан былай Померанцев Шоқанды демалыстарда үйіне алып барады. Шоқаннан ауыл жайларын сұрап, сурет салу жайынан ұсыныстар беретін болды. Әсіресе, өзінің үйіндегі көрнекті суретшілердің шығармаларын көрсетіп, көптеген түсініктер айтып отырады.

– I am leaving this city. Take Shoqan to your home during holidays, help him refresh his mind, find him good books. The rest, you will understand between yourselves, - he said. These words of Sergei seemed to tie a bond of friendship between Pomerantsev and Shoqan. From then on, Pomerantsev often took Shoqan to his home during holidays, asked him about village life, and gave him advice on drawing. In particular, he would show him works by renowned artists in his collection and explain many things about them.

- Men bu shahardan ketadigan bo‘ldim. Mana shu Shoqanni uyiga olib borib, ta’til paytlarida bir oz dam oldir, yaxshi kitoblar topib ber. Qolganini o‘zlaring kelishib olarsizlar, - degan edi. Sergey akaning shu gapi go‘yo Pomerantsev bilan Shoqan o‘rtasiga do‘stlikning mustahkam rishtasini bog‘lagandek bo‘ldi. Shundan keyin Pomerantsev ta’til kunlarida Shoqanni uyiga olib boradigan bo‘ldi. U Shoqandan qishloq hayoti haqida so‘rar, rasm chizish borasida maslahat va tavsiyalar berardi. Ayniqsa, uyidagi mashhur rassomlarning asarlarini ko‘rsatib, ular haqida ko‘plab tushuntirishlar berib o‘tirardi.

“Bu şehirden ayrılıyorum. Arada bir onu evine götür, rahatlat, elinden geldiğince güzel kitaplar bul ve okumasına yardımcı ol. Geri kalanını artık aranızda halledersiniz,” demişti. Sergey’in bu sözü, Pomarantsev ile Şokan arasına dostluğun ilk düğümünü atmış oldu. O andan itibaren Pomarantsev, Şoqan’ı her tatilde evine götürmeye başladı. Köy hayatına dair sohbetler eder, çizim üzerine öneriler sunardı. Özellikle kendi evinde bulunan seçkin ressamların eserlerini göstererek, Şoqan’a sanatın inceliklerini uzun uzun anlatırdı.

– مەن بۇ شەھەردىن كېتىدىغان بولدۇم. مانا بۇ شوقاننى دەم ئېلىش كۈنلىرىدە ئۆيىڭىزگە ئېلىپ بېرىپ، كۆڭۈل ئاچتۇرغۇزۇڭ. ياخشى كىتابلارنى تېپىپ بېرىڭ. قالغىنىنى ئۆزۈڭلار چۈشۈنۈپ كېتىسىلەر، – دېگەن. سېرگېي ئاكىنىڭ بۇ سۆزلىرى پومېرانتسېۋ بىلەن شوقان ئوتتۇرىسىدىكى دوستلۇق رىشتىسىنى باغلاپ قويغاندەك بولدى. شۇندىن كېيىن پومېرانتسېۋ شوقاننى ھەر دەم ئېلىش پەيتىدە ئۆيىگە ئېلىپ بارىدىغان بولدى. ئۇ شوقاندىن جۇتى ھەققىدە سورايدۇ، سۈرەت سىزىش ھەققىدە پىكىر-تەكلىپلەر بېرىدۇ. ئەڭ كۆپىنچە ئۆز ئۆيدىكى كۆزگە كۆرۈنۈكلۈك رەسساملارنىڭ ئەسەرلىرىنى كۆرسىتىپ، كەڭ چۈشەندۈرۈشلەر بېرىپ تۇرىدۇ.

- Mən bu şəhəri tərk edəcəm. Çokanı evə aparın, bayramlarda dincəlsin, ona yaxşı kitablar tapın. Qalanını özünüz həll edə bilərsiniz, - dedi. Sergey müəllimin bu sözü sanki Pomerantsevlə Çokanın dostluğunu möhkəmləndirdi. Bundan sonra Pomerantsev bayram günlərində Çokanı evinə aparacaqdı. Çokandan kənd haqqında soruşub, rəssamlıqla bağlı təkliflər verəcəkdi. Xüsusilə evində məşhur rəssamların əsərlərini ona göstərib, çoxlu izahatlar verəcəkdi.