Корпустан іздеу

XIV Бесінші планета өте қызғылықты еді. Бұл бәрінің ішіндегі ең кішкенесі болатын. Оның үстінде тек көше шамы мен шам жағатын шырақшы ғана сиятын орын бар. Аспанның бір бұрышында орналасқан не бір үйлері, не бір тұрғындары жоқ планетаға көше шамы мен шырақшы не үшін керек екені Кішкентай ханзаданың миына сыймай-ақ қойды. Дегенмен ол ішінен былай деп ойлады:

XIV The fifth planet was very curious. It was the smallest of them all. There was just enough room to house a lamppost and a street lamp lighter. The little prince could not explain how a street lamp and a lamp-lighter could be used, somewhere in the sky, on a planet without a house or a population. However, he said to himself:

XIV Beshinchi sayyora judayam g`aroyib edi. U boshqa sayyoralarning hammasidan kichkina bo`lib, sathiga bor-yo'g'i bitta fonus chiroq bilan charog'bon joylashgan edi. Kichkina shahzoda, bepoyon koinot qa'rida garddek bo`lib ketgan, na birorta tirik jon bo`lgan bu mitti sayyorada chiroq bilan charog`bonning nima keragi borligiga mutlaqo tushuna olmadi.

XIV Beşinci gezegen çok değişikti. Şimdiye dek gezdiği en küçük gezegendi. Burada ancak bir lamba direğiyle bir lamba yakıcısına yetecek kadar yer vardı. Küçük prens gökyüzünün bir köşesinde, evlerin ve insanların olmadığı bir gezegende lamba direğiyle lamba yakıcısının ne işe yaradığını merak etmişti doğrusu. “Yine de kendi kendine şöyle dedi:

ئون تۆتىنچى بەشىنچى يۇلتۇز تېخىمۇ غەلىتە بولۇپ، ئۇنىڭدا پەقەت بىرلا يول چىرىغى ۋە بىر چىراچى بار ئىكەن. بۇ بارلىق يۇلتۇزلار ئىچىدىكى ئەڭ كىچىكى ئىكەن. «بۇ كىچىككىنە يۇلتۇزدا نە بىرەر ئۆي، نە بىرەر پۇقرا بولمىسا، چىراغ بىلەن چىراغچىنىڭ زادى نېمىگە لازىمى باردۇ؟» دەپ ئويلاپ كىچىك شاھزادىنىڭ زادى ئەقلى يەتمەپتۇ

XIV Beşinci planet çox maraqlı idi. Bu, planetlərin ən balacası idi. Orda, vur-tut küçə fənəri və fənərə baxan üçün yer elə ancaq çatırdı. Balaca şahzadə, heç cürə başa düşə bilmirdi ki, hardasa bu səmada, evsiz-eşiksiz, eləcə də əhalisiz bir planetdə küçə fənərinin və fənərçinin olması kimə lazım idi. Bununla belə, o, öz-özünə düşündü:

«Мүмкін бұл адам сандырақтайтын шығар. Әйтсе де, оның патшаға, атаққұмарға, әлде іскер адам мен маскүнемге қарағанда дені дұрыстау сияқты. Қалай болғанда да, мұның жұмысының мәні бар. Ол өзінің шамын жаққан шақта бір жаңа жұлдыз туғандай немесе гүл шешек атқандай әсер етеді. Ал шырағын өшіргенде, сол гүл немесе жұлдыз ұйқыға кеткендей болады. Тамаша жұмыс. Бұл шын мәнінде пайдалы іс, себебі бұл - әдемі».

“Maybe this man is absurd. However, it is less absurd than the king, the vain, the businessman and the drinker. At least his work makes sense. When he lights his lamppost, it is as if he were creating another star, or a flower. When he turns off his lamppost, it puts the flower or the star to sleep. It is a very pretty occupation. This is really useful since it is beautiful. “

«Ehtimol, bu odam ham tentakdir. Ammo u qirol, shuhratparast, piyonista va korchalon singari tentak emas. Uning ishida, harqalay, ma'no bor. U fonusini yoqqan paytda go`yo yana bir yulduz chaqnagandek yoki yana bir gul ochilgandek bo`ladi. Chirog`ini o`chirgan paytda esa, go`yo yulduz so`ngandek yoki gul so`lgandek bo`ladi. Judayam ajoyib mashg'ulot ekan. Bu chinakamiga foydali bo`lsa kerak, chunki go`zal ish».

“ Evet, belki lamba yakıcısının burada bulunması saçma. Ama kral kadar, kendini beğenmiş adam, iş adamı ve ayyaş adam kadar da saçma değil. En azından yaptığı işin bir anlamı var. Bu sokak lambasını yaktığında sanki evrene yeni bir yıldız doğuyor, ya da yeni bir çiçek dünyaya geliyor. Lambayı söndürdüğünde ise, çiçek ya da yıldız uykuya dalıyorlar. Bu güzel bir iş. Bu güzel olduğu için de faydalı bir iş.”

«لېكىن بۇ ئىلگىرىكىگە قارىغاندا كۆپ ياخشىكەن. سۈرلۈك پادىشاھ، مەنمەنچى يەنە ھېلىقى كۈلكىلىك زابوي ۋە سودىگەرگە سېلىشتۇرغاندا چىراغچىنىڭ قىلغان ئىشى كۆپ ئەھمىيەتلىك. ئۇ چىراغ ياغقاندا، ئاسماندا بىر تال يۇلتۇز ياكى بىر تال گۈل پەيدە بولىدىغۇ – دېگەنلەرنى ئويلىشى بىلەن، ئۇنىڭ دىلى يايراپ كېتىپتۇ. چىراغنىڭ ئۆچۈرۈلۈشى يۇلتۇز ياكى گۈلنىڭ ئۇخلىغىنىغا ئوخشايدىكەن. بۇ ھەقىقەتەن بەلەن ئىش. بەلەن ئىشلارنىڭ ھامىنى كېرىكى بولماي قالمايدۇ» دەپ ئويلاپتۇ شاھزادە.

"Bəlkə bu adam da absurddur. Bununla belə kral, şöhrətpərəst, biznesmen və əyyaş, bu adama baxanda daha çox absurddurlar. Bunun işinin heç olmasa bir mənası var. O, öz küçə fənərini yandıranda, sanki, daha bir ulduz və ya bir gül yaranır. Küçə fənərini söndürəndə isə, sanki gülü və ya ulduzu yatırdır. Bu çox gözəl məşğuliyyətdir. Gözəldirsə, deməli həqiqətən də faydalıdır".

Кішкентай ханзада планетаға жақындаған кезде шырақшыға құрметпен иіліп сәлем береді: - Қайырлы күн ! Шырағыңды неге өшірдің? - Нұсқау солай, - деп жауап берді шырақшы. - Қайырлы күн! - Нұсқау деген не ? - Шырақты өшіру жайлы нұсқау. Кеш жарық! Сөйтіп ол шырағын қайта жақты. - Оны неге қайтадан жақтың? - Нұсқау солай, - деп жауап берді шырақшы. - Түсінсем бұйырмасын, - деді Кішкентай ханзада. - Түсінетін ешнәрсесі жоқ, - деді шырақшы. Нұсқау дегеніміз – Нұсқау. Қайырлы күн! Ол шырағын қайта сөндірді.

When he approached the planet he greeted the lighter respectfully: ” Hello. Why did you just turn off your street lamp? “That is the order,” replied the lighter. Hello. “What is the deposit?” “It is to extinguish my lamppost.” Good evening. “ And he rekindled it. “But why have you just turned it on?” “That is the order,” replied the lighter. “I do not understand,” said the little prince. “There is nothing to understand,” said the lighter. The setpoint is the setpoint. Hello.” And he put out his street lamp.

Sayyoraning ro`parasiga yetib kelgach, u ehtirom bilan charog`bonga ta'zim qildi. - Salom, dedi u. - Nega hozir chirogingni o`chirding?" - Shart shunday, - deb javob berdi charog`bon. Salom. - Qanaqa shart? Chiroqni kechqurun o`chirishim kerak. Oqshoming xayrli bo`lsin! U shunday deb chiroqni yana yoqdi. - Unday bo`lsa, nega tag in yoqding? Shart shunday, - deb takrorladi charog`bon horg`in. Tushunmadim, - dedi Kichkina shahzoda tan olib. Tushunadigan narsaning o'zi yo`q, - dedi charog`bon. - Shart bolgandan keyin bajarish kerak. Salom!

Gezegene ayak bastığında lamba yakıcısını saygıyla selamladı. “Günaydın efendim. Niçin lambanızı söndürdünüz?” “Emirler böyle” diye yanıtladı lamba yakıcısı, “günaydın.” “Hangi emirler?” diye sordu küçük prens. “Lambayı söndürmemi emreden emirler. İyi akşamlar.” Ve lambayı tekrar yaktı. “Peki ama onu niçin yeniden yaktınız?” “Emirler böyle.” “Anlayamıyorum”dedi küçük prens. “Anlayacak bir şey yok” dedi lamba yakıcısı. “ Emir emirdir. Günaydın.” Ve lambayı söndürdü.

شاھزادە چىراغچىغا ھۆرمەت بىلەن سالام بېرىپتۇ. - خەيرلىك سەھەر، نېمىشقا بايا چىراغنى ئۆچۈرۈۋەتتىڭىزغۇ؟ - خەيرلىك سەھەر، شۇنداق بۇيرۇلغان. - قاندقا بۇيرۇق ئۇ؟ - چىراغ ئۆچۈرۈش بۇيرۇقى. خەيرلىك كەچ، - چىراغچى شۇنداق دەپلا يەنە چىراغنى يېقىپتۇ. - ئۇنى يەنە ياقتىڭىزغۇ؟ - بۇ دېگەن چىراغ يېقىش بۇيرۇقى تۇرسا، - دەپتۇ چىراغچى جاۋاب بېرىپ. - ھېچ چۈشىنەلمىدىم، - دەپتۇ شاھزادە. - بۇيرۇق دېگەن بۇيرۇق، بۇنىڭ چۈشەنمىگۈدەك نېمىدى بار دەيسەن. خەيرلىك سەھەر! چىراغچى شۇنداق دەپلا يەنە چىراغنى ئۆچۈرۈۋېتىپتۇ.

Balaca şahzadə planetə yaxınlaşan kimi fənərçini hörmətlə salamladı: -Salam. Niyə indicə öz küçə fənərini söndürdün? -Göstəriş belədir, - deyə fənərçi cavab verdi. - Salam. -Bu nə göstərişdir? -Küçə fənərimi söndürmək göstərişi. Axşamın xeyir. - O, fənəri yenidən yandırdı. -Bəs indicə onu təzədən niyə yandırdın? -Bu göstərişdir, - fənərçi cavab verdi. Balaca şahzadə dedi: -Heç nə başa düşmürəm. Fənərçi cavab olaraq: -Burda başa düşüləsi bir şey də yoxdur. Göstəriş göstərişdir. Sabahın xeyir. O, öz fənərini yenidən söndürdü.

Сосын қызыл төрт бұрыштары бар бет орамалымен маңдайын сүртті. - Менің кәсібім сұмдық ауыр. Бұрындары уақытымен болушы еді. Таңертең сөндіріп, кешке жағатынмын. Одан қалған уақытында: күндіз дем алып, түнде ұйықтаушы едім... - Сонда, одан кейін, нұсқау өзгеріп кетті ме? - Нұсқау өзгерген жоқ-ау, - деді шырақшы. - Пәленің бәрі осында емес пе! Планета жылдан жылға жылдамырақ айналатын болып барады, ал нұсқау өзгермеді. - Сонымен? – деді Кішкентай ханзада. - Сонымен енді ол минутына бір айналып шығады. Менің бір секунд та тыныс алуға уақытым жоқ. Әр минут сайын жағып, қайтып сөндіремін! - Міне, қызық! Сенің бір күнің бір-ақ минутқа созылғаны ғой! - Қызық түгі де жоқ, - деді шырақшы. - Екеуміздің әңгімелесіп тұрғанымызға бір айдың жүзі болды. - Бір ай ?! - Иә, отыз минут. Отыз күн! Қайырлы кеш!

Then he wiped his forehead with a red-checked handkerchief. “I am doing a terrible trade there. It was reasonable in the past. I switched off in the morning and switched on at night. I had the rest of the day to rest, and the rest of the night to sleep …” “And since that time the order has changed?” “The order has not changed,” said the lighter. That is the tragedy! The planet from year to year has turned faster and faster, and the deposit has not changed! - So ? Said the little prince. “So now that she is doing one turn a minute, I have no more rest.” I turn on and off once a minute! - Now that’s funny ! The days at your house last a minute! “It’s not funny at all,” said the lighter. It’s been a month since we’ve been talking together. - A month ? - Yes. Thirty minutes. Thirty days ! Good evening. “

Shunday deb chiroqni o`chirdi-da, gizil katakli ro`molcha bilan peshonasini artib: Kasbim juda og`ir, dedi. Bir paytlar buning ma'nosi bor edi. Chiroqni kechqurun yoqardim, ertalab o`chirardim. Ixtiyorimda dam olishga bir kun, uxlashga bir kecha qolardi... Xo`sh, keyin shart o`zgarib qoldimi? Shart o`zgarmadi, - dedi charog`bon. - Hamma balo shunda-da! Mening sayyoram kundan-kunga tezroq aylanmoqda, shart esa hamon o'sha eskiligicha qolyapti. Endi nima qilasan? - deb so`radi Kichkina shahzoda. Nimayam qilardim? Sayyora bir daqiqa ichida to`la aylanib chiqadi, nafas rostlashga bir soniya ham fursatim qolmaydi. Chiroqni har daqiqada yoqib-o`chirishga majburman. Ana xolos! Rosa qiziq-ku! Demak, sening sayyorangda kunning uzunligi bor-yo'g'i bir daqiqa ekan-da! Nimasi qiziq ekan buning, - dedi charog`bon e'tiroz bildirib. Mana, hozir ikkalamiz bir oydan buyon gaplashib turibmiz. Bir oydan buyon?! Ha-da. Viz daqiqa. O`ttiz kun. Oqshoming xayrli bolsin!

Sonra alnını kırmızı kareli bir mendille sildi “Çok yorucu bir mesleğim var benim. Önceler her şey daha iyiydi. Lambayı sabahları söndürür, akşamları yakardım. Böylece günün geri kalan bölümünde dinlenir, geceleri uyuyabilirdim. “Yani emirler artık değişti mi?” “Emirler değişmedi” dedi lamba yakıcısı. “Sorun da burada zaten. O zamandan beri gezegenin hızı günden güne arttı ve emirler hala değişmedi. “ “Yani?” “Yani artık gezegenin güneş etrafında dönme süresi bir dakikaya düştü. Ben de lambayı dakikada bir yakıp söndürmek zorundayım.” “Yaşadığın yerde bir gün sadece bir dakika sürüyor, bu çok eğlenceli olmalı.” “Hiç de eğlenceli değil “ dedi lamba yakıcısı. “Seninle konuşmaya başlayalı şimdiden bir ay oldu.” “Bir ay mı?” “Evet. Otuz dakika, otuz gün eder. İyi akşamlar.”

ئاندىن ئۇ قىزىل رەڭلىك، چاقماق يوللۇق قولياغلىقنى چىقىىرپ، تەرلىرىنى سۈرتۈپ: - بۇ خىزمەت مېنى بەك ھاردۇرىۋەتتى. ئىلگىرى بۇ ئىش خېلى بوپ قوياتتى، ئەتىگەندە چىراغ ئۆچۈرۈپ، كەچتە ياندۇرۇپ قويساملا، قالغان چاغدا دەم ئالاتتىم. - ئۇنداقتا كېيىن بۇيرۇق ئۆزگەردىمۇ؟ - ياق. بۇيرۇق ئۆزگەرمىدى، ئىشنىڭ يامان يېرى دەل مۇشۇ يەردە. بۇ يۇلتۇز يىلدىن – يىلغا تېز چۆرگىلەيدىغان بوپ كەتتى، لېكىن بۇيرۇق ھېچ ئۆزگەرمىدى. - تېز چۆرگىلىسە نېمە بوپتۇ؟ - ئۇ ھەر بىر چۆرگىلىسە بىر قېتىم چىراغ يېقىپ، بىر قېتىم چىراغ ئۆچۈرۈشۈمگە توغرا كېلىدۇ. ھازىر ئۇ مىنۇتىغا بىر قېتىم چۆرگىلەيدۇ، شۇڭا مەن بىر سېكۇنتمۇ ئارام ئالالمايدىغان بولدۇم. - ئاجايىپ ئىشكەنغۇ بۇ! بۇ يەردە بىر مىنۇت بىر كۈن ھېسابلىنىدىكەن. - ئاجايىپلىقى قۇرۇسۇن، مانا بىردەم پاراڭلاشقانلىقىمىزغا بىر ئاي كەتتى. - بىر ئاي؟ - شۇنداق، ئوتتۇز مىنۇت... ئوتتۇز كۈن بولىدۇ. خەيرلىك كەچ،

Sonra o, qırmızı dama-dama burun dəsmalı ilə alnının tərini sildi. -Mənim peşəm dəhşətli dərəcədə ağırdı. Əvvəllər bu peşə səmərəli peşə idi. Gündüzlər fənəri söndürür, axşamlar isə yandırırdım. Günün qalan hissəsini istirahət edir, gecələr isə yatırdım. -Həmin dövrdən sonra göstəriş dəyişildi? Fənərçi dedi: -Göstəriş dəyişilmədi. Bədbəxtlik də elə burasındadır! Planet ildən-ilə daha sürətlə fırlan- mağa başladı, göstəriş isə əvvəlki kimi dəyişilməz qaldı! -Bəs indi nə oldu? - deyə balaca şahzadə soruşdu. -İndi planet bir dəqiqədə bir dəfə dövr edir və mənim bir saniyə belə boş vaxtım yoxdur ki, istirahət edim. Dəqiqədə bir dəfə fənəri yandırıb söndürürəm! -Maraqlıdır! Deməli sənin planetində bir gün bir dəqiqəyə bərabərdir! Fənərçi etiraz edərək dedi: -Burada maraqlı heç nə görmürəm mən. Səninlə burada duz bir aydır ki, söhbət edirəm. -Bir ay? -Bəli. Bəli. Otuz dəqiqə. Otuz gün! Axşamın xeyir.

Ол шырағын қайта жақты. Кішкентай ханзада одан көз алмай тұрып, нұсқауына осыншама адал шырақшыны жақсы көріп кетті. Оның есіне күннің батуын тамашалау үшін өзінің орындығын жылжытып күнді қуалап жүретін кездері түсіп кетті. Ол досына көмектескісі келді: - Сен білесің бе? Мен сені қалаған кезіңде демалдырудың тәсілін білемін... - Мен үнемі демалғым келеді, - деді шырақшы. Адам жұмысына адал, сонымен қатар жалқау да бола алмайды ғой. Кішкентай ханзада сөзін былай деп сабақтады: - Сенің планетаңның кішкентайлығы сонша, үш қадам аттасаң болғаны оны түгел айналып шығасың. Әрдайым, күннің көзінде қалу үшін, сен асықпай жүріп отырсаң болғаны. Тыныстап алғың келгенде, сен жүре бер... сонда күн қалағаныңша шығып тұра береді. - Бұдан келіп-кетер пайда шамалы екен, - деді шырақшы. - Менің өмірде ең жақсы көретінім – ұйықтау. - Амал нешік, жолың болмады, - деді Кішкентай ханзада. - Амал жоқ, - деді шырақшы. - Қайырлы күн! Сөйтті де шырағын сөндірді.

And he reignited his lamppost. The little prince looked at him and he loved this lighter who was so faithful to the instructions. He remembered the sunsets that he himself once went looking for, drawing his chair. He wanted to help his friend: “You know … I know a way to rest when you want …” “I always want,” said the lighter. For one can be both faithful and lazy. The little prince continued: “Your planet is so small that you go around it in three strides. You only have to walk slowly to stay in the sun. When you want to rest you will walk … and the day will last as long as you want. “It does not help me much,” said the lighter. What I like about life is sleeping. “It’s not lucky,” said the little prince. “No luck,” said the lighter. Hello. “ And he put out his street lamp.

U shunday deb yana chiroqni yoqdi. Kichkina shahzoda charog`bonga tikilib qoldi. Ahdiga sodiq bu odam unga hammadan ko`ra ko`proq yoqqan edi. Bir paytlar o'zining quyosh botishini yana bir marta tomosha qilish uchun kursichani nari-beri surib yurganlari yodiga tushib ketdi-yu, bu yangi do`stiga yordam bergisi keldi. Menga qara, - dedi u charog`bonga, bir bor: sen xohlagan paytingda dam olishing mumkin, faqat... Mening doim dam olgim keladi, - dedi charog`bon. Ahdga sodiq qolib ham dangasa bo`lish mumkin-da, axir! Sening sayyorang shunchalik kichkinaki, - deb davom etdi Kichkina shahzoda, uch hatlab uni aylanib chiqishing mumkin. Bilasanmi, shunday tezlik bilan yurishing kerakki, quyosh hamisha sen tarafda lozim. Oachon dam olging kelsa, ketaverasan, ketaverasan... Shunda kunning uzunligi sen xohlagancha davom etadi. E, buning foydasi kam, - dedi charog`bon. - Men dunyoda hamma narsadan ham uyquni yaxshi ko`raman. Unda, ahvoling chatoq, - dedi Kichkina shahzoda achinib. Ahvolim chatoq, - deb tasdiqladi charog`bon. Salom. Shunday deb tag'in chiroqni o`chirdi.

Lambayı yeniden yaktı. Onu izlerken, bu lamba yakıcısını sevmeye başladığını fark etti küçük prens. Görevine ne kadar da bağlıydı. Kendi gezegeninde, sandalyesini birkaç adım ilerleterek izlediği günbatımlarını hatırladı birden. Dostuna yardımcı olmak istedi. “Biliyor musun, “ dedi “ istediğin zaman dinlenmeni sağlayacak bir yol biliyorum ben.” “Bunu hep isterim” dedi lamba yakıcısı. İnsan hem görevine bağlı, hem de tembel olabilir. Tıpkı bu lamba yakıcısı gibi. Küçük prens konuşmasını sürdürdü: “ Gezegenin çok küçük. Neredeyse üç uzun adımda bütün çevresini dolaşabilirsin. Uygun bir hızla yürüdüğünde, istediğin kadar güneşte kalabilirsin. Yani dinlenmek istediğinde yürürsün. Böylece gün istediğin kadar uzun sürer.” “Ama bunun bana pek yararı olacağını sanmıyorum” dedi lamba yakıcısı. “Hayatta tek istediğim şey uyumak.” “İşte bu şanssızlık.”dedi küçük prens. “Evet şanssızlık. Günaydın.” Ve lambayı tekrar söndürdü.

- چىراغچى يەنە يول چىرىغىنى يېقىپتۇ. شاھزادىنىڭ بۇيرۇققا بۇنچىلىك ساداقەتمەنلىك بىلەن ئەمەل قىلىدىغان چىراغچىغا ياردەم بەرگۈسى كەپتۇ. - مېنىڭ بىر ئامالىم بار، - دەپتۇ شاھزادە، - سىز قاچان ئارام ئالىمەن دېسىڭىز شۇ چاغدا ئارام ئالالايسىز. - مەن ئارام ئالسامكەن دەيمەن، - دەپتۇ چىراغچى. ھەم بۇرچىنى ئادا قىلغىلى، ھىم ئارام ئالغىلى بولىدىغان ئىشقا كىممۇ قىزىقمىسۇن. شاھزادە گېپىنى داۋاملاشتۇرۇپتۇ: - سىزنىڭ بۇ يۇلتۇزلىرىڭىز بەكلا كىچىككەن، ئۈچ قەدەم ماڭسىلا بىر ئايلىنىپ چىققىلى بولىدىكەن. سىز پەقەت ئاستا مېڭىپ بەرسىڭىزلا دائىم كۈننى كۆرەلەيسىز. ناۋادا ئارام ئېلىشنى ئويلىسىڭىز، مۇشۇنداق توختىماي مېڭىپ بەرسىڭىزلا بولدى، كۈندۈزنى قانچىلىك بولسۇن دېسىڭىز، شۇنچىلىك بولىدۇ. - بۇنىڭ ماڭا كۆپ ياردىمى تېگىشى ناتايىن، چۈنكى مېنىڭ ئەڭ تەقەززا بولۇۋاتقىنىم ئۇيقۇ. - ئۇنداقتا ئامال يوقكەن. - ھەقىقەتەن ئامال يوق، خەيرلىك سەھەر.

O yenidən öz fənərini yandırdı. Balaca şahzadə fənərçiyə baxdı və göstərişə belə sadiq, əmrə belə müntəzir olan fənərçini ürəkdən sevdi. O əvvəllər Günəşin qürub et-məsinə baxmaq üçün stulunu bir yerdən başqa yerə sürüşdürdüyünü xatırladı. O, dostuna kömək etmək məqsədilə fənərçiyə dedi: -Bura bax... Sənə elə bir yol deyəcəm, istədiyin vaxt dincələ biləcəksən... Fənərçi dedi: -Mən həmişə istirahət etmək arzusunda-yam. Çünki sözə sadiq ola-ola, eyni zamanda tən bəllikdə etmək olar. Balaca şahzadə davam etdi: -Sənin planetin o qədər balacadır ki, üç addıma onu dolana bilərsən. Sən elə asta-asta yeriməlisən ki, həmişə günəş səmtində qala-san. Dincəlmək istəyəndə fasiləsiz yeri... O zaman gün istədiyin qədər uzanar. -Bu mənim üçün o qədər də böyük fayda verməyəcək, - fənərçi qeyd etdi. - Mənim həyatda ən çox xoşladığım şey yatmaqdır. Balaca şahzadə dedi: - Onda sənin işin fənadır. Fənərçi balaca şahzadənin fikri ilə razılaşdı: - Bəli, işim pisdir. Bəxtim gətirmir. Salam. O, küçə fənərini söndürdü.

«Бұл адам, - деп ойлады Кішкентай ханзада сапарын жалғастыра түсіп, - бұл адам басқаларына: патшаға, атаққұмарға, маскүнемге, іскер адамға жек көрінішті болар еді. Дегенмен, маған күлкілі емес. Жібі түзу жалғыз осы сияқты көрінді. Мүмкін, мұның себебі оның тек өз қара басын ғана ойламай, өзге нәрсемен айналысатындығы болар». Ол өкініштен күрсінді де, ойын былай деп жалғастырды: «Жалғыз осы ғана достасуыма жарайтын адам екен. Алайда, оның планетасы шынында тым кішкентай. Екі адам сиятын орын жоқ...» Шынында Кішкентай ханзаданың мойындауға батпаған нәрсесі – күн жиырма төрт сағат ішінде бір мың төрт жүз қырық рет бататын осы бір құдай жарылқаған планетаны қимайтындығы!

“That one,” said the little prince, “as he pursued his journey further, he would be despised by all the others, by the king, by the vain, by the drinker, by the businessman.” However, it is the only one that does not seem ridiculous to me. It is, perhaps, because he cares about nothing but himself. “ He sighed with regret and said to himself again: “This is the only one I could have made my friend. But his planet is really too small. There is no room for two … » What the little prince did not dare to admit was that he regretted this blessed planet because, above all, of the thousand four hundred and forty sunsets in twenty-four hours!

«Ana odam! - dedi Kichkina shahzoda yo`lida davom etarkan. - Hoynahoy qirol ham, shuhratparast-u piyonista ham, korchalon ham undan nafratlangan bolurdi. Ammo menimcha, ularning orasida eng rasosi shu. Ehtimol, faqat haqidagina uchun ham u shunaqadir». Kichkina shahzoda asta xo`rsindi. «Mana men do`st tutinishim mumkin bolgan odam, - deb o`yladi yana. - Lekin uning sayyorasi shu qadar kichkinaki, ikki kishi sig`maydi...» Bu ajoyib sayyoraga boshqa bir sabab tufayli ham achinayotganini tan olmoqqa u botinolmadi: bu yerda yigirma to`rt soat mobaynida quyosh botishini bir ming to`rt yuz qirq marta tomosha qilish mumkin edida!

Küçük prens yolculuğuna devam ederken kendi kendine şöyle diyordu:” Belki kral, kendini beğenmiş adam, ayyaş adam ve iş adamı bu lamba yakıcısını küçümserlerdi. Ama içlerinde bana saçma sapan gelmeyen tek kişi o. Belki de sadece kendisini düşünmediği içindir. Onunla arkadaş olabilirdim Ama bu gezegen gerçekten de çok küçük. İki kişiye yetecek kadar yer yok burada.” Artık küçük prens kendi gezegenini terk ettiği için ne kadar üzgün olduğunun farkındaydı. Her gün bin dört yüz kırk kez günbatımını izlemek istese bile, yine de en iyi gezegen kendi gezegeniydi.

«مەن تونۇشقان ھېلىقى پادىشاھ، مەنمەنچى، زابوي، سودىگەر دېگەنلەرنىڭ بۇ چىراغچىنى كۆزگە ئىلماسلىقى تۇرغان گەپ. بىراق مېنىڭچە ئۇ ئۇنچىۋالا كۈلكىلىكمۇ ئەمەسكەن. ئېھتىمال ئۇ ئۆزىگە قارىغاندا باشقىلارغا بەكرەك كۆڭۈل بۆلسە كېرەك» ، - زاھزادە ئېغىر تىنىۋالغاندىن كېيىن، ئىچى ئاغرىغان ھالدا مۇنۇلارنى ئويلاپتۇ، - «مەن ئۇچراتقان كىشىلەر ئارىسىدا شۇلا دوست بولۇشقا يارايدىكەن، لېكىن ئۇنىڭ يۇلتۇزىغا ئىككى ئادەم سىغمايدىكەن.» شاھزادىنىڭ كۆڭلىدىكى ئاشكارىلاشنى خالىمىغان سىرى بولسا، شاھزادە بۇ يۇلتۇزدا كۈننىڭ ئولتۇرۇشىنى يىگىرمە تۆت سائەتتە بىر مىڭ تۆت يۈز قىرىق قېتىم كۆرەلىگەن بولاتتىكەن. ئۇ جايدىن ئايرىلىشقا قىيالماسلىقىمۇ دەل مۇشۇ سەۋەبتىن ئىكەن.

Səyahətini daha uzaq mənzillərə davam etdirən balaca şahzadə öz-özünə dedi: "Buna hamısı nifrət edəcək, şah da, şöhrətpərəst də, əyyaş da, biznesmen də. Bununla belə, o, mənə gülünc görünməyən yeganə adamdır. Bəlkə də ona görə ki, o, özü haqqında yox, başqa şeylər barədə düşünür". Balaca şahzadə təəssüf dolu bir ah çəkdi və yenə öz-özünə dedi: "Bax belə adamla dost ola bilərdim. Lakin onun planeti, həqiqətən, çox balacadır. Orada iki nəfər üçün yer olmaz"... Balaca şahzadə bir şeydən mütəəssir olduğunu etiraf etməyə cürət etmirdi... O da bu pla- netdə iyirmi dörd saat ərzində neçə min dörd yüz qırx dəfə Günəşin qürub etməsinə tamaşa etməyin mümkünlüyü idi.

XV Алтыншы планета одан он есе үлкен планета еді. Мұнда қалың кітаптар жазатын қарт кісі тұратын. Кішкентай ханзаданы көре салысымен ол: - Мінеки, зерттеушінің дәл өзі келді! – деп айқайлап жіберді. Кішкентай ханзада ентігін басу үшін орындыққа отыра кетті. Қаншама жолдарды басынан өткерді десеңші! - Қай жақтан келе жатырсың? – деп сұрады одан қарт кісі. - Мынау не қылған қалың кітап? – деді Кішкентай ханзада. – Сіз мұнда немен айналысасыз? - Мен географпын, - деді қарт кісі. - Георграф деген кім? - Ол – теңіздердің, өзендердің, қалалардың, таулар мен шөлдердің қайда орналасқанын білетін ғалым. - Неткен қызық! – деді Кішкентай ханзада. – Мінеки, бұл - нағыз кәсіп! Сосын географтың планетасын көзбен шолып шықты. Ол осыншама сәулетті планетаны бұрын-соңды көрмеген еді. - Сіздің планетаңыз өте әдемі екен. Мұхиттар бар ма? - Оны білмедім, - деді географ. Кішкентай ханзада көңілі қалыңқырап: - Ал таулар ше? – деп сұрады. - Оны білмеймін, - деді географ. - Ал қалалар, өзендер мен шөлдер ше? - Оны да біле алмадым, - деді географ. - Сіз географ емессіз бе?! - Дәл солай, - деді географ, -бірақ мен зерттеумен айналысатын саяхатшы емеспін. Мен зерттеушілерге зәрумін. Қалаларды, өзендерді, тауларды, теңіздерді, мұхиттар мен шөлдерді географ санамайды ғой. Географ – тым маңызды адам, оның сандалып жүргені жараспас. Ол өзінің кеңсесінен шықпайды. Ол осында зерттеушілерді қабылдайды. Географ оларға сұрақ қойып, олардың көрген-білгендерін қағазға түсіреді. Ал егерде олардың ішіндегі кейбіреуінің айтқандары қызықтау көрінсе болғаны, географ сол зерттеушінің адамшылық қасиеттерін тексеріске алады. - Оның қажеті не? - Зерттеуші өтірік айтса, география кітаптарына зиян келтіреді. Ішкіш зерттеуші де соның қатарына жатады. - Неге? – деп сұрады Кішкентай ханзада. - Өйткені маскүнемдердің көзіне бәрі қосарланып көрінеді. Сонда географ бір ғана таудың орнына екеу деп жазып қоюы мүмкін. - Мен сондай біреуді танушы едім, - деді Кішкентай ханзада, - Одан жақсы зерттеуші шықпас, - еді. - Ол да мүмкін. Сонымен, зерттеушінің адамгершілігі мықты болып шықса, онда оның ашқан жаңалығын тексеріске алады. - Барып көре ме? - Жоқ. Ол қиындау болады-ау. Оның орнына зерттеушіге дәлелдер келтіруін талап етеді. Мысалы, асқар тауды тапқан болса, үлкен-үлкен тастар әкелуі шарт.

XV The sixth planet was a planet ten times larger. It was inhabited by an old gentleman who wrote enormous books. “Here! Here is an explorer! Cried he, when he perceived the little prince. The little prince sat down on the table and breathed a little. He already had traveled so much ! ” Where do you come from ? Said the old gentleman. - What is this big book? Said the little prince. What are you doing here ? “I am a geographer,” said the old gentleman. “What is a geographer?” “He is a scientist who knows where the seas, rivers, cities, mountains and deserts are. “That is very interesting,” said the little prince. It’s finally a real job! And he cast a glance around him on the geographer’s planet. He had never seen a planet so majestic. “It is very beautiful, your planet. Are there oceans ? “I can not know,” said the geographer. “Ah! (The little prince was disappointed.) And mountains? “I can not know,” said the geographer. “And cities and rivers and deserts?” “I can not know it either,” said the geographer. “But you are a geographer! “That’s right,” said the geographer, “but I am not an explorer. I absolutely lack explorers. It is not the geographer who will count cities, rivers, mountains, seas, oceans and deserts. The geographer is too important to stroll. He does not leave his office. But he receives the explorers there. He interrogates them, and takes note of their memories. And if the memories of one of them seem interesting to him, the geographer makes investigate the morality of the explorer. - Why this ? “Because an explorer who lies would cause catastrophes in the books of geography.” And also an explorer who would drink too much. - Why this ? Said the little prince. “Because drunks see double.” Then the geographer would note two mountains, where there is only one. “I know somebody,” said the little prince, who would be a bad explorer. - It’s possible. So when the morality of the explorer seems good, an inquiry is made into his discovery. - We will see ? - No. It’s too complicated. But the explorer is required to provide evidence. If, for example, the discovery of a large mountain is required, it is required to bring large stones. “

XV Oltinchi sayyora avvalgisidan o'n barobar katta edi. Unda yostiqdek-yostiqdek kitoblar yozadigan chol yashardi. Ana buni qarang-a! Sayyoh keldi! - deb xitob qildi u Kichkina shahzodani ko`rib. Kichkina shahzoda nafas rostlash uchun stol yoniga o`tirdi. Benihoya ko`p yo'l yurib obdan charchagan edi u! Qayerdansan? - deb so`radi chol. Bu katta kitobingiz nimasi? - deb so`radi Kichkina shahzoda. - Bu yerda nima qilib o`tiribsiz? Men geografman, dedi chol. Geograf degani nima? Bu degani - daryo-yu dengizlarning, shahar va toglarning, cho'l-u biyobonlarning qayerda joylashganini biladigan odam. E, zo'r ekan! - dedi Kichkina shahzoda. - Chindan ham, mana buni haqiqiy ish desa arziydi! U shunday deb geografning sayyorasiga nazar tashladi. U umrida hech qachon bunday katta sayyorani ko`rmagan edi. Sayyorangiz judayam chiroyli ekan, - dedi u. - Ayting-chi, okeanlar bormi bu yerda? Bunisini bilmadim, - dedi geograf. E-e, dedi Kichkina shahzoda hafsalasi pirbo'lib. -Tog` bormi, tog'? - Bilmayman, - dedi geograf. Shaharlar, daryolar, sahrolar-chi? Buniyam bilmayman. Axir siz geografsiz-ku! Bo'lmasa-chi! dedi chol vigor bilan. – Gap shunda-da: men sayyoh emas, geografman. Menga sayyohlar juda-juda yetishmaydi. Chunki shaharlar, daryo-yu toglar, dengiz-u okeanlarni, chol-u biyobonlarni geograflar hisoblab qayd etmaydi. Geograf - bu katta odam, uning sang`ib yurishga vaqti yo`q. U o`z kabinetidan chiqmaydi, ammo sayyohatchilarni qabul qilib, ularning hikoyalarini yozib oladi. Agar ularning birortasi qiziciroq voqeani aytib bersa, geograf hujjat to'plab, shu sayyohning bama'ni odammi yoki betayinligini tekshiradi. Nima uchun? Chunki sayyoh aldab uydirmalarni so`ziagan bolsa, geografiya darsliklari chalkashib ketadi-da. Agar u ko`proq ichadigan bolsa, tashvish ortdi, deyaver. Nega? Negaki, piyonistalarning ko`ziga hamma narsa ikkita bolib ko`rinadi. Uning gapiga ishonib, geograf bitta tog`ni ikkita deb yozib qo`yishi mumkin. Men bir odamni bilardim... Undan yomon sayyoh chiqardi, - deb qo`ydi Kichkina shahzoda. Bolsa bordir. Xo`sh, shunday qilib, agar sayyoh bama'ni odam bolib chiqsa, keyin uning kashfiyoti tekshiriladi. Qanday tekshiriladi? Borib ko`rib kelinadimi? E, yo`q. Bu judayam murakkab ish. Shunchaki, sayyohdan kashfiyotini tasdiglaydigan ashyoviy dalil talab etiladi, xolos. Masalan, agar u ulkan bir tog`ni kashf etgan bo`lsa, undan katta-katta xarsangtoshlarni olib kelib ko`rsatishi kerak.

XV Altıncı gezegen beşincinin tam on katı büyüklüğündeydi. Burada sayfalar dolusu kitap yazan yaşlı bir beyefendi yaşıyordu. “Hey bakın! İşte bir kaşif!” diye bağırdı küçük prensi görünce. Masanın başına oturduğunda soluğunun kesildiğini fark etti küçük prens. Uzun bir yoldan geldiği anlaşılıyordu. “Nereden geliyorsun?” diye sordu yaşlı adam. Küçük prens onun sorusunu duymaksızın: “Bu kalın kitap nedir? Burada ne yapıyorsunuz?” dedi. “Ben coğrafyacıyım.” “Coğrafyacı ne demek?” “Coğrafyacı denizlerin, nehirlerin, şehirlerin, dağların ve çöllerin yerlerini bilen kişidir.” “Bu gerçekten çok ilginç” dedi küçük prens. “Gerçek bir mesleğiniz var.” Sonra da coğrafyacının gezegenini çabucak gözden geçirdi. Daha önce hiç bu kadar güzel bir gezegen görmemişti. “Gezegeniniz çok güzel. Burada hiç okyanus var mı?” “Bunu öğrenmeye fırsatım olmadı” dedi coğrafyacı. Küçük prens hayal kırıklığına uğramıştı. “Peki hiç dağ bar mı?”dedi. “Üzgünüm ama bunu da yanıtlayamayacağım.”ü “Peki şehirler, nehirler ve çöller?” “Bunu da bilmiyorum” dedi coğrafyacı. “Ama siz bir coğrafyacısınız!” “Elbette. Ama ben bir kaşif değilim. Gezegenimde hiç kaşif yok. Şehirlerin, dağların, okyanusların ve çöllerin sayısını öğrenmek coğrafyacının işi değildir. Bir coğrafyacı vaktini etrafta dolaşarak harcamaz. Onun daha önemli işleri vardır. Bürosundan asla ayrılmaz, ama kaşiflerle görüşür. Onlara sorular sorar ve yaptıkları yolculuklarda neler gördüklerini öğrenir. Bunları not eder. İlgisini çeken bir şeyle karşılaştığında ise, kaşifin karakteriyle ilgili bir test yapılmasını ister.” “Ama neden?” “Çünkü yalan söyleyen bir kaşif coğrafyacının kitabının adını lekeler. Çok fazla içki içen bir kaşif de öyle.” “Ama neden? “ diye sordu küçük prens. “Çünkü sarhoşlar her şeyi çift görürler. Sonuç olarak, gerçekte bir tane dağ varken, coğrafyacı defterine iki tane not eder.” “Ben böyle birini tanıyorum” dedi küçük prens. “Ondan hiç de iyi bir kaşif olmazdı.” “Evet, bu mümkündür. Kaşifin karakteri yeterince iyi de olsa, yaptığı keşifle ilgili bir araştırma daha istenir.” “Yani birisi bu keşfi kontrol mü eder?” “Hayır. Bunu yapmak çok zor olurdu. Ama kaşiften yaptığı keşfi kanıtlaması istenir. Örneğin büyük bir dağ keşfettiğinde, oradan birkaç tane taş getirmesi gerekir.”

ئون بەشىنچى ئالتىنچى يۇلتۇز چىراغپاي تۇرىدىغان يۇلتۇزدىن ئون ئىككى ھەسسە چوڭ بولۇپ، ئۇنىڭدا توم – توم كىتابلارنى يازىدىغان قېرى بىر ئەپەندى تۇرىدىكەن. شاھزادىنىڭ كەلگىنىنى كۆرۈپ ئۇ بار ئاۋازىدا مۇنداق دەپتۇ: - ۋاي! ئېكىسپىدىتسىيەچىدىن بىرسى كەپتۇغۇ! شاھزادە بەك ئۇزاق يول يۈرگەنلىكتىن ھاسىرىغىنىچە ئۇنىڭ ئۈستىلىنىڭ قېشىغا كېلىپ ئولتۇرۇپتۇ. - نەدىن كېلىشىڭ؟ شاھزادە: - نېمانداق يوغان كىتاب بۇ! بۇ يەردە نېمە ئىش قىلىۋاتىسىز؟ - مەن دېگەن جۇغراپىيەشۇناس. - جۇغراپىيەشۇناس دېگەن نېمە ئىش قىلىدۇ؟ - ھىم... جۇغراپىيەشۇناس دېگەن قەيەردە دېڭىز. قەيەردە دەريا، قەيەردە شەھەر، قەيەردە تاغ، قەيەردە قۇملۇق بارلىقىنى بىلىدىغان ئالىملار. - قىزىقارلىقكەن، ئاخىرى تۈزۈك بىر كەسىپ بىلەن شۇغۇللىنىدىغان ئادەمنى ئۇچراتتىم. شاھزادە جۇغراپىيەشۇناس ئەپەندىنىڭ يۇلتۇزىغا قاراپتۇ. بۇ يەر بەك كۆركەم بولۇپ، شاھزادە سەپەر جەريانىدا مۇنداق يۇلتۇزنى كۆرۈپ باقمىغان ئىكەن. - سىزنىڭ يۇلتۇزىڭىز ھەقىقەتەن بەك چىرايلىقكەن، ئۇنىڭدا دېڭىز بارمۇ؟ - بىلمەيمەن. جۇغراپىيەشۇناس بىلمەيمەن دېگەچكە شاھزادە ھەيران قاپتۇ. - ئۇنداقتا تاغلار بارمۇ؟ - بىلمەيمەن. - ئۇنداقتا شەھەرلەر، دەريالار، قۇملۇقلارچۇ...؟ - ئۇنىمۇ بىلمەيمەن. - ھە؟! سىز جۇغراپىيەشۇناس ئىدىڭىزغۇ؟ - شۇنداق مەن جۇغراپىيەشۇناس، ئېكىسپېدىتسىيەچى ئەمەسمەن. قول ئاستىمدا بىرمۇ ئېكىسپېدىتسىيەچىم يوق. جۇغراپىيەشۇناسلارنىڭ ۋەزىپىزى سىرتقا چىقىپ شەھەر، دەريا، تاغ – دېڭىز ۋە قولتۇق دېگەنلەرنى ساناپ چىقىش ئەمەس، ئۇلار سىرتلارغا چىقىپ ئايلىنىپ كىرگۈدەك ۋاقتىمۇ يوق مۇھىم ئىشلار بىلەن شۇغۇللىنىدىغان ئادەملەر. جۇغراپىيەشۇناس ئىشخانىسىدىن ئايرىلسا بولمايدۇ. ئۇ ئىشخانىسىدا تۇرۇپ ئېكىسپېدىتسىيەچىنىڭ دەپ بەرگەنلىرىنى ئاڭلىشى ۋە خاتىرىلىشى كېرەك. بۇ بەك مۇھىم، ناۋادا ئۇ مەلۇم بىر ئېكىسپىدېتسىيەچىنىڭ دېگەنلىرىدىن گۇمانلىنىپ قالسا، ئالدى بىلەن ئاشۇ ئېكىسپىدېتسىيەچىنىڭ ئەخلاقىنى تەكشۈرۈپ كۆرۈش لازىم. - نېمىشقا؟ - چۈنكى ئېكىسپېدىتسىيەچىنىڭ يالغانچىلىقى ئۇنىڭ جۇغراپىيەشۇناسلىق ھەققىدىكى كىتابىنى تۈزۈشىگە ئاپەت ئېلىپ كېلىدۇ. ئەگەر ھاراقكەش ئېكىسپېدىتسىيەچى بولسا تەكشۈرۈشتىن ئۆتكۈزمەي قەتئىت بولمايدۇ. - بۇ يەنە نېمە ئۈچۈن؟ - چۈنكى ھاراقكەشكە نەرسىلەر دائىم قوش كۆرۈنىدۇ. مەلۇم بىر يەردە بىر تاغ بولسىچۇ، ھاراقكەش «ئۇ يەردە ئىككى تاغ بار» دەپ تۇرۇۋالىدۇ. - مەن بىر ھاراقكەشنى تونۇيمەن، ناۋادا ئۇ بىر ئېكىسپېدىتسىيەچى بولۇپ قالسا، ئەڭ ناچار ئېكىسپېدىتسىيەچى بولاتتىكەن. - بۇ تۇرغانلا گەپ. ناۋادا ئېكىسپىدېتسىيەچىنىڭ پەزىلىتىدە مەسىلە يوقلىقى تەكشۈرۈپ ئېنىقلانسا، ئاندىن ئۇنىڭ بايقىشى ھەققىدە تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىلىدۇ. - ئۆزىڭىز بېرىپ تەكشۈرەمسىز؟ - ياق! ئۇنچىلىك قىلىپ كېتىشنىڭ ھاجىتى يوق. ئېكىسپېدىتسىيەچى دەلىللەپ بېرەلىسىلا بولدى. مەسىلەن، ئۇ بىرەر چوڭ تاغنى كۆرگەن بولسا، چوقۇم بىر نەچچە يوغان تاشنى ئالغاچ كېلىپ پاكىت قىلىشى كېرەك.

XV Altıncı planet əvvəlkindən on dəfə böyük idi. Bu planetin sakini qoca bir cənab idi. O, qalın-qalın kitablar yazırdı. O, balaca şahzadəni görüb ucadan dedi: - Hələ bir baxın! Budur tədqiqatçı! Balaca şahzadə nəfəsini dərmək üçün stolun üstündə oturdu. O, uzun-uzadı o qədər səyahət etmişdi ki! -Sən hardan gəlirsən?, - deyə yaşlı Cənab ondan soruşdu. -Siz burada nə edirsiz? Bu qalın kitab nədir? - deyə balaca şahzadə suala sualla cavab verdi. Nə işlə məşğul olursunuz? -Mən coğrafiyaşünasam, - qoca cənab cavab verdi. -"Coğrafiyaşünas" nədir? -Alimdir, dənizlərin, çayların, şəhərlərin, dağların və səhraların harda yerləşdiyini bilən alim. Balaca şahzadə dedi: -Bu, çox maraqlıdır. Bax bu əsil peşədir! Sonra isə, o, ətrafına, coğrafiyaşünasın planetinə ötəri bir nəzər saldı. O, hələ indiyə kimi belə əzəmətli planet görməmişdi. Balaca şahzadə əlavə etdi: -Sizin planetiniz çox gözəldir. Burda okeanlar necə, varmı? -Mən onu bilə bilmərəm, -deyə, coğrafiyaşünas cavab verdi. -Ah! (alaca şahzadə məyus olmuşdu). Bəs dağlar? -Onu da bilə bilmərəm, - coğrafiyaşünas de-di. -Bəs şəhərlər, çaylar, səhralar necə? -Bunları də bilə bilmərəm, -coğrafiyaşünas dedi. -Bəs siz axı coğrafiyaşünassız! -Elədir, -coğrafiyaşünas təsdiq etdi, -lakin, mən tədqiqatçı deyiləm. Mənim bir nəfər də ol-sun tədqiqatçım yoxdur. Şəhərlərin, çayların, dağların, dənizlərin, okeanların və səhraların hesabını coğrafiyaşünas aparmamalıdır. Coğrafiyaşünas mühüm peşə sahibidir. Onun avaralanmağa vaxtı yoxdur. O, öz kabinetindən demək olar ki, çıxmır. Oradaca tədqiqatçıları qəbul edir. O, onları sorğu-sual edir və onların de-diklərini qeyd edir. Əgər tədqiqatçılardan hər hansı birinin danışdıqları coğrafiyaşünasın ma-rağına səbəb olsa, onda coğrafiyaşünas həmin tədqiqatçının əxlaqı ilə bağlı yoxlama aparır, onun təmiz adam olub-olmamasını öyrənir, -Bu yoxlama nəyə görədir? -Ona görədir ki, tədqiqatçı yalan demiş olsa, onda coğrafiya kitabları fəlakət kitabları olacaq. Çox içən tədqiqatçı da həmçinin, bu da bəd-bəxtlikdir. -Nə səbəbə? - deyə balaca şahzadə soruş-du. -Çünki əyyaşın gözünə bir şey iki görünür. Onda coğrafiyaşünas da bir dağı iki dağ kimi qeyd etmək məcburiyyətində qalacaq. Bir yer-də cəmi bir dağ olduğu halda onu iki qeyd edəcək. Balaca şahzadə dedi: -Mən bir nəfər tanıyırdım, o pis tədqiqatçı idi. -Ola bilər. Deməli, əgər tədqiqatçının əxlaqı təmizdirsə, onun kəşfi üzərində yoxlama aparılır. -Yoxlamanı necə aparırlar? Gedib yerindəcə baxıb yoxlayırlar? -Yox. Bu çox mürəkkəb işdir. Tələb olunur ki, tədqiqatçı əşyayi-dəlil gətirsin. Məsələn, əgər söhbət böyük bir dağın kəşfindən gedirsə, həmin dağdan böyük daşlar gətirilməsi tədqi qatçıdan tələb olunur.

Географ кенеттен көңілі жібіп: - Сен ше, алыстан келдің ғой! Зерттейтін саяхатшының нағыз өзісің! Қане, өзіңнің планетаңды сипаттап берші! Сөйтіп географ өзінің кітабын ашып жіберіп, қарындашын ұштады. Зерттеушілердің әңгімелерін әуелі қарындашпен жазады. Оны сиямен көшіріп жазу үшін, зерттеушінің дәлелдер келтіруін күтеді. - Сонымен? – деп сұрады географ. - Менің планетамда қызықтайтын нәрсе көп емес. Ол – кішкене планета. Үш жанартауым бар. Екеуі жанып тұр, ал біреуі сөніп қалған. Бірақ, кім біледі не болатынын. - Кім біледі не болатынын? – деп қайталады географ. - Менде тағы гүл бар. - Біз гүлдерді есепке алмаймыз , - деді географ. - Неге? Дүниедегі ең әдемі гүл! - Себебі гүлдер өткінші болады. - Өткінші деген нені білдіреді? - География кітаптары, - деді географ, - әлемдегі кітаптардың ішіндегі ең асылы. Олар ешқашан ескірмейді. Таудың орын ауыстырғаны сирек кездеседі ғой. Мұхиттың тартылып қалуы күнде кезесетін нәрсе емес. Біздер мәңгі өзгермейтін нәрселер жайында жазамыз. - Алайда, сөнген жанартаулар ұйқысынан оянып кетуі мүмкін ғой. «Өткінші нәрсе» не дегенді білдіреді? - Жанартаудың сөніп немесе жанып тұрғаны біз үшін бәрібір, - деді географ біз үшін негізгі нәрсе – таудың болғаны. Ол өзгермейді. - «Өткінші» деген нені білдіреді? – деп қата сұрады, сұрағына жауап алмай тынбайтын Кішкентай ханзада. - Өткінші дегеніміз келешекте жоғалып кетуі мүмкін дегенді білдіреді. - Менің гүлім жақын уақытта жоқ бола ма? - Әрине. «Менің гүлім уақытша нәрсе екен ғой, - деп ойлады Кішкентай ханзада, - оның бүкіл әлемнен қорғанар тек төрт тікенегің ғана бар! Ал мен оны жападан-жалғыз өзін тастап кеттім!»

The geographer was suddenly moved. “But you come from a distance! You’re an explorer! You’re going to describe your planet! “ And the geographer, having opened his register, cut his pencil. We first note in pencil the narratives of the explorers. It is expected, to note in ink, that the explorer has provided evidence. ” So ? Inquired the geographer. - Oh ! At home, “said the little prince,” it’s not very interesting, it’s very small. I have three volcanoes. Two active volcanoes, and an extinct volcano. But we never know. “You never know,” said the geographer. - I also have a flower. “We do not notice flowers,” said the geographer. - Why this ! This is the nicest! “Because flowers are ephemeral.” - What does ‘ephemeral’ mean? “Geographies,” said the geographer, “are the most serious books in all books. They never go out of style. It is very rare that a mountain changes its place. It is very rare that an ocean empties its water. We write eternal things. “But the extinct volcanoes can wake up,” interrupted the little prince. What does “ephemeral” mean? “Whether volcanoes are extinguished or awakened is the same for us,” said the geographer. What matters to us is the mountain. It does not change. “But what does” ephemeral “mean? Repeated the little prince, who had never given up a question in his life once he had asked it. - It means “who is threatened with the near disappearance”. - My flower is threatened with disappearance soon? - Of course. “My flower is ephemeral,” thought the little prince, “and she has only four thorns to defend herself against the world! And I left her alone with me! “

Geograf birdaniga hayajonga tushdi. - E, aytmoqchi, sizing ham sayyohsan-ku! Hoynahoy, g`oyat uzoqdan kelgandirsan. Menga o`z sayyorang haqida gapirib ber! Geograf oldidagi qalin daftarini ochdi-da, qalam yo'na boshladi. Sayyohlarning hikoyalari avval qalamda yozib olinadi, kashfiyotni tasdiqlaydigan ashyoviy dalil keltirgachgina, ularning xotiralarini siyoh bilan yozish mumkin. Qulog'im senda, dedi geograf. He, mening sayyoramda unchalik qiziq narsa yo`q, dedi Kichkina shahzoda. U yerda hamma narsa nihoyatda kichkina. Uchta vulqon bor, ikkitasi uyg`oq, bittasi allaqachon so'ngan. Lekin bilib boImaydi-da. Ha, bilib bolmaydi, - deb ma'qulladi geograf. Keyin, mening bir gulim bor. Gullarni hisobga olmaymiz, - dedi geograf. Nimaga?! Axir u judayam chiroyli-ku! Chunki gullar efemer sanaladi. «Efemer»ingiz nimasi? Geografiya kitoblari dunyodagi eng qimmatbaho kitoblardir? - deb tushuntirdi chol. Ular hech qachon eskirmaydi. Zero, tog`ning o`z o'rnidan qo'zg'alishi kamdan-kam uchraydigan hodisa. Yoki okeanning qurib qolishi... Biz faqat mangu va turg'un Ilarsalar xususidagina yozamiz. Biroq so'ngan vulcion qaytib uyg`onishi mum-k in-ku, - deb uning gapini boldi Kichkina shahzoda.- «Efemer» degani nima o'zi? - Vulqon uyg`oqmi, so'nganmi, buning biz geograliar uchun ahamiyati yo`q, dedi geograf. - Muhimi shundaki, u tog'. Tog' esa o'zgarmaydi. «Efemer» degani nima? - deb tag'in takrorladi Kichkina shahzoda. Bu - hademay yo`q bo`ladigan narsa, degani. Mening gulim ham hademay yo`q bo'ladimi? Albatta. «Mening feruza gulim, mening yagona quvonchim mangu emas ekan, - deb anduh bilan shivirladi Kichkina shahzoda. U balo-qazolardan, ofat-u to'fonlardan qanday asraydi? Bor-yo'g'i to`rttagina tikani bolsa. Men uni tashlab ketdim, huvillagan sayyoramda yolglz qolgan edi-ya!»

Coğrafyacının gözleri aniden parladı. “Sen! Sen çok uzun bir yoldan geliyorsun! O halde bir kaşifsin! Bana gezegenini anlatmalısın!” Ve coğrafyacı kayıt defterini açarak, kaleminin ucunu sivriltti. Kaşifin anlatacaklarını önce kurşun kalemle yazmalıydı. Kaşif bunları kanıtladıktan sonra, bilgiler mürekkeple yeniden yazılırdı. “Bekliyorum” dedi coğrafyacı sabırsızlıkla. “Şey, benim yaşadığım yer pek ilginç bir yer değil. Çok küçük bir gezegen. Üç tane yanardağım var. İkisi aktif yanardağ, biri ise sönmüş durumda. Ama kim bilir, belki bir gün o da yanar.” “Kim bilir...” dedi coğrafyacı. “Bir de çiçeğim var.” “Çiçekleri kaydetmeyiz.” “Neden? O, gezegenimdeki en güzel varlıktır.” “Ama efemeraldir.” “Efemeral ne demek?” “Coğrafya kitapları en değerli kitaplardır. Asla eskimezler. Çünkü dağlar yerlerini kolay kolay değiştirmezler. Bir okyanusun sularını boşattığı nadir görülür. Anlayacağın, biz coğrafyacılar kalıcı şeyleri kaydederiz.” “Ama sönmüş yanardağlar yeniden harekete geçebilir”dedi küçük prens. “Efemeral ne demek?” “Yanardağın aktif ya da sönmüş olması bizim için fark etmez. Önemli olan onun bir dağ olmasıdır” dedi coğrafyacı. “Peki ama efemeral ne demek?” dedi sorduğu sorunun yanıtını almadıkça asla vazgeçmeyen küçük prens. “Efemeral, kısa ömürlü demektir.” “Benim çiçeğim kısa ömürlü mü?” “Elbette.” “Benim çiçeğim efemeral” dedi küçük prens kendi kendine. “Ve kendini dünyadaki tehlikelere karşı koruyabilmek için sadece dört tane dikeni var. Ve ben onu orada tek başına bıraktım.”

جۇغراپىيەشۇناس تۇيۇقسىزلا روھلىنىپ كېتىپتۇ. - سەن ناھايىتى يىراقتىن كەپسەن، شۇڭا سەنمۇ چوقۇم ئېكىسپېدىتسىيەچى، ئۆز يۇلتۇزۇڭ ھەققىدە سۆزلەپ بەرگىن! جۇغراپىيەشۇناس دەپتىرىنى ئېچىپ، قېرىندىشىنى ئۇچلاپتۇ. ئېكىسپېدىتسىيەچى بەرگەن مەلۇماتلارنى ئۇ دائىم قېرىنداش بىلەن خاتىرىلەپ، دەلىل – ئىسپاتلار تولۇق بولغاندا، ئاندىن سىياھ قەلەمدە بېكىتىپ يازىدىكەن. جۇغراپىيەشۇناس شاھزادىگە تەقەززالىق بىلەن تىكىلىپتۇ: - قېنى سۆزلىگىن. - مېنىڭ تۇرىدىغان جايىم بەك كىچىك ھەم قىزىققۇچىلىكى يوق. ئۇ يەردە ئۈچ يانار تاغ بار، بىرسى ئۆچكەن، ئەلۋەتتە چوقۇم شۇنداق دەپ كەتكىلىمۇ بولمايدۇ، كىم بىلىدۇ، كېيىن ئۇ يەنە پارتلامدۇ تېخى. - بۇنىڭغا بىر نېمە دەپ كەتكىلى بولمايدۇ. - يەنە بىر تال گۈلۈممۇ بار. - بىز گۈل ھەققىدىكى سۆزلەرنى خاتىرىلىمەيمىز. - نېمىشقا؟ ئۇ بەك چىرايلىق. - چۈنكى گۈل دېگەننىڭ ئۆمرى قىسقا. - ئۆمرى بىردەملىكلا دېگەن قانداق گەپ ئۇ؟ - جۇغراپىيە كىتابلىرى ئەڭ قىممەتلىك كىتاب ھېسابلىنىدۇ، ئۇنىڭغا مەڭگۈ ئۆزگەرمەس، مەڭگۈ ۋاقتى ئۆتمەس، مەسىلەن، ناھايىتى ئاز يۆتكىلىدىغان تاغ، ئاساسەن قۇرۇپ كەتمەيدىغان دېڭىز، دېگەندەك نەرسىلەرلا پۈتۈلىدۇ. بۇ نەرسىلەرنىڭ مەڭگۈ ۋاقتى ئۆتمەيدۇ. - لېكىن ئۆچكەن يانار تاغمۇ يەنە پارتلىشى مۇمكىنغۇ؟ ئۆمرى بىردەملىكلا دېگەن زادى قانداق گەپ؟ - بىزگە نىسبەتەن ئۆچكەن يانار تاغ بىلەن ئاكتىپ يانار تاغنىڭ قىممىتى ئوپمۇ – ئوخشاش، دىققەت قىلىدىغىنىمىز پەقەتلا تاغ، ئۇ ئۇزاققىچە مەۋجۇت بولۇپ تۇرالايدۇ. شاھزادە سوئالىنى قايتا تەكرارلىدى. - ئۆمرى بىردەملىكلا دېگەن زادى قانداق گەپ؟ - ئۇزاققا بارمايلا يوق بولىدۇ دېگەن گەپ. - مېنىڭ گۈلۈم ئۇزاققا بارمايلا يوق بولامدۇ؟ - ئەلۋەتتە. - گۈلۈمنىڭ ئۆمرى بىردەملىكلا ئىكەن – دە، - دەپتۇ شاھزادە ئۆز – ئۆزىگە پىچىرلاپ، - ئۇ پەقەت تۆت تال تىكىنىگىلا تايىنىپ ئۆزىنى قوغدايدۇ، مەن بولسام ئۇنى ئۇ يەردە يالغۇز تاشلاپ قويدۇم.

Coğrafiyaşünas birdən həyəcanlandı. -Lap sənin özün, sən uzaqdan gəlirsən. Özün də tədqiqatçısan! Elə isə öz planetini mə-nə təsvir elə! Bu sözü deyib, coğrafiyaşünas qeyd kitabçasını açdı və qələmini çərtdi. Tədqiqatçıların şərhi əvvəlcə qələmlə qeydə alınır. Sonra dəlil-sübut gətirəndən sonra onu mürəkkəblə yazırlar. -Hə, buyur, planetin haqda danış! - deyə coğrafiyaşünas dedi. Balaca şahzadə dedi: -O! Mənim planetim çox da maraqlı deyil, tamam balacadır. Mənim üç vulkanım var. Onlar- dan ikisi fəaliyyətdədir, biri isə sönmüş vulkandır. Lakin hər şey ola bilər. Coğrafiyaşünas təsdiq etdi: -Düz deyirsiz, hər şey ola bilər. -Mənim bir gülüm də var. -Biz gülləri qeydə almırıq, - coğrafiyaşünas dedi. -Niyə axı! Gül ən gözəl şeydir! -Çünki güllər ötəridir, müvəqqətidir. -"Ötəri" nə deməkdir? -Coğrafiya kitabları bütün kitablardan qat-qat qiymətlidir. Onlar heç vaxt köhnəlmir. Dağı yerindən oynatmaq, onun yerini dəyişmək çox nadir haldır. Eləcə də okeanın quruması, bu da nadir hal hesab edilir. Biz dəyişməz və əbədi şeylərdən yazırıq. -Amma sönmüş vulkanlar oyana da bilirlər, - deyə balaca şahzadə onun sözünü kəsdi. "Ötəri" nə deməkdir? Cöğrafiyaşünas dedi: -Vulkanların sönməsi və ya oyanaraq püskürməsi biz coğrafiyaşünaslar üçün o qədər də əhəmiyyətli deyil. Bizim üçün sayılan şey dağdır, o heç vaxt dəyişilmir. Bütün həyatı boyu verdiyi suala cavab almayınca əl çəkməyən balaca şahzadə təkrar soruşdu: -"Ötəri" nə deməkdir? -Bu o deməkdir ki, həmin şeyin yaxın zamanlarda məhv olmaq təhlükəsi var. -Belə çıxır ki, mənim gülümü də yaxın vaxtlarda yox olmaq təhlükəsi gözləyir? -Əlbəttə. "Mənim gülüm ötəridir, deyə balaca şahzadə öz-özünə düşündü, özü də həyatda özünü müdafiə etmək üçün vur-tut dörd tikanı var! Mən isə onu öz planetimdə tənha qoyub getmişəm!"

Бұл оның ең алғаш рет өкінішке бой алдырған кезі болатын. Бірақ ол қайта беки түсіп: - Маған қайда сапар шегуге кеңес берер едіңіз? – деп сұрады ол. - Жер планетасына баруды, - деп жауап берді географ. - Оның жақсы даңқы шыққан... Сөйтіп, Кішкентай ханзада гүлі туралы ойларға шомған бойы жолға аттанып кетті.

This was his first movement of regret. But he resumed his courage: “What do you advise me to visit?” He asked. “Planet Earth,” replied the geographer. She has a good reputation … “ And the little prince went away, thinking of his flower.

Shundagina u tark etilgan guliga behad achinib ketdi, dilini g`ussa chulg`adi. Ammo shu ondayoq jur'atini to'plab: Endi men qayoqqa borsam ekan, nima maslahat berasiz? - deb so`radi. Yer degan bir sayyora bor, shunga borib ko`r, -deb javob berdi geograf. - Uning nufuzi chakki emas... Kichkina shahzoda yo'lga tushdi, ammo fikr-yodi sayyorasida qolgan yolg`izgina gulda edi.

İlk kez pişmanlık duymuştu küçük prens. Ama cesaretini yeniden toplayarak: “Şimdi bana nereye gitmemi önerirsiniz? Diye sordu. “Dünyaya,” dedi coğrafyacı, ”çok ünlü bir gezegendir. Ve bir yandan çiçeğini düşünerek, yoluna devam etti küçük prens.

ئاندىن شاھزادە غەيرەتكە كېلىپ مۇنداق دەپ سوراپتۇ: - سىزچە مەن قەيەرگە بېرىپ باقسام بولار؟ - يەرشارىغا باردىن. يەرشارى دېگەن بەك داڭدار يۇلتۇز. شاھزادە ئۆزىنىڭ ئاشۇ گۈلىنى ئويلىغاچ يولغا چىقىپتۇ.

Balaca şahzadə tək qoyub gəldiyi gül üçün ilk dəfə təəssüfləndi. Lakin birdən-birə cəsarə-tə gələrək müsahibindən soruşdu: -Mənə haranı ziyarət etməyi məsləhət görürsünüz? -Yer planetini, -deyə coğrafiyaşünas cavab verdi. Onun yaxşı şöhrəti var... Balaca şahzadə fikirli halda yola düşdü, la kin onun fikri öz planetində tək-tənha qoyub gəldiyi gülün yanında idi.

XVI Сонымен, жетінші планета жер еді. Жер әншейін планета емес! Жер бетіндегі патшалардың саны жүз он бірге (әрине, негр патшаларды да ұмытпау керек), географтардың саны жеті мыңға, іскер адамдардың саны тоғыз жүз мыңға, маскүнемдердің саны жеті жарым миллионға, атаққұмарлардың саны үш жүз он бір миллионға, яғни ересек адамдардың жалпы саны екі миллиард шамасына жетеді. Жердің көлемін сипаттау үшін мен сіздерге мынаны айтар едім: Электр жарығын ойлап таппастан бұрын, жалпы алты құрлықтың бетінде төрт жүз алпыс екі мың бес жүз он бір шырақшыдан құралған нағыз әскер болған. "Алыстау қашықтықтан қарағанда бұл ғажап көрініс тудыратын. Бұл әскер қозғалысы опера театрындағы балет бишілерінің біркелкі қимылдарын еске түсіргендей еді. Алғашқы болып Жаңа Зеландия мен Австралияның шырақшыларының өнер көрсететін кезегі. Сосын, олар шырақтарын жағып болысымен, ұйқыға бас қоятын. Содан кейінгі өз кезектерінде шырақшылар бейне Қытай мен Сібірдегілер қосылатын. Сосын олар да сахнадан кетіп, шымылдық тасасына тығылатын. Ендігі кезек Ресей мен Үндістан шырақшыларына келетін. Сосын Африка мен Еуропа елдерінікі. Сосын Оңтүстік Американың кезегі. Содан соң Солтүстік Америка сахнаға шығады. Олар сахнаға шығар мезгілінен ешқашан жаңылған емес. Бұл - керемет еді. Тек Солтүстік полюстегі жалғыз шамның шырақшысы мен оның әріптесі – Оңтүстік полюстегі жалғыз шырақшы ғана жұмыссыз, тауқыметсіз өмір сүретін: Олар жылына екі рет қана жұмыс істейтін."

XVI The seventh planet was therefore the Earth. The Earth is not a planet of any kind! There are a hundred and eleven kings (not forgetting, of course, the Negro kings), seven thousand geographers, nine hundred thousand businessmen, seven and a half million drunkards, three hundred and eleven million vain, About two billion large people. To give you an idea of the dimensions of the Earth, I will tell you that before the invention of electricity there was to be maintained on all six continents a genuine army of four hundred and sixty-two thousand five hundred and eleven lighters Of street lamps. "Seen from a little distance it made a splendid effect. The movements of this army were regulated like those of an operatic ballet. First came the turn of street lamp lighterers from New Zealand and Australia. Then, having lit their lanterns, they went to sleep. Then the dancers of the lamps of China and Siberia entered the dance. Then they also slipped backstage. Then came the turn of the lighters of street lamps of Russia and the Indies. Then those of Africa and Europe. Then those of South America. Then those of North America. And they never erred in their order of entry. It was great. Only the lighter of the single street-lamp of the North Pole, and his colleague of the only street lamp of the South Pole, led lives of idleness and nonchalance: they worked twice a year."

XVI Shunday qilib, u qadam ranjida qilgan yettinchi sayyora Yer edi. Yer - oddiy sayyoralardan emas! Bunda bir yuz yigirmata qirol (negr qirollari ham shunga kiradi, albatta), yetti ming geograf, to`qqiz yuz ming korchalon, yetti yarim million piyonista, uch yuz bir million shuhratparast, xullas, jami ikki milliardga yaqin katta odam mavjud. Yerning naqadar kattaligi haqida sizga birmuncha tasavvur bermoq uchun shuni aytish bilangina kifoyalanaman: elektr kashf etilguniga qadar olti qit'ada charog`bonlarning to`rt yuz oltmish ikki ming besh yuz bir kishidan iborat ulkan lashkari tutib turilardi. Agar chetdan razm solinsa, bu qoyilmaqom bir tomosha bolardi. Bu ulkan lashkarning xatti-harakatlari go`yo baletdagidek aniq bir qoidaga bo`ysunardi. «Sahna»ga birinchi bo`lib Yangi Zelandiya va Avstraliyadagi charog'bonlar chiqishardi. Ular yoqib, uxlagani ketishardi. Keyin Xitoy charog`- bonlarining navbati kelardi. 0`z «raqsi»ni ado etibliar ham parda q`oyib bo`lishardi. t tlardan so`ng Rossiya va Hindiston charog`- honlariga gal tegardi. Keyin esa — Afrika va Yevropa, und an so`ng Janubiy Amerika va nihoyat, himoliy Amerikada itavbati yetardi. Shu t ariqa hech kim hech qachon adashib ketmas, hamma “sahnaga o`z vaqtida chiqardi. Ha, bu chindan ham loyilmaqom tomosha edi! Faqat shimoliy qutbdagi yagona fonusni yoqishi I ozim bolgan charog`bon bilan uning Janubiy qutbdagi hamkasbiga hammadan ham maza edi, ikkalasi ham ortiqcha tashvish-taraddudsiz yashardi: ular o`z it unarini yilda ikki martagina ko`rsatardi, xolos.

XVI Yedinci gezegen Dünyaydı. Dünya öyle sıradan bir gezegen değildir. Orada yüz bir tane kral, yedi bin tane coğrafyacı, dokuz yüz bin iş adamı, yedi buçuk milyon ayyaş, üç yüz on bir milyon kendini beğenmiş vardır. Bir başka deyişle, yaklaşık iki bin milyon tane yetişkin. Dünyanın büyüklüğü hakkında size bir fikir vermek için şunu söyleyebilirim: elektriğin icadından önce dünyadaki kara parçalarını aydınlatabilmek için, tam dört yüz altmış iki bin beş yüz on bir lamba yakıcısına gerek vardı.Bu ordunun görüntüsü müthişti. Tıpkı bir bale grubu gibi hareket ediyorlardı. Sahneye önce Yeni Zelanda’nın ve Avustralya kıtasının lamba yakıcıları çıkardı. Lambalarını yakar, sonra da uyumaya giderlerdi. Ardından Çinli ve Sibiryalı lamba yakıcılar gelirdi. Onlar da lambalarını yakıp sahneden çekilince, sıra Rusya’nın ve Hindistan’ın lamba yakıcılarındaydı. Afrikalı ve Avrupalıların ardından Güney Amerikalılar, son olarak da Kuzey Amerikalılar gelirdi sahneye. Bu sıra asla değişmezdi. Hiç hata olmazdı. Muhteşem bir gösteriydi bu. Sadece Kuzey ve Güney kutbunda bulunan iki lamba yakıcısı tembelliğin tadını çıkarabiliyordu, çünkü yılda yalnızca iki kez çalışıyorlardı.

ئون ئالتىنچى يەتتىنچى يۇلتۇز يەرشارى بولۇپ، ئۇ قالتىس يۇلتۇزكەن. يەر شارى ئادەتتىكى بىر يۇلتۇز ئەمەس. ئۇ يەردە يۈز ئون بىر پادىشاھ، يەتتە مىڭ جۇغراپىيەشۇناس، توققۇز يۈز مىڭ سودىگەر، بۇنىڭغا ھاراقكەشتىن يەتتە يېرىم مىليوننى، مەنمەنچىدىن ئۈچ يۈز ئون بىر مىليوننى قوشۇپ ھېسابلىغاندا ئىككى مىلياردقا يېقىن چوڭ ئادەم بار. يەرشارىنىڭ قانچىلىك چوڭلۇقى ھەققىدە كاللىڭىزدا ئېنىقراق بىر ئۇقۇم پەيدا قىلىش ئۈچۈن، سىزگە باشقىچە بىر شەكىلدە دەپ بېرەي. ئېدىسون لامپۇچكىنى كەشىپ قىلىشتىن بۇرۇن، ئالتە چوڭ قىتئەلەردىكى چىراغچىلارنىڭ سانى تۆت يۈز ئاتمىش ئىككى مىڭ تۆت يۈز ئون بىر ئىدى. ناۋادا سەل يىراقتا تۇرۇپ يەرشارىغا قارايدىغان بولساق، چىراغ يېقىش قالتىس ھەيۋەتلىك ھەرىكەت بولۇپ، بالېت تىياتىرخانىسىدىكىگە ئوخشاش ناھايىتى رەتلىك كۆرۈنىدۇ. چىراغچىلار قوشۇنىنىڭ ھەرىكىتىمۇ ناھايىتى ماسلاشقان، ئالدى بىلەن ئاۋسترالىيە بىلەن يېڭى زېلاندىيەدەك چىراغچىلار سەھنىگە چىقىدۇ، يول چىراغلىرى يېقىلىپ بولغاندىن كېيىن ئۇلار ئۇخلىغىلى كىرىپ كېتىدۇ. ئارقىدىن سىبىرىيەدىكى چىراغچىلار سەھنىگە كىرىشىدۇ، ئۇلار سەھنىدىن چېكىنگەندىن كېيىن، رۇسىيەلىك ۋە ھىندىستانلىق چىراغچىلار چىقىشىدۇ. ئۇنىڭدىن كېيىن ئافرىقا، ياۋروپا ۋە لاتىن ئامېرىكىسى، ئاخىرىدا شىمالىي ئامېرىكا، ئۇلار مانا مۇشۇ تەرتىپ بويىچە سەھنىگە چىقىشىدۇ. بۇ تەرتىپ ئەزەلدىن ئۆزگىرىپ باقمىغان ھەم ئاجايىپ ھەيۋەتلىك. يەرشارىدا پەقەت ئىككىلا چىراغچى ناھايىتى ئەركىن - ئازادە خىزمەت قىلىدۇ. ئۇلار شىمالىي قۇتۇپ ۋە جەنۇبىي قۇتۇپتىكى چىراغچىلار، چۈنكى بۇ ئىككى يەردە يىلىغا ئىككى قېتىملا چىراق يېقىلىدۇ.

XVI Balaca şahzadənin getdiyi yeddinci planet Yer oldu. Yer sizin düşündüyünüz qədər sadə planet deyil! Burada yüz on bir kral (əlbəttə, zəncilərin krallarını unutmamaq şərtilə), yeddi min coğrafiyaşünas, doqquz yüz min biznesmen, yeddi milyon yarım əyyaş, üç yüz on bir milyon şöhrətpərəst, təxminən iki milyarda yaxın yaşlı vardır. Yerin böyüklüyü haqda sizdə doğru təsəvvür yaratmaq üçün deyim ki, elektrik işığı ixtira edilməmişdən qabaq, altı qitənin hamısında dörd yüz altmış iki min beş yüz on bir fənərçidən ibarət böyük bir ordu saxlamaq lazım gəlirdi. Kənardan baxanda fənərçilərin hərəkəti gözəl bir tamaşanı xatırladırdı. Burada hər şey, bütün hərəkətlər opera baletində olduğu kimi dəqiq nizamlanmışdı. Əvvəlcə, Avstraliya və Yeni Zelandiya fənərçilərinin çıxışı başlayırdı. Onlar öz fənərlərini yandırdıqdan sonra, hamılıqla yatmağa gedirdi. Sonra Sibir və Çin fənərçiləri öz növbələrində rəqsə daxil olurdular. Sonra isə onlar da həmçinin pərdə arxasına keçirdilər. Onların ardınca Hindistan və Rusiya fənərçilərinin növbəsi gəlib çatırdı. Sonra Avro-pa və Afrika fənərçilərinin növbəsi. Bundan sonra Cənubi Amerikalılar. Daha sonra Şimali Amerikalılar. Beləliklə, səhnəyə çıxarkən onların nizamı heç vaxt pozulmurdu, ardıcıllığa böyük dəqiqliklə hörmət olunurdu. Bu əzəmətli idi. Təkcə, iki fənərçinin, - Şimal qütbündəki yeganə fənəri yandıran fənərçinin və onun həm-karı, cənub qütbünün yeganə fənərçisinin işi yüngül və xətərsiz idi. Onlar qayğısız bir həyat tərzi keçirirdilər. ildə yalnız iki dəfə işləyirdilər.

XVII Білгіш болып көрінгің келгенде өтірікті аздап араластырып жіберетін кездер болады. Мен сіздерге шырақшылар жайында әңгімелеп, отырып шындықты аздап бұрмалағаным рас. Біздің планетаны мүлде білмейтін адамдарға жалған түсінік беріп қоюым ықтимал. Адамдар жер үстінде көп орын алмайды. Егер екі миллиард жер тұрғындары иықтасып, жиналыста тұрғандай тік тұрған болса, ұзындығы жиырма мың, ені де жиырма мың шаршы миль алаңға сыйып кетер еді. Бүкіл адамзатты Тынық мұхиттың кішкене бір аралына үйіп төге салуға болар еді.

When one wants to make the mind, it happens that one lying a little. I was not very honest in telling you about street light lighter. I risk giving a false idea of our planet to those who do not know it. Men occupy very little space on earth. If the two billion inhabitants who inhabit the land were standing up and a little tight, as if for a meeting, they would easily lodge in a public square twenty miles long and twenty miles wide. We could put humanity on the smallest little island in the Pacific.

XVII Ba'zan haddan tashqari suxandonlik Bilging kelib (lolganda ozmi-ko`pmi mubolag`a qilasan kishi. Mana, men ham charog'bonlar haqida so'zlayturib, hagiqata xilof ish tutdim. Ishqilib, sayyoramizni vaxshi bilmaydiganlarda u haqda noto`g`ri tushuncha paydo bolmasa has! Aslida odamlar Yer yuzida unchaI i k ko`p joyni egallamaydi. Agar unda istiqomat qiladigan ikki milliard odam to'planib, xuddi mitingdagidek velkama-yelka tursa, ular ortiqcha qiynalib-netmay, izunasiga kengligi yigirma mil keladigan maydon-bemalol joylashgan bo‘lur edi. Butun insoniyatni I'inch okeandagi tangadekkina orolchaga ham sig`diib yuborish mumkin.

XVII İnsan komik olmak istediğinde bazen yalan söylemek zorunda kalıyor. Lamba yakıcıları konusunda anlattıklarım pek de doğru değildi. Gezegenimiz hakkında yanlış bilgi vermek istemem. Aslında insanlar Dünyada pek az yer işgal ederler. Dünyadaki tüm insanlar bir araya gelse, otuz kilometre uzunluğunda ve otuz kilometre genişliğindeki bir alana kolayca sığabilirler. Yani Pasifik Okyanusundaki küçücük bir ada, bütün insanları kolaylıkla içine alabilir.

ئون يەتتىنچى ئادەملەر سۆزلىگەندە قىزىقارلىق قىلىش ئۈچۈن مەمەدانلىق قىلىشىدۇ.بايا مەن چىراغچىلارنىڭ قېشىغا كەلگەندىمۇ ئەقىلغىمۇ سىزمايدىغان گەپلەرنى قىلدىم. ئېھتىمال بىزنىڭ يۇلتۇزىمىزنى چۈشەنمەيدىغان كىشىلەرگە خاتا تۇيغۇ بېرىپ قويغان بولۇشىممۇ مۇمكىن. ئەمەلىيەتتە، ئادەم يەرشارىنىڭ ناھايىتى كىچىك بىر جايىنىلا ئىگىلەيدۇ. ئەگەر يەرشارىدىكى ئىككى مىليارد ئاھالە نامايىش قىلغاندەك بىر جايغا يىغىلىپ، ئۆرە تۇرۇشسا. يىگىرمە مىل ئۇزۇنلۇقتىكى، يىگىرمە مىل كەڭلىكتىكى رايونغا بارلىق ئاھالىنى سىغدۇرۋەتكىلى بولىدۇ. مۇنداقتا ئېيتقاندا، تىنچ ئوكياندىكى ئەڭ كىچىك ئارالغىمۇ، پۈتكۈل ئىنسانىيەتنىڭ نوپۇسىنى پاتقۇزغىلى بولىدۇ.

XVII Nəsə ağıllı bir şey demək istəyəndə, bəzən qeyri-ixtiyari olaraq dediklərinin gözünə bir az da yalan qatmalı olursan. Mən sizə fənərçilər-dən danışanda, bir az haqsızlığa yol verdim. Bi-zim planetimizi tanımayanlarda qorxuram, bu haqda yanlış təsəvvür yaransın. Adamlar yer üzərində çox az yer tuturlar. Əgər yer üzərində məskunlaşmış iki milyard əhalinin hamısı, nü-mayişdə olduğu kimi, ayaqüstə bir az da sıx və mehriban vəziyyətdə bir yerə toplaşsa, onlar, eni və uzunu iyirmi mil olan kütləvi bir meydana rahatca sığarlar. Bəşər övladlarının hamısını Sakit okeanın ən balaca adasında yerləşdirmək olardı.

Әрине, үлкендер сізге иланбайды. Олар жерде қомақты орын аламыз деп ойлайды. Олар баобабтар сықылды өздерін маңызды санайды. Сіз оларға есептеуді ұсыныңыз. Ересек адамдар санағанды жанындай жақсы көреді. Мұндай кеңес жандарына жағады. Бас қатырып, іш пыстыратын осы іске алтын уақытыңызды ысырап қылмаңыз. Еш пайдасы жоқ. Маған сенсеңіз болғаны.

Great people, of course, will not believe you. They imagine they hold a lot of space. They see themselves important as baobabs. You will advise them to do the calculation. They love the numbers: it will please them. But do not waste your time on this pensum. It’s useless. You trust me.

Kattalar, albatta, bu gapingizga ishonmaydilar. Ular juda ko`p joyni egallaydigan chogaydilar, xuddi baobablardek bahaybat va ulug`vor hisoblaydilar. Siz shunda ularga aniq hisob-kitob qilib chiqishni taklif eting. Bu gap ularga ma'qul axir ular raqam desa qolishadi-ku. Siz esa bu boimag`ur arifmetika bilan boshingizni qotirib yotmang. Uning sariq chaqalik ham foydasi yo`q. Bilaman, siz shundoq ham menga ishonasiz.

Ama elbette ki büyükler buna inanmazlar. Kendilerinin çok yer kapladığını düşünürler. Kendilerini baobap ağaçları kadar önemli sanırlar. Onlara: “ İsterseniz kendiniz hesaplayın” deseniz, buna memnun olurlar. Hemen bir şema çizmeye koyulurlar. Şemalara bayılırlar. Ama siz vaktinizi bu sıkıcı işlerle boşa harcamayın. Ben sizin bana inandığınızı biliyorum.

لېكىن شوڭلار بۇنداق گەپلەرگە ئىشەنمەيدۇ. ئۇلار ئۆزلىرىنى خۇددى بەك كۆپ يەرنى ئىگىلىۋالغاندەل ھېس قىلىشىدۇ. ئۆزلىرىنى ئادانسونىيە دەرىخىگە ئوخشاش مۇھىم ھېسابلايدۇ. سان – سىپىرغا چوقۇنىدىغان چوڭلارغا ھېسابلاپ بېقىش ھەققىدە تەكلىپ بېرىپ باقساقمۇ بولىدۇ. ئۇلار ھېسابلاشقا بەك ئامراققۇ! بىراق، نەسىھىتىم شۇكى، ئەڭ ياخشىسى بۇنداق ئىشلارغا ئاۋارە بولمىغان ياخشى. ۋاقىتنى بۇنىڭغا سەرپ قىكىش ئەرزىمەيدىغان ئىش.

Böyüklər, şübhəsiz ki, sizə inanmayacaqlar. Onlara elə gəlir ki, çox yer tuturlar. Onlar özləri- özlərini baobab ağacları kimi əhəmiyyətli və təşəxxüslü sayırlar. Onda, siz onlara dəqiq hesab aparmağı məsləhət görün. Bu onların xoşuna gələcək. Axı böyüklər rəqəmləri çox sevirlər. Siz isə bu hesablamaya-zada vaxt sərf etməyin, mənasız şeydir. Siz mənə onsuz da etibar edirsiz və inanırsız.

Сонымен, Кішкентай ханзада жерге келіп түскелі, көзіне тірі жан ілінбегеніне таң қалды. Ол планетаны шатастырып алдым ба деп қобалжи бастаған кезінде айдың сәулесі түсіп тұрған сақина іспетті дөңгелек нәрсе құм үстінде жыбыр ете қалды. - Қайырлы таң! – дей салды Кішкентай ханзада. - Қайырлы таң! – деді жылан. - Мен қай планетаға тап болдым? – деп сұрады Кішкентай ханзада. - Жер планетасына, бұл – Африка, - деп жауап берді жылан. - Ә, солай ма! Сонда жер үстінде адам тұрғаны ма? - Бұл шөл дала. Шөл далада тірі пенде болмайды. Жер дегеніңіз үлкен, - деді жылан. Кішкентай ханзада тастың үстіне отырды да, аспанға көз тікті: - Мені ойға шомдыратын нәрсе, - деді ол, - жұлдыздар, әр адам ерте ме, кеш пе, өз жұлдызын адаспай тауып алу үшін, жарқырап тұра ма екен. Менің жұлдызым дәл төбемізде тұр... Сонымен қатар ол қаншама алыс қашықтықта десеңізші! - Әдемі екен, - деді жылан. - Сен мұнда не бітіріп жүрсің? - Мен бір гүлмен араздасып қалып едім, - деді Кішкентай ханзада. - Ә, солай ма?! – деді жылан. Олар үндемей қалысты. - Адамдар қайда? – деді ақырында Кішкентай ханзада. - Жапан түзде жалғызсырап қалдық қой... - Адамдар арасында да жалғызсырауға болады, - деді жылан. Кішкентай ханзада оған ұзақ қарап тұрып: - Сен өзің бір қызық мақұлық екенсің, - деді ол ақырында. – Саусақтай жіп-жіңішкесің... - Алайда мен патшаның саусағынан да құдіретім күштірек. Кішкентай ханзада жымиып қана: - Сен соншалықты құдіретті де емессің... сенде тіпті сирақ та жоқ... саяхат жасай да алмайсың. - Мен сені кемеден бетер алысқа алып кете аламын, - деді жылан. Ол Кішкентай ханзаданың тілерсегіне алтын білезіктей оратылды: - Мен тиіскен адам өзі шыққан қара жеріне аттанады, - деді ол тағы да. - Бірақ та сенің жаның пәк екен, әрі сен көктегі жұлдыздан түсіпсің... Кішкентай ханзада еш жауап қатпады. - Мен сені аяп тұрмын, сен осынау тастай қатты. Жерде әлсіз көрінесің. Сен планетаңды қатты сағынған кезіңде менің саған көмегім тиер. Мен... - Жарайды, мен өте жақсы түсіндім, - деді Кішкентай ханзада. - Бірақ сен неге ылғи жұмбақтай сөйлейсің? - Бар жұмбақтың шешуін таба аламын, - деді жылан. Сөйтіп екеуі де үндемей қалды.

The little prince, once on land, was therefore much surprised to see no one. He was already afraid of being mistaken about the planet, when a ring of moonlight stirred in the sand. “Good night,” said the little prince, at all hazards. “Good night,” said the serpent. - On what planet have I fallen? Asked the little prince. “On the Earth, in Africa,” replied the serpent. “Ah! … So there is nobody on Earth? “Here is the desert.” There is no one in the deserts. The Earth is great, “says the serpent. The little prince sat down on a stone and raised his eyes to the sky: “I wonder,” he said, “if the stars are illuminated so that everyone can one day find his own. Look at my planet. She’s just above us … But how far she is! “She is beautiful,” said the serpent. What are you doing here ? “I have difficulties with a flower,” said the little prince. “Ah! The serpent said. And they were silent. ” Where are the men ? Resumed the little prince. We’re a little alone in the desert … “One is also alone among men,” said the serpent. The little prince looked at him for a long time: “You are a funny beast,” he said at last, thin as a finger. “But I am more powerful than the finger of a king,” said the serpent. The little prince smiled: “You’re not very powerful … you do not even have paws … you can not even travel … “I can carry you farther than a ship,” said the serpent. He wrapped himself around the ankle of the little prince, like a gold bracelet: “The one I touch, I return to the earth from which he came out,” he said again. But you are pure and you come from a star … “ The little prince answered nothing. “You pity me, you so weak, on this Granite Earth. I can help you someday if you regret too much your planet. I can… - Oh ! I understood very well, “said the little prince,” but why do you always speak in riddles? “I will resolve them all,” said the serpent. And they fell silent.

Alqissa, Kichkina shahzoda Yerga tushgach, atrof-javonibda biror tirik jonni ko`rmay, behad hayron bo1dis Hatto, adashib boshqa sayyoraga kelib qoldimmikin, degan xayolga ham bordi. Biroq shu payt oyogi ostida, qum uzra kulcha yotgan allaqanday kulrang narsa qo'zg`alib qo`ydi. Salom, dedi Kichkina shahzoda har ehtimolga qarshi. Salom, - deb javob berdi ilon. Men qanday sayyoraga kelib qoldim? Yerga, - dedi ilon. - Afrikada turibsan hozir. Shunaqami? Nima, Yerda odam yashamaydimi? Bu joy - sahro. Sahroda hech kim yashamaydi. Ammo yer katta. Kichkina shahzoda tosh ustiga o`tirib, osmonga tikildi. Oani endi, yulduzlarning nega charaqlashini bilsam, dedi u o`ychan ohangda. Chamasi, ular ertami-kechmi har kim o`z yulduzini topib olishi uchun charaqlab tursa kerak. Ko‘ryapsanmi, huv ana mening sayyoram - shundoqqina tepamizda... Ammo u qanchalar uzoqda, eh-he! Chiroyli sayyora ekan, dedi Hon. Yerga nega kelding, nima qilasan bu yerda? Men feruza gulim bilan urishib qoldim, - deya iqror boldi Kichkina shahzoda. E, shunday degin... Ikkovi ham jimib qoldi. Odamlar qayoqda, odamlar? - deb tagin so`radi nihoyat Kichkina shahzoda. - Sahroda, hargalay, o'zingni yolglz sezarkansan kishi... Odamlar orasida ham o'zingni yolglz sezaverasan, - deb qo`ydi Hon. Kichkina shahzoda unga sinchiklab tikildi. lati jonivor ekansan, - dedi u. Yo'g'onliging barmoqdek kelmaydi-yu... Ammo men qiroining barmogidan ko‘ra ko`proq qudratga egaman, - deb e'tiroz bildirdi Hon. Kichkina shahzoda kulimsiradi: Nahotki sen shu qadar qudratli boisang? Loaqal panjang ham yo`q-ku. Sen hatto sayohat qilishga ham yaramaysan... Men seni birorta kema yetolmaydigan ohs manzillarga olib ketishim mumkin, - dedi i Ion, so`ng Kichkina shahzodaning boldiriga halqa bolib chirmashdi. Kimgaki tegsam, uni "asliga - tuproqqa aylantiraman, - dedi u. - Ammo sen yulduzdan tushib kelgansan, yulduzdek poksan..." Kichkina shahzoda indamay turaverdi. Senga rahmim keladi, deya davom etdi ilon. Tosh-metin bu zaminda sen shu qadar zaif, ojizsanki... Yodingda bo`lsin, qachonki olisda qolgan sayyorangni eslab yuraging g`ussaga to`lsa, men senga yordarn qilishim mumkin. Men... - Gapingni juda yaxshi tushundim, dedi Kichkina shahzoda. - Ammo nega doim jumboq bilan so'zlaysan? Men hamma jumboqlarni hat etaman, dedi ilon. Ikkalasi tag`in jimib qoldi.

Evet, biz yine küçük prensimizin hikayesine dönelim. Küçük prens Dünyaya ayak bastığında, hiç kimseyi göremedi. Kumların üzerinde hareket eden uçuk sarı renkli yaratığı görünce yanlış yere geldiğini zannetti. “İyi akşamlar” dedi kibarca. “İyi akşamlar” diye yanıtladı yılan. “Hangi gezegendeyim acaba?” “Dünyadasın. Burası Afrika kıtası.” “O halde Dünyada hiç insan yok.” “Burası çöl,” dedi yılan “çöllerde insan olmaz. Dünya çok büyük bir gezegendir.” Küçük prens bir taşın üstüne oturdu ve gözlerini gökyüzüne çevirdi. “Merak ediyorum” dedi, “acaba yıldızlar tek tek yansaydı, o zaman herkes kendi gezegenini tekrar bulur muydu? Bak! Benim gezegenim tam üstümüzde. Ama öyle uzakta ki!” “Ne kadar güzel bir gezegen” dedi yılan. “Neden buraya geldin?” “Bir çiçekle bazı sorunlarım oldu” diye yanıtladı küçük prens. “Peki insanlar nerede? İnsan kendisini çölde çok yalnız hissediyor. “İnsanların içinde de öyle hissedersin” dedi yılan, “arada pek fark yoktur.” Küçük prens onu uzun uzun seyretti. “Çok tuhaf bir hayvansın sen” dedi sonunda. “Bir parmak kadar incesin.” “Ama en bir kralın parmağından daha güçlüyümdür” dedi yılan. Küçük prens güldü. “Pek de güçlü görünmüyorsun. Pençelerin bile yok. Seyahat de edemezsin.” “Seni bir geminin götürebileceğinden çok daha uzaklara götürebilirim” dedi yolan. Sonra da küçük prensin ayak bileğine dolandı. Altın bir bilezik gibi görünüyordu orada. “Dokunduğum kişiyi geldiği yere geri gönderirim. Ama sen safsın, masumsun ve bir yıldızdan geliyorsun.” Küçük prens bir şey söylemedi. “Senin için üzüldüm. Bu koca dünyada yapayalnız ve zayıfsın. Belki bir gün sana yardım edebilirim. Eğer kendi gezegenine gitmeyi çok istersen, sana yardım edebileceğimi sanıyorum.” “Seni çok yi anladım” dedi küçük prens. “Ama neden hep bilmece gibi konuşuyorsun?” “Bu bilmeceleri çözüyorum” dedi yılan. Sonra her ikisi de sustu.

شاھزادە يەرشارىغا كەلگەندە بىرمۇ ئادەمنى كۆرمەپتۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۇ «باشقا جايغا كەپ قالدىممۇ نېمۇ؟» دەپ تۇرۇشىغا، يېقىن يەردىكى قۇملۇقتا چەمبەرسىمان ئاق بىر نەرسىنىڭ قۇمدا سىيرىلىپ كېتىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ قاپتۇ. - خەيرلىك كەچ! – دەپتۇ شاھزادە. - خەيرلىك كەچ، - دەپتۇ بىر يىلان. - بۇ قايسى يۇلتۇز؟ دەپ سوراپتۇ شاھزادە. - يەرشارى، سەن ھازىر ئافرىقىدا، - دەپتۇ يىلان. - شۇنداقمۇ؟ يەرشارىدا ئادەم يوقمۇ؟ - بۇ يەر قۇملۇق، قۇملۇقتا ئادەم تۇرمايدۇ. شاھزادە بىر تاشقا چىقىپ ئولتۇرۇپ ئاسمانغا قاراپتۇ. - مەن دائىم ئۆزۈمدىن سورايمەن، ئەجەبا ئاسماندىكى يۇلتۇزلارنىڭ جىمىرلىشى ھەر بىر ئادەمنىڭ كۈنلەرنىڭ بىرىدە ئۆزىگە تەۋە يۇلتۇزىنى تېپىۋېلىشى ئۈچۈنمۇ؟ قارىغىنا ئۈستۈمدىكى ئاۋۇ يۇلتۇزغا. ئۇ دەل مېنىڭ ئۈستۈمدە، بىراق بەكلا يىراقتا. - يۇلتۇزۇڭ نېمە دېگەن چىرايلىق، سەن بۇ يەرگە نېمە ئىش بىلەن كەلدىڭ؟ - دەپ سوراپتۇ يىلان. - بىر گۈل بىلەن كىچىك بىر ئىشقا خاپا بولۇشۇپ قالغان. - ھە... مۇنداق دېگىن. ئۇلار گەپ قىلىشماي جخم بولۇپ قاپتۇ. بىردەمدىن كېيىن شاھزادە سوراپتۇ: - ئادەملەر قەيەردە؟ قۇملۇقتا سەل يالغۇزلۇق ھېس قىلىۋاتىمەن. - ئادەملەر بىلەن بىللە تۇرساڭمۇ يالغۇزلۇق ھېس قىلىسەن، - دەپتۇ يىلان. شاھزادە يىلانغا بىردەم قاراپ تۇرۇپ كەتكەندىن كېيىن، يەنە مۇنداق دەپتۇ: - بەدىنىڭ بەك غەلىتىكەن، چىمەلتەكتەك ئىنچىكە ئىكەنسەن. - ئەمما پادىشاھنىڭ بارمىقىدىنمۇ يامان مەن، - دەپتۇ يىلان. شاھزادە يىلانغا قارىغىنىچە كۈلۈپ كېتىپتۇ. - ھېچ ئوخشىتالمىدىم. پۇتۇڭمۇ يوقكەن، ھېچيەرگە بارالمىغۇدەكسەن. - مەن سېنى پاراخوتلار بارىدىغان جايلاردىنمۇ يىراق يەرگە ئېلىپ بارالايمەن. شۇنداق دەۋېتىپ يىلان شاھزادىنىڭ پۇتىغا ئالتۇن بىلەزۈكتەك چىرمىشىۋاپتۇ، ئاندىن يەنە: - ئىشقىلىپ ماڭا ئۇچرىغانلا كىشىنى ئۆز ماكانىغا تۇپراققا قايتۇرىمەن. بىراق سەن بىر سەبىيكەنسەن، ئۇنىڭ ئۈستىگە باشقا بىر يۇلتۇزدىن كەپسەن. شاھزادە گەپ قىلماپتۇ. يىلان يەنە مۇنداق دەپتۇ: - بۇ سوغۇق ھەم رەھىمسىز يەرشارىدا، سېنىڭ بۇنچىۋالا ئاجىزلىقىڭغا قاراپ ئىچىم ئاغرىپ قالدى. ناۋادا بىر كۈنلەردە ئۆز ئۆيۈڭگە قايتىشقا ئىنتىزار بولساڭ، ساڭا ياردەم قىلىمەن. - دېمەكچى بولغىنىڭنى چۈشەندىم دېسەممۇ بولىدۇ، بىراق نېمىشقا ھە دېسە يوشۇرۇپ گەپ قىلىسەن، تېپىشماق ئېيتقاندەك. - بۇ تېپىشماقلىرىمنىڭ ھەممىسىگە جاۋابىم بار، - دەپتۇ يىلان. ئۇ ئىككىيلەن يەنە جىممىدە بولۇپ قاپتۇ.

Yer üzərinə gəlib çıxan kimi balaca şahzadə heç bir bəni-insan görmədiyindən çox təəccübləndi. Səhvən başqa bir planetə gəlib çıxdığını güman etdiyindən qorxu hissi onu çulğadı. Elə bu vaxt qumun üstündə ay rəngli halqavari bir şeyin tərpəndiyini gördü. Balaca şahzadə hər ehtimala qarşı ona: -Axşamınız xeyir, - dedi. -Hər vaxtınız xeyir, - ilan cavab verdi. -Mən indi hansı planetdəyəm?, - deyə balaca şahzadə soruşdu. -Yerdə, özü də Afrikada, - deyə ilan cavab verdi. -Hə, belə de! Bəs yer üzündə adam yaşamır? -Bura səhradır. Səhralarda adam yaşamır. Amma Yer kürəsi böyükdür, - ilan cavab verdi. Balaca şahzadə bir daşın üstündə oturub gözlərini səmaya tərəf qaldırdı. -Mən öz-özümə deyirəm ki, ulduzlar yəqin ona görə işıqlandırılıb ki, qoy hər kəs öz uldu- zunu bir gün axtarıb tapa bilsin. Mənim planeti-mə bax. O, düz bizim başımızın üstündədir... Bizdən nə çox uzaqdadır! -Sənin planetin gözəldir. Bəs bura, Yerə nə üçün gəlmisən?, - ilan soruşdu. Balaca şahzadə dedi: -Mənim bir gül ilə bə'zi çətinliklərim var. -Ah! -ilan inildədi və sonra hər ikisi susdu. -Adamlar bəs haradadır?, - deyə, balaca şahzadə, nəhayət, bir də dilləndi. Səhrada tənha- lıqdır... İlan dedi: -Adamların özləri də əsasən tənhadır. Balaca şahzadə ilanı uzun-uzadı süzdü! -Sən qəribə heyvansan, - nəhayət o, ilana dedi, - bir barmaq nazikliyindəsən... İlan e'tiraz edərək: -Mənim gücüm kral barmağının gücündən qat-qat çoxdur, -dedi. Balaca şahzadənin dodaqlarında təbəssüm göründü: -Sən, o qədər də qüdrətli deyilsən... Sənin heç pəncələrin də yoxdur... Heç səyahət də edə bilmirsən. İlan e'tiraz edərək dedi: -Mən səni gəmilərin apara biləcəyindən də uzaq mənzilə apararam. O, qızıl bilərzik kimi, balaca şahzadənin topuğuna sarıldı. -Mən kimə toxunsam, onu yarandığı torpağa qaytararam, - deyə, o bir daha qeyd etdi. Lakin, sən paksan, təmizsən, ulduzdan gəlirsən... Balaca şahzadə cavab vermədi. İlan sözünə davam edərək: -Sənə yazığım gəlir. Sən bu qranit kimi möhkəm Yer üzündə çox zəif görünürsən. Əgər sən, bir gün öz planetin üçün darıxsan, Yer üzərinə gəlməyinə təəssüflənsən, mən sənə kömək edə bilərəm. Mən səni... Balaca şahzadə dedi: -O! Mən səni çox yaxşı başa düşdüm. Amma niyə sən həmişə müəmmalı danışırsan? -Mən bütün müəmmaları həll edirəm, - ilan dedi. Sonra hər ikisi susdu.

"XVIII Кішкентай ханзада шөл даланы көлденеңінен кесіп өтті. Жолында тек бір шоқ гүлден басқа ештеңе кездестірмеді. Үш тал қауызы ғана бар жоқтан жоғары бір гүл ғана... " - Қайырлы күн! – деді оған Кішкентай ханзада. - Қайырлы күн! – деді гүл. - Адамдарды қай жақтан табуға болады? – деп ізетпен сұрады Кішкентай ханзада. Бір күні керуеннің көшіп бара жатқанын көрген гүл: - Адамдар ма ? Менің ойымша, жер бетінде алты, әйтпесе жетіге жуық адам болуы керек. Оларды осыдан бірнеше жылдар бұрын байқап қалғанмын. Бірақ адамдарды қайдан табуға болатынын кім білсін. Оларды жел айдап жүреді. Олардың тамырлары болмаған соң қиын ғой. - Қош бол, - деді Кішкентай ханзада. - Қош бол, - деді гүл.

"XVIII The little prince crossed the desert and met only a flower. A flower with three petals, a flower of nothing at all …" “Good morning,” said the little prince. “Good morning,” said the flower. - Where are the men ? The little prince asked politely. The flower, one day, had seen a caravan pass: ” Men ? There are, I believe, six or seven of them. I saw them years ago. But you never know where to find them. The wind sends them rambling. They lack roots, they are very embarrassed. “Good-bye,” said the little prince. “Adieu,” said the flower.

XVIII Kichkina shahzoda sahroni kesib o`tdi-yu, hech kimni uchratmadi. Yolda faqat nimjongina, rangpar bir gulga duch keldi. Salom, dedi Kichkina shahzoda. Salom, - deb javob qaytardi gul. Odamlar qayoqda? - deb muloyim ohangda so`radi Kichkina shahzoda. Kunlarning birida yonginasidan (Alb ketayotgan karvonga gulning ko`zi tushgan edi. Odamlar deysanmi? Ha-a... Ular, chamasi, beshtami-oltita edi. Men ularni ko`p yil burun ko`rgan edim, ammo ularni qayerdan izlash kerakligini bilmayman. Shamoldek uchib yurishadi, ildizi yo`q ularning, shuning uchun ham topish qiyin. - Xayr, yaxshi qol, dedi Kichkina shahzoda. - Xayr, - dedi gul.

XVIII Küçük prens çölde yürüdüğü süre içinde sadece tek bir çiçekle karşılaştı. Bu çiçeğin taç yaprakları çık azdı. Önemsiz bir çiçekti bu. “Günaydın” dedi küçük prens. “Günaydın” diye yanıtladı çiçek. “İnsanlar nerede?” diye sordu küçük prens kibarca. Bu çiçek insanları ömründe sadece bir kez görmüştü. O da, çölden bir kervanın içindeki insanlardı. “İnsanlar mı? İnsanlarla yıllar önce karşılaşmıştım. Yedi-sekiz taneydiler. Ama onların nerede olduklarını kimse bilemez. Rüzgarla birlikte dolaşır dururlar. Kökleri yoktur insanların. Bu yüzden de bir yere bağlanamazlar.” “Hoşça kal” dedi küçük prens. “Hoşça kal” dedi çiçek.

ئون سەككىزىنچى قۇملۇقتىن ئۆتۈپ كېتىۋېتىپ شاھزادىگە ئانچە كۆزگە چېلىقىپ كەتمەيدىغان بىر تال ئۇچراپ قاپتۇ، بۇ گۈلنىڭ ئۈچ تال بەرگى باركەن. - ياخشىمۇسىز؟ - دەپتۇ شاھزادە سالام بېرىپ. - ياخشىمۇسىز؟ - دەپتۇ گۈل. - سىزدىن بىر ئىشنى سورىۋالسام، ئادەملەر نەدىدۇ؟ - شاھزادە تۈزۈت بىلەن سوراپتۇ. گۈل ئۇزۇن زامانلار ئىلگىرى بۇ يەردىن ئۆتكەن بىر كارۋاننى كۆرگەن ئىكەن، شۇڭا مۇنداق دەپتۇ: - ئادەملەرنى دەمسىز؟ مېنىڭچە ئالتە يەتتىسى بارغۇ دەيمەن، ئۇلارنى بىر نەچچە يىل ئىلگىرى كۆرگەن ئىدىم، ھازىر شامال نەلەرگە ئۇچۇرۇپ كەتتى بىلمەيمەن. ئادەم دېگەننىڭ يىلتىزى بولمايدىكەن، بۇنىڭدىن ئۆزلىرىمۇ بەك ئازابلىنىدىكەن. - خەير – خوش، - دەپتۇ شاھزادە. - خوش...

XVIІI Balaca şahzadə səhranı başdan-başa keçdi, yolda vur-tut yalnız bircə gülə rast gəldi. Bu, üç ləçəkdən başqa heç nəyi olmayan təmtəraqsız adi bir gül idi... -Salam, - deyə şahzadə onu ədəb-ərkanla salamladı. -Salam, - deyə gül ona cavab verdi. -Bəs hardadır adamlar?, - deyə balaca şahzadə nəzakətlə soruşdu. Gül, günlərin bir günü bir karvan keçdiyini görmüşdü: -Adamlar ? Hə, yadımdadır. Mənə elə gəlir ki, onlar ya altı, ya da yeddi nəfər idi. Mən on-ları neçə il bundan əvvəl görmüşəm. Amma, bilmirəm onları neçə tapmaq olar. Külək onları idarə edir, əsdiyi səmtə aparır. Onların kökləri olmadığından çox əziyyət çəkirlər. -Əlvida, - balaca şahzadə dedi. -Əlvida, - gül dedi.

XIX Кішкентай ханзада асқар тауды асып өтті. Оның өмірінде бар көрген таулары тізесіне жететін үш жанартауы ғана еді. Ал сөніп қалған жанартауды орындық ретінде қолданатын. «Мұншама биік таудың басынан бүкіл планетаны шолып шығып, оның үстіндегі бүкіл адамдарды көремін...». Бірақ оның көзіне ұштары біздей әбден егелген құздардан басқа ештеңе түспеді. - Сәлемет пе! – деді ол не де болса. - Сәлемет пе... сәлемет... сәлемет..., - деп қайталады жаңғырық. - Сіз кімсіз? – деді Кішкентай ханзада. - Сіз кімсіз... сіз кімсіз... сіз кімсіз..., - деп жауап қатты жаңғырық. - Маған дос болыңыздар! Мен жалғызбын, - деді ол. - Мен жалғызбын... мен жалғызбын... мен жалғызбын..., - деп қайталады жаңғырық. «Қандай қызық планета еді! – деп ойлады ол сонда. - Өзі бір кеуіп қалған, үп-үшкір және тұздай ащы екен. Ал адамдары болса тапқырлық дегеннен жұрдай, айтқаныңды ғана қайталайды екен... Менің планетамдағы гүлім үнемі бірінші болып сөйлейтін...»

XIX The little prince ascended a high mountain. The only mountains he had ever known were the three volcanoes that came to his knee. And he used the extinct volcano as a stool. “From a mountain high like this,” he said to himself, “I shall suddenly see the whole planet and all the men.” But he perceived nothing but sharp needles of rock. "“Good morning,” he said at random. - Hello … Hello … Hello … replied the echo. - Who are you ? Said the little prince. “Who are you? Who are you? Who are you?” Replied the echo. “Be my friends, I am alone,” he said. “I am alone … I am alone … I am alone …” replied the echo." “What a strange planet! He thought then. It is quite dry, and all pointed and salty. And men lack imagination. They repeat what they are told … At home I had a flower: it always spoke first … “

XIX Kichkina shahzoda baland toqqa chigib borardi. Shu paytgacha u o'zining tizzasidan keladigan uchta vulqonidan boshqa birorta tog`ni kermagan edi. Sengan vulcion unga kursi bo`lib xizmat qilardi. Shu sababli, u hozir bu yuksak tog`dan turib sayyorani boshdan-oyoq kezdan kechirsa bo`lar, undagi jamiki odamlarni ham kersam kerak, degan fikrga keldi. Biroq tog' tepasiga chiqib borgach, ignadek etkir va ingichka cheqqiiargagina kezi tushdi, xolos. Salom, - dedi u har ehtimolga qarshi. Salom,.. salom... lom... deya aks-sado yangradi. Siz kimsiz? - deb seradi Kichkina (shahzoda.) Siz kimsiz...kimsiz... kimsiz... deya aks-sado yangradi yana. - Kelinglar, dest bolaylik, men yakka-yu volg'izman, dedi u. Yakka-yu - deya aks-sado yangradi. «Shunchalik ham g'alati sayyora bola- deb o'yladi Kichkina shahzoda. - Yap-yalang'och, tap-taqir, hammy tomoni igna. Odam- Idricla quvvai hofiza ham yetishmas ekan. Aytgan takrorlashdan boshqa narsani bilmaydi... vimda feruza gulim bor edi, u mening kerar kezim, illvonchim edi, u hamisha birinchi bo`lib so`ylardi»."

XIX Küçük prens büyük bir dağa tırmandı. Daha önce kendi gezegenindeki üç yanardağın dışında hiç dağ görmemişti. Bu yanardağların boyu ise sadece dizlerine geliyordu. Sönmüş yanardağı tabure olarak kullanırdı. Ona ayaklarını uzatırdı. Kendi kendine : “Bu kadar yüksek bir dağın tepesine tırmanırsam, bütün gezegeni ve gezegendeki bütün insanları görebilirim” dedi. Ama görebildiği tek şey, diğer dağların sivri dorukları oldu. “Günaydın” dedi kibarca. “Günaydın... Günaydın... Günaydın...” diye yanıtladı yankı. “Sen kimsin?” diye sordu küçük prens. “Sen kimsin... Sen kimsin... Sen kimsin...” dedi yankı. “Arkadaş olalım. Ben çok yalnızım” dedi bu kez. “Ben çok yalnızım... Çok yalnızım... Çok yalnızım...” “Ne tuhaf bir gezegen!” diye düşündü. “Her tarafı kuru, her yeri dikenli, tamamen sert ve acımasız. İnsanlarda ise hayal gücü yok. Sadece sizin söylediklerinizi tekrarlıyorlar. Benim gezegenimde bir çiçeğim vardı ki, her zaman ilk konuşan o olurdu.

ئون توققۇزىنچى شاھزادە ئېگىز بىر تاغقا چىقىپتۇ، بۇنداق ئېگىز تاغنى ئۇ ئەزەلدىن كۆرۈپ باقمىغان ئىكەن. ئۇنىڭ يانار تاغلىرى تىزىچىلىكلا بولۇپ، ئۇ دائىم ئورۇندۇقتا ئولتۇرسىمۇ يانار تاغلىرىدىن ئېگىز تۇرىدىكەن. شاھزادە «مۇنداق ئېگىز تاغدا يەرشارىدىكى بارلىق ئادەملەرنى كۆرەلەيمەنغۇ» دەپ ئويلاپتۇ. بىراق تاغ چوققىسىغا چىقىپتىكەن، خەتەرلىك تاغ چوققىلىرىدىن باشقا ھېچنېمە كۆرۈنمەپتۇ. - ياخشىمۇسىز؟ - ياخشىمۇسىز! ياخشىمۇسىز! ياخشىمۇسىز!!! – ئەكس – سادا جاراڭلاپ قايتىشقا باشلاپتۇ. - سىز كىم؟ - سىز كىم؟ سىز كىم؟ سىز كىم؟ سىز كىم؟ - بىز دوست بولۇپ قالايلى! مەن بەك يالغۇز! - يالغۇز... يالغۇز... يالغۇز... نېمانداق غەلىتە يۇلتۇز بۇ، - دەپ ئويلاپتۇ شاھزادە، - بۇ ئەجەب قاغجىراپ كەتكەن جايكەن، ھەم تىك، ھەم قاتتىق، سەتلىكىچۇ تېخى. بۇ يەرنىڭ ئادەملىرىمۇ نېمە دېسەڭ شۇنى تەكرارلاپلا تۇرىدىكەن، قىلچە تەسەۋۋۇرى يوقكەن. مېنىڭ يۇلتۇزۇمدىكى ھېلىقى گۈل دائىم ئاۋۋال سۆز ئاچاتتى.

XIX Balaca şahzadə uca bir dağa qalxdı. İlk dəfə idi ki, o, belə hündürdağ görürdü. Onun indiyə qədər tanıdığı yeganə dağlar dizindən olan üç vulkan idi. O, da bu sönmüş vulkanlardan kətil kimi istifadə edirdi. "Bunun kimi hündür bir dağın zirvəsindən bir nəzər salmaqla, - deyə, o, öz-özünə fikirləşdi, - mən bütün planeti və bütün insanları görə bilərəm"... Lakin, o, sıldırım qayaların şiş uclarından başqa heç nə görmədi. O, hər ehtimala qarşı dedi: -Salam. -Salam... salam.. salam, - əks-səda eşidildi. -Siz kimsiniz?, - deyə, balaca şahzadə soruşdu. -Siz kimsiniz... siz kimsiniz... siz kimsini... əks-səda eşidildi. -Gəlin dost olaq, mən təkəm - o dedi. -Mən təkəm... mən təkəm... mən təkəm..., - əks-səda eşidildi. "Nə qəribə planetdir!, -deyə balaca şahzadə düşündü. Tamamilə quru, ucu şiş qayalar, büs- bütün duz qatı ilə örtülü bir planet. İnsanları da dərin ağıllı deyil. Onlar tutuquşu kimi yalnız deyilənləri təkrar edirlər... Planetimdə bir gülüm var idi: söhbətə həmişə, o, birinci başladı..."

XX Кішкентай ханзада құмды басып, құз-жартастарды асып, қарды кешіп ұзақ жүргеннен кейін ақыры жолға тап болды. Ал жолдардың бәрі адамдардың ортасына алып келеді ғой. - Қайырлы күн! – деді ол. Бір раушан гүлдер жайқалып тұрған бақ еді. - Қайырлы күн! – десті раушан гүлдері. Кішкентай ханзада оларға анықтап қарады. Бұлардың бәрі оның гүлінен аумайды екен. - Сендер кімсіңдер? – деп сұрады ол қайран қала. - Біз раушан гүлдеріміз. - Ә, солай ма?! – деді Кішкентай ханзада... Сөйтті де, ол өзін өте бақытсыз сезініп кетті. Оның гүлі бүкіл әлемде мен сияқты жоқ деуші еді. Ал мінеки, бір бақтың ішінде сол сияқтылардың бес мың шақтысы өсіп тұр. «Мұны көретін болса, - деп ойлады ол, - гүлімнің әбден көңілі күйзеліп қалатын еді... ол күлкіге қалмас үшін қатты-қатты жөтеліп қойып, өмірі үзіліп бара жатқандай кейіпке түсетін еді. Ал мен болсам, оны емдегенсуіме тура келер еді, әйтпесе мені де кінәлі сезіндіру үшін шынымен үзіліп кетіп жүрсе...» Сосын ол тағы да ішінен былай деп ойлады: «Әлемде жоқ гүл менде ғана бар деп өзімді бай сезініп жүрсем, оным қарапайым раушан гүл ғана болып шықты. Осы гүл мен менің тіземнен ғана келетін үш жанартауым, оның біреуі ендігі сөнген де болар, менен даңқты ханзада жасамас...». Ол шөптің үстіне жата кетіп, жылап жіберді.

XX But it happened that the little prince, having for a long time walked through the sands, the rocks and the snows, at length discovered a road. And the roads all go to men. “Good morning,” he said. It was a garden full of roses. “Good morning,” said the roses. The little prince looked at them. They all looked like her flower. ” Who are you ? He asked, stunned. “We are roses,” said the roses. “Ah! Said the little prince. And he felt very unhappy. Her flower had told him that she was the only one of her kind in the universe. And there were five thousand, all alike, in one garden! “She would be very upset,” he said to herself, “if she saw that-she would cough so much and pretend to die to escape ridicule.” And I would be obliged to pretend to treat her, for otherwise, to humiliate me too, she would really let herself die … “ Then he said to himself again: “I thought myself rich with a single flower, and I possess only an ordinary rose. That and my three volcanoes which reach me at the knee, and one of which, perhaps, is extinct forever, does not make me a great prince … “And, lying in the grass, he will cry.

XX Kichkina shahzoda qum barxanlari aro, qoya va muzliklar aro uzoq kezib yurdi va nihoyat, tushib oldi. Har qanday yo'l esa odamzod huzuriga eltadi. Salom, - dedi ulining qarshisida gul-chechaklarga tola bir chamanzor yastanib yotardi. Salom, - deb javob qaytarishdi gullar. Shunda Kichkina shahzoda bu gullarning barchasi uning feruza guliga o`xshash ekanini payqadi. To`xtang, sizlar kimsiz? - deb so`radi u bolib. Bizlar gulmiz, - deb javob berishdi gullar. Shunaqami... dedi Kichkina shahzoda bo`shashib. So`ng daf'atan benihoya baxtsiz sezdi. Feruza gut unga, butun olamda men kabi zebo sanam yo`q, deb aytgan edi. Mana, hozir poyidagi bu chamanzorda erka gulf yanglig` gullarning besh mingtasi yal-yal tovlanib turibdi! Agar buni ko`rsa, u qanchalar xafa boglardiya! - deb eyladi Kichkina shahzoda. Chamasi, kulgill ko`rinmaslik uchun u zo`r berib yo'tala boshlagn, o'zini hatto jon taslim qilayotgandek ko`rsatgan holur edi. Men esa uning ortidan xuddi bemorning ortidan yurgandek ergashib, taskin-tasalli berishga majbur bo`lardim, aks holda, meni tashvish-u uyatga go`yish uchun ham u jon taslim qilardi...» Keyin xayoliga yana shunday fikr keldi: «Men o'zimcha dunyoda tanho gulga egaman, deb yurardim, hech qayda uning tengi-yu o`xshashi yo`q, deb o'ylardim, vaholanki, u oddiygina bir gul ekan. Mening bor bud-shudim o'sha oddiygina gul-u, bo`yi tizzamdan keladigan uchta vulqondan iborat edi, uning ham bittasi so`ngan, kim bilsin, balki abadiy uyg`onmas... endi mening podsholigim qoldimi...» U maysa uzra yurtuban tushgancha, yiglab yubordi.

XX Çölün, kayaların ve karların arasında uzun bir süre yürüyen küçük prensin karşısına sonunda bir yol çıktı. Ve bütün yollar sizi insanlara götürür. Yol boyunca yürümeye devam etti küçük dostumuz. Karşısına bir gül bahçesi çıktı. “Günaydın” dedi güllere. Onlar da: “ Günaydın” diye karşılık verdiler. Küçük prens onları izledi biraz. Hepsi de kendi çiçeğine benziyordu. Şaşkınlıkla: “Siz kimsiniz?” diye sordu. “Biz gülleriz” diye yanıtladı çiçekler. “Ah!” diye haykırdı küçük prens. Ve birdenbire içine büyük bir üzüntü çöktü. Kendi çiçeğinin evrendeki eşsiz bir tür olduğunu sanıyordu. Öyle demişti çiçek. Be işte burada, küçük bir bahçenin içinde, aynı çiçekten tam beş bin tane vardı! “Eğer burada olsaydı, bana yine sitem ederdi” diye düşündü. “Sanki ölecekmiş gibi durmadan öksürürdü. Yalanını bu şekilde ört bas etmeye çalışırdı muhakkak. Ve ben de hastabakıcılık numarası yapardım. Aksi taktirde gerçekten de ölürdü. Altta kalmaktansa ölmeyi tercih ederdi.” Sonra kendi kendine : “Eşsiz bir çiçeğim olduğu için kendimi zengin sanmıştım. Oysa o sıradan bir gülmüş sadece. Peki yanardağlarıma ne demeli? Boyları sadece dizlerime geliyor ve birisi sönmüş durumda. Tüm bunlar beni hiç de önemli bir prens yapmaz. Kendini çimenlerin üstüne bıraktı ve ağlamaya başladı küçük prens.

يىگىرمىنچى شاھزادە يەرشارىدا ناھايىتى ئۇزۇن يول يۈرۈپتۇ، قۇملۇق، تاغۇ – تاش، قارلاردىن ئۆتۈپ ئاخىرى بىر يولغا چىقىپتۇ، بۇ يەردىكى ھەر قانداق بىر يولنىڭ ئادەم بار جايغا باشلاپ بارالايدىغانلىقىنى بايقاپتۇ. - ياخشىمۇسىلەر! – شاھزادە ئەتىرگۈللۈك بىر باغچىدىن ئۆتۈپ كېتىۋېتىپ گۈللەرگە سالام بېرىپتۇ. - ياخشىمۇسىز! – گۈللەرمۇ ئۇنىڭدىن ئەھۋال سوراپتۇ. شاھزادە بۇ گۈللەر بىلەن ئۆزىنىڭ ھېلىقى گۈلىنىڭ ئوخشايدىغانلىقىنى بايقاپتۇ. - سىلەر كىم؟ سوراپتۇ شاھزادە ھەيران بولۇپ. - بىز ئەتىرگۈل، - دەپتۇ گۈللەر. شاھزادىنىڭ كۆڭلى تولىمۇ يېرىم بوپتۇ، ئۇنىڭ گۈلى ئۆزىگە: «مەن دۇنيادا بىر تاللا گۈل» دېگەن ئىدى. ئەمما يەر شارىدىكى بىر گۈللۈكتە ئۇنىڭغا قويۇپ قويغاندەك ئوخشايدىغان بەش مىڭ تال گۈل بار ئىكەن. «ناۋادا ئۇ بۇ گۈللەرنى كۆرگەن بولسا، نومۇستىن يەرگە كىرىپ كەتكەن بولاتتى»، - دەپ ئويلاپتۇ شاھزادە، - يالغان سۆزلىگەنلىكىدىن ئاسمانغا چىقىپ كېتەي دېسە ئاسمان يىراق، يەرگە كىرىپ كېتەي دېسە يەر قاتتىق، ئوڭايسىزلىقىنى يېڭىش ئۈچۈن يالغاندىن يۆتىلىپ قوياتتى. مەنمۇ يالغاندىن ئۇنىڭغا تەسەللى بەرگەن بولاتتىم. ئۇنداق بولمىغاندا مېنى ئۆكۈندۈرۈش ئۈچۈن بولسىمۇ ئۇ ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋېلىشى مۇمكىن ئىدى.» «ئىلگىرى دۇنيادا بىر تاللا گۈلۈم بار دەپ ئۆزۈمنى ناھايىتى باي سانايتتىم، ھالبۇكى ئادەتتىكىلا بىر گۈل ئىكەنتۇق. ئادەتتىكى بىر گۈل، تىزىمدىن ئاشمايدىغان ئۈچ يانار تاغ بىلەن چوڭ بىر شاھزادە بولالمايمەن. تېخى ئۇلارنىڭ ئىچىدە بىرى مەڭگۈ ئۆچكەن يانار تاغ بولۇشى مۇمكىن» دەپ ئويلاپتۇ. ئاندىن ئۆزىنى تاشلىغىنىچە ئازابلىنىپ يىغلاشقا باشلاپتۇ.

XX İş elə gətirdi ki, balaca şahzadə qarlı, qumlu, qayalı yerlərdə xeyli gəzib-dolaşandan sonra, nəhayət gəlib bir yola çıxdı. Bütün yollar isə bir qayda olaraq insanlara doğru aparır. O dedi: - Salam. O, qızılgüllər açımış bir bağa gəlib çıxmışdı. - Salam, - deyə qızılgüllər cavab verdilər. Balaca şahzadə onlara baxdı. Bu güllərin hamısı necə də onun gülünə oxşayırdı. -Siz kimsiniz? - deyə balaca şahzadə heyrətlə onlardan soruşdu. -Biz qızılgüllərik, - deyə onlar cavab verdilər. -Aha!, - balaca şahzadə fikrə getdi... Birdən-birə, o, özünü çox bədbəxt hiss elədi. Gülünün ona, bütün kainatda yeganə olması haqqında danışdıqlarını xatırladı. Lakin, budur, eynilə həmin güldən beş mini! Özü də hələ təkcə bir bağda! "Mənim gülüm bu gülləri görsəydi, özünü bütünlüklə təhqir olunmuş hesab edərdi..., -deyə, o, öz-özünə fikirləşdi. O, möhkəm öskürərdi və gülünc vəziyyətə düşməmək üçün özünü elə göstərərir ki, guya ölür. Mən isə ona qulluq etmək məcburiyyəti qarşısında qalardım. Əks halda, o, məni alçaltmaq üçün ölə bilərdi..." O, öz-özünə yenə fikirləşdi: "Mən dünyada nadir, bəlkə də yeganə bir gülə sahib olduğumu güman etdiyimdən özümü zəngin sayırdım. Sən demə, mənim qızılgülüm minlərlə adi güllərdən biri imiş. Mənim varım-yoxum vur-tut bu güldən və dizimə qədər boy verən, bəlkə də həmişəlik sönmüş üç vulkandan ibarətmiş. Vulkanlardan biri də sönmüşdür, bəlkə də həmişəlik. Bu mənim yaxşı şahzadə olmağıma dəlalət eləmir..." O otların üstünə uzanıb ağladı.

XXI Сол арада түлкі пайда болды. - Сәлеметсің бе! – деді түлкі. - Сәлеметсің бе! – деп әдеппен жауап қатты Кішкентай ханзада. Жан-жағына қара еді, ешкім көзіне ілінбеді. - Мен мұндамын! – деген дауыс алма ағашының астынан шықты. - Сен кімсің? – деді Кішкентай ханзада. Қандай сұлу едің!

XXI And then the Fox appeared : “Good morning,” said the fox. “Good morning,” replied the little prince, politely, who turned, but saw nothing. “I am here,” said the voice, “under the apple-tree.” - Who are you ? Said the little prince. You’re quite pretty…

XXI Xuddi shu payt ro`parasida Tulki paydo Salom, dedi u. Salom, - deya alik oldi Kichkina shahzoda xushfe'llik bilan, biroq tevarak-atrofiga alanglab, hech kimni ko`rmadi. Men bu yerdaman, - degan ovoz eshitildi yang. - Daraxtning tagidaman... - Sen kimsan? - deb so`radi Kichkina shahzoda. - Bunchayam chiroylisan!

XXI İşte o sırada bir tilki çıkıverdi ortaya. “Günaydın” dedi tilki. “Günaydın” dedi küçük prens kibarca. Ama etrafına baktığında kimseyi göremedi. “Buradayım! Elma ağacının altında.” “Sen kimsin? Çok güzel görünüyorsun.”

يىگىرمە بىرىنچى بۇ چاغدا بىر تۈلكە پەيدا بولۇپ قاپتۇ. - ياخشىمۇسىز؟ - دەپتۇ تۈلكە. - ياخشىمۇسىز؟ - شاھزادە تۈزۈت بىلەن ئارقىغا قايرىلىپ سالاملىشىپتۇ، بىراق ھېچنېمىنى كۆرەلمەپتۇ. - مەن بۇ يەردە، ئالنا دەرىخىنىڭ تۈۋىدە. - سىز كىم؟ نېمانداق چىرايلىق.

XXI Elə bu vaxt tülkü gəlib çıxdı. O, salam verdi. Balaca şahzadə nəzakətlə onun salamını aldı, lakin çevrilib ətrafına baxdıqda heç kimi görmə di. Həmin səs yenidən eşidildi: -Mən burdayam, alma ağacının altında... -Sən kimsən?, - deyə balaca şahzadə soruşdu, sən necə də gözəlsən!

- Мен түлкі боламын, - деді түлкі. - Кел екеуміз ойнайық, - деп оған ұсыныс жасады Кішкентай ханзада. Мен әбден көңілсіз тұр едім. - Мен сенімен ойнай алмаймын, - деді түлкі. - Қолға үйретілген түлкі емеспін. - Ә, кешір онда, - деді Кішкентай ханзада. Бірақ біраз ойланып тұрды да, былай деді: - «Қолға үйрету» деген нені білдіреді? - Сен жат жерлік екенсің, - деді түлкі. - Бұл жерде не іздеп жүрсің? - Адамдарды іздеп жүрмін, - деді Кішкентай ханзада. - «Қолға үйрету» деген нені білдіреді? - Адамдар, - деді түлкі, - олар мылтық ұстап, аң аулайды. Бұл өте ыңғайсыз нәрсе. Тағы олар тауық өсіреді. Бар жақсылықтары сол. Сен тауық іздеп жүрген жоқсың ба? - Жоқ, деді Кішкентай ханзада, - мен дос іздеп жүрмін. «Қолға үйрету» деген нені білдіреді? - Бұл көбінесе ұмытылып кететін нәрсе, - деді түлкі. – Ол дегеніміз «байланыс туғызу...» - Байланыс туғызу? - Әрине, - деді түлкі. – Сен мен үшін дүниедегі жүз мыңдаған кішкене балалардың бірісің. Сондықтан да сенің маған керегің жоқ. Ал менің саған түкке де қажетім жоқ. Мен сен үшін жүз мыңдаған түлкінің бірі ғанамын. Егер де сен мені қолға үйретсең, онда біз бір-бірімізді қажет етеміз. Сен мен үшін бүкіл әлемдегі бір ғана жан болар едің. Мен де сенің жалпақ дүниедегі жалғызың боламын... - Мен түсіне бастаған сияқтымын, - деді Кішкентай ханзада. Бір гүл бар... меніңше ол менің қолға үйретіп алған сияқты... - Әбден мүмкін, - деді түлкі. Жер бетінде неше түрлі нәрселер болып жатады... - Бұл жер бетінде болған жоқ, - деді Кішкентай ханзада.

“I am a fox,” said the fox. “Come play with me,” suggested the little prince. I’m so sad… “I can not play with you,” said the fox. I am not domesticated. “Ah! Pardon, “said the little prince. But after reflection, he added: ” What does “tame” mean ” ? “You’re not from here,” said the fox, “what are you looking for?” “I am looking for men,” said the little prince. What does “tame” mean ” ? “Men,” said the fox, “they have rifles and they hunt.” It is very embarrassing! They also breed chickens. That is their only interest. Are you looking for chickens? “No,” said the little prince. I am looking for some friends. What does “tame” mean? “It’s too forgotten,” said the fox. It means “Create links …” - Create links ? “Of course,” said the fox. You are but a little boy to me, like a hundred thousand little boys. And I do not need you. And you do not need me either. I am only a fox to you like a hundred thousand foxes. But if you tame me, we will need one another. You will be unique in the world for me. I will be for you unique in the world … “I begin to understand,” said the little prince. There is a flower … I think she tamed me … “It is possible,” said the fox. We see all sorts of things on Earth … - Oh ! It is not on Earth, “said the little prince.

- Men - Tulkiman, - dedi Tulki. Men bilan eynagin, - deb etindi Kichkina shahzoda. - Bilsang, hozir shu qadar xafamanki... Sen bilan eynayolmayman, - dedi Tulki. - Men qo'lga ergatilmaganman. E, kechirasan, bolmasa, - dedi Kichkina shahzoda, ammo biroz eylanib: - «Qolga ergatilmagan» degani nima? - deb seradi. Bu yerlik emas ekansan-da, - dedi Tulki. - Nima iziab yuribsan bu joylarda? Odamlarni izlayapman, - dedi Kichkina shahzoda. - «Oo1ga o'rgatish», degani nima? Odamlarni izlayapman degin? Ularning yonida quroli bo`ladi, shuni taqib ovga chiqishadi. Juda chatoq-da, shunisi. Ular tovuq ham boqishadi. Yagona ma'qul ishi shunlarning. Sen tovuq izlamayapsanmi? Yo`q, - dedi Kichkina shahzoda. - Men dest izlab yuribman. Xesh, «qolga ergatish» degani nima? - Bu allaqachonlar unut bo`lib ketgan tushuncha, -deb tushuntirdi Tulki.- Bu degani - rishta boglamoq demakdir. - Rishta boglamoq? Xuddi shunday, - dedi Tulki. - Hozir sen men uchun dunyodagi ezingga exshagan yuz ming bolaning birisan, xolos. Hozircha sen menga kerak emassan, men ham senga kerak emasman. Men ham senga hozir dunyodagi yuz minglab tulkining biriman, xolos. Ammo bordi-yu sen meni qolga o'rgatsang, ikkimiz bir-birimizga kerak bolib qolamiz. Sen men uchun dunyodagi yagona odamga aylanasan. Men ham sen uchun dunyoda yagonaga aylanaman... "Tushungandek bolyapman, dedi Kichkina shahzoda. Bir gul bor edi... chamasi, u meni qolga o'rgatgan ekan..." mumkin,- deb tasdiqladi Tulki. - Yer yuzida nimalar bolmaydi, deysan. Bu voqea Yerda bolmagan, dedi Kichkina shahzoda.

“Ben bir tilkiyim.” “Gel, birlikte oynayalım. Öyle mutsuzum ki” dedi küçük prens. “Seninle oynayamam” dedi tilki, “ ben evcil bir hayvan değilim.” “Buna çok üzüldüm” dedi küçük prens. Ama biraz düşündükten sonra: ”Evcil ne demek?” diye sordu. “Anladığım kadarıyla burada yaşamıyorsun” dedi tilki, “kimi arıyorsun?” “İnsanları arıyorum,” dedi küçük prens, “ peki ama ‘evcil’ ne demek?” “İnsanlar,” dedi tilki, “tüfeklerle dolaşırlar ve avlanırlar. Tam bir baş belasıdırlar. Bir de tavuk yetiştirirler. Tüm işleri bundan ibarettir. Sen de mi tavuk arıyorsun?” “Hayır, ben arkadaş arıyorum. Ama ‘evcil’ ne demek?” “Bu pek sık unutulan bir şeydir. ‘Bağ kurmak’ anlamına gelir.” “Bağ kurmak mı?” “Evet. Örneğin, sen benim için sadece küçük bir çocuksun. Diğer küçük çocuklardan hiçbir farkın yok benim için. Sana ihtiyacım da yok. Aynı şekilde, ben de senin için dünyadaki yüz binlerce tilkiden biriyim sadece. Bana ihtiyaç duymuyorsun. Ama beni evcilleştirirsen eğer, birbirimize ihtiyacımız olacak Sen benim için tek ve işsiz olacaksın, ben de senin için.” “Anlamaya başlıyorum” dedi küçük prens. “Bir çiçek var. Sanırım o beni evcilleştirdi.” “Olabilir. Dünyada her şey mümkündür.” dedi tilki. “Ama bu çiçek dünyada değil.”

- مەن تۈلكە. - كېلىڭ، بىللە ئوينايلى. شۇ تاپتا كۆڭلۈم بەك يېرىم. - سىز بىلەن ئوينىيالمايمەن، مەن كۆندۈرۈلگەن ھايۋان ئەمەس. - ھىم... كەچۈرۈڭ، - ئۇ بىردەم ئويلىنىپ قاپتۇ، لېكىن چۈشىنەلمەي سوراشقا باشلاپتۇ: - كۆندۈرۈلگەن دېگەن قانداق گەپ؟ - بۇ گەپچە سىز باشقا يۇرتلۇقكەنسىز – دە؟ نېمە ئىش بىلەن كەلگەنتىڭىز؟ - ئادەملەرنى ئىزدەپ. كۆندۈرۈلگەن دېگەن زادى نېمە گەپ؟ - ئادەملەرنى ئىزدەپ دەڭ. مەن ئادەملەردىن بىزار، ئۇلار دائىم مىلتىق كۆتۈرۈپ ئوۋ ئوۋلايدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا ئۇلار توخۇمۇ باقىدۇ. ئۇلارنىڭ قىزىقىدىغان بىردىنبىر نەرسىسى شۇ. سىز توخۇ ئىزدىمەيدىغانسىز – ھە؟ - ياق، مەن دوست ئىزدەۋاتىمەن، كۆندۈرۈلگەن دېگەن زادى نېمە گەپ؟ - نۇرغۇن ۋاقىتتا ئۇنتۇلۇپ كېتىلگەن ئىش. مەنىسى ئېناق مۇناسىۋەت ئورنىتىش دېگەنلىك. - ئېناق مۇناسىۋەت ئورنىتىشمۇ...؟ - ئەلۋەتتە، - تۈلكە مىسال كەلتۈرۈپ سۆزلەشكە باشلاپتۇ، - سىز بىر ئوغۇل بالا، بىزنىڭ ئۆز ئارا بىر – بىرىمىزگە ئېھتىياجىمىز چۈشمىگەندە، مېنىڭ نەزىرىمدە سىزنىڭ باشقا بالىلاردىن پەرقىڭىز يوق، سىزنىڭ نەزىرىڭىزدىمۇ مەن باشقا تۈلكىلەر بىلەن پەرقسىز. ئەمما سىز مېنى كۆندۈرۈۋالسىڭىز، ئىككىمىز ئوتتۇرىسىدا مۇناسىۋەت ئورنىتىلىدۇ ھەم ئىككىمىز بىر – بىرىمىزگە مۇھتاج بولۇپ قالىمىز. بۇ چاغدا سىز مېنىڭ نەزىرىمدە بىردىنبىر ئوغۇل بالىغا ئايلىنىسىز، مەنمۇ سىز ئۈچۈن ئورنىنى تولدۇرغىلى بولمايدىغان بىردىنبىر تۈلكە بولۇپ قالىمەن. - ئازراق چۈشەنگەندەك بولدۇم. ئىلگىرى مېنىڭ بىر تال گۈلۈم بار ئىدى، مېنىڭچە مەن ئۇنى كۆندۈرگەن ئىكەنمەن. - بەلكىم، يەرشارىدا ھەر قىسما ئىشلار بولۇپ تۇرىدۇ. - يەرشارىدا ئەمەس.

-Mən tülküyəm, - o cavab verdi. -Gəl birlikdə oynayaq, - balaca şahzadə ona təklif etdi. Mən elə qəmliyəm ki... -Mən səninlə oynaya bilmərəm, mən əhliləşməmişəm, - deyə tülkü boyun qaçırdı. Balaca şahzadə: -Ah! Elə isə bağışla, - dedi. Lakin, bir az fikirləşəndən sonra, əlavə etdi: -"Əhliləşmək" nə deməkdir? -Aha! Deməli sən buralı deyilsən. Bəs burda nə axtarırsan? - deyə tülkü soruşdu. -Adamları axtarıram, - deyə balaca şahzadə cavab verdi. - "Əhliləşmək" nə deməkdir? Tülkü isə cavabında dedi: -Eh! Adamlar, onların tüfəngləri var, ov edirlər. Bu çox bekara və narahat işdir! Onlar hələ toyuq da saxlayırlar. Bu onların yeganə maraqlandığı şeydir. Sən toyuq axtarırsan? Balaca şahzadə cavab verdi: - Xeyr, mən dost axtarıram. Bəs "əhliləşmək" nə deməkdir? -Bu çoxdan köhnəlib unudulmuş bir sözdür, - deyə tülkü bildirdi. -Mənası "əlaqə yaratmaq" deməkdir. -Əlaqə yaratmaq? -Əlbəttə, - tülkü təsdiq etdi. - Sən, hələlik, mənim nəzərimdə balaca bir oğlansan, yüz minlər- lə balaca oğlanlar kimi. Nə sən mənə lazımsan, nə də mən sənə. Çünki, mən də sənin nəzərin-də yüz minlərlə digər tülkülərə bənzəyən bir tül-küyəm. Amma, sən məni əhliləşdirsən, onda,bizim bir-birimizə ehtiyacımız olacaq. Sən mə-nim üçün dünyada yeganə olacaqsan, mən də sənin üçün... Balaca şahzadə dedi: -Deyəsən mən yavaş-yavaş anlamağa başlayıram. Bir gül var... mənə elə gəlir ki, o, əhliləşdirilib... Tülkü razılaşaraq: -Niyə də olmasın, yer üzündə elə şeylərə rast gəlirsən ki... - dedi: -Amma o gül Yer Kürəsində deyil, -balaca şahzadə inkar etdi.

Түлкі таң қалған кейіппен: - Басқа планетада ма? - Иә. - Ол планетада аңшылар бар ма? - Жоқ! - Міне, қызық! Ал тауықтар ше? - Жоқ. -Кемшіліксіз нәрсе болмайды, - деді түлкі күрсініп. Сәлден соң түлкі сөзін жалғастырды: - Менің өмірім бір қалыпты өтуде. Мен тауықтарды аңдимын, адамдар мені аңдиды. Тауықтардың бәрі бірдей. Адамдар да бір-бірінен аумайды. Тіпті ішің пысатын жағдай. Ал егер сен мені қолға үйретсең, менің өмірім күн сәулесіндей нұрланып шыға келер еді. Мен ерекше естілетін басқан қадамыңның сыбдырын өзгелерден ажырата білер едім. Ал өзгелердің тықыры мені жер астындағы ініме тығылуға мәжбүр етеді. Сенің басқан қадамың жанға жайлы әуендей мені інімнен шығаруға шақырар еді. Енді анаған қара! Сонау жердегі егіндікті көріп тұрсың ба? Мен нан жемеймін. Бидайдың маған керегі шамалы. Егін алқабы маған еш сезім тудырмайды. Міне, бұл көңілсіз жайт. Ал сенің шашың алтындай. Сен мені қолға үйреткеннен кейін қандай керемет болады десеңші! Алтын бидай сені еске алып отыратын болады. Сонда мен бидайды тербеген желдің сыбдырын жақсы көріп кетер едім... Түлкі сөзін тыйып, Кішкентай ханзадаға ұзақ телміре қарап қалды да: - Өтінемін, мені қолға үйретші! – деді ол ақырында. - Қуана-қуана келісер едім, - деп жауап қатты Кішкентай ханзада, - әттең, уақытым аз. Мен жаңа достар тауып, көп нәрселерді танып-білуім керек. - Адам қолға үйреткен нәрселерін жақсы біледі, - деді түлкі. Адамдар бірдеңе білейін деп талпынбайды, оған тіпті уақыттары жоқ. Олар саудагерлерден дап-дайын заттарды сатып алады. Дайын достар сататын дүкен болмағандықтан, адамдар достарсыз қалды. Егер сен досың болғанын қаласаң, мені қолға үйрет! - Ол үшін не істеу керек? – деді Кішкентай ханзада. - Ол үшін сабыр сақтау қажет, - деп жауап берді түлкі. - Алдымен сен менен аздап қашықтау жерде отырасың, мінеки былайша шөптің үстінде. Мен саған көзімнің қиығын саламын, ал сен үн шығарма. Сөз – түсінбестіктің бастамасы. Күн сайын жақынырақ отырып, жылжи түс...

The fox seemed very intrigued: “On another planet”? - Yes. “There are hunters on this planet?” - No. - That’s interesting! And hens? - No. “Nothing is perfect,” the fox sighed. But the fox returned to his idea: “My life is monotonous. I chase chickens, men chase me. All the chickens resemble each other, and all men are alike. So I’m a little bored. But if you tame me, my life will be as sunny. I will experience a footstep that will be different from all the others. The other steps make me go underground. Yours will call me out of the burrow, like a music. And look! You see, over there, the fields of wheat? I do not eat bread. Wheat for me is useless. The wheat fields do not remind me of anything. And that’s sad! But you have golden hair. Then it will be wonderful when you have tamed me! The wheat, which is gilded, will make me remember you. And I will love the sound of the wind in wheat … “ The fox fell silent and looked at the little prince for a long time: “Please … tame me!” “He said. “I will,” replied the little prince, “but I have not much time.” I have friends to discover and a lot to know. “We only know the things we tame,” said the fox. Men no longer have the time to know anything. They buy ready-made things from merchants. But as there are no merchants of friends, men no longer have friends. If you want a friend, tame me! - What should be done ? Said the little prince. “You must be very patient,” replied the fox. You will sit first a little far from me, like that, in the grass. I will look at you from the corner of your eye and you will not say anything. Language is a source of misunderstanding. But every day you can sit a little closer … “

Tulki hayron qoldi: Qayerda bo`lgan? Boshqa sayyoradami? Ha. O'sha sayyorada ham ovchilar bormi? Yo’q. - E, soz ekan-ku! Tovuq bormi? Yo`q. Bir kam dunyo degani shu ekan-da! - deb xo`rsindi Tulki. Ammo zum (Amy, tag`in so`z boshladi: - Hayotim judayam zerikarli. Men tovuqni poylayman, odamlar esa meni poylaydi. Tovuqniyam hammasi bir xi', odamniyam. Shuning uchun hayotim mudom zerikish bilan o`tadi. Agar sen meni qolga o'rgatsang, gorong`i turmushimga nur kirardi. Shunda sening oyoq ovushlaringni men minglab odam ichidan ajrata oladigan bolaman. Hozir odam sharpasini sersam, bas, darhol bekinish payiga tushaman. Ammo meni qolga o'rgatsang bormi, qadam olishing xuddi ohanrabo musiqa yanglig' meni chorlaydi-yu, yashirinib yotgan joyimdan istiqbolingga yugurib chiqaman. Undan keyin, huv anavi bug`doyzorni ko`ryapsanmi? Qara, bug`doy g`arq pishib yotibdi. Men don-dun yemayman, g`alla bilan ishim yo`q. Bug`doyzor dalalarning men uchun hech qanday ma'nosi yo`q. Buning qanchalar qayg'uli ekanini bitsang edi! Sening sochlaring ajoyib, tillarang tovlanadi. Agar meni qo'lga o'rgatsang, shunday soz bo`ladiki! Oltin tusk bug`doyzor endi menga seni eslata boshlaydi. Va shunda men boshoqlarning shamolda chayqalishini yaxshi ko`rib qolaman... Tulki jimib qoldi, Kichkina shahzodaga uzoq termildi, nihoyat: Iltimos... meni qolga o'rgatgin, - dedi. Jonim bilan o'rgatardim-u, - dedi Kichkina shahzoda, - lekin vaqtim ziqroq-da. Men hali do'stlar orttirishim, juda ko`p narsalarni bilib olishim kerak. "Faqat qo'lga o'rgatilgan narsalarnigina bilib olish mumkin, - dedi Tulki." Hozir odamlarning biror narsani bilishga vaqti qollagan. Hamma narsani tayyorligicha magazindan ()I ishadi. Lekin do`st sotadigan magazin yo`q-da, shuning uchun ham odamlar endi do`st orttirmaydi. Agar clo`st orttirmoqchi bolsang, meni qo'lga o'rgataqol! Xo`p, buning uchun nima qilish kerak? - deb so`radi Kichkina shahzoda. Sabr-toqatni bir joyga yig`ish kerak, - deb javob berdi Tulki. Dastiab, sal uzogroqda, huv anavi verdagi maysaning ustiga kelib o`tirasan. Men senga avval biroz hadiksirab qarayman, sen bunga indamaysan, maylimi? Chunki so`z bir-birimizni anglashimizga xalaqit beradi, xolos. Keyin esa kun sayin asta-sekin yaqinroq kelib o`tiraverasan...

Tilki şaşırmıştı. “Başka bir gezegende mi?” “Evet.” “Peki orada avcılar da var mı?” “Hayır, yok.” “Bu çok ilginç. Peki ya tavuklar?” “Hayır. Tavuklar da yok.” “Eh, hiçbir yer mükemmel değildir” dedi tilki içini çekerek. Sonra kendini anlatmaya başladı: “Yaşamım çok monotondur. Ben tavukları avlarım, avcılar da beni. Bütün tavuklar birbirine benzer. Bütün insanlar da öyle. Bu yüzden biraz sıkılıyorum. Ama beni evcilleştirirsen eğer, yaşamıma bir güneş doğmuş olacak. Senin ayak seslerin benim için diğerlerinden farklı olacak. Ayak sesi duyduğum zaman hemen saklanırım. Ama seninkiler, bir müzik sesi gibi beni gizlendiğim yerden çıkaracaklar. Şu ekin tarlalarını görüyor musun? Ben ekmek yemem. Buğday benim hiçbir işime yaramaz. Bu yüzden de bu tarlalar bana hiçbir şey hatırlatmazlar. Buna üzülüyorum. Ama sen beni evcilleştirseydin, bu harika olurdu. Altın renkli saçların var senin. Ben de altın renkli başakları görünce seni hatırlardım. Ve rüzgarda çıkardıkları sesi severdim. Sustu tilki ve uzun bir süre küçük prensi izledi. “Senden rica ediyorum. Lütfen beni evcilleştir!” dedi. “Elbette” dedi küçük prens. “Ama pek fazla vaktim yok. Yeni arkadaşlar edinmem ve birçok şeyi anlayabilmem gerekiyor.” “Sadece evcilleştirdiğin kişiyi anlayabilirsin” dedi tilki. “İnsanlarınsa hiçbir şeyi anlayacak vakitleri yoktur. Her şeyi dükkandan hazır alırlar. Ve arkadaşlar dükkanlarda satılmadığı için de, hiç arkadaşları olmaz. Eğer bir arkadaşın olsun istiyorsan, evcilleştir beni!” “Ne yapmam gerekiyor peki?” diye sordu küçük prens. “Çok sabırlı olman gerekiyor. Önce çimenlerin üstüne, biraz uzağıma oturmalısın. Ben gözümün ucuyla seni izleyeceğim, sen hiçbir şey söylemeyeceksin. Sözcükler yanlış anlamalara neden olurlar. Ama her gün, biraz daha yakına gelebilirsin.”

- باشقا يۇلتۇزدىمۇ – يە؟ - ھەئە. - ئۇ يۇلتۇزدىمۇ ئوۋچى بارمۇ؟ - يوق. - قالتىس گەپقۇ بۇ، - تۈلكە بىردىنلا ھاياجانلىنىپ كېتىپتۇ، - ئۇ يەردە توخۇ بارمۇ؟ - يوق. تۈلكە ئۇلۇغ كىچىك تىنىپتۇ. - ھەممە ئىشنىڭ كۆڭۈلدىكىدەك بولۇپ كېتىشى تەسكەن. - مېنىڭ تۇرمۇشۇم بەكلا مەنىسىز، مەن توخۇ قوغلايمەن، ئادەملەر مېنى قوغلايدۇ. بۇنىڭغا ھېچ چىدىغۇچىلىكىم قالمىدى. ئەمما ناۋادا سىز مېنى كۆندۈرۈۋالسىڭىز، تۇرمۇشۇم تولىمۇ مەنىلىك ئۆتكەن بولاتتى. - باشقىلارنىڭكىگە ئوخشىمايدىغان ئاياق تىۋىشىڭىزنى بىر ئاڭلاپلا تونىۋالاتتىم، قورقۇپ ئۇۋامغا كىرىپ كېتىشنىڭ ئورنىغا، ئۇۋامدىن چىقىپ ئالدىڭىزغا بېرىپ تۇرغان بولاتتىم. ئاۋۇ بۇغدايلىقنى كۆردىڭىزمۇ؟ ئىلگىرى «بۇغدايلىقنىڭ كېرىكى يوق» دەپ ئەسلا قىزىقمايتتىم. مېنى بېقىۋالسىڭىز، ئالتۇندەك باشاقلارنى كۆرسەملا، سىزنىڭ ئاشۇ ئالتۇن چاچلىرىڭىزنى ئېسىمگە ئالغان بولاتتىم. ھەتتا بۇغدايلىقنىڭ شامالدا شىلدىرلاشلىرىنىمۇ ياقتۇرۇپ قالغان بولاتتىم. تۈلكە گەپ قىلماي شاھزادىگە ئۇزاققىچە قاراپ تۇرۇپ قاپتۇ. - مېنى كۆندۈرۈۋېلىڭچۇ؟! بولامدۇ!؟ - بولىدۇ، بۇنى تولىمۇ خالايمەن، لېكىن بەك كۆپ ۋاقتىم يوق. يەنە يېڭى – يېڭى دوستلار بىلەن تونۇشمىسام بولمايدۇ. مەن چۈشىنىشكە تېگىشلىك نۇرغۇن ئىشلار بار تېخى. - ئىنسانلار پەقەت كۆندۈرگەن نەرسىلەرنىلا تونۇيدۇ، باشقا نەرسىلەرنى چۈشىنىپ بېقىشقا ۋاقىتلىرى يوق. ئۇلار ماگىزىنغا بېرىپ تەييار لازىمەتلىكلەرنى سېتىۋالسىلا بولىدۇ، لېكىن ماگىزىن دېگەندە دوست ساتمايدىغان بولغاچقا ئۇلارنىڭ دوستى بولمايدۇ. دوست بولۇپ قېلىشنى ئويلىسىڭىز، مېنى كۆندۈرۈۋېلىڭ! - قانداق قىلسا كۆندۈرۈۋالغىلى بولىدۇ؟ - سەۋرچان بولسىڭىز. سىز ئاۋۋال مەندىن يىراقراق ئاشۇ چۆپلۈكتە تۇرىسىز، مەن مانا مۇشۇنداق كۆزۈمنىڭ قۇيرۇقىدا سىزگە قاراپ تۇرىمەن، سىز ماڭا گەپ قىلمايسىز، چۈنكى گەپ قىلىش خاتا چۈشىنىشلەرگە سەۋەب بولىدۇ. مۇشۇنداق ھەر كۈنى ماڭا ئاز – ئازدىن يېقىنلىشىسىز.

Bu, tülküyə çox maraqlı göründü. - Bəs hardadır? Ayrı bir planetdə? -Hə. -Həmin o planetdə də ovçu var? -Yox. -Bax bu çox maraqlıdır. Bəs toyuq necə? -Yox. Tülkü ah çəkdi. Həyatda heç şey qüsursuz olmur. -Hər şey kamil ola bilməz. Lakin, tülkü, yenidən öz əvvəlki fikrinə qayıt-dı. - Mənim həyatım yeknəsəkdir. Mən toyuqları ovlayıram, adamlarda məni. Bütün toyuqlarbir- birinə oxşayır, bütün insanlar da bir-birinə oxşayır. Bu da məni bezikdirir. Amma, sən məni əhliləşdirsən, həyatım işıqlanacaq. Mən sənin ayaq səsini digər ayaq səslərindən fərqləndirməyi bacaracam. O biri ayaq səsləri məni yu-vama girməyə məcbur edirdisə, səninki məni musiqi kimi yuvadan bayıra səsləyəcək. Bir o tərəflərə baxın! Buğda zəmilərini görürsünüzmü. Mən çörək yeyən deyiləm. Taxıl mənim üçün faydasız bir şeydir. Taxıl zəmiləri nədən-sə məni dindirmir. Bu da mənim üçün kədər doğurur. Sənin qızılı saçların var. Məni əhliləşdirsən nə qiyamət olar! Qızılı rəngli buğdaları görəndə səni xatırlayacam. Zəmilərin xışıltı ilə dalğalanmasını da sevəcəm. Tülkü susdu və uzun-uzadı balaca şahzadəyə baxdı: - Xahiş edirəm... Əhliləşdir məni! - dedi. - Böyük həvəslə edərdim, - balaca şahzadə cavab verdi, - amma, vaxtım azdır. Mən özümə hələ dostlar tapmalıyam və çoxlu şeylər öyrən-məliyəm. Tülkü dedi: -Yalnız məftun olduğun və məftun elədiyin şeyi yaxşı öyrənmək olar. İnsanların isə nəyisə yaxşı öyrənməsi üçün qətiyyən vaxtları yoxdur. Onlar dükanlardan hər şeyi artıq hazır vəziyyət- də alırlar. Dost satıcı, dost tacir olmadığından, insanların da dostu yoxdur. Əgər sən dost istə- yirsənsə, onda məni əhliləşdir. -Bunun üçün nə etmək lazımdır?, -deyə balaca şahzadə soruşdu. -Çox səbrli olmaq lazımdır, -tülkü cavab verdi, - Sən əvvəlcə məndən bir az aralı, beləcə ot- ların üstündə oturacaqsan. Mən sənə çəpəki baxacağam, sən isə dinib danışmayacaqsan. Sözlər qarşılıqlı anlaşmaya yalnız mane olar. Günü-gündən mənə bir az yaxın otura bilərsən...

Ертесіне Кішкентай ханзада қайтып келді. - Негізінде белгілі бір уақытта келгенің дұрыс, - деді түлкі. Мысалы, егер сен түстен кейін сағат төртте келетін болсаң, мен сағат үштен бастап-ақ бақытқа бөленемін. Уақыт жақындаған сайын мен өзімді бақытты сезіне бастаймын. Сағат төртте тіпті асып-сасып, қобалжи түсемін, бақытымның бағасы сонда белгілі болады! Бірақ сен ойыңа келген уақытта келе беретін болсаң, қай уақытты жүрегімді жылылыққа толтыратынымды білмей қаламын... Салтты сақтау керек. - Салт деген не? – деді Кішкентай ханзада. - Бұл да бір ұмтылып кететін нәрсе, - деді түлкі. Ол бір күннің басқа күндерге ұқсамайтынын, бір уақыттың басқа уақыттан ерекше екенін білдіреді. Мәселен, менің аңшыларымның бір салты бар. Олар бейсенбі күндері ауылдың қыздарымен би билейді. Сондықтан, бейсенбі – тамаша күн! Мен жүзімдікке дейін сейіл құрамын. Егерде аңшылар ойларына келген уақытта билей беретін болса, барлық күн бір-бірінен аумай қалатын еді де, ал мен болсам демалыстан қағылар едім.

The next day the little prince returned. “It would have been better to return at the same hour,” said the fox. If you come, for example, at four o’clock in the afternoon, at three o’clock I shall begin to be happy. The more time will come, the more happy I will feel. At four o’clock I shall be agitated and worried; I shall discover the price of happiness! But if you come anytime, I will never know what time to dress my heart … it takes rites. “What is a rite?” Said the little prince. “It’s too much forgotten,” said the fox. This is what makes one day different from other days, one hour, other hours. There is a rite, for example, among my hunters. They dance on Thursday with the girls of the village. Then Thursday is a wonderful day! I’ll walk up the vineyard. If the hunters danced at any time, the days would all be alike, and I would have no holiday. “

Ertasiga Kichkina shahzoda yana shu joyga keldi. Yaxshisi, har kuni bir paytda kelaqolgin, - deb iltimos qildi Tulki. - Masalan, agar soat to`rtda keladigan bolsang, men soat uchdan o'zimni baxtiyor his gila boshlayman. Muddat yaqinlashgan sari bu quvonch orta boradi. Soat to`rtda esa yuragim hayajonga to`lib shodumonlik bilan tepa boshlaydi. Ana shundagina men baxt-saodatning qadrini sezaman! Bordi-yu sen har kuni har xil vaqtda keladigan bolsang, meni bu baxtiyorlik tuyg`usidan mahrum qilasan... Rasm-rusumni to`g`ri bajo keltirish kerak. Rasm-rusum nima? - deb so`radi Kichkina shahzoda. Buyam allaqachon unutilgan narsa, deya tushuntirdi Tulki. - U shunday bir narsaki, u tufayli qaysidir bir kun boshqa kunlarga mutlaqo o`xshamaydi, u tufayli qaysidir davr boshqa davrlarga mutlaqo o`xshamaydi. Masalan, mening payimda yuradigan ovchilarda shunday rasm-rusum bor: ular payshanba kunlari qishloqi oyimqizlar bilan ko`ng-ilxushlik qilishadi. Shuning uchun ham payshanba degani juda ajoyib kun-da! Shu kunlari men asta sayr qilgani chiqaman, hatto uzumzorning chekkasigacha bemalol boraman. Agar ovchilar ma'lum kunlarda emas, xohlagan paytlarida ko`ngilxushlik qilaversalar, ham-ma kunlar bir xil bo`lib qolardi, unda men hordiq nimaligini bilmay o`tib ketardim.

Ertesi gün küçük prens yine geldi. “Her gün aynı saatte gelmelisin” dedi tilki. “Örneğin öğleden sonra saat dörtte gelirsen, ben saat üçte kendimi mutlu hissetmeye başlarım. Zaman ilerledikçe de daha mutlu olurum. Saat dörtte endişelenmeye ve üzülmeye başlarım. Mutluluğun bedelini öğrenirim. Ama günün herhangi bir vaktinde gelirsen, seni karşılamaya hazırlanacağım zamanı asla bilemem. İnsanın gelenekleri olmalıdır. “Gelenek nedir?” “Bu da çok sık unutulan bir şeydir” dedi tilki. “Bir günü diğer günlerden, bir saati diğer saatlerden ayıran şeydir. Örneğin, şu benim avcıların da gelenekleri vardır. Perşembeleri kızlarla dansa giderler. Bu yüzden de Perşembe benim için harika bir gündür. Üzüm bağlarına kadar yürüyebilirim. Ama avcılar dansa herhangi bir gün gitseydi, benim için hiçbir günün özelliği olmayacaktı ve asla tatil yapamayacaktım.”

ئەتىسى شاھزادە يەنە كەپتۇ. - ئەڭ ياخشىسى ئوخشاش بىر ۋاقىتتا كېلىڭ. چۈشتىن كېيىن سائەت تۆت دېسەك، ھەر كۈنى دەل مۇشۇ ۋاقىتتا كېلىڭ. شۇنداق بولغاندا سائەت ئۈچتە مەن بەخت تۇيغۇسى ھېس قىلىشقا باشلايمەن، ۋاقىت يېقىنلاشقانسېرى مەندىكى بەخت تۇيغۇسى شۇنچە ئېشىشقا باشلايدۇ. سائەت تۆتكە يېقىنلاشقاندا ئورنۇمدا ئولتۇرالمايلا قالىمەن. مۇشۇنداق بولغاندا بەختلىك مىنۇتلارنى كۈتۈشنىڭ نەقەدەر ھۇزۇرلۇق ئىكەنلىكىنى چوڭقۇر ھېس قىلالايمەن. ناۋادا خالىغان ۋاقىتتا كېلىۋەرسىڭىز، قايسى ۋاقىتتا بەخت تۇيغۇسىغا چۆمۈش كېرەكلىكىنى بىلەلمەي قالىمەن. بەزى نەرسىلەر ئۈچۈن پىرىنسىپ لازىم. - پىرىنسىپ دېگەن نېمە؟ - بۇنىمۇ ئادەملەر ئۇنتۇپ كېتەي دېدى. مەلۇم ۋاقىتنى بەلگىلەپ ئۇنى باشقا ۋاقىتلاردىن پەرقلەندۈرۈش، بىرە كۈننى بېكىتىپ ئۇنى باشقا كۈنلەردىن پەرقلەندۈرۈش دېگەنلىك. ئوۋچىلارنى مىسالغا ئالساق، ئۇلار ھەر پەيشەنبە كۈنى يېزىلارغا ئۇسۇل ئوينىغىلى بارىدۇ. شۇڭا بۇ كۈنى مېنىڭ تازا يايرىۋالىدىغان كۈنۈم. ھەتتا ئۈزۈمزارلىققىمۇ قورقماستىن بېرىۋېرىمەن. ئەمما ئوۋچىلار ئۇسۇل ئوينايدىغان كۈىنى بېكىتىپ قويمىسا، پەيشەنبىنىڭ باشقا كۈنلەردىن ھېچ پەرقى قالمايدۇ. مېنىڭ خۇشاللىقىممۇ يوققا چىقىدۇ.

Ertəsi gün balaca şahzadə yenə ora gəldi. - Lap yaxşı olardı ki, sən hər gün eyni vaxtda gələsən, -tülkü dedi. - Məsələn, əgər sən günortadan sonra saat dörd-də gələcəksənsə, mən saat üçdən özümü xoş-bəxt hiss etməyə başlayacağam. Vaxt yaxınlaşdıqca mən özümü daha da xoşbəxt saya-cam. Saat dörddə, mən artıq həyəcanlanmağa və narahat olmağa başlayacağam; mən xoşbəxtliyin dəyərini anlayacam! Amma sən müxtəlif saatlarda, istədiyin vaxt gəlsən, onda mən bilməyəcəm ki, ürəyimi xoş- bəxtliyin hansı anına sazlayım, hansı vaxtına kökləyim... Onu mərasim kimi keçirmək lazımdır. - Mərasim nə deməkdir? - balaca şahzadə soruşdu. Tülkü cavab verdi: - Bu da çoxdan yaddan çıxmış şeydir. Bu, bir saatın o biri saatlara, bir günün digər günlərə oxşamamasıdır. Məsələn, mənim ovçularım hər cümə axşamı bayram mərasimi keçirirlər. Onlar kəndin qızları ilə rəqs edirlər. Deməli, cümə axşamı gözəl bir gündür. Mən isə gəzə-gəzə düz üzümlüyə qədər gedib çıxıram. Əgər ovçular nə vaxt gəldi rəqs eləsəydilər, onda bütün günlər bir-birinə oxşayardı və mən də rahatca gəzməyə çıxa bilməzdim, istirahətim olmazdı.