Корпустан іздеу

– Мен қайыр бергенім жоқ па, енді не керек? – деді Бауақас. Тіленші айтты: – Қайыр бердің, бірақ тағы бір қайыр қыл, мені мінгестіріп, орам ортасына жеткізіп таста, әйтпесе базардат ат пен түйелер басып кете ме деп қорқамын,–деді. Бауақас тіленшіні мінгестіріп, орам ортасына жеткен соң, тіленшіні түсірейін деп тоқтады. Тіленші түспеді. Бауақас айтты: – Енді неге тұрсың, түс, орам ортасына жеттік қой. Тіленші айтты: – Неге түсейін, ат менікі, атыма дау еткің келсе, қазыға жүр. Төңіректегі халық жиылып, бұлардың даусын есітеді, бәрі де айтты: – Қазыға барыңыз, ол қайсыңның ақ-қараңды табар, – деп. Бауақас тіленшімен қазыға келісті. Келсе, қазының алдында бұрынырақ келіп тұрған да даугерлер бар екен. Қазы ретпен сұрап отырып, бір молда мен мужикті шақырды. Бұл екеуі бір қатынға таласып, молда менің қатыным, мужик менің қатыным дейді. сөз тыңдап болып, оларға қазы айтты: – Қатынды мұнда қалдырып, өздеріңіз ертең келіңіз. Олардан соң рет бір қасапшы мен май сатушыға келді. Қасапшының тұла-бойы қан, майшының үсті-басы май. Қасапшынын қолында ұстаған ақшасы бар, майшы сол ақша ұстаған колынан ұстап жібермей тұр. Қасапшы айтады: – Мен бұл майшыдан май сатып алып, ақшасын беруге калтамды шығарып едім, майшы ақшаңның бәрін тартып ала деп қолымнан ұстады. Сол ұстаған калыбымен ақшаны тартып ала алмаған соң, саған бәле саламын деп сізге келді. Майшы айтты: – Бұл сөз өтірік, қазы. Қасапшы маған май сатып алуға келген соң, бір бақыраш май құйып бердім. Сонда қасапшы айтты: бір алтын айырып берейін, – деп. Мен: айырып бер, – деп қалтасымен ақшамды шығарып, алдымыздағы тақтайға қойғанымда, қасапшы ақшаны алып қашайын деп еді, қолынан ұстай алып, жібермей сізге келтірдім, – деді. Тыңдап болып, қазы айтты: – Ақшаны мұнда қойып, өздеріңіз ертең келіңіз. Енді кезек Бауақас пен тіленшіге келді. Бауақас бастан аяқ істің мәнін айтып еді, тіленші дауыстады: – Мұның сөз өтірік. Мен атқа мініп, қалаға келе жатыр едім, бұл көпес жерде отыр екен, қалаға жеткізіп таста деп өтінді. Сонан соң, атыма мінгізіп, қалаға келтірген соң, түс десем, аттан түспей, ат тіпті өзімдікі деп әуре етіп жүргені, – деді. Қазы азырақ ойланып тұрып: – Атты мұнда қойып, өздеріңіз ертең келіңіз, – деді. Келесі күні көп кісі жиылды қазының төресін есітеміз деп. Әуелі молда мен мужик келді. Оларға қазы бұйырды: – Қатын молданікі, мужикке елу шыбық ұрыңыз. Айтқанынша сол жерде-ақ қатынды молда алып, мужикке жасауыл елу шыбық ұрды. Екінші қасапшы мен майшы келді. Қазы: – Ақша, қасапшы, сенікі, майшыға елу шыбық ұрыңыз. Үшінші Бауақас пен тіленші келді. Қазы Бауақастан сұрады: – Жиырма аттың ішінен атыңды танып алармысың? Бауақас айтты: – Танырмын. Тіленшіге тағы: – Сен де танырмысың? – деді қазы. Ол да айтты: – Танырмын.

– Haven't I already given you alms? What more do you want? – asked Bauakas. – You have, my kind master, – said the beggar, – but please do me another kindness. Let me ride behind you and carry me to the marketplace. I am afraid I'll be trampled by the horses and camels there. Bauakas felt pity for him and agreed. The beggar climbed up behind him, and together they rode through the busy streets until they reached the marketplace. When they arrived, Bauakas stopped to let the man down, but the beggar did not move. – Why are you still sitting there? – said Bauakas. – We've reached the market. Get down. – Why should I get down? – the beggar retorted. – The horse is mine. If you claim otherwise, let's go to the judge. A crowd quickly gathered, hearing their argument. Everyone said: – Go to the judge! He will surely tell who is right and who is wrong. So Bauakas and the beggar went to see the wise judge. When they arrived, there were already several disputants waiting for their disputes to be heard. The judge, calm and deliberate, called for the first pair, a mullah and a peasant, who were arguing over a woman. Each claimed she was his wife. After listening to both sides, the judge said: – Leave the woman here and return tomorrow. Next came a butcher and an oil seller. The butcher's clothes were stained with blood; the oil seller's clothes were greasy and slick. The butcher held some coins in his hand, while the oil seller clung tightly to that same hand. The butcher spoke first: – I came to buy oil. When I reached for my purse to pay, this man grabbed my hand and tried to take all my money. When he failed, he dragged me here, claiming I stole from him. The oil seller protested: – That's a lie, honorable judge! The butcher came to buy oil. I poured him a measure, and when he said he'd pay with a gold coin, I placed my own purse on the counter to make change. At that moment, he snatched the money and tried to run, but I caught his hand and wouldn't let go until we came here! The judge listened carefully and said: – Leave the money here and both return tomorrow. Then came the turn of Bauakas and the beggar. Bauakas explained the situation from beginning to end. The beggar shouted in response: – This man lies! I was riding my horse toward the city when I saw him sitting by the road. He begged me to take him to the market, and I kindly agreed. Now he refuses to dismount and falsely claims my horse is his! The judge thought for a moment and then said: – Leave the horse here and both return tomorrow. The next day, a large crowd gathered to hear the verdicts. First came the mullah and the peasant. The judge declared: – The woman belongs to the mullah. Give the peasant fifty lashes. The order was carried out immediately by the bailiff. Next came the butcher and the oil seller. The judge said: – The money belongs to the butcher. Give the oil seller fifty lashes. Finally, Bauakas and the beggar approached. The judge asked Bauakas: – If I were to place your horse among twenty others, could you recognize it? – Of course, I could, – said Bauakas. Then he turned to the beggar: – And you? Could you recognize it? – Certainly, – said the beggar.

- Men sadaqa bermadimmi, endi nima kerak? - dedi Bavoqas. Tilanchi dedi: - Sadaqa berding, lekin yana bir marotaba sadaqa qiling, meni minib, mahallaning o‘rtasiga olib boring, aks holda bozordagi otlar va tuyalar bosib ketishidan qo‘rqaman, - dedi u. Bavoqas tilanchini o'ziga o'tkazib, ko'chaning o'rtasiga yetgach, tilanchini tushirish uchun to'xtadi. Tilanchi tushmadi. Bavoqas aytdi: - Nega endi turibsan, tush, biz kvartalning o‘rtasiga yetib keldik. Tilanchi dedi: - Nega tushaman, ot meniki, agar mening otim bilan bahslashmoqchi bo‘lsangiz, qoziga boring. Atrofdagi odamlar yig‘ilib, ularning ovozlarini eshitishdi, hamma gapirdi: - Qoziga boring, u qaysisining oq-qorasini topadi, deb. Bavoqas tilanchi bilan qozi bilan kelishdi. Kelsa, qozining oldiga oldinroq kelgan da’vogarlar ham bor ekan. Qozi tartib bilan so‘rab, bir mulla va mujikni chaqirdi. Bu ikkalasi bitta xotinni talashib, mulla mening xotinim, mujik mening xotinim deydi. Ularning so‘zlarini tinglab bo‘lgach, qozi ularga dedi: - Xotinini bu yerda qoldiring-da, ertaga keling. Ulardan keyin bir marta qassob va yog‘ sotuvchisiga keldi. Qassobning butun tanasi qon, yog‘chining usti-boshi yog‘. Qassobning qo‘lida pul bor edi, yog‘chi pulni ushlab turgan qo‘lidan qo‘yib yubormadi. Qassob aytadi: - Men bu yog‘chidan yog‘ sotib olib, pulini berish uchun cho‘ntagimni chiqardim, yog‘chi hamma pulimni tortib olmoqchi bo‘lib qo‘limdan ushladi. O‘sha ushlab turgan puli bilan pulni tortib ololmagach, sizga yomonlik qilmoqchi bo‘lib keldi. Moychi aytdi: - Bu yolg‘on, qozi. Qassob menga yog‘ sotib olgani kelganida, men unga bir ko‘za yog‘ quyib berdim. Shunda qassob dedi: men sizga bir oltin ajratib beraman. Men cho'ntagimdan pulni chiqarib, oldimizdagi taxtaga qo'yganimda, qassob pulni olib qochib ketmoqchi bo'lgan edi, qo'lidan ushlab oldim-da, sizga keltirib berdim, dedi. Tinglab bo‘lgach, qozi dedi: - Bu yerga pulni qo'ying-da, ertaga keling. Endi navbat Bavoqas bilan tilanchiga keldi. Bavoqas ishning mohiyatini boshidan oxirigacha aytib berdi, tilanchi ovoz chiqardi: - Uning gapi yolg‘on. Men otga minib, shaharga ketayotgan edim, bu savdogar yerda o‘tirgan edi, u meni shaharga olib borishni so‘radi. Keyin, otga mindirib, shaharga olib kelganimdan so‘ng, tush, desam, otdan tushmay, hatto otni o‘ziniki deb ovora bo‘lib yuribdi, - dedi. Qozi biroz o‘ylanib turib: - Otni shu yerga qo‘yib, ertaga o‘zingiz keling, - dedi u. Ertasi kuni ko‘p odamlar yig‘ilib, qozining hukmlarini tinglashdi. Avval mulla bilan mujik keldi. Ularga qozi buyurdi: - Xotin mullaniki, dehqonga ellik tayoq uring. Xuddi shu yerda mulla xotinni oldi va yasovul mujikni ellik tayoq bilan urdi. Ikkinchi qassob va yog‘chi keldi. Qozi: - Pul, qassob, seniki, yog‘ga ellik tayoq uring. Uchinchisi Bavaqos va tilanchi keldi. Qozi Bavaqosdan so‘radi: - Yigirmata ot ichida o‘zingni taniy olasanmi? Bavaqos aytdi: - Taniyman. Tilanchiga yana: - Sen ham taniysanmi? - dedi qozi. U ham aytdi: - Taniyman.

– Sadaka vermedim mi, daha ne istiyorsun? – der Bavakas. Dilenci: – Sadaka verdin, ancak bir sadaka daha yap, beni bineğine bindir ve çarşı ortasına götür, yoksa pazar yerinde atlar ve develer ezebilir diye korkuyorum, – dedi. Bavakas dilenciyi bindirip çarşı ortasına götürdükten sonra dilenciyi indirmek için durdu. Dilenci inmedi. Bavakas: – Ne duruyorsun, in işte , çarşı ortasına geldik. Dilenci: – Neden ineyim, at benim, eğer atıma dava açmak istiyorsan, kadıya gidelim. Çevredeki halk toplanır ve bu konuşmayı duyarak, herkes : – Kadıya gidin, o kimin doğruyu söylediğini bulacaktır, – der. Bavakas dilenciyle kadıya varır. Gittiğinde, kadının önünde daha önce gelmiş davacılar da vardı. Kadı sırayla sorarak, bir molla ve bir köylüyü çağırır. Bu ikisi aynı kadına talip olmuş, molla bu benim karım, köylü de benim karım diyor. Sözlerini dinledikten sonra, onlara kadı der ki: – Kadını burada bırakın siz yarın gelin. Onlardan sonra sıra bir kasap ve bir yağ satıcısına gelir. Kasabın tüm vücudu kan, yağcının üstü başı yağ. Kasabın elinde para var, yağcı o paradan tutmaktan vazgeçmiyor. Kasap diyor ki: – Ben bu yağcıdan yağ satın aldım ve parasını vermek için cüzdanımı çıkardım, yağcı "paranın hepsini alacağım" diyerek elimden tuttu. Haliyle parayı alamayınca, bana iftira atmak için sana geldi. Yağcı : – Bu sözü yalan, kadı. Kasap benden yağ almaya geldiğinde, bir tas yağ verdim. O zaman kasap dedi ki: Bir altın vereyim, – dedi. Ben: ver, – diyerek cüzdanımla paramı çıkarıp önümüzdeki tahtaya koyduğumda, kasap parayı alıp kaçmak istedi, elinden yakaladım ve vazgeçmeyerek sana getirdim, – dedi. Dinledikten sonra, kadı: – Parayı buraya koyun siz ise yarın gelin. Sonra sıra Bavakas ve dilenciye geldi. Bavakas başından sonuna kadar olayın özünü anlattı, dilenci bağırdı: – Onun sözü yalan. Ben ata binip şehre geliyordum, bu tüccar yerde oturuyordu, "beni şehre ulaştır" diye rica etti. Ondan sonra, atıma bindirdim ve şehre getirdim, "in" dediğimde, attan inmedi, hatta at benim dedi diye uğraşıyor, – dedi. Kadı biraz düşündükten sonra: – Atı burada bırakın ve yarın gelin, – dedi. Ertesi gün birçok kişi kadının kararını duyacağız diye toplandı. Önce molla ve köylü geldi. Onlara kadı emretti: – Kadın imamındır, köylüye elli kırbaç vurun. Dediği gibi orada kadın molla tarafından alındı, köylüye elli kırbaç vurduruldu. İkinci kasap ve yağcı geldi. Kadı: – Para, kasap, senindir, yağcıya elli kırbaç vurun. Üçüncü Bavakas ve dilenci geldi. Kadı Bavakas'a sordu: – Yirmi attan atını tanır mısın? Bavakas dedi: – Tanırım.

مەن سەدىقە بەرگىنىم يوقمۇ، يەنە نېمە كېرەك؟ – دېدى باۋاقاس. تىلەمچى ئېيتتى: – <FR/>سەدىقە بەردىڭ، لېكىن يەنە بىر ياخشىلىق قىل، مېنى قېشىڭغا ئولتۇرغۇزۇپ، كوچىنىڭ ئوتتۇرىسىغىچە ئېلىپ بارغىنە، بولمىسا بازاردىكى ئات ۋە تۆگىلەر مېنى بېسىپ كېتەمدۇ دەپ قورقىمەن، – دېدى. باۋاقاس تىلەمچىنى قېشىغا ئولتۇرغۇزۇپ، كوچىنىڭ ئوتتۇرىسىغىچە ئېلىپ بارغاندىن كېيىن، چۈشۈرمەكچى بولۇپ توختىدى. تىلەمچى چۈشمىدى. باۋاقاس ئېيتىدۇ: – ئەمدى نېمىشقا تۇرىسىن؟ كوچىنىڭ ئوتتۇرىسىغىچە يەتتۇققۇ. تىلەمچى ئېيتىدۇ: نېمىشقا چۈشەي؟ ئات مېنىڭكى، ئەگەر ئات ئۈستىدىن دەۋا قىلماقچى بولساڭ، قازىغا يۈر. ئەتراپتىكى خەلق توپلىنىپ، بۇلارنىڭ ئۈنىنى ئاڭلاپ قېلىپ، ھەممىسى ئېيتىدۇ: – قازىغا بېرىڭ، ئۇ قايسىڭلارنىڭ ئاق-قارىسىنى ئايرىپ بېرىدۇ، – دەپ. باۋاقاس تىلەمچى بىلەن قازىغا كەلدى. بارسا، قازىنىڭ ئالدىدا ئۇنىڭدىن ئاۋال كەلگەن دەۋاگەرلەر بار ئىكەن. قازى رېتى بىلەن سوراپ ئولتۇرۇپ، بىر مولا بىلەن بىر يېزا ئادەمنى چاقىردى. بۇ ئىككىسى بىر ئايال ئۈستىدىن تالىشىپ، مولا بۇ ئايال مېنىڭ ئايالىم، يېزا ئادەم بۇ مېنىڭ ئايالىم دەيدۇ. گەپلىرىنى تىڭشاپ بولغاندىن كېيىن، قازى ئۇلارغا ئېيتتى: – ئايالنى بۇ يەردە قالدۇرۇڭلار، ئۆزەڭلار ئەتىسى كېلىڭلار. ئۇلاردىن كېيىن نۆۋەت بىر قاساپچى بىلەن ماي ساتقۇچىغا كەلدى. قاساپچىنىڭ بېشىدىن-ئېتىگىچە قان، ماي ساتقۇچىنىڭ ئۈستى-بېشى ماي. قاساپچىنىڭ قولىدا تۇتقان پۇلى بار، ماي ساتقۇچى شۇ پۇلنى تۇتقان قولىدىن تۇتۇپ، قويۇپ بەرمەي تۇرىدۇ. قاساپچى ئېيتىدۇ: – مەن بۇ ماي ساتقۇچىدىن ماي سېتىۋېلىپ، پۇلىنى بېرىش ئۈچۈن خالتامدىن چىقارغانىمدا، ئۇ پۇلۇمنىڭ ھەممىسىنى ئېلىپ قويىمەن دەپ، قولۇمدىن تۇتىۋالدى. شۇ تۇتقان قېلىپىدە پۇلۇمنى تارتىپ ئالالمىغاندىن كېيىن، ساڭا شىكايەت سالىمەن دەپ سىلەرگە كەلدى، – دېدى قاساپچى. ماي ساتقۇچى ئېيتىدۇ: – بۇ سۆزى يالغان، قازى. قاساپچى ماڭا ماي سېتىۋېلىشقا كەلدى، مەن بىر تۇنىكە ماي قۇيۇپ بەردىم. شۇ ۋاقىتتا قاساپچى: «بىر ئالتۇن ئايرىپ بېرەي» دېدى. مەن: «ئايرىپ بەر»– دەپ، ئۆزۈمنىڭ پۇلۇمنى خالتامدىن چىقىرىپ، ئالدىدىكى تاختا ئۈستىگە قويغۇنۇمدا، قاساپچى پۇلۇمنى ئېلىپ قېچىپ كەتمەكچى بولدى. مەن ئۇنى قولىدىن تۇتۇپ، قويماي سىلەرگە ئېلىپ كەلدىم، – دېدى. تىڭشاپ بولغاندىن كېيىن، قازى ئېيتىدۇ. – پۇلنى بۇ يەرگە قويۇپ، ئۆزەڭلار ئەتىسى كېلىڭلار! ئاندىن كېيىن نۆۋەت باۋاقاس بىلەن تىلەمچىگە كەلدى. باۋاقاس بېشىدىن-ئاخىرىغىچە ئىشنىڭ مەزمۇنىنى چۈشەندۈرۈپ بەردى. تىلەمچى سۆزگە ئارىلىشىپ، مۇنداق دېدى: – بۇنىڭ گېپى يالغان. مەن ئاتقا مىنىپ، شەھەرگە كىرىپ كىلىۋاتاتتىم، بۇ سودىگەر يەردە ئولتۇرۇپتۇ، شەھەرگە يەتكۈزۈپ قوي دەپ ئىلتىماس قىلدى. مەن ئۇنى ئېتىمغا ئولتۇرغۇزۇپ، شەھەرگە ئېلىپ كەلدىم. شەھەرگە يەتكەندىن كېيىن چۈش دېگىنىمدە، ئۇ چۈشمەي، ئۈستىدىن يەنە «ئات مېنىڭكى» دەپ تۆھمەت قىلىشقا ئۆتتى، – دېدى. قازى ئازراق ئويلىنىپ تۇرۇپ: – ئاتنى بۇ يەردە قالدۇرۇپ، ئۆزەڭلار ئەتىسى كېلىڭلار، – دېدى. كېيىنكى كۈنى قازىنىڭ ھۆكۈملىرىنى ئاڭلايمىز دەپ، كۆپ ئادەم يىغىلدى. ئاۋال مولا بىلەن يېزا ئادەم كەلدى. قازى ئۇلارغا بۇيرۇدى: – ئايال موللنىڭكى، يېزا ئادەمگە ئەللىك تاياق ئۇرۇڭلار. دەرھال شۇ يەردىلا ئايالنى مولا ئېلىپ، يېزا ئادەمگە ياساۋۇل ئەللىك تاياق ئۇردى. ئىككىنچى بولۇپ قاساپچى بىلەن ماي ساتقۇچى كەلدى. قازى: – پۇل قاساپچىنىڭكى، ماي ساتقۇچىغا ئەللىك تاياق ئۇرۇڭلار، – دېدى. ئۈچىنچى بولۇپ باۋاقاس بىلەن تىلەمچى كەلدى. قازى باۋاقاستىن سورىدى: – يىگىرمە ئاتنىڭ ئىچىدە ئېتىڭنى تونالامسەن؟ باۋاقاس دېدى: – تونۇيمەن. قازى يەنى تىلەمچىدىن سورىدى: – سەنچۇ تونامسەن؟ ئۇمۇ دېدى: – تونۇيمەن.

Sadaka vermədimmi, daha nə istəyirsən? – deyir Bavakas. Dilənçi: – Sadaka verdin, amma bir də ver, məni atına mindir və bazarın ortasına apar, yoxsa bazar yerində atlar və dəvələr basıb keçər deyə qorxuram, – deyir. Bavakas dilənçini mindirib bazarın ortasına apardıqdan sonra onu endirmək üçün dayanır. Dilənçi düşmür. Bavakas: – Niyə durursan, düş, gəldik bazarın ortasına. Dilənçi: – Niyə düşüm, at mənimdir, əgər atıma iddia qaldırmaq istəyirsənsə, qazıya gedək. Ətrafdakı insanlar toplanıb bu söhbəti eşidirlər və hamısı deyir: – Qazıya gedin, o kimin doğru danışdığını tapacaq. Bavakas dilənçi ilə qazıya gedir. Gələndə qazının qarşısında əvvəllər gəlmiş şikayətçilər də varmış. Qazı növbə ilə soruşaraq bir mollanı və bir kəndlini çağırır. Bu ikisi eyni qazına iddialı olub, mollanın deyir: “Bu mənim arvadımdır,” kəndli isə: “Bu mənim arvadımdır,” – deyir. Sözlərini dinlədikdən sonra qazı onlara deyir: – Qazını burada qoyun, sabah gəlin. Onlardan sonra növbə bir ət kəsən və bir yağ satan adama gəlir. Ətçinin bütün bədəni qan içində, yağcının isə üstü-başı yağlıdır. Ətçinin əlində pul var, yağçı isə o puldan əl çəkmir. Ətçi deyir: – Mən bu yağçıdan yağ aldım, pulunu vermək üçün pulqabımı çıxardım, yağçı “pulu tam alacağam” deyib əlimdən tutdu. Pulunu ala bilmədiyim üçün, mənə iftira atmaq üçün sənə gəldi. Yağçı: – Bu söz yalandır, qazı. Ətçi mənə yağ almağa gələndə, ona bir kasa yağ verdim. O zaman ətçi dedi: “Bir qızıl verim,” – dedi. Mən “ver” deyərək pulqabımla pulumu çıxarıb qabaqdakı masaya qoydum, ətçi pulu götürüb qaçmaq istədi, əlindən tutdum və imtina etməyərək səni çağırdım, – dedi. Dinlədikdən sonra qazı dedi: – Pulu buraya qoyun, siz isə sabah gəlin. Sonra növbə Bavakas və dilənçiyə çatır. Bavakas başdan sona hadisənin mahiyyətini izah edir, dilənçi bağırır: – Onun sözü yalandır. Mən atıma minib şəhərə gəlirdim, bu tacir yerdə oturmuşdu, “məni şəhərə çatdır” dedi. Ondan sonra atıma mindirdim və şəhərə gətirdim, “düş” dediyimdə, atdan düşmədi, hətta at mənimdir deyib dava edir, – dedi. Qazı bir az düşündükdən sonra: – Atı burada qoyun və sabah gəlin, – dedi. Ertesi gün çox adam qazı qərarını eşitmək üçün toplanmışdı. Əvvəl molla və kəndli gəldi. Onlara qazı əmr etdi: – Qazın imamındır, kəndliyə əlli cəza vurun. Dediyi kimi qazın mollanın yanında götürüldü, kəndliyə əlli cəza verildi. İkinci ətçi və yağçı gəldi. Qazı: – Pul, ətçi, səninindir, yağçıya əlli cəza verin. Üçüncü isə Bavakas və dilənçi gəldi. Qazı Bavakasa soruşdu: – İyirmi atdan atını tanıyırsan?

Сонан соң «екеуің де маған еріңіз» деп, ат қораға алып келді. Қораға екеуі Бауақасты кіргізіп, ол көп аттардың ішінен тұп-тура барып өз атын ұстады. Оның артынан тіленшіні кіргізіп еді, ол да атты танып қасына барды. Сонан соң қазы орнына келіп отырып төре берді: – Ат, көпес, сенікі, тіленшіге елу шыбық соғыңыз. Бұл істердің төресін беріп, орнына келтірген соң, қазы үйіне барды, Бауақас қалмай ере келді. – Сен неге келесің, – деді қазы – әлде берген төреме разы болмадыңыз ба? – Жоқ, – деді Бауақас – төреңізге разымын, бірақ білгім келеді: «Қатынның молданыкі екенін, ақшаның қасапшынікі екенін, аттың менікі екенін қайдан білдіңіз?» Қазы айтты: – Қатын турасында білгенім, таңертең қатынды үйіме шақырып: «қара сауытыма қара сия құй дедім». Қатын жып-жылдам қара сауытты жуып, сонан соң қара сия құйып, бұл іске сонша ептілік көрсетті. Мұнан көрінді қара сия сауытпен айналысып көрген қатын екендігі. Мұжық қатыны болса, ондай іске епті бола бермес еді. Осынан молданың сөз растығы білінді. Ақша турасында білгенім, ақшаны кеше кешке бір кесе суға салдым да, таңертең тұрып қарадым: «судың бетіне май шықпас па екен?» деп. Май шыққан жоқ. Мұнан көрінеді майшының сөз өтірік, қасапшынікі дұрыс екендігі, не үшін десеңіз – майшының майлы қолымен ұстап тұтынған ақша болса, су бетіне ақшадан май жүзіп шығар еді. Бәрінен сіздің ат турасында қиынырақ болды. Сен та-ныған атты тіленші де таныды, бірақ менің ойымда сендерге ат таныту емес еді, ат қайсыңды таныр екен деп атқораға алып барып едім. Сіз аттың қасына барғанда оқыранып, ат саған мойнын созды, тіленші қасына барғанда құлағын жымитып, аяғын көтерді. Мұнан ат сенікі екендігі білінді деді. Сонда Бауақас айтты: – Мен көпес емес, Бауақас деген патшаңмын. Сенің тураңда жұрттың айтуы дұрыс па екен деп сол үшін келіп едім, айтқанындай бар екенсің. Енді тілегің болса тіле, – деді. Қазы: – Маған сый керек емес. Патшамның осы мақтағаны да жетерлік сый деді, – дейді.

The judge led them to the stables. First, he sent Bauakas inside. Bauakas went straight to his horse without hesitation. Then the beggar entered and, to everyone's surprise, also pointed to the same horse. They all returned to the courtroom. The judge gave his verdict: – The horse belongs to the merchant. Give the beggar fifty lashes. After resolving all cases and restoring order, the judge went home. Bauakas followed him. – Why do you come after me? – asked the judge. – Are you dissatisfied with my judgment? – Not at all, – said Bauakas. – I am completely satisfied. But I wish to know: how did you determine that the woman belonged to the mullah, the money to the butcher, and the horse to me? The judge replied: – Concerning the woman: this morning I summoned her and asked her to pour some ink into my black inkwell. Before doing so, she quickly rinsed it clean, then filled it neatly. From this, I saw she was used to handling ink, therefore, she must be a mullah's wife, for a peasant woman would not know such care. – As for the money: last night, I dropped the coins into a bowl of water and left them until morning, thinking, "If they were touched by oily hands, the oil will rise to the surface." But the water remained clear. Thus, the oil seller had lied, the money truly belonged to the butcher. – And about your horse, that was the most difficult. Both of you recognized it, but I wasn't testing your memory. I was watching the horse. When you approached, the horse neighed softly and stretched its neck toward you. When the beggar came near, it laid back its ears and lifted its hoof. From that, I knew the horse was yours. Then Bauakas said: – I am not a merchant. I am King Bauakas himself. I came to see whether the tales about your wisdom were true. Now I see they are. Ask what you wish, I will grant it. The judge bowed and replied: – I desire no reward, my king. Your praise alone is the greatest gift.

Keyin «ikkalangiz ham men bilan yuring» deb, otxonaga olib keldi. Ikkalasi hovliga Bavaqosni olib kirishdi va u ko‘p otlar orasidan to‘g‘ri borib, o‘z otini ushladi. Uning orqasidan tilanchi kirdi, u ham otni tanib, unga yaqinlashdi. Keyin qozi joyiga o‘tirib, hukm chiqara boshladi: - Ot, savdogar, seniki, tilanchiga ellik tayoq uring. Bu ishlarni hal qilgandan so‘ng, qozi uyiga bordi, Bavoqas ham u bilan birga keldi. - Nima uchun kelyapsan? - so'radi hakam. - Yo‘q, - dedi Bavaqos, - xo‘jayiningizdan roziman, lekin bilmoqchiman: "Xotinning mullaniki, pulning qassobniki, otning meniki ekanini qayerdan bildingiz?" Qozi dedi: - Xotin to‘g‘risida bilganim shu bo‘ldiki, ertalab xotinimni uyimga chaqirib: "Qora idishimga qora siyoh quy," dedim. Ayol tezda qora idishni yuvdi, keyin qora siyoh quydi va bu ishda juda mohirlik ko‘rsatdi. Bundan ko‘rinib turibdiki, u qora siyohdon bilan shug‘ullangan ayol. Agar u dehqon ayoli bo‘lganida, bunday ishlarga mohir bo‘lmasdi. Bundan mullaning gapi to‘g‘riligi ma’lum bo‘ldi. Pul haqida bilganim shuki, kecha kechqurun pulni bir piyola suvga solib, ertalab turib qaradim: "suv yuzasida yog‘ paydo bo‘lmasmikan?" Yog‘ chiqmadi. Bundan ko‘rinib turibdiki, yog‘chining gapi yolg‘on, qassobning gapi to‘g‘ri, agar yog‘chining yog‘li qo‘li bilan ushlab turgan pul bo‘lsa, suv yuziga puldan yog‘ suzib chiqardi. Hammadan ham sizning otingiz qiyinroq bo‘ldi. Sen tanigan otni tilanchi ham tanidi, lekin men sizlarga otni tanishtirishni o‘ylamagan edim, ot qaysi otni tanishini bilish uchun uni otxonaga olib bordim. Siz otning yoniga borganingizda u kishnab, ot sizga bo‘ynini cho‘zdi, tilanchining yoniga borganingizda u quloqlarini yumib, oyoqlarini ko‘tardi. Bundan ot sizniki ekanligi ma’lum bo‘ldi. Shunda Bavoqas dedi: - Men savdogar emasman, podshoh Bavoqasman. Men sen haqingda gapirishlari to‘g‘rimi, deb kelgan edim, aytganlariday bo‘lib chiqding. Endi tilaging bo‘lsa, tila, - dedi. Qozi: - Menga sovg‘a kerak emas. Podshohimning maqtovi ham yetarli, dedi.

Dilenciye tekrar: – Sen de tanır mısın? – dedi kadı. Dilenci: – Tanırım. Ondan sonra "İkiniz de benimle gelin" diyerek, ahıra götürdü. Ahıra ikisi Bavakas'ı soktu, o birçok atın içinden doğruca gidip kendi atını tuttu. Onun arkasından dilenciyi içeri soktu, o da atı tanıdı ve yanına gitti. Ondan sonra kadı yerine oturup hüküm verdi: – At, tüccar, senindir, dilenciye elli kırbaç vurun. Bu işlerin kararını verdikten ve yerine getirdikten sonra, kadı evine gitti, Bavakas’ta peşinden geldi. – Neden geliyorsun, – dedi kadı – yoksa verdiğim karardan memnun kalmadın mı? – Hayır, – dedi Bavakas – kararlarına memnunum, ancak bilmek istiyorum: - "Kadının mollanın, paranın kasabın ve atın benim olduğunu nereden anladınız?" Kadı dedi: – Kadın hakkında bildiğim, sabah kadını evime çağırdım ve "kara kabıma kara mürekkep dök" dedim. Kadın hemen kara kabı yıkadı, daha sonra kara mürekkep döktü ve bu işe çok becerikli davrandı. Buradan kara mürekkep kabıyla ilgilenen bir kadın olduğu anlaşıldı. Köylü kadını olsaydı, öyle becerikli olamazdı. Bundan mollanın sözünün doğruluğu anlaşıldı. Para hakkında bildiğim, parayı dün akşam bir bardak suya koydum ve sabah kalkıp baktım: "Suda yağ çıkar mı?" diye. Yağ çıkmadı. Buradan yağcının sözünün yalan, kasabınkinin doğru olduğu anlaşılıyor, neden derseniz – yağcının yağlı elleriyle tuttuğu para olsaydı, suyun yüzeyinde paradan yağ yüzerdi. Hepsinden senin atın konusu daha zordu. Sen tanıdığın atı dilenci de tanıdı, ancak benim aklımdaki şey size at tanıtmak değil, atın kimi tanıdığını görmekti ve ahıra götürdüm. Sen ata yaklaştığında kişnedi ve at sana boynunu uzattı, dilenci yanına yaklaştığında kulağını kırıştırdı ve ayağını kaldırdı. Buradan atın senin olduğu anlaşıldı, dedi. O an Bavakas dedi: – Ben tüccar değilim, Bavakas adında padişahınızım. Senin hakkında halkın dediği doğru mu değil mi görmek için gelmiştim, dedikleri gibimişsin.Şimdi ne dileğin varsa dile, – dedi. Kadı: – Bana hediye gerekmez. Padişahımın bu övgüsü de benim için yeterli hediyedir, – dedi.

ئۇنىڭدىن كېيىن قازى:« ئىككىڭلار ماڭا ئەگىشىڭلار» دەپ، ئۇلارنى <FR/>ئاتقوراغا باشلاپ باردى. قوراغا ئاۋال باۋاقاسنى كىرگۈزدى. ئۇ كۆپ ئاتلارنىڭ ئىچىدىن دەررو ئۆز ئېتىغا بېرىپ، تۇتۇپ ئالدى. ئاندىن كېيىن تىلەمچىنى كىرگۈزدى، ئۇمۇ ئاتنى تېپىپ يېنىغا باردى. قازى ئورنىغا بېرىپ ئولتۇرۇپ، <FR/>ھۆكۈم قىلدى: – ئات سودىگەر، سېنىڭكى. تىلەمچىگە ئەللىك تاياق ئۇرۇڭلار. بۇ ئىشلار توغرا ھۆكۈم بىلەن ئورنىغا كەلگەندىن كېيىن، قازى ئۆيىگە كەتتى، باۋاقاس بولسا ئۇنىڭ ئارقىسىدىن قالماي ئەگىشىپ باردى. قازى سورىدى: – سەن نېمىشقا ئەگىشىپ كەلدىڭ؟ بايىقى، بەرگەن ھۆكۈمىمگە رازى بولمىدىڭمۇ؟ باۋاقاس دېدى: – ياق، ھۆكۈمىڭىزگە رازىمەن. لېكىن بىلگۈم كېلىدۇ: «ئايالنىڭ مولىنىڭكى ئىكەنلىكىنى، پۇلنىڭ قاساپچىنىڭ ئىكەنلىكىنى، ئاتنىڭ مېنىڭكى ئىكەنلىكىنى قانداق بىلدىڭىز؟». قازى ئېيتىدۇ: – ئايال توغرىسىدا بىلىۋالغانىم، ئەتىگەندە ئايالنى ئۆيۈمگە چاقىرتىپ: «قارا قۇتىغا قارا سىيا قۇي» دېدىم. ئايال دەرھال قوتىنى يۇيۇپ، ئاندىن قارا سىيا قۇيدى. بۇ ناھايىتى ماھارەت كۆرسەتتى. بۇنىڭدىن ئايالنىڭ سىيا قوتىسى بىلەن ئىلگىرىمۇ شۇغۇللىنىپ كۆرگەنلىكى بايقالدى. ئەگەر بۇ يېزا ئادەمنىڭ ئايالى بولغان بولسا، مۇنداق ئىشقا ماھىر بولماس ئىدى. شۇنىڭدىن موللىنىڭ گېپىنىڭ راستلىقى ئېنىق بولدى. پۇل توغرىسىدا بىلىگىنىم، كېچىسى بۇ پۇلنى <MS/>بىر پىيالە سۇغا سالدىم، ئەتىگەندە تۇرۇپ، «سۇنىڭ ئۈستىگە ماي چىقامدۇ؟» دەپ قارىدىم. ماي چىقمىدى. بۇنىڭدىن ماي ساتقۇچىنىڭ سۆزى يالغان، قاساپچىنىڭ گېپى توغرا ئىكەنلىكى ئېنىق بولدى. نېمىشقا دېسەڭ — ئەگەر بۇ پۇلنى ماي ساتقۇچى مايلىق قولىدا تۇتقان بولسا، شۇ پۇلنىڭ ئۈستىدىكى ماي سۇنىڭ ئۈستىگە ئۈزۈپ چىقاتتى. ئىچىدىكى ئەڭ قىيىنى ئات توغرىسىدا بولدى. سەن تۇتۇپ تاپقان ئاتنى تىلەمچى خام تونۇدى. لېكىن مەن سىلەرگە ئاتنى تونۇتۇش ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ئات ئۆز ئىگىسىنى تونۇيدۇ دېگەن نىيتتە ئاتقوراغا ئېلىپ باردىم. سەن ئېتىڭغا بارغاندا، ئات كىشنەپ، ساڭا بوينىنى سوزدى؛ تىلەمچى بارغاندا، قۇلاقلىرىنى ژىمىرىتىپ، پۇتىنى كۆتەردى. شۇنىڭدىن ئات سېنىڭكى ئىكەنلىكى ئېنىق بولدى، – دېدى قازى. شۇ چاغدا باۋاقاس سۆزگە كىرىشىپ: – مەن سودىگەر ئەمەس، بەلكى باۋاقاس دېگەن پادىشاھ بولىمەن. سىزنىڭ توغرىلىققا «ھېچكىم يالغان سۆز بىلەن قۇتۇلالمايدۇ، كىمنىڭ گېپى راست-يالغانلىقىنى ئاخرىتىپ بېرىدۇ» دەپ خەلقنىڭ ئېيتىشىنىڭ راستلىقىنى ئۆزەم بىلىپ كۆرمەكچى بولۇپ كەلگەن ئىدىم، ئېيتقاندەك بار ئىكەنسىز. ئەگەر تىلىگىڭىز بولسا، تىلەڭ، – دېدى. قازى: – ماڭا ھەدىيە كېرەك ئەمەس. پادىشاھىمنىڭ مۇشۇ ماختىغانلىقىمۇ ماڭا يېتەرلىك سوغىدۇر، – دېدى.

Bavakas dedi: – Tanıyıram. Dilənçiyə yenidən dedi: – Sən də tanıyırsan? Dilənçi: – Tanıyıram. Sonra “İkiniz də mənimlə gəlin” deyərək ahıra apardı. Ahıra ikisini Bavakas’ı saldı, o çoxlu atların arasından düz gedib öz atını tutdu. Onun arxasınca diləni içəri saldı, o da atı tanıdı və yanına getdi. Ondan sonra kadı yerinə oturub hökm verdi: – At, tacir, səninindir, diləniyə əlli çırpmaq vurun. Bu işlərin qərarını verib yerinə yetirdikdən sonra, kadı evinə getdi, Bavakas da arxasınca gəldi. – Niyə gəlirsən? – dedi kadı – yoxsa verdiyim qərardan razı qalmadın? – Xeyr, – dedi Bavakas – qərarlarından razıyam, amma bilmək istəyirəm: “Qazının, mollanın, pulun, kasabın və atın mənə aid olduğunu hardan bildiniz?” Kadı dedi: – Qazın barədə bildiyim budur ki, səhər qazını evimə çağırdım və “qara qabıma qara mürəkkəb tök” dedim. Qazın dərhal qara qabı yudu, sonra qara mürəkkəb tökdü və bu işə çox bacarıqlı yanaşdı. Buradan qara mürəkkəb qabıyla məşğul olan qazın olduğu anlaşıldı. Kəndli qazın olsaydı, belə bacarıqlı olmazdı. Bundan mollanın sözünün doğru olduğu başa düşüldü. Pul barədə bildiyim odur ki, pulu dünən axşam bir stəkan suya qoydum və səhər qalxıb baxdım: “Suda yağ çıxar mı?” Yağ çıxmadı. Buradan yağçının sözünün yalan, kasabınkının doğru olduğu anlaşıldı, niyə desən – yağçının yağlı əlləri ilə tutduğu pul olsaydı, suyun səthində puldan yağ üzərdi. Hamısından daha çətini sənin atın idi. Sən tanıdığın atı dilənçi də tanıdı, amma mənim ağlımdakı şey sizə at tanıtmaq yox, atın kimi tanıdığını görmək idi və ahıra apardım. Sən ata yaxınlaşanda kişnədi və at boynunu sənə uzatdı, dilənçi yanına yaxınlaşanda qulağını qırışdırdı və ayağını qaldırdı. Buradan atın sənin olduğu anlaşıldı, dedi. O an Bavakas dedi: – Mən tacir deyiləm, Bavakas adlı padşahınızam. Sənin barədə xalqın dediyi doğru mu deyil mi görmək üçün gəlmişdim, dedikləri kimi imişsən. İndi nə arzu edirsən, de, – dedi. Kadı: – Mənə hədiyyə lazım deyil. Padşahımın bu tərifi də mənim üçün kifayət qədər hədiyyədir, – dedi.

Бip сарт қалаға бір есек, бір ешкі сатуға алып келеді. Ешкінің мойнында қоңырауы бар екен. Мұны үш ұры көріп, біреуі айтты: –Мен осы сарттың өзіне білдірмей ешкісін ұрлап ала. Екіншісі айтты: –Мен қолындағы есегін ұрлап ала. Үшіншісі айтты: –Оның бәрі де қиын емес, мына мен сарттың өзінің үстіндегі киімін де ұрлап ала. Сол сөз бастапқы ұры сарттың артқы жағынан келіп, ешкінің мойнындағы қоңырауды алып, есектің құйрығына тақты да, ешкіні жетектеп далаға алып кетті. Біраздан соң сарт артына қараса ешкі жоқ. Сөйтіп аң–таң болып тұрғанда, екінші ұры келіп: Неғылып тұрсың? – деп сұрады. Сарт: –Ешкімді алдырдым, – деді. Ұры айтты: –Мен көрдім, ешкі жетектеген біреу жаңа ғана осы орманға кіріп кетті, қусаң жетесің. Сарт: –Ендеше, құдай үшін есегімді ұстай тұр, – деп, есегін ұрыға ұстатып, өзі ағашқа жүгіріп кіргенде, бұл ұры есекті алып жөнелді. Біраздан соң қайтып келсе, есегі тағы жоқ. Мұнан соң сарт байғұс жылап, жолға түсіп жүре берді. Сарт сөйтіп келе жатса, жол үстінде, судың жағасында жылап отырған бір адамға ұшырап, «неге жылап отырсың?» деп сұрады. Ол кісі айтты: –Бір байдың қызметкері едім, бай бір қапшық алтын беріп «қалаға алып бар» деп жіберіп еді. Осы судың жағасына жеткен соң дем ала деп сүйеніп жатып ұйықтап кетіп, ұйқысырап абайсыз қапшықты суға итеріп жіберіппін. Енді неғыларымды білмей отырмын. Сарт: – Ендеше суға неге түсіп, алтын алмайсың? – деді. Кісі айтты: – Жүзе білмегеннен судан қорқушы едім, қапшықты алып берген кісіге 20 алтын берер едім. Сарт ойлады: – Есегім мен ешкімді алдырған үшін маған бұл Құдайдың жіберген олжасы шығар, қапшығын әперіп, 20 алтын ала, – деп, жалма шешініп, киімінің бәрін тастап суға түсті. Су ішінде олай-бұлай жүзіп, тайыз жерінде жүріп іздесе де қапшық табылмады. Біраздан соң, шаршап қайтып келсе, киімін манағы үшінші ұры алып жөнелген екен.

A certain sart came to town to sell a donkey and a goat. The goat wore a bell around its neck. Three thieves noticed him. One said, — I'll steal this man's goat right under his nose. The second said, — I'll take his donkey. The third said, — That is nothing — I'll even steal the clothes off the man himself. They set their plan in motion. The first thief crept up behind the sart, unfastened the bell from the goat's neck, tied it to the donkey's tail, and led the goat away into the fields. After a while the sart looked back and found the goat gone. Bewildered, he stood there, and the second thief appeared. — What are you doing? — asked the second. — Someone stole my goat, — said the sart. — I just saw someone leading a goat into that wood a moment ago; if you chase him, you can catch him, — the thief lied. The sart, anxious, said, — For heaven's sake, hold my donkey for me. — He handed the donkey over and darted into the trees. But of course the second thief rode off on the donkey. When the sart returned, the donkey was gone too. The poor man wept and kept walking. Along the road, at the water's edge he found a man sobbing and asked, — Why are you crying? The man replied, — I am a servant of a rich man. He entrusted me with a pouch full of gold to bring to the city. I stopped at this stream to rest and must have dozed. In my sleep the pouch slipped and fell into the water. Now I don't know what to do. — Then why don't you dive in and retrieve it? — the sart asked. — I don't know how to swim and am afraid of the water, — the man answered. — If someone brings it back to me, I will give them twenty gold coins. The sart thought for a moment. He decided that losing his goat and donkey must be fate, perhaps God had sent him a chance to gain something. He would retrieve the pouch and claim the twenty gold. He quickly stripped and plunged into the water. He searched and swam about in the shallows but could not find the pouch. Exhausted, he returned to the bank… only to discover that the third thief had already taken his clothes and run off.

Bir sart shaharga bir eshak va bir echkini sotish uchun olib keladi. Echkining bo‘ynida qo‘ng‘iroq bor edi. Buni uchta o‘g‘ri ko‘rib, ulardan biri dedi: - Men bu sartning o‘ziga bildirmasdan echkisini o‘g‘irlayman. Ikkinchisi aytdi: -Men uning eshagini o‘g‘irlayman. Uchinchisi aytdi: - Buning bari oson, men sartning o'z kiyimlarini ham o'g'irlab olaman. Shu so‘zlar bilan dastlabki o‘g‘ri sartning orqasidan kelib, echkining bo‘ynidagi qo‘ng‘iroqni olib, eshakning dumiga taqdi va echkini yetaklab tashqariga olib chiqdi. Biroz vaqt o‘tgach, u orqasiga qaradi, echki yo‘q edi. Shunday qilib, u hayron bo‘lib turganida, ikkinchi o‘g‘ri kelib: "Nima qilyapsan?" deb so‘radi. Sart: - Hech kimni chaqirmadim, - dedi u. O‘g‘ri aytdi: - Men ko‘rdim, echki yetaklagan kimdir hozirgina bu o‘rmonga kirib ketdi, quvlasang yetasan. Sart: - Unday bo‘lsa, xudo haqqi, eshagimni ushlab turing, - dedi u va eshagini o‘g‘riga berib, o‘zi daraxtga yugurib kirganida, bu o‘g‘ri eshakni olib ketdi. Bir ozdan keyin qaytib kelsa, eshagi yana yo‘q. Shundan so‘ng bechora sart yig‘lab yo‘lga tushdi. Shunday qilib, u yo‘lda, suv bo‘yida yig‘layotgan odamni uchratib, "nega yig‘layapsan?" deb so‘radi. U shunday dedi: -Men bir boyning xizmatkori edim, boy bir qop oltin berib, "shaharga olib bor" deb yubordi. Suv bo‘yiga yetib kelgach, nafasimni rostlab olay, deb yonboshlab uxlab qolibman-u, uyqusirab qopni suvga itarib yuborgan ekanman. Endi nima qilishimni bilmayman. Sart: - Nega suvga tushib, oltinlaringni olmayapsan? - dedi u. Odam aytdi: - Suzishni bilmaganim uchun suvdan qo‘rqardim, xaltani olib bergan odamga 20 oltin berardim. Sart o‘yladi: - Eshagim va hech kimni o‘ldirganim uchun bu Xudoning menga yuborgan o‘ljasi bo‘lsa kerak, men uning xaltasini olib, 20 oltin olay, - dedi u tezda yechinib, barcha kiyimlarini tashlab, suvga tushdi. U suvda u yoqdan-bu yoqqa suzib, sayoz joyda qidirganida ham qop topilmadi. Biroz vaqt o‘tgach, u charchab qaytib keldi va kiyimlarini uchinchi o‘g‘ri olib ketganini ko‘rdi.

Bir Uygur, bir eşek ve bir keçi satmak için şehre gelir. Keçinin boynunda bir çan vardır. Bunu gören üç hırsızdan biri: – Ben bu Uygur’un haberi olmadan keçisini çalarım, der. İkincisi: – Ben elindeki eşeği çalarım, der. Üçüncüsü ise: – Bunların hiçbiri zor değil, ben bu Uygur’un üzerindeki kıyafetlerini bile çalarım, der. Hırsızlar kendi aralarında sözleşirler. İlk hırsız, Uygur’un arkasından yaklaşarak keçinin boynundaki çanı çıkarır ve eşeğin kuyruğuna sessizce bağlar. Sonra keçiyi alıp kır tarafına yönelir. Bir süre sonra Uygur arkasına baktığında keçisinin kaybolduğunu fark eder. Şaşkınlık içinde dururken ikinci hırsız yanına gelir ve: – Neden böyle duruyorsun? diye sorar. Uygur: – Keçimi çalmışlar! der. Hırsız: – Az önce birinin keçiyi çekerek şu ormana girdiğini gördüm. Hemen peşinden gidersen yetişebilirsin, der. Uygur: – O hâlde, Allah aşkına, eşeğime göz kulak ol, der ve eşeği hırsıza emanet edip ormana doğru koşar. Bu sırada hırsız da eşeği alıp uzaklaşır. Uygur bir süre sonra geri döndüğünde eşeğin de yerinde olmadığını görür. Zavallı Uygur ağlayarak yoluna devam eder. Yolda, su kenarında oturmuş ağlayan bir adama rastlar ve: – Neden ağlıyorsun? diye sorar. Adam cevap verir: – Bir zenginin hizmetkârıyım. Bana bir çuval altın verip “Şehre götür,” dedi. Bu su kenarına geldiğimde dinlenmek istedim. Uyumuşum. Uykumda dikkatsizce çuvalı suya itmişim. Şimdi ne yapacağımı bilemiyorum. Uygur: – O halde neden suya girip altını almıyorsun? diye sorar. Adam: – Yüzme bilmiyorum, sudan korkuyorum. Eğer birisi çuvalı çıkarırsa ona 20 altın verirdim, der. Uygur içinden düşünür: “Eşeğimi ve keçimi çaldırdım, bu belki de Allah’ın bana gönderdiği bir lütuf. Çuvalı çıkarır, 20 altını alırım.” Bunun üzerine hemen soyunur, tüm kıyafetlerini su kenarına bırakır ve suya girer. Sığ yerlerde arar, yüzer ama çuvalı bir türlü bulamaz. Yorulup geri döndüğünde, kıyafetlerinin de az önceki üçüncü hırsız tarafından çalındığını görür.

بىر سارت شەھەرگە بىر ئېشەك بىلەن بىر ئۆشكە سېتىشقا ئېلىپ كېلىدۇ. ئۆشكىنىڭ بوينىدا قوڭغۇراق تاقالغان ئىكەن. بۇنى ئۈچ ئوغرى كۆرۈپ قېلىپ، بىرىنچىسى دېدى: – مەن بۇ سارتقا ئۆزىگە بىلدۈرمەي ئۆشكىسىنى ئوغرىلاپ كېتىمەن. ئىككىنچىسى دېدى: – مەن ئۇنىڭ قولىدىكى ئېشىگىنى ئوغرىلاپ كېتىمەن. ئۈچىنچىسى دېدى: – بۇنىڭ ھەممىسى قىيىن ئەمەس، مەن بۇ سارتنىڭ ئۈستىدىكى كىيىمىنىمۇ ئوغرىلاپ كېتىمەن. شۇ گەپ بىلەن، بىرىنچى ئوغرى سارتنىڭ ئارقىسىدىن كېلىپ، ئۆشكىنىڭ بويىندىكى قوڭغۇراقنى ئېلىپ، ئېشەكنىڭ قۇيرۇقىغا تاقاپ قويدىدە، ئۆشكىنى يېتىلەپ دالا تەرەپكە ئېلىپ كەتتى. بىر ئاز ۋاقىتتىن كېيىن، سارت ئارقىسىغا قاراپتۇ – ئۆشكىسى يوق. شۇنىمۇ چۈشەنمەي تۇرغان چاقدا، ئىككىنچى ئوغرى كېلىپ: – نېمىشقا تۇرىسەن؟ – دەپ سورىدى. سارت: – ئۆشكەمنى ئوغرىغا ئالدۇردۇم، – دېدى. ئوغرى دېدى: – مەن كۆردۈم، بىرىسى ئۆشكىنى يېتەكلەپ بۇ ئورمانغا كىرىپ كەتتى. قوغلا بارسىڭ، يېتىپ ئالسەن. سارت دېدى: – ئۇنداقتا، <FR/>ئاللاھ ئۈچۈن ئېشىگىمنى بىر ئاز تۇتۇپ تۇر، – دەپ، ئېشىكىنى ئوغرىغا تاپشۇردى، ئۆزى ئورمانغا يۈگۈرۈپ كىرىپ كەتكەندە، بۇ ئوغرى ئېشەكنى يېتىلەپ كېتىپ قالدى. بىر ئاز ۋاقىتتىن كېيىن سارت قايتىپ كەلسە، ئېشىكى يوق. ئۇنىڭدىن كېيىن سارت بېچارە يىغلاپ، يولغا چۈشۈپ ماڭدى. سارت <FR/>ولدا كېلىۋاتسا، سۇنىڭ بويىدا يىغلاپ ئولتۇرغان بىر كىشىگە ئۇچراپ، «نېمىشقا يىغلاپ ئولتۇرىسەن؟» دەپ سورىدى. ئۇ كىشى ئېيتىدۇ: – بىر باينىڭ خىزمەتچىسى ئىدىم، باي ماڭا بىر قاپ ئالتۇن بېرىپ، «شەھەرگە ئېلىپ بار» دەپ ئەۋەتتى. بۇ سۇنىڭ بويىغا يېتىپ، بىر ئاز دەم ئالاي دەپ، تايىنىپ يېتىپ ئۇخلاپ قالغان ئىكەنمەن. ئۇخلاۋاتقاندا بىلمەي قاپنى سۇغا چۈشۈرۈۋېتىپتىمەن، ئەمدى نېمە قىلارىمنى بىلمەي ئولتۇرىمەن. سارت دېدى: – ئۇنداقتا، سۇغا چۈشۈپ ئالتۇنىڭنى ئېلىپ ئالمامسەن؟ ئۇ كىشى دېدى: – مەن ئۈزۈشنى بىلمەيمەن، سۇ ماڭا قورقۇنچلۇق. قاپنى ئېلىپ بەرگەن كىشىگە يىگىرمە ئالتۇن بېرەتتىم. سارت ئويلىدى: ئېشىگىم بىلەن ئۆشكەم ئالدۇرغانلىقىم ئۈچۈن بۇ ئاللاھنىڭ ماڭا ئەۋەتكەن نېسىبى بولسىمۇ كېرەك. قېپىنى ئېلىپ بەرىپ، يىگىرمە ئالتۇن ئالىمەن، – دەپ، دەرھال يېشىنىپ، ئۈستىدىكى كىيىملەرىنىڭ ھەممىسىنى تاشلاپ، سۇغا چۈشتى. سۇدا ئۇنداق-مۇنداق يۈزۈپ، تىز يېرىدە مېڭىپ ئىزدىسىمۇ، قاپنى تاپالمىدى. بىر ئازدىن كېيىن، ھېرىپ كېتىپ كەلسە، كىيىمىنى ھېلىقى ئۈچىنچى ئوغرى ئوغرىلاپ كەتكەن ئىكەن.

Bir Uygur, bir eşşək və bir keçi satmaq üçün şəhərə gəlir. Keçinin boynunda bir zəng var. Bunu görən üç oğrudan biri: – Mən bu Uygurun xəbəri olmadan keçisini oğurlayaram, deyir. İkincisi: – Mən əlindəki eşşəyi oğurlayaram, deyir. Üçüncüsü isə: – Bunların heç biri çətin deyil, mən bu Uygurun üzərindəki paltarları belə oğurlayaram, deyir. Oğrular öz aralarında razılığa gəlirlər. İlk oğru, Uygurun arxasınca yaxınlaşıb keçinin boynundakı zəngi çıxarır və eşşəyin quyruğuna səssizcə bağlayır. Sonra keçini götürüb dağ tərəfə üz tutur. Bir müddət sonra Uygur arxasına baxanda keçisinin itdiyini görür. Heç nə anlamadan dayanarkən ikinci oğru yanına gəlir və: – Niyə belə dayanırsan? deyə soruşur. Uygur: – Keçimi oğurlayıblar! deyir. Oğru: – Az əvvəl birinin keçini çəkib o meşəyə girdiyini gördüm. Tez onun arxasınca getsən yetə bilərsən, deyir. Uygur: – O halda, Allah aşkına, eşşəyimə göz qoy, deyir və eşşəyi oğruya etibar edib meşəyə doğru qaçır. Bu zaman oğru da eşşəyi götürüb uzaqlaşır. Uygur bir müddət sonra geri qayıdanda eşşəyin də olmadığını görür. Yalnız qalan Uygur ağlayaraq yoluna davam edir. Yolda, su kənarında oturub ağlayan bir kişiyə rast gəlir və: – Niyə ağlayırsan? deyə soruşur. Kişi cavab verir: – Mən zəngin bir adamın qulluqçusuyam. Mənə bir çuval qızıl verib “Şəhərə apar,” dedi. Bu su kənarına gələndə istirahət etmək istədim. Yatmışam. Yuxuda diqqətsizcə çuvalı suya itirmişəm. İndi nə edəcəyimi bilmirəm. Uygur: – O halda niyə suya girib qızılları almırsan? deyə soruşur. Kişi: – Üzgüçülük bilmirəm, sudan qorxuram. Əgər kimsə çuvalı çıxarsa ona 20 qızıl verərdim, deyir. Uygur içindən düşünür: “Eşşəyimi və keçimi oğurladılar, bəlkə də bu Allahın mənə göndərdiyi bir nemətdir. Çuvalı çıxarıb 20 qızılı alaram.” Bunun üzərinə dərhal paltarlarını çıxarır, bütün geyimlərini su kənarına qoyur və suya girir. Sığ yerlərdə axtarır, üzür, amma çuvalı tapa bilmir. Yorulub geri qayıdanda paltarlarının da az öncə üçüncü oğru tərəfindən oğurlandığını görür.

жарты жер салған екен. Егіні піскен соң, түнде келіп біреу жеп кетеді екен. Сонан соң олар егінін күзетіпті. Әуелі үлкен ағасы күзетіпті, бірақ ешкімді көрмепті. Солайша төрт ағасы төрт күн күзетіпті. Бесінші күні ең кішісі күзетіпті, аты Қарағылыш екен. Қарағылыш күзеткен күні көктен бір қара бие келіпті. Егінді жеп жатқанда Қарағылыш оны ұстап алыпты. Сонда әлгі қара бие айтыпты:

Once there were five brothers. They had put half a field beside a tall poplar tree. When the crops ripened, someone came at night and ate them. So they took turns keeping watch. The eldest stood guard first but saw nothing. The next three brothers did the same on succeeding nights, nothing. On the fifth night the youngest, named Karagylish, kept watch. While he watched, a black mare came from the sky and began to graze the field. Karagylish seized her. The mare implored:

u yarim yerni qurgan. Ekinlar pishgandan so‘ng, kimdir kechasi kelib, yeb ketadi. Keyin ular ekinlarini qo‘riqlashdi. Avvaliga katta akasi qo‘riqladi, lekin hech kimni ko‘rmadi. Shunday qilib, to‘rt aka-uka to‘rt kun qo‘riqlashdi. Beshinchi kuni eng kichigi qorovullik qildi, uning ismi Qarag‘ilish edi. Qarag‘ilish qo‘riqlaydigan kuni ko‘kdan qora biya keldi. U hosilni yeyayotganda, Qarag‘ilish uni ushlab oldi. Shunda o‘sha qora biya aytdi:

Eskiden beş kardeş yiğit varmış. Beşi birlikte bir kavak ağacının yanına tarlalarını ekmişler. Ekinler olgunlaşınca, gece gelip birinin yediğini farketmiş. Sonra ekinlerinin başında beklemeye başlamışlar. Önce en büyükleri bekler ama kimseyi görmez. Böylece büyük dördü de dört gece bekler. Beşinci gün en küçüğü bekler, adı Karağılış'tı. Karağılış'ın beklediği gece, gökten siyah bir kısrak iner. Ekinleri yerken Karağılış onu yakalar.

بۇرۇندا بىر بەش ئاكە-ئىنە يىگىت بار ئىكەن. بەشىلىسى بىر چوڭ دەرەخنىڭ يېنىغا يېرىم يەر ئېگىپتۇ. تېرىلغۇ يېتىلىپ بولغاندىن كېيىن، كېچىسى كېلىپ بىرى ئۇنى يەپ كېتىدىكەن. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇلار تېرىلغۇنى كۈزىتىپتۇ. ئاۋالى چوڭ ئاكىسى كۈزىتىپتۇ، لېكىن ھېچكىمنى كۆرمەپتۇ. شۇنداقلا، تۆت ئاكىسى تۆت كۈن كۈزىتىپتۇ. بەشىنچى كۈنى ئەڭ كىچىكى كۈزىتىپتۇ، ئىسمى قاراغلىش ئىكەن. قاراغىلىش كۈزەتكەن كۈنى ئاسماندىن بىر قارا بىيە تكېلىپتۇ. تېرىلغۇنى يەۋاتقىنىدەك، قاراغىلىش ئۇنى تۇتۇۋاپتۇ. شۇ چاغدا ئۇ قارا بىيە ئېيتىپتۇ:

Əvvəllər beş qardaş igid varmış. Beşi birlikdə bir qovaq ağacının yanında torpaqlarını əkmişdilər. Əkinlər yetişəndə, gecə gəlib birinin məhsulunu yeyənin olduğunu görüblər. Bundan sonra əkinlərinin başında gözətçilik etməyə başlayıblar. Əvvəlcə ən böyükləri gözətçilik edir, amma heç kimi görmür. Beləcə, böyük dörd qardaş dörd gecə növbə çəkir. Beşinci gecə isə ən kiçikləri – adı Qarağılış olan qardaş gözətçiliyə qalır. Qarağılışın növbəsində göydən qara bir qısraq düşür. Əkinləri yeyərkən Qarağılış onu yaxalayır.

– Ей, бала, мені жібер, – деді. – Менің бес құлыным бар, бесеуін бесеуіңе берейін, – деді. Қарағылыш оны қоя берді. Сонан соң қара бие құлындарын алып келіп, ең кішісін Қарағылышқа берді, бөтен төртеуін төрт ағасына берді. Сонда бәрі жарысқанда Қарағылыш озады екен.

— Child, let me go. I have five foals; I'll give you all five of them. Karagylish released her. The mare then brought forth five foals and gave the smallest to Karagylish and the other four to his elder brothers. When they raced, Karagylish outran them all.

- Hey, bola, meni qo'yib yubor, - dedi. - Beshta quluncha otim bor, beshtasini beshingizga beraman, - dedi. Qorag'ilish uni qo'yib yubordi. Shundan so'ng qora biya qulunchalarini olib kelib, eng kichkinasini Qorag'ilishga berdi, qolgan to'rttasini to'rtta akasiga berdi. Shunda hammasi poygada musobaqalashganda Qorag'ilish oldinga o'tib ketardi..

O zaman siyah kısrak dedi ki: "Ey çocuk, beni bırak, benim beş tayım var, istersen beşini de size vereyim," dedi. Karağılış onu serbest bıraktı. Sonra siyah kısrak taylarını getirip en küçüğünü Karağılış'a verdi, diğer dördünü de öteki dört kardeşine verdi. Hepsi o taylarla yarıştığında hep Karağılış kazanırmış.

ھەي، بالا، مېنى قويىۋەت، – دەپتۇ. – مېنىڭ بەش تايچىقىم بار، شۇ بەشىلىسىنى بەشىڭلارغا بېرەي، – دېدى. قاراغىلىش ئۇنى قويىۋەتتى. ئاندىن كېيىن قارا <MS/>بىيە تايلىرنى ئېلىپ كېلىپ، ئەڭ كىچىكىنى قاراغىلىشقا بېرىپ، قالغان تۆتىنى تۆت ئاكىسىغا بېرىپتۇ. ئاندىن ھەممىسى مۇسابىقىلەشكەندە، قاراغىلىش ئۇلاردىن ئىلگىرىلەپ كېتىدىكەن.

O zaman qara qısraq deyir: – Ey uşaq, məni burax, mənim beş tayım var, istəyirsənsə hamısını sizə verim. Qarağılış onu azad edir. Qısraq taylarını gətirib, ən kiçiyini Qarağılışa, dördünü isə digər qardaşlarına verir. Hamısı o taylarla yarışanda, həmişə Qarağılış qalib gəlirmiş.

Бір күні Қарағылыш жұлындай жерден түтін көріпті. Көрген соң соған барыпты. Барса, бір жалма кемпірдің үйі екен. Ол кемпірдің бес қызы бар екен. Қыздарының ойнайтын, жататын, тамақ ішетін үйлері бөлек-бөлек екен. Сонда Қарағылыш қыздардың ойнайтын үйіне барып, кілемнің астына жатыпты. Қыздар келе бергенде, кілемді көтеріп қалыпты. Сонда қыздар ойбайлап шешесіне барыпты. Шешесі ұрысып жіберіпті. Сонан соң қыздар келіп ойнап отырғанда, Қарағылыш қыздарды ұстап алып, төртеуін екі қолтығына тығып, біреуін иініне тығып, атына мініп қашыпты. Қашқанда кемпір Қарағылышқа жылап айтыпты: – Қыздарымды ертең ұзатайын, бүгін өзің қон! – депті.

One day Karagylish saw smoke curling in the distance. He went to investigate and found the hut of a harsh old woman. She had five daughters who slept, played, and ate in separate huts. Karagylish hid under the carpet in the girls’ playhouse. When the girls came back and lifted the carpet, the old woman scolded them. As the girls played, Karagylish grabbed them: he tucked four under his arms and slung the fifth over his shoulder, then mounted his horse and fled. The crone wailed and begged him, — Let my daughters go tomorrow when they are married; tonight you may stay.

Bir kuni Qarag'ilish yer ostidan tutun ko'rdi. Ko'rgach, o'sha joyga bordi. Borsa, bir yalmog'iz kampirning uyi ekan. Bu kampirning beshta qizi bor ekan. Qizlarining o'ynaydigan, yotadigan, ovqatlanadigan uylari alohida-alohida ekan. Shunda Qarag'ilish qizlar o'ynaydigan uyga borib, gilamning ostiga yotdi. Qizlar kelayotganda, gilamni ko'tarib qoldi. Shunda qizlar dod solib onalariga yugurdi. Onasi ularni urishib berdi. Keyin qizlar kelib o'ynab o'tirganlarida, Qarag'ilish qizlarni ushlab oldi, to'rttasini ikki qo'ltig'iga, bittasini yelkasiga tiqib, otiga minib qochib ketdi. Qochayotganda kampir yig'lab, Qarag'ilishga aytdi: - Qizlarimni ertaga uzataman, bugun o'zing tuna qol!

Günlerden bir gün Karağılış topraktan duman çıktığını görür. Görünce oraya gider. Gittiğinde bir cadının evi olduğunu anlar. O cadının beş kızı vardı. Kızların oynadığı, yattığı, yemek yediği evler ayrı ayrıydı. Sonra Karağılış kızların oynadığı eve gider ve halının altına yatar. Kızlar gelirken halıyı kaldırıverir. O zaman kızlar "Ahhh!" diyerek korkup annelerine giderler. Annesi onları azarlayıp geri göndermiş. Sonra kızlar geri gelip oynarken, Karağılış kızları yakalayıp, dördünü koltukaltlarına sıkıştırarak, birini omzuna atarak, atına binip kaçar. Kaçarken cadı Karağılış'a ağlayarak dedi ki: -"Kızlarımı yarın sana vereyim, bugün sen kal!" der. Sonra Karağılış kızlarını kendisine geri getirir ve orada gecelemek için kalır.

بىر كۈنى قاراغىلىش يەلكەندەك يەردىن تۈتۈن كۆرۈپتۇ. كۆرگەندىن كېيىن شۇ يەرگە بېرىپتۇ. بارسا، بىر يالماۋۇز موماينىڭ ئۆيى ئىكەن. ئۇ موماينىڭ بەش قىزى بار ئىكەن. قىزلىرىنىڭ ئوينايدىغان، ياتىدىغان، تاماق يەيىدىغان ئۆيلىرى ھەرخىل ئىكەن. شۇ چاغدا قاراغىلىش قىزلارىنىڭ ئوينايدىغان ئۆيىگە بېرىپ، گىلەمنىڭ ئاستىغا يېتىپتۇ. قىزلار كېلىۋاتقاندا، گىلەمنى كۆتۈرۈپتۇ. شۇنداق قىزلار چۆچۈپ كېتىپ، «ۋاي» دەپ چۇڭۇلداپ، ئانىسىغا يۈگىرەپ بېرىپتۇ. ئانىسى تىللاۋېتىپتۇ. ئاندىن كېيىن قىزلار قايتىپ كېلىپ، ئويناپ ئولتۇرغاندا، قاراغىلىش ئۇلارنى تۇتۇپ، تۆتىنى ئىككى قولتۇقىغا قىستۇرۇپ، بىرىنى ئىڭىگە قىستۇرۇپ، ئاتقا مىنىپ قېچىپتۇ. قېچىۋاتقاندا موماي قاراغىلىشقا يىغلاپ تۇرۇپ مۇنداق دېدى: – قىزلىرىمنى ئەتە ئۇزىتىپ، بۈگۈن ئۆزۈڭ قون.

Bir gün Qarağılış torpaqdan tüstü çıxdığını görür. Ora tərəf gedir və çatanda bir cadının evi olduğunu anlayır. Cadının beş qızı varmış. Qızların oynadığı, yatdığı, yemək yediyi evlər ayrı-ayrıymış. Qarağılış onların oynadığı evə gedib xalının altına girib gizlənir. Qızlar gələndə xalını qaldırırlar və “Ahhh!” deyib qorxaraq analarına qaçırlar. Anaları onları danlayıb geri göndərir. Qızlar yenidən qayıdanda, Qarağılış onları tutur – dördünü qoltuqlarının altına sıxır, birini çiyninə atır, atına minib qaçır. Qaçarkən cadı ağlayaraq deyir: – Qızlarımı sabah sənə verim, bu gecəlik qal!

Сонан соң Қарағылыш қыздарын өзіне беріп, өзі қоныпты. Кеш болған соң, Қарағылышқа ұйықта деп, төсек салып беріпті. Қарағылыш тысқа шықса, аты бір көзінен қан, бір көзінен жас ағып тұр екен. Сонда аты айтыпты: – Сен бүгін ұйықтама, ұйықтасаң сені өлтіреді, жалма кемпір темір тіс соқтырып жатыр, – деді. Қарағылыш үйге келіп, ұйықтамай жатыпты. Сонда кемпір келіп, есікті қарап айтыпты: – Ұйықта шырағым! – депті де, кетіп қалыпты. Біраздан соң тағы келіпті. Сөйтіп жүргенде таң атып қалыпты. Сонан соң кемпір қыздарын ырғап-жырғап ұзатыпты, сонда айтыпты: – Осы жерде үш бел бар, екеуіне қонбаңдар, ең шеткісіне қоныңдар, – депті. Күн кеш болған соң төрт ағасы ең ортадағысына қоныпты. Қарағылыш жаңғыз өзі ең шеткісіне барып қоныпты. Қарағылыш ертең тұрған соң төрт ағасы жылап жатыр екен, есітіпті оларға бір кісі айтады екен: – Қарағылышты әкеп берсеңдер, жіберейін,– деп. Соны Қарағылыш есітіпті де, соған келіпті. Келсе – бір айдаһар екен. Ол айдаһар бөтен ағаларын қоя беріп, Қарағылышты алып қалыпты. Сонан соң Қарағылышқа айтыпты: – Бермес ханның өлмес қызын әкеп бер!– депті. Қарағылыш жарайды деп кетіпті. Келе жатса, бір тауды бір тауға қосып жатқан кісіге жолығады. Сонда Қарағылыш сұрапты: – Неғылып жүрсің?–деп. Ол кісі айтыпты: – Қарағылышқа жолдас болайын деп жүрмін, – депті.

Karagylish agreed and kept the girls with him. That night they gave him a bed. When he went outside, his horse had one eye full of blood and the other full of tears. The horse whispered, — Do not sleep tonight, if you do, you will be killed. The old crone is forging iron teeth. Karagylish stayed awake. The old woman peered to the door and said, — Sleep, my child, — and then left. She came back again and again. Dawn broke, and the crone went to marry off her daughters. She warned them, — There are three ridges here. Do not sleep on the two nearer ridges; sleep on the farthest one. That night the four older brothers slept on the middle ridges; Karagylish alone slept on the farthest ridge. In the morning the four brothers were found weeping. Someone told them, — Bring Karagylish to me and I will release him. Karagylish heard and went. There he found a dragon. After letting the other brothers go, the dragon kept Karagylish and said, — Bring me the immortal daughter of the king of the Bermes and I will set you free. Karagylish agreed and set out. On his journey he met a man joining one mountain to another. Karagylish asked him, — What are you doing? — I am joining mountains together so that Karagylish will have companions, — the man replied.

Keyin Qorag'ilish qizlarini o'ziga berib, o'zi tunab qoldi. Kech bo'lgach, Qorag'ilishga uxlash uchun to'shak solib berdi. Qorag'ilish tashqariga chiqqanida, otining bir ko'zidan qon, bir ko'zidan yosh oqayotgan edi. Shunda oti aytdi: - Sen bugun uxlama, uxlasang seni o'ldiradi, yalmog'iz kampir temir tish yasattiryapti, - dedi. Qorag'ilish uyga kelib, uxlamay yotdi. Shunda kampir kelib, eshikni ko'rib dedi: - Uxla, azizim! - dedi va chiqib ketdi. Biroz vaqt o'tgach, u yana keldi. Shunday qilib, tong otdi. Keyin kampir qizlarini erkalab jo'natdi va shunday dedi: "Bu yerda uchta tepalik bor, ikkitasiga qo'nmanglar, eng chekkasiga qo'ninglar," dedi. Kun kech bo'lganligi sababli, to'rt aka-uka eng o'rtadagi tepaga qo'ndi. Qorag'ilish yolg'iz o'zi eng chekkasiga qo'ndi. Qorag'ilish ertasi kuni turgandan so'ng, to'rtta akasi yig'layotganini eshitdi, ularga bir kishi shunday deyayotgan edi: - Qorag'ilishni olib kelsanglar, sizlarni qo'yib yuboraman, - dedi. Qorag‘ilish buni eshitib, o‘sha yerga keldi. Agar u kelgan bo‘lsa, u ajdaho edi. Bu ajdaho boshqa akalarini qo‘yib yuborib, Qaragilichni olib qoldi. Keyin u Qorag‘ilichga dedi: - Bermas xonning o‘lmas qizini olib keling! Qorag‘ilich yaroqli deb ketdi. Kelayotganda, u bir tog‘ni bir tog‘ga qo‘shayotgan odamni uchratadi. Shunda Qarag‘ilish so‘radi: - Nima qilib yuribsan? U shunday dedi: Qarag‘ilich bilan do‘stlashmoqchiman dedi u.

Karağılış eve gelip uyumadı. O zaman cadı gelip kapıyı gözetleyerek dedi ki: "Uyu, evladım!" diyip gider. Bir süre sonra tekrar gelir. Bu böyle devam ederken sabah olur. Sonra cadı kızlarını okşayarak, severek, ağlayarak evlendirir. Sonra dedi ki: "Burada üç tepe var, ikisine gecelemeyin, en kenardakine geceleyin," der. Gün batarken dört ağabeyi ikinci tepeye geceler. Karağılış yalnız başına en kenardakine geceler. Karağılış sabah kalktığında dört ağabeyinin ağladığını duyar ve der ki: "Karağılış'ı getirirseniz, serbest bırakırım," der. Bunu duyan Karağılış, oraya gider. Varınca bir ejderhayı görür. O ejderha diğer kardeşlerini serbest bırakır ama Karağılış'ı alıkoyar. Sonra Karağılış'a der ki: -" Bermes Han’ın ölmez kızını bana getir!" der. Karağılış “tamam” der ve gider. Yolda giderken, bir dağı diğer dağa bağlayan bir adama rastlar. O adama Karağılış : "Ne yapıyorsun?" diye sordu

ئاندىن قاراغىلىش قىزلىرىنى ئۆزىگە بېلىپ، ئۆزى قونۇپتۇ. كەچ بولۇشى بىلەن قاراغىلىشقا ئۇخلا دەپ، ئورۇن سېلىپ بېرىپتۇ. قاراغىلىش سىرتقا چىقسا، ئېتىنىڭ بىر كۆزىدىن قان، بىر كۆزىدىن ياش ئېقىپ تۇرغان ئىكەن. شۇنداق ئېتى ئېيتىپتۇ: – سەن بۈگۈن ئۇخلىما، ئەگەر ئۇخلىساڭ سېنى ئۆلتۈرىدۇ، يالماۋۇز موماي تۆمۈر چىش ياساتماقتا، – دەپتۇ. قاراغىلىش ئۆيگە كىرىپ، ئۇخلىماي يېتىپتۇ. شۇ پەيتتە موماي كېلىپ، ئىشىكنى قاراپ تۇرۇپ ئېيتىپتۇ. – ئۇخلا، جېنىم! – دەپتۇدە، كېتىپ قاپتۇ. بىرئاز ۋاقىتتىن كېيىن يەنە كېلىپتۇ. شۇ رەۋىشتە تاڭ ئېتىپ كېتىپتۇ. ئاندىن كېيىن موماي قىزلىرىنى ساز-سادا بىلەن ئۇزىتىپتۇ. شۇ چاغدا موماي ئۇلارغا ئېيتىپتۇ: – بۇ يەردە ئۈچ بەللىك بار، ئىككىسىگە قونماڭلار، ئەڭ چەتتىكىسىگە قونۇڭلار، – دەپتۇ كۈن كەچ بولغاندا، تۆت ئاكىسى ئەڭ ئوتتۇرنانچسىگە بېرىپ قونۇپتۇ. قاراغىلىش يالغۇز ئۆزى ئەڭ چەتتىكىسىگە بېرىپ قونۇپتۇ. قاراغىلىش ئەتىگەن تۇرۇپ قارىسا، تۆت ئاكىسى يىغلاپ ئولتۇرغان ئىكەن، شۇندا ئۇلارغا بىر كىشى: – قاراغىلىشنى ئەكىلىپ بەرسەڭلار، قويۋېتىمەن، – دەپ، شۇنى قاراغىلىش ئاڭلاپتۇدە، شۇ يەرگە بېرىپتۇ. بارسا – بىر ئەجدىھا ئىكەن. ئۇ ئەجدىھا باشقىلىرىنى قويۇۋېتىپ، قاراغىلىشنى تۇتۇپ قاپتۇ. ئاندىن قاراغىلىشقا: – بەرمەس خاننىڭ ئۆلمەس قىزىنى ئەكېلىپ بەر–! دەپتۇ. قاراغىلىش ماقۇل دەپ يولغا چىقىپتۇ. يولدا مېڭىپ كېتىپ بىر تاغ بىلەن يەنە بىر تاغنى قوشۇۋاتقان كىشىگە يولۇقۇپتۇ. شۇنداق قاراغىلىش سوراپتۇ: – نېمە قىلىۋاتىسەڭ؟ ئۇ كىشى ئېيتىپتۇ: – قاراغىلىشقا يولداش بولاي دەپ يۈرۈمەن، – دەپتۇ.

Qarağılış qızları geri qaytarır və orada qalır. Axşam ona yatmaq üçün yer salırlar. Gecə Qarağılış çölə çıxır, atının bir gözündən qan, digər gözündən yaş axırdı. Atı deyir: – Bu gecə yatma, yatarsan, səni öldürəcək. Cadı dəmir dişlərini bir-birinə çırpır. Qarağılış evə qayıdır, amma yatmır. Cadı qapını aralayıb deyir: “Yat, övladım.” Bu bir neçə dəfə təkrarlanır. Səhər açılanda, cadı qızlarını oxşayaraq, ağlayaraq ərə verir. Sonra onlara deyir: – Burada üç təpə var, ikisində qalmaq olmaz, ən kənardakında gecələyin. Gün batanda dörd qardaşı ikinci təpədə gecələyir. Qarağılış isə tək başına üçüncü, ən kənar təpədə qalır. Səhər duranda, dörd qardaşın ağladığını eşidir. Əjdaha deyir: – Qarağılışı gətirsəniz, sizi buraxaram. Qarağılış bunu eşidib ora gedir. Çatanda bir əjdaha görür. Əjdaha dörd qardaşı azad edir, amma Qarağılışı saxlayır və deyir: – Bermes Xan’ın ölməz qızını mənə gətir! Qarağılış razılaşır və yola düşür.

Сонымен жүргенде Қарағылыш тағы бір көлді көлге қосып жатқан кісіні жолдас қылып алыпты және бір мергенді және бір шапшаңды. Шапшаң сонша асқан екен. Екі отырған сауысқанның бірінің құйрығын біріне кесіп алып жалғайды екен. Солармен бір атқа мінісіп келіпті. Келсе, бір екі тау көріпті. Сол таудың бүйірінен ірің ағып жатыр екен. Мұның астында ханның ауылы бар екен. Қарағылыш ханға барып айтыпты:

Karagylish gathered such companions: a man who joined lakes, an archer, and a swift runner. The swift one had such speed that he once saw two wagtails playing: he cut off the tail of one and attached it to the other, so fast and clever was he. Together they mounted and rode on. They reached a pair of mountains where a pus-filled boil oozed at the slope — beneath it lay the king’s village. Karagylish told the king:

Shunday qilib, Qarag'ilish yana bir ko'lni ko'lga qo'shayotgan odamni, yana bir merganni va bir tezkorni o'ziga yo'ldosh qilib olibdi. Tezkor shunchalik mohir ekanki, ikki o'tirgan zag'chaning birining dumini kesib, boshqasiga ulab qo'yar ekan. Ular bilan bir otga minishib kelibdi. Kelsa, ikki tog'ni ko'ribdi. O'sha tog'ning yon bag'ridan yiring oqib yotar ekan. Uning ostida xonning ovuli bor ekan. Qarag'ilish xonga borib aytibdi:

O adam : "Karağılış'a arkadaş olmak için bekliyorum" dedi. Öylece ikisi yollarına birlikte devam ettiler. Sonra Karağılış bir gölü bir göle bağlayan bir adamı daha arkadaş edindi, bir nişancıyı ve bir de hızlı koşan birini. Hızlı koşucu o kadar hızlıydı ki. İki saksağanın oturduğunu görürse, birinin kuyruğunu diğerine kesip takarmış. Onlarla birlikte aynı ata binmişler. Varınca, iki dağ görmüşler. Sol taraftaki dağın kenarından irin akıyordu. O dağın yamacında padişahın köyü vardı.

ئاندىن كېيىن قاراغىلىش يەنە بىر كۆلنى يەنە بىر كۆلگە قوشۇۋاتقان كىشىنى يولداش قىلىپ، يەنى بىر مەرگەننى ۋە بىر چاققان كىشىنىمۇ يولداش قىلىپتۇ. بۇ چاققان ئادەم شۇنچىلىك چاققانكەنكى، ئىككى ئولتۇرغان سېغىزخاننىڭ بىرىنىڭ قۇيروقىنى كېسىپ، ئىككىنچىسىگە ئۇلاپ قويالايدىكەن. ئۇلار ھەممىسى بىر ئاتقا مىنىپ يولغا چىقىپتۇ. كەلسە، بىر ئىككى تاغنى كۆرۈپتۇ. شۇ تاغلارنىڭ يېنىدىن تامچا ئېقىپ تۇرۇدىكەن. مۇشۇنىڭ ئاستىدا خاننىڭ ئاۋۇلى بار ئىكەن. قاراغىلىش خاننىڭ يېنىغا بېرىپ:

– Nə edirsən? Adam cavab verir: – Qarağılışa yoldaş olmaq üçün gözləyirəm. Beləcə birlikdə yola davam edirlər. Sonra bir gölü digər gölə bağlayan bir adamı, bir nişançını və bir sürətli qaçanı da dost edirlər. O sürətli qaçan o qədər cəld idi ki, iki saksağan oturanda birinin quyruğunu digərinə taxardı. Onlar hamısı eyni ata minib, yol gedirlər. Çatanda iki dağ görürlər. Sol tərəfdəki dağın ətəyindən irin axırmış. O dağın yaxınlığında padşahın kəndi varmış

– Сенің қызыңды ала деп келдім, – депті. Сонан соң хан айтыпты: – Бес айла қыламын, бесеуін де тапсаң қызымды беремін, таба алмасаң өлтіремін! – деді. – Әуелі ат жарыстырамыз, – деп, ат жарыстырыпты. Сонда Қарағылыштың аты алдымен келіпті. Сонан соң хан: «жаяу кісі жарыстырамын» депті. Сонда Қарағылыш манағы жүйрікті шығарыпты, хан бір кемпірді шығарыпты. Ол кемпір бір шелек бал алыпты. Жарысардың алдында ол кемпір жүйрігіне балды беріп-беріп мас қылыпты, ұйықтатып тастап, өзі кетіп қалыпты. Сонда жер тыңдаушыда айтыпты: – Сол бір адам келеді, – депті. Сонда Қарағылыш мергенге: – Aт! – депті. Мерген басындағы шелекті атыпты. Шелектің дыңғырлаған дауысымен жүйрік оянып тұра салып, орнынан бір уыс топырақ ала салып жүгіріпті. Кемпірге жеткен соң ол: – Шеше! – депті. Сонда кемпір артқа қарағанда, көзіне топырақ шашып қалғанда, кемпір ойбайлап қалыпты. Сөйтіп, жүйрік алдымен келіпті.

— I have come to take your daughter. The king set five tasks and vowed to kill him if he failed. First they held a horse race: Karagylish’s steed came in first. Then the king said, “We will hold a race for people on foot.” Karagylish released a swift runner. The king chose an old woman as his contestant; she carried a small pail of honey. Before the race the old woman plied her runner with spoonfuls of honey and so intoxicated and put him to sleep. Then she left. The scouts warned the king, — That one will come. Karagylish called to the sharpshooter, — Shoot! The marksman shot the pail from the old woman’s servant’s head. The clatter and splash awakened the runner at once; he sprang up, kicked up a handful of dirt, and sprinted. He reached the finish first and cried, — Mother! When the old woman turned, dirt flew into her face and she was humiliated. Thus Karagylish’s steed won.

- Sening qizingni olgani keldim, - dedi. Keyin xon dedi: - Beshta hiyla ishlataman, hammasini topsang qizimni beraman, topolmasang o‘ldiraman! - dedi. - Avval ot choptiramiz, - dedi u va ot choptirdi. Shunda Qaragulishning ismi birinchi bo‘lib keldi. Shundan so‘ng xon: "piyodalar musobaqasini o‘tkazaman," dedi. Shunda Qorag‘ilish haligi yo‘rg‘ani, xon esa bir kampirni olib chiqdi. U kampir bir chelak asal sotib oldi. Musobaqa oldidan kampir yo‘rg‘asiga asal berib mast qilgan, uni uxlatib qo‘yib, o‘zi ketib qolgan. Shunda yer tinglovchi ham aytdi: - O'sha odam keladi, - dedi u. Shunda Qarag‘ilish mergan: - Ot! - dedi u. Mergan boshidagi chelakni otdi. Chelakning jiringlashi bilan yugurdak uyg‘onib ketdi va bir hovuch tuproqni olib yugurdi. Kampirga yetib borgach, u: - Oyi! - dedi u. Shunda kampir orqasiga o‘girilib, ko‘ziga tuproq sepganida, kampir dodlab yubordi. Shunday qilib, tez yugurgan birinchi bo‘lib keldi.

Karağılış padişaha gidip: "Kızını almak için geldim," dedi. Sonra padişah dedi ki: "Beş hile yapacağım, beşini de bulursan kızımı vereceğim, bulamazsan seni öldüreceğim!" dedi. "Önce at yarışı yapalım," der ve at yarışı yaparlar. O zaman Karğılış'ın atı ilk geldi. Sonra padişah, "Yaya olarak yarışacağım" dedi. O zaman Karağılış o hızlı koşucuyu çıkarır, padişah ise bir cadıyı çıkarır. O cadı bir kova bal alır yanına. Yarıştan önce o cadı hızlı koşucuya bal vererek sarhoş eder, yarı yolda uyutur ve gider. O zaman toprak dinleyicisi der ki: "Biri geliyor," der. O zaman Karağılış nişancıya: "Vur!" dedi. Nişancı başındaki kovaya vurur. Kova gürültüsüyle hızlı koşucu uyanır uyanmaz bir avuç toprak alıp koşar. Cadıya ulaştığında o: "Anne!" diye seslenir. Cadı arkaya dönüp baktığında, gözüne toprak saçılır, cadı "Of!" der ve düşüverir. Böylece hızlı koşucu ilk gelir.

قىزىڭنى ئېلىشقا كەلدىم، – دەپتۇ. ئاندىن كېيىن خان ئېيتىپتۇ: بەش خىل سىناق قىلىمەن، بەشىلىسىنى تاپساڭ، قىزىمنى بېرىمەن، تاپالمىساڭ ئۆلتۈرىمەن! – دەپتۇ. – ئاۋال ئات مۇسابىقىسى قىلىمىز، – دەپ ئات چاپتۇرۇشۇپتۇ. ئۇندا قاراغىلىشنىڭ ئېتى بىرىنچى بولۇپ كېلىپتۇ. ئاندىن كېيىن خان: «پىيادىكى ئادەمنى چېپىشتۇرىمىز» دەپتۇ. ئۇندا قاراغىلىش ھېلىقى چاپساننى چىقىرىپتۇ، خان بولسا بىر موماينى چىقىرىپتۇ. ئۇ موماي بىر چېلەك بال ئېلىپتۇ. مۇسابىقىدىن بۇرۇن، موماي چاپسانغا بالنى بېرىپ-بېرىپ مەس قىلىپتۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇنى ئۇيقۇغا كەتكۈزۈپ قويۇپتۇ، ئۆزى يۈگىرەپ كەتكەن ئىكەن. ئاندا يەردە ئاڭلىغۇچى ئېيتىپتۇ: – شۇ بىر ئادەم كېلىدۇ، – دەپتۇ. شۇ چاغدا قاراغىلىش مەرگەنگە: – ئات! – دەپتۇ. مەرگەن بېشىدىكى چېلەكنى ئېتىپتۇ. چېلەكنىڭ داراڭلىغان تاۋۇشىدىن چاقسان ئويغىنىپ، دەرھال ئورنىدىن تۇرۇپتۇ، يەردىن بىر ئوچۇم توپا ئېلىپ يۈگىرەپتۇ. مومايغا يېتىپ كەلگىنىدە ئۇ: – ئانا! – دەپتۇ. ئاندا موماي ئارقىسىغا قارىغىنىدا، كۆزۈگە توپا چېچىپ قويغىنىدا، موماي «ئاخىلداپ!» كېتىپتۇ. شۇنىڭ بىلەن، چاپسان بىرىنچىلىك بىلەن يېتىپ كەلگەن ئىكەن.

Qarağılış padşaha deyir: – Qızını almağa gəlmişəm. Padşah deyir: – Beş hiylə quracağam, beşini də tapsan, qızımı verəcəyəm, tapa bilməsən, səni öldürəcəyəm. Birinci yarış – at yarışıdır. Yarışda Qarağılışın atı birinci gəlir. Padşah deyir: – Bu dəfə piyada yarış olsun! Qarağılış sürətli qaçanı çıxarır, padşah isə bir cadını yarışa çıxarır. Cadı özünə bir vedrə bal götürür və yarışdan əvvəl sürətli qaçanı bal ilə yoldan çıxarıb, onu yuxuya verir. Topraq dinləyicisi deyir: – Kimsə gəlir. Qarağılış nişançıya deyir: – Vur! Nişancı cadının başındakı vedrəyə atəş açır. Vedrə səsi ilə qaçan oyanır, bir ovuc torpaq götürüb qaçır. Cadıya çatanda, cadı “Ana!” deyə səslənir, cadı arxaya baxanda gözü torpağa dəyir və “Of!” deyib yıxılır. Beləcə qaçan birinci olur.

Сонан соң хан барлығын бір темір үйге қамапты да, жан-жағынан көрік басыпты. Сонда манағы көл ұрттағыш екі ұртына екі көлдің суын ұрттап әкеліп, үйге шашыпты. Сонан соң хан қызын ұзатыпты. Манағы Қарағылыштың жолдастары орнында қалыпты. Оларға Қарағылыш киім берген екен, олар алмапты. Сонан соң Қарағылыш қызды айдаһарға әкеліп беріпті де, өзі кетіп, ағаларын тауып алыпты.

The king then shut everyone in an iron house and set traps around it. They took water from two lakes and poured it over the roof. Finally, the king gave away his daughter; Karagylish’s companions remained where they were. Karagylish dressed them in clothing, but they would not accept it. He took the princess to the dragon and then went off to fetch his brothers.

Keyin xon ularning barchasini temir uyga qamab qo'ydi va har tomondan gulxanlar o'rnatdi. Shunda haligi ko'lxo'r ikki lunjiga ikki ko'l suvidan ho'plab, uyga sepibdi. Keyin xon qizini uzatdi. Qorag'ilishning do'stlari o'z joylarida qolishdi. Qorag'ilish ularga kiyim bergan edi, ular olishmadi. Shundan so'ng, Qorag'ilish qizni ajdarga olib keldi va o'zi ketib, akalarini topdi.

Sonra padişah hepsini demir bir eve kapatıp ve etrafını közle doldurur. O zaman işte gölü gölü bağlayan, iki yanağına iki gölün suyunu emip getirir ve eve sıçratır. Hilesi kalmayınca padişah kızını evlendirir. Karağılış'ın arkadaşları ise yerinlerinde kalmışlar. Onlara Karağılış kıyafet verir, almamışlar. Sonra Karagılış kızı ejderhaya getirip teslim eder ve kendisi gidip kardeşlerini bulur.

ئاندىن كېيىن خان ھەممىسىنى بىر تۆمۈر ئۆيگە قاماپتۇدە، يان-يېقىدىن ئوت قويۇپتۇ. شۇ چاغدا ھېلىقى كۆل قوشىدىغان ئىككى يىنىغا ئىككى كۆلنىڭ سۈيىنى تولتۇرۇپ، ئۆينىڭ ئۈستىگە چېچىپتۇ. ئاندىن كېيىن خان قىزىنى ئۇزىتىپتۇ. قاراغىلىش بىلەن بىللە ماڭغان يولداشلىرى ئورۇنلىرىدا قاپتۇ. ئۇلارغا قاراغىلىش كىيىم بېرىپتۇ، لېكىن ئۇلار قوبۇل قىلماپتۇ. ئاندىن كېيىن قاراغىلىش خان قىزىنى ئەجدىھاغا ئەكېلىپ بېرىدۇدە، ئۆزى كېتىپ، ئاكىلىرىنى تېپىپتۇ.

Sonra padşah hamısını dəmir bir evə salır və ətrafını közlə doldurur. Göl bağlayan dost göllərin suyunu içib yanaqlarında gətirib közə tökür. Padşahın hiylələri tükənir. Nəhayət, qızını Qarağılışa verir. Qarağılışın dostları qalıb, onlara paltar verir, amma onlar qəbul etmirlər. Qarağılış qızı əjdahaya gətirib təhvil verir və sonra qardaşlarını tapmaq üçün yola çıxır.

Ертеде бір шал мен кемпір болыпты. Олардың үш баласы, бес ешкісі бар екен. Бір күні үлкен баласы басқа жерден пайда кәсіп қылуға талап етіп, өзіне тиген енші ешкісін сойып алып, етінен кемпір мен шалға бір түйір де берместен, арқалап кетіпті. Келе жатса, бір өнерші байдікіне келеді. Бұл байға өнер үйренуге ол жігіт жалданыпты. Өнерші бай бек қатты жауыз адам екен. Ол жалданған жігітті бір сандыққа салып қойып, аштан өлтіріпті. Үйінде қалған ортаншы баласы, бұ да өнер үйренбекке талап етіп, о да ағасының кеткен жолымен кетіп, о да өнерші байға келіп жалданыпты. Өнерші бай оны да ағасынша аштан өлтіріпті. Үшінші ұлы – Тазша бала, о да ағаларындай өзіне тиген енші ешкісін сойып алып, жарты етін әке-шешесіне беріп, олардан рұқсат алып, арқалап кетіпті.

Once upon a time, there lived an old man and an old woman. They had three sons and five goats. One day, the eldest son decided to leave home and make his fortune elsewhere. He slaughtered his inheritance goat but didn't give his parents even a single piece of meat, he packed it all up and left. As he traveled, he came to the house of a rich craftsman. The young man decided to work for the craftsman to learn a trade. But the craftsman turned out to be a cruel man, he locked the young man in a chest and left him there to die of hunger. After some time, the middle son decided to do the same, to go and learn a trade. He followed the same path as his brother and came to the same craftsman's house. But his fate was no better, the cruel craftsman locked him in a chest too, and he also died of hunger. The youngest son, the bald boy, likewise slaughtered his inheritance goat. But unlike his brothers, he gave half of the meat to his parents, asked for their blessing, and left with the rest.

Qadim zamonda bir chol bilan kampir bo‘lgan ekan. Ularning uch o‘g‘li va beshta echkisi bor ekan. Bir kuni katta o‘g‘li boshqa yurtda foyda topib, kasb qilish niyatida o‘ziga tegishli ulushdagi echkisini so‘yib olibdi-da, go‘shtidan chol bilan kampirga bir bo‘lak ham bermay, yelkasiga ortib yo‘lga tushibdi. Yo‘lda ketayotib, bir hunarmand boyning uyiga kelib qolibdi. Bu boydan hunar o‘rganish uchun yigit xizmatga yollanibdi. Hunarmand boy juda zolim odam ekan. U yollangan yigitni bir sandiqqa solib qo‘yib, ochdan o‘ldiribdi. Uyda qolgan o‘rtancha o‘g‘il ham hunar o‘rganishni istab, akasining yo‘lidan ketibdi va o‘sha hunarmand boyning oldiga xizmatga kiribdi. Hunarmand boy uni ham akasidek ochdan o‘ldiribdi. Uchinchi o‘g‘li - Tazcha bola ham akalariga o‘xshab, o‘ziga tegishli ulushdagi echkini so‘yib olibdi. Lekin go‘shtining yarmini ota-onasiga berib, ulardan ruxsat olib, yo‘lga chiqibdi.

Eskide ihtiyar ve karısı olmuş. Onların üç çocuğu bir de beş keçisi varmış. Günlerin birinde en büyük oğlu başka bir şehirde çalışmak istemiş ve kendisine düşen keçi payını kesip, etinden anne babasına bir parça bile vermeden alıp gitmiş. Yolda sanatçı hem zengin birine rastlar. O sanatçıya öğrenci olmak için evinde işçi olmaya razı gelmiş. Sanatçı çok kötü kalpli bir adamdı. O çalıştırmaya anlaştığı genci bir sandığa koyup açlıktan öldürmüş. Evde kalan ortanca oğlu, o da sanat öğrenmek için yola çıkmış ve abisinin gittiği yoldan giderek sanatçıya rastlar ve onun yanında çalışmaya başlar. Sanatçı onu da ağabeyi gibi açlıktan öldürür. Üçüncü oğlan – Keloğlan, o da kardeşleri gibi kendine düşen keçi payınıkesip, etinin yarısını ana babasına verir, onlardan izniyle yola koyulur.

بۇرۇندا بىر بوۋاي بىلەن موماي بولۇپتۇ . ئۇلارنىڭ ئۈچ بالىسى، بەش ئۆشكىسى بار ئىكەن. بىر كۈنى چوڭ ئوغلى باشقا يۇرتتىن پايدا تاپىمەن دەپ، ئۆزىگە <MS/>تەقدىم قىلىنغان ئۆشكىسىنى سويىۋېلىپ، گۆشىدىن بوۋاي بىلەن مومايغا بىر پارچىمۇ بەرمەي، بويلاپ يولغا چىقىپتۇ. كېلىۋاتقاندا بىر ھۈنەرۋەن بايغا كېلىپتۇ. بۇ باي ھۈنەرۋەنگە ھۈنەر ئۆگىنىشكە ياللىنىپتۇ. ئەمما بۇ ھۈنەرۋەن باي ناھايىتى يامان، شەپقەتسىز ئادەم ئىكەن. ئۇ يىگىتنى بىر ساندۇققا سولاپ قويۇپ، ئاشتىن ئۆلتۈرۈپتۇ. ئۆيدە قالغان ئوتتۇرانچى ئوغلىمۇ ھۈنەر ئۆگىنىشكە ئىنتىلىپ، ئۇمۇ ئاكىسىنىڭ يولىنى تۇتۇپ، شۇ باينىڭ ئۆيىگە بېرىپ، يالىنىپتۇ. ئۇنىمۇ باي ساندۇققا سېلىپ، ئاشتىن ئۆلتۈرۈپتۇ. ئۈچىنچى ئوغلى – تاز بالا، ئۇمۇ ئاكىلىرىدەك ئۆزىگە <MS/>تەقدىم قىلىنغان ئۆشكىنى سويىۋېلىپ، گۆشىنىڭ يىرىمىنى ئاتا-ئانىسىغا بېرىپ، ئۇلاردىن رۇخسەت ئرلىپ يولغا چىقىپتۇ.

Bir zamanlar yaşlı bir kişi və onun arvadı yaşarmış. Onların üç oğlu və beş keçisi varmış. Günlərin bir günü, böyük oğul başqa bir şəhərdə işləmək istəyib və öz keçi payını kəsərək, anası ilə atasına bir parça belə vermədən götürüb gedib. Yolun üstündə sənətkar və zəngin bir adama rast gəlir. O sənətkara şagird olmaq üçün evində işçi olmağa razı olur. Sənətkar isə çox sərt ürəkli adam idi. O işlənmək üçün götürdüyü genci bir sandığa salıb açlıqdan öldürüb. Orada qalan orta oğul da sənət öyrənmək istəyib və abisinin yolunu tutaraq sənətkarın yanına gəlib işləməyə başlayır. Sənətkar onun da başına eyni dəhşətli münasibəti gətirir və onu da açlıqdan öldürür. Üçüncü oğul – Keloğlan, qardaşları kimi keçi payını kəsib, qurunun yarısını ata-anaya verir və icazə alıb yola çıxır.

Келе жатса, бір қора қойға ұшырапты. Бұл қора қойдың қойшысына жолығып сұраса, бұл қойлар өнерші байдікі екен. Ол Тазшадан сұрайды: – Балам, қайда барасың? – деп. Тазша бала жауап береді: – Өнер үйренуге барамын, – деп. Сонда шал тұрып айтады: – Балам, бұл сөз бөтен ешкімге айтпа, жатқа (бөтендерге) шыныңды айтпа деген, – деп. Сонан соң, бала «шалдың бұл айтқаны рас екен» деп ойлап, өнерші байға барыпты. Байдың үйіне қонып, ертең жүрейін деп жатқанда, өнерші бай Тазшадан сұрайды: – Балам, қайда барасың, жолың болсын? – деп. Тазша бала жауап береді: – Мен өзіңдей ер баласы жоққа еншілес бала боламын, – деп. Сонда өнерші бай айтады: – Балам, сен біздікіне қал, маған бала бол, біздің бір ақ құнан қойды сойып, той қылып, асық жілігін етімен өзің жеп той, мен өзім жолаушы барамын, – дейді де, өзі жолына кете береді. Тазша бала: – Хош әке, жақсы бол! – деп , үйінде қала беріпті. Бұл өнерші байдың үйінде бір қызы бар екен. Бұл Тазша балаға айтады: – Аға, сен асық жіліктен өзің жемей, керегенің басына іліп қой, сонда бір ақ тазы келіп, жілікке ұмтылар, сонда сен балтамен ол тазыны лақтырып өлтір, – деп.

On his way, he came across a large flock of sheep. He met the shepherd and asked whose sheep they were. The shepherd told him they belonged to the craftsman. He asked the bald boy: – Boy, where are you going? – asked the old shepherd. – I'm going to learn a craft, – answered the bald boy. – Boy, never tell anyone that, – said the old man. – Don't reveal your true intentions to strangers. The bald boy thought, the old man is right, and went on to the craftsman's house. He stayed there for the night, and in the morning, when he was about to leave, the craftsman asked: – Boy, where are you going? May your road be safe! – I want to be an adopted son to someone who has none, – replied the bald boy. The craftsman said: – Stay here, be my son. We'll slaughter a white wether lamb, have a feast, and you eat the knuckle bone with the meat yourself. I'm going away on a journey. – All right, father, farewell, – said the bald boy and stayed in the house. The craftsman had a daughter. She said to the bald boy: – Brother, don't eat the knuckle bone. Hang it on the wall. A white hound will come and try to grab it, strike it with your axe and kill it.

Yo‘lda ketayotib, bir qo‘ra qo‘yga duch kelibdi. Bu qo‘ralarning cho‘ponidan so‘rasa, qo‘ylar o‘sha hunarmand boyniki ekan. Cho‘pon Tazchadan so‘rabdi: – Bolam, qayerga ketyapsan? – deb. Tazcha bola javob beribdi: – Hunar o‘rgangani ketyapman, – deb. Shunda chol aytibdi: – Bolam, bu gapingni begonalarga aytma, yot odamlarga rostingni ochma, – deb. Shundan keyin bola “cholning aytgani to‘g‘ri ekan”, deb o‘ylab, hunarmand boynikiga boribdi. Boyning uyiga qo‘nib, ertaga yo‘lga chiqaman deb yotganida, hunarmand boy undan so‘rabdi: – Bolam, qayerga ketyapsan, yo‘ling bo‘lsin? – deb. Tazcha bola javob beribdi: – Men sizdek o‘g‘li yo‘q odamga merosxo‘r o‘g‘il bo‘laman, – deb. Shunda hunarmand boy aytibdi: – Bolam, sen biznikida qol, menga o‘g‘il bo‘l. Bizning bir oq qunan qo‘yni so‘yib, to‘y qil. Oshiqli iligini go‘shti bilan o‘zing yeb to‘yib ol. Men esa safarga ketaman, – deb o‘z yo‘liga ravona bo‘libdi. Tazcha bola: – Xo‘p ota, yaxshi boring! – deb uyda qolibdi. Hunarmand boyning bir qizi bor ekan. U Tazcha bolaga aytibdi: – Aka, sen oshiqli ilikni o‘zing yema, uni uyning keragasi tepasiga ilib qo‘y. Shunda bir oq tozi it kelib ilikka sakraydi. O‘shanda sen bolta bilan urib, o‘ldir, – debdi.

Yolda giderken bir koyun sürüsüne rastlar. Bu koyun sürüsünün çobanıyla konuşup öğrendiğine göre bu koyunlar sanatçıya aitti. O Keloğlan’a sorar: "Oğlum, nereye gidiyorsun?" der. Keloğlan "sanat öğrenmeye gidiyorum," diye yanıtlar. O zaman çoban ayağa kalkıp der ki: "Oğlum, bu maksadını kimseye söyleme, yabancılara sırrını verme" der. Sonra çocuk "çobanın bu dediği doğruymuş" diye düşünüp sanatçının yanına gider. Sanatçının evinde kalıp, ertesi gün tam gideyim derken, sanatçı Keloğlan’a sorar: "Oğlum, nereye gidiyorsun, yolun açık olsun?" der. Keloğlan cevap verir: "Senin gibi çocuğu olmayanların derdine ortak olmaya" demiş. O zaman sanatçı dedi ki: -"Oğlum, sen bizimle kal, bana çocuk ol, biz bir beyaz kısrak koyunu kesip, düğün yapalım, paşa kemiğini etiyle birlikte sen ye, ben de yoluma gideyim," der ve yoluna devam eder. Keloğlan: "Hoşça kal baba, kendine iyi bak!" der ve evde kalır. Bu sanatçının evinde bir kızı varmış. Bu Keloğlan'a der ki: -"Ağabey, sen paşa kemiğini kendin yeme, eşiğin yukarısına as, o zaman beyaz bir tazı gelecek, kemiğe saldıracak, o zaman sen balta ile o tazıyı öldür," dedi.

كېلىۋاتقاندا چوڭ بىر قوي پادىسىغا ئۇچراپتۇ. ئۇ پادىنى بېقىۋاتقان قويچىغا يولۇقۇپ سورىسا بۇ قويلار ھۈنەرۋەن بھينىڭ ئىكەن. ئۇ تاز بالىدىن سورايدۇ: — بالا، قەيەرگە بارىسەن؟ تاز بالا جاۋاب بەردى — مەن ھۈنەر ئۈگىنىشكە كېتىپ بارىمەن. شۇندا قويچى بالىغد: — بالا، بۇ گەپنى ھېچكىمگە ئېيتما، ياتقا راستىڭنى دېمە، — دەيدۇ. شۇنىڭدىن كېيىن بالا «بوۋاينىڭ بۇ ئېيتقىنى راست ىكەن»، دەپ ئويلاپ، ھۈنەرۋەن بايغد بېرىپتۇ. بىر كېچە مېھمان بولۇپ، ئەتە كېتەي دەپ تۇرغىنىدا باي تاز بالىدىن سورايدۇ: — بالام، نەگە بارماقچىسىن؟ <FR/>يولۇڭ بولسۇن، — دەيدۇ. تاز بالا جاۋاپ بەردى: — مەن سېنىڭدەك ئوغۇل بالىسى يوققا <MS/>ئۆگەي بالا بولىمەن، — دەيدۇ. شۇندا ھۈنەرۋەن باي دەيدۇ: — بالام، سەن بىزنىڭكىدە قال، ماڭا بالا بول. بىز بىر ئاق <MS/>قۇنان قوينى سويۇپ توي قىلىمىز، ئوشۇق ئىلىگىنى ئۆزەڭ یەپ توي، مەن يولغا كېتىمەن، — دەيدۇ. تاز بالا: — خۇش، دادا، ئانان بولۇڭ، — دەپ ئۆيدە قالىدۇ. بۇ ھۈنەرۋەن باينىڭ ئۆيىدە بىر قىزى بار ئىكەن. ئۇ قىز تاز بالىغا: — ئاكا، سەن ئوشۇق ئىلىگىدىن ئۆزەڭ يېمەي، ئۆي تىرىگىنىڭ بېشىغا ئىلىپ قوي، شۇ ۋاقىتتا بىر ئاق تاز كېلىپ ئىلىككە تەمشىلىدۇ ئۇ چاغدا پالتىتنى تازغا تاشلاپ ئۆلتۈر، — دەيدۇ.

Yolda bir qoyun sürüsü görür. Sürüyə baxan çobanla danışanda öyrənir ki, qoyunlar eyni sənətkara məxsusdur. Çoban Keloğlana deyir: – Oğlum, hara gedirsən? Keloğlan: – Mən sənət öyrənməyə gedirəm, – deyir. Çoban ona xəbərdarlıq edir: – O məqsədini heç kimə demə, yad adamlara sirlərini açma. Keloğlan çobanın sözünün doğru olduğunu düşünür və sənətkarın yanına yollanır. Evdə qalır. Ertəsi gün gedəndə sənətkar soruşur: – Oğlum, hara gedirsən? Yolun açıq olsun! Keloğlan da cavab verir: – Sənin kimi övladı olmayanlara bir az ata olmağa gedirəm. Sənətkar deyir: – Oğlum, bizimlə qal, mənim üçün uşaq ol. Gəlin bir ağ kısrak qoyunu kəsək, toy edək. Paşa sümüyünü sən ye, mən də yoluma davam edərəm. Keloğlan deyir: – Sağol, ata, özünü yaxşı qoru! – və orada qalır. Sənətkarın evində bir qızı varmış. Qız demiş: – Ağabəy, sən paşa sümüyünü özün yorma, qapının yuxarısına as. Bir ağ tazı gələcək, sümüyə hücum edəcək, o zaman sən balta ilə onu öldür.

Мұнан соң Тазша бала ақ құнан қойды сойып, той қылып, көршілерін шақырып, асық жілігін өзі жемей, қыздың айтқанын қылып, керегенің басына іліп қойғанда, айтканындай ақ тазы келіп, етті жілікке ұмтылғанда, Тазша балтамен жіберіп қалыпты. Бірақ балтасы тазыға тимей, ит қашып құтылып кетіпті.

So the bald boy did as she said: he slaughtered the white wether lamb, called the neighbors for a feast, and hung the knuckle bone on the wall. Soon a white hound appeared and jumped at the bone, and the bald boy swung his axe. But he missed, and the hound escaped.

Shundan so‘ng Tazsha bola oq qunan qo‘yni so‘yib, to‘y qilib, qo‘shnilarini chaqirib, oshiq suyagini o‘zi yemay, qizning aytganini qilib, keraganing tepasiga osib qo‘yganida, aytganidek, oq tozi kelib, go‘shtga tashlanganda, Tazsha bolta bilan urib yuborgan. Ammo uning boltasi toziga tegmadi va it qochib ketdi.

Bundan sonra Keloğlan beyaz kısrak koyunu kesip, düğün yapıp, komşularını çağırıp, paşa kemiğini kendisi yemeyip, kızın dediğini yapıp, eşiğin yukarısına astığında, dediği gibi beyaz tazı gelip, eti kemiğe saldırdığında, Keloğlan baltayı fırlatır. Ama baltası tazıya değmez, köpek kaçıp kurtulur.

مۇشۇنىڭدىن كېيىن، تاز بالا <MS/>قۇنان قوينى سويۇپ توي قىلىدۇ، قوشنىلىرىنى چاقىرىپ، قىزنىڭ ېيتقىنىدەك، ئوشۇق ئىلىكىنى يېمەي، ئۆينىڭ تىرىگىگە ئېسىپ قويغاندا ، ئېيتقىنىدەك «ئاق تاز» كېلىپ، گۆشلۈك ئىلىككە تەمشىلگەندە، تاز بالا پالتىنى ئېتىپتۇ، بىراق پالتىسى تازغا تەگمەي ئىت قېچىپ قۇتۇلۇپ كېتىپتۇ.

Keloğlan ağ kısrağı kəsib toy edir. Komşularını çağırırlar. Paşa sümüyünü özün yeməyəndə qızın dediyi kimi edərək sümüyü qapının üstünə asır. Gördüyü kimi, ağ tazı gəlir və sümüyə hücum edəndə Keloğlan baltasını atır, amma tazıya dəymir və it qaçıb gedir.

Өнерші бай үйіне келген соң, Тазша баланың мұндай істерді істегенін біліп, қатты ашу етіп, «бұл итті аштан өлтірейін» деп сандыққа салып қойыпты. Бұл байдың бағанағы қызы, әкесі жоқта, сандығының түбін тесіп, тамақ беріп, Тазшаны тойдырып тұрыпты.

When the craftsman returned, he learned what had happened. Furious, he decided to kill the bald boy by hunger and locked him in a chest. But the craftsman’s daughter secretly fed the bald boy through a hole in the bottom of the chest while her father was away.

San’atkor boy uyiga kelgach, Tazsha bolaning bunday ishlarni qilganini bilib, qattiq g‘azablanib, «bu itni ochdan o‘ldiraman» deb sandiqqa solib qo‘ygan. Bu boyning qizi, otasi yo‘qligida sandig‘ining tagini teshib, Tazshani ovqatlantirib, to‘ydirgan.

Sanatçı eve gelince, Keloğlan’ın yaptıklarını duyunca sinir krizi geçirir. -"Ben bu köpeği de açlıktan öldüreyim" diye sandığa koyar. Sanatçının kızı ise, babası evde yokken, sandığın dibini delip, yemek verip, Keloğlan’ı doyuruyordu.

ھۈنەرۋەن باي ئۆيىگە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، تاز بالىنىڭ مۇنداق ئىشلارنى قىلغىنىنى بىلىپ، بەك غەزەپلىنىپ: — بۇ ئىتنىمۇ ئاشتىن ئۆلتۈرەي؟ — دەپ ساندۇققا ئاپتۇ. بۇ باينىڭ باياقى قىزى، دادىسى يوقتا، ساندۇقنىڭ ئاستىنى تېشىپ، تاماق بېرىپ، تاز بالىنى تويدۇرۇپ تۇرۇپتۇ.

Sənətkar evə gələndə bu hadisəni eşidir və sinir krizi keçirir: – Mən bu iti də açlığa qoyum, – deyib Keloğlanı yenə sandığa salır. Amma sənətkarın qızı oğlanı sevir və atasının olmadığı vaxtda sandığın dibini deşərək ona yemək verir.

Бірнеше күндер өткен соң, Тазшаның өз әкесі балаларын іздеп шығып, өнерші байдікіне келіп сұрады:

Several days later, the bald boy’s father, who had gone in search of his sons, arrived at the craftsman’s house.

Bir necha kun o‘tgach, Tazshoning otasi bolalarini izlab, san’atkor boynikiga kelib so‘radi:

Birkaç gün sonra, Keloğlan'ın babası çocuklarını arayıp yola çıkar ve sanatçıya gelip sorar:

بىر نەچچە كۈنلەر ئۆتكەندىن كېيىن، تاز بالىنىڭ ئۆز دادىسى بالىلىرىنى ئىزدەپ چىقىپ، ھۈنەرۋەن باينىڭكىگە كېلىپ سورايدۇ:

Bir neçə gün sonra Keloğlanın atası uşaqlarını axtarıb gəlib sənətkarın yanına soruşur:

– Бір Тазша деген балам бар еді, соны көрдіңіз бе? –деп. Өнерші бай: – Көргенім жоқ – деп жауап береді. Бұлардың сөйлесіп тұрған сөз Тазша үйде, сандықта жатып есітіп жатыр еді. Бай әлгідей дегенде, Тазша: – Әке, мен мұндамын! – деп сандық ішінен айқайлапты. даусын баласын танып, байдың сандығынан шығарып алып, Тазша мен әкесі үйіне қайтыпты. Тазша жолай әкесіне айтады: – Әке, мен бір қара құнан қой болайын, мойныма жіп тағып, жетектеп барып базарға жақсы бағаға сат, бірақ жібіңді алып қал, – дейді. Баласы сол жерде айтқанынша қара құнан қой болады, әкесі мойнына жіп тағып, базарға апарып сатып, ақшасын алып үйіне қайтады. Ертеңіне баласы өз қалпына түсіп, әкесіне айтады: – Әке, мен бір қара жорға ат болайын, мені базарға апарып сат, пұлымды ал, бірақ шылбырымды алып қал, – депті. Баласы айтқанынша ат болып, әкесі базарға апарып сатып, шылбырын алып, үйіне кайтты. Ертеңіне баласы, Тазша, тағы өз қалпына түсіп, үйіне келіп әкесіне айтады: – Әке, мен бір жез бұйдалы нартайлақ болайын, сен мені базарға апарып сат та, пұлымды алып, бірақ бұйдамды алып қалып, үйге қайта бер, – деді. Тазша айтқанынша тайлақ болып, әкесі базарға сатайын деп жетектеп келе жатса, алдынан баяғы өнерші бай шығыпты. Ол айтады: – Маған мынау тайлағынды сат, – деп. Тазшаның әкесі айтыпты: – Тайлағым басы жүз тілла, – деп.

– Have you seen my son, the bald boy? – he asked. – No, I haven't, – lied the craftsman. The bald boy heard this from inside the chest and shouted: – Father, I'm here! The old man recognized his son's voice, broke open the chest, freed him, and took him home. On the way, the bald boy said: – Father, I'll turn into a black wether lamb. Tie a rope around my neck, take me to the market, and sell me for a good price, but keep the rope. He turned into a black wether lamb, and his father did as was told, he sold the sheep and kept the rope. The next day, the bald boy said again: – Father, I'll turn into a black pacing horse. Take me to the market and sell me, but keep the bridle. He became a black horse, and his father sold him, keeping the bridle. The next day, the bald boy said: – Father, I'll turn into a young camel with a brass halter. Take me to the market, sell me, but keep the halter and come home. The bald boy turned into a camel, and his father led him to the market. There, the same cruel craftsman appeared and said: – Sell me that camel. – The price is one hundred gold coins, – said the old man.

– Mening Tazcha degan bolam bor edi, uni ko‘rdingizmi? – deb so‘rabdi. Hunarmand boy: – Ko‘rganim yo‘q, – deb javob beribdi. Ularning gaplarini Tazcha uyda, sandiq ichida yotib eshitib turgan ekan. Boy shunday deganda, Tazcha: – Ota, men bu yerdaman! – deb sandiq ichidan baqiribdi. Otasi ovozidan o‘g‘lini tanib, boyning sandig‘idan chiqarib olibdi. So‘ng Tazcha bilan otasi uyiga qaytibdi. Yo‘lda Tazcha otasiga aytibdi: – Ota, men qora qunan qo‘y bo‘lay. Bo‘ynimga arqon taqib, bozorga yetaklab borib yaxshi narxga soting. Lekin arqonimni olib qoling, – debdi. Bola aytganidek qora qunan qo‘yga aylanibdi. Otasi bo‘yniga arqon taqib, bozorga olib borib sotibdi-da, pulini olib uyiga qaytibdi. Ertasi kuni bola yana o‘z holiga qaytib, otasiga aytibdi: – Ota, men qora yo‘rg‘a ot bo‘lay. Meni bozorga olib borib soting, pulini oling, lekin jilovimni olib qoling, – debdi. Bola aytganidek ot bo‘libdi. Otasi uni bozorga olib borib sotib, jilovini olib uyiga qaytibdi. Ertasi kuni Tazcha yana o‘z holiga kelib, otasiga aytibdi: – Ota, men jez burunli nor tuyacha bo‘lay. Meni bozorga olib borib soting-da, pulini olib, lekin no‘xtamni olib qolib uyga qayting, – debdi. Tazcha aytganidek tuyachaga aylanibdi. Otasi uni bozorga sotishga yetaklab ketayotganda, oldidan o‘sha eski hunarmand boy chiqib qolibdi. U: – Menga shu tuyachangni sot, – debdi. Tazchaning otasi: – Tuyamning narxi yuz tilla, – debdi. .

"Bir Keloğlan adında oğlum vardı, onu gördünüz mü?" der. Sanatçı: "Görmedim," diye cevap verir. Onların konuştuklarını Keloğlan evde, sandıkta yatarken duyuyordu. Sanatçı öyle deyince, Keloğlan: "Baba, ben buradayım!" der ve sandık içinden bağırdı. Sesinden çocuğunu tanıuıp, sanatçının sandığından çıkarıp, Keloğlan ve babası evine döndüler. Keloğlan yolda babasına der ki: -"Baba, ben bir kara kısrak koyun olayım, boynuma ip takıp, götürüp pazarda iyi fiyata sat, ama ipini sen al," der. Çocuk o anda dediği gibi kara kısrak koyun oluverir, babası boynuna ip takıp, pazara götürüp satar, parasını alıp evine döner. Ertesi gün çocuğu kendi haline gelir, babasına der ki: – Baba, ben bir kara kısrak at olayım, beni pazara götürüp sat, paramı al, ama dizginimi kendin alıkoy,– der. Oğlu dediği gibi bir at olur, babası pazara götürüp satar, dizginini alıp evine döner. Ertesi gün oğlu, Kel Oğlan, yine eski haline dönüp, evine gelip babasına der ki: – Baba, ben bir bakır yularlı deve olayım, beni pazara götürüp sat da, paramı al, ama yularımı alıkoyup, eve geri dön,– der. Kel Oğlan dediği gibi tay olup, babası pazara satmaya götürürken, karşısına o eski sanatçı çıkar. Sonra sanatçı der ki: – Bana şu deveni sat,– der. Kel Oğlan'ın babası: – Devemı yüz dirhem,– de.

بىر تاز دېگەن بالام بار ئىدى، شۇنى كۆرمىدىڭىزمۇ؟ – دەيدۇ. ھۈنەرۋەن باي: – كۆرمىدىم ياق، – دەپ جاۋاب بەردى. بۇلارنىڭ سۆزلىشىپ تۇرغان گەپلىرىنى تاز بالا ئۆيدە، ساندۇقتا يېتىپ ئاڭلاۋاتاتتى. باي شۇنداق دېگەندە، تاز بالا: – دادا، مەن بۇ يەردە! – دەپ ساندۇق ئىچىدىن ۋاقىراپتۇ. ئۈنىدىن بالىسىنى تونۇپ، باينىڭ ساندۇقىدىن چىقىرىپ ئېلىپ، تاز بالا بىلەن دادىسى ئۆيىگە قايتۇپتۇ. يولدا تازچى ئاتىسىغا ئېيتىپتۇ: – دادا، مەن بىر قارا قۇنان قوي بولاي، بوينۇمغا يىپ قاداپ، يۆتىلەپ بېرىپ، بازارغا ياخشى سات، بىراق يىپىڭنى ئېلىپ قال، – دەيدۇ. بالىسى شۇ يەردە ئېيتقىنىدەك قارا قۇنان قوي بولىدۇ، دادىسى بوينىغا يىپ قاداپ، بازارغا ئېلىپ بېرىپ سېتىپ، پۇلىنى ئېلىپ ئۆيىگە قايتىدۇ. ئەتىسى بالىسى ئۆز قېلىپىغا چۈشۈپ، دادىسىغا دەيدۇ: – دادا، مەن <MS/>مىس بۇقۇشلۇق نار تۆگە بولاي، سەن مېنى بازارغد ئاىرىپ ساتتە، پۇلۇمنى ئېلىپ، بىراق بۇقۇشۇمنى ئېلىپ قېلىپ، ئۆيگە قايتېۋەر. تاز ئېيتقىنىچە تۆگە بولۇپ، دادىسى بازارغا ساتاي دەپ كېلىۋاتسا، ئالدىدىن باياقى ھۈنەرۋەن باي ئۇچراپتۇ. ئۇ ئېيتىپتۇ: – ماڭا مۇنۇ تۆگەڭنى سات، – دەيدۇ. تاز بالىنىڭ دادىسى ئېيتىپتۇ: – تۆگىنى باھاسى يۈز تىللە، – دەيدۇ.

Mənim Keloğlan adlı oğlum vardı, onu görmüsünüz? Sənətkar: – Görməmişəm, – deyir. O zaman Keloğlan evdə, sandığın içində yatır və bu söhbəti eşidir. Atasının səsini tanıyıb sandıq içərisindən qışqırır: – Ata, mən buradayam! Atası onu tanıyır, sandıqdan çıxarır və birlikdə evlərinə dönürlər. Yolda Keloğlan atasına deyir: – Ata, mən qara bir kısrak qoyunum, boynuma ip as və bazara aparıb yaxşı qiymətə sat, ipi özün götür. Atası dediyini edir: Kısrağı bazara aparır, satır, pulunu götürür. Ertesi gün oğlan yenidən öz vəziyyətinə dönür və atasına deyir: – Ata, mən qara kısrak at olum, məni bazara aparıb sat, pulumu götür, amma dizginimi sən saxla. Atası yenə edər, dizginini götürü və evə dönər. Sonra Keloğlan, özündən soruşur: – Ata, mən bir dəvə olum – məni apar, sat və paramı götür, amma yularımı sən saxla. Belə də olur, uşağ dövəyə çevrilir. Atası dəvəni bazara aparanda o köhnə sənətkarla qarşılaşır. Sənətkar deyir: – Bu deveni mənə sat. Keloğlanın atası: – Mənim dəvəmi yüz dirhemə satıram.

Сонда өнерші бай бұлардың айласын біліп, жаман оймен, тайлақты жүз тіллаға сатып алыпты да, үйіне жетектеп келіп, баяғы қызын шақырып алып, «мынау тайлақты ұстай тұр» депті де, өзі үйден пышақ алып, тайлақты бауыздайын деп, үйіне жүгіріп кетіпті. Қыз әкесінің жаман ниетін біліп, үйден бұ да пышақ алып шыққан екен, әкесі үйге кірген кезінде, тайлақтың бұйдасын пышақпен қиып жіберіп, босатып қоя беріпті.

The craftsman, realizing it was the bald boy, bought the camel for a hundred gold coins and led it home. He told his daughter: – Watch this camel, I'll bring a knife to slaughter it. The daughter guessed her father's evil intentions, took a knife herself, and as soon as her father entered the house, she cut the camel's halter and let it go.

Shunda san’atkor boy ularning hiylasini bilib, yomon niyatda, toychoqni yuz tillaga sotib oldi, uyiga yetaklab keldi, o‘sha qizini chaqirib, «bu toychoqni ushlab turing» dedi va uydan pichoq olib, toychoqni so‘yish uchun uyiga yugurdi. Qiz otasining yomon niyatini bilib, u ham uydan pichoq olib chiqqan edi, otasi uyga kirgan paytida, u pichoq bilan toychaning bog‘ichini kesib, uni qo‘yib yubordi.

O an sanatçı adam bunların hilesini anlar, kötü niyetle, deveyi yüz dirheme satın alıp, evine götürür ve kızını çağırıp, «şu deveyi tut» der ve kendisi evden bıçak alıp, deveyi boğazlamaya gider. Kız babasının kötü niyetini anlayıp, evden o da bıçak alıp babasının peşinden gider. Babası bir şey için eve girdiği zaman, devenin yularını bıçakla kesip, salıverir.

شۇندا، ھۈنەرۋەن باي بۇلارنىڭ ئامالىنى بىلىپ، يامان نىيەت بىلەن تۆگىنى يۈز تىللەگە سېتىۋېلىپتۇدە، ئۆيىگە يېتەكلەپ كېلىپ، بايىقى قىزىنى چاقىرىپ، «مونۇ تۆگىنى تۇتۇپ تۇر» دمپتۇدە، ئۆزى ئۆيدىن پىچاق ئېلىپ، تۆگىنى <MS/>بوغۇزلاي دەپ، ئۆيگە يۈگىرىپ كىرىپ كېتىپتۇ. قىزى دادىسىنىڭ <MS/>يامان نىيىتىنى بىلىپ، ئۆيدىن بۇمۇ پىچاق ئېلىپ چىققان ئىكەن. دادىسى ئۆيگە كىرگەن ۋاقىتتا، تۆگىنىڭ <MS/>بۇقۇشىنى<MS كېسىپ، بوشىتىپ قويۋېتىپتۇ.

Bu an sənətkar başa düşür bu ailənin hilesini. Zərər yox, yaxşı niyyətlə – yüz dirhemə deveyi alıb evə aparır. Qızına deyir: – Bu deveyi tut, – və özü bıçaq alıb deveni boğazlamağa gedir. Qız atasında pis niyyəti görür və evdən bıçaq alıb arxasınca gedir. Atası bir işə girəndə devenin yularını bıçaqla kəsib azad edir. Sənətkar dəvəni qaçırmış görərək onun ardınca qaçır. Keloğlan o zaman tilki olur və qaçır, sənətkar isə tazıya çevrilib onu təqib edir. Yetəndə Keloğlan ördəyə, sonra quşa çevrilərək uçar. Sənətkar şahinə çevrilib təqib edir.

Өнерші бай тұра салып, үйінен шығып, қашып бара жатқан тайлақты көріп қуыпты. Тазша сонда түлкі болып қашыпты, өнерші бай тазы болып қуыпты, өнерші бай жете берген кезде, Тазша түлкіден үйрек болып ұшыпты, бай онда қаршыға болып қуыпты. Біраздан соң, Тазша бала Торғай болып қашыпты, онда бай қырғи болып соңына түсіпті. Онан соң Тазша Торғай қалпында шаңыраққа ұшып келіп қонып отырғанда, бай – қырғи келіп таяна бергенде, Тазша қорқып, шүберек болып жерге түсіпті. Өнерші бай онда кісі болып, шүберекті қолына ала дегенде, Тазша тары болып домалапты. Онда өнерші бай тауық болып шұқиын дегенде, Тазша мысық болыпты да, өнерші байдың желкесіне мініп алып тістеп, тырнап, зорлықпен өнерші байды өлтіріпті. Сөйтіп, оның қызын өзі алып, барша мұратына жетіп, зор бай болып дәурен етіпті.

When the craftsman came out and saw the camel running away, he turned into a hound and gave chase. The bald boy turned into a fox and ran. The craftsman became a hound and caught up. Then the bald boy turned into a duck and flew away; the craftsman turned into a falcon and chased him. Soon the bald boy turned into a sparrow, and the craftsman became a hawk and continued the chase. When the bald boy, as a sparrow, landed on the smoke hole of a yurt, the hawk swooped in close, frightened, the bald boy turned into a piece of cloth and fell to the ground. The craftsman turned into a man again and reached to grab the cloth, but the bald boy turned into a grain of millet and rolled away. The craftsman turned into a chicken to peck him, but the bald boy became a cat, jumped on his neck, bit and scratched him, and finally killed the cruel craftsman. After that, the bald boy married the craftsman's daughter, fulfilled all his dreams, and lived happily ever after in great wealth.

San’atkor boy o‘rnidan turib, uyidan chiqib, qochib ketayotgan toychoqni ko‘rib, uni quvdi. Shunda Tazcha tulki bo‘lib qochdi, hunarmand boy uni tozi bo‘lib quvdi, hunarmand boy yetib kelganda, Tazcha tulkidan o‘rdak bo‘lib uchib ketdi, boy esa uni qarchig‘ay bo‘lib quvdi. Biroz vaqt o‘tgach, Tazcha bola Torg‘ay bo‘lib qochib ketdi, u yerda boy qirg‘iy bo‘lib uni ta’qib qildi. Keyin Tazsha To‘rg‘ay uyga uchib kelib qo‘nganida, boy qirg‘iy yaqinlashganda, Tazsha qo‘rqib, yerga qulab tushdi. San’atkor boy u yerda odam bo‘lib, ro‘molni qo‘liga olmoqchi bo‘lganida, Tazcha tariq bo‘lib dumalab ketdi. Shunda hunarmand boy tovuq bo‘lib cho‘qimoqchi bo‘lganida, Tazcha mushukka aylanib, hunarmand boyning bo‘yniga minib, tishlab, tirnab, hunarmand boyni zo‘rlik bilan o‘ldirgan. Shunday qilib, uning qizini o‘zi olib, barcha orzulariga erishib, katta boylikka erishdi.

Sanatçı adam görür görmez, evden kaçan deveyi kovalamaya başlar. Kel Oğlan o zaman tilki olur kaçar, sanatçı adam tazı olur kovalar, sanatçı adam yetiştiği zaman, Kel Oğlan tilkiden ördeğe dönüşür uçar, adam ise şahine dönüşür kovalar. Biraz sonra, Kel Oğlan serçe olur, o zaman adam da – kartal olup peşine düşer. Ondan sonra Kel Oğlan serçe şeklinde çatıya doğru uçarak konduğu zaman, adam – kartal olarak gelip yaklaşırken, Kel Oğlan korkar ve bez olup yere düşer. Sanatçı adam geri insan haline dönüşerek bezi eline almak isterken, Kel Oğlan darı olup yuvarlandı. Sanatçı adam tavuk olup gagalayacağı sırada, Kel Oğlan kediye dönüştü, sanatçı adamın ensesine binip ısırıp, tırmalayıp, zorlukla sanatçı adamı öldürdü. Böylece, onun kızına evlenip tüm muradına erip, zengin olup sefa sürdü.

ھۈنەرۋەن باي تۇرۇپ قېلىپ، ئۆيدىن چىقىپ، قېچىپ كېتىپ بارغان تۆگىنى كۆرۈپ قوغلاپتۇ. شۇ چاغدا تاز بالا تۈلكە بولۇپ قېچىپتۇ، ھۈنەرۋەن باي تاز بولۇپ قوغلاپتۇ. ھۈنەرۋەن باي يىتىشىپ قالغاندا، تاز بالا تۈلكىدىن ئۆدەك بولۇپ ئۇچۇپتۇ، باي لاچىن بولۇپ قوغلاپتۇ. ئاندىن كېيىن تاز بالا قۇشقاچ بولۇپ قېچىپتۇ، باي بولسا، قىرغا بولۇپ ئارقىسىغا چۈشۈپتۇ. تاز بالا قۇشقاچ قېلىپىدا <MS/>ئۆيگە ئۇچۇپ كېلىپ قونۇپ ئولتارغاندا، باي قىرغا كېلىپ <FR/>تايانغاندا ، تاز بالا قورقۇپ چۈپۈرەك بولۇپ يەرگە چۈشۈپتۇ. ھۈنەرۋەن باي ئادەم شەكلىگە كىرىپ، چۈپۈرەكنى قولىغا ئالماقچى بولغاندا، تاز بالا دان بولۇپ دومۇلاپتۇ. شۇندا ھۈنەرۋەن باي توخۇ بولۇپ، چوقۇماقچى بولغاندا، تاز بالا مۈشۈك بولۇپتۇدە، ھۈنەرۋەن باينىڭ يەلكىسىگە مىنىۋېلىپ، چىشلەپ، تىرناپ، زورلۇق بىلەن ھۈنەرۋەن باينى ئۆلتۈرۈپتۇ. شۇنىڭ بىلەن، ئۇنىڭ قىزىنى ئۆزى ئېلىپ، بارلىق مۇرادىغا يېتىپ، ناھايىتى باي بولۇپ، شاد دەۋىردە ياشاپتۇ.

Az sonra Keloğlan sərçəyə çevrilir, sənətkar kartala çevrilərək onu tutmağa çalışır. Qorxan Keloğlan bir çöhrəyə çevrilir və yerə düşür. Sənətkar insan halına qayıdıb bezi götürmək istəyəndə Keloğlan darıya çevrilərək yuvarlanır. Sənətkar toyuğa çevriləndə isə Keloğlan pişiyə dönür, sənətkarın ensəsinə hoparaq dişləyib ciz və güclə özünü öldürür. Beləcə Keloğlan qıza evlənir, bütün arzusuna çatır, zəngin olub sülh içində həyat sürür.

Бұл екеуі дос болып жүреді. Мақта қыз үйін жинап жүріп, бір мейіз тауып ала. Мақта қыз мысықты шақырады. Мысық келмейді. Шақырады, келмейді. Сонсоң «келмесең қой» деп өзі жеп қояды. Жеп болған соң мысық келіп:

Once there lived a Little Cotton Girl and a cat, who were good friends. One day, while Little Cotton Girl was cleaning her house, she found a raisin. She called the cat: — Come here, Cat! But the cat didn’t come. She called again, still no cat. Finally, she said: — Well, if you won’t come, then never mind! — and ate the raisin herself. After she had finished eating, the cat arrived and asked:

Bu ikkisi do‘st bo‘lib yurishadi. Paxta qiz uyini tozalab yurib, bir dona mayiz topib oladi. Paxta qiz mushukni chaqiradi. Mushuk kelmaydi. Chaqiradi, kelmaydi. Keyin «kelmasang bo‘ldi» deb o‘zi yeydi. Ovqatlanib bo‘lgach, mushuk kelib:

İkisi dostmuş. Pamuk kız evini toplarken, bir kuru üzüm bulur, kediyi çağırır. Kedi gelmez. Çağırır, gelmez. Sonra «gelmezsen gelme» deyip kendisi yiyiverir. Yedikten sonra kedi gelir:

بۇ ئىككىسى دوست بولۇپ يۈرەتتى . پاختا قىز ئۆيىنى تازىلاپ يۈرۈپ، بىر مېغىز تېپىۋالىدۇ. پاختى قىز مۈشۈكنى چاقىرىدۇ.قىيتىدىن چاقىرىدۇ _ يەنە كەلمەيدۇ. ئاندىن «كەلمىسەڭ قوي» دەپ، ئۆزى يەپ قويىدي. يەپ بولغاندىن كېيىن، مۈشۈك كېلىپ:

Bir var imiş, bir yox imiş, qədim zamanlarda bir Pambıq Qız ilə onun pişiyi dost imiş. Bir gün Pambıq Qız evini yığışdırarkən yerə düşmüş bir quru kişmiş tapır. Pişiyi çağırır: – Pişik, gəl, bax nə tapmışam! Pişik gəlmir. Yenə çağırır, yenə gəlmir. Axırda deyir: – Gəlmirsənsə, gəlmə! – və kişmişi özü yeyir.

– Неге шақырдың? – деп сұрайды. Мақта қыз айтпайды, сонсоң мысық: – Ендеше қатығыңды төгем, – дейді. Мақта: – Мен құйрығыңды кесіп алам, – дейді. Мысық қатықты төгеді. Мақта қыз мысықтың құйрығын кесіп ала. Мысық: – «Апа, апа, құйрығымды берші», – дейді. Мақта қыз: – Менің қатығымды төле, – дейді. Мысық сиырға барады: – Сиыр, сиыр, маған қатық берші, – дейді. Сиыр айтады: – Менің қарным ашып тұр, маған жапырақ әкеліп берші, – дейді. Мысық ағашқа барып: – Ағаш, ағаш, жапырағыңды берші, – дейді. Ағаш айтады: – Мен шөлдеп тұрмын, су әкелсең жапырақ беремін, – дейді. Суға бара жатса, су әкеле жатқан қыздарды көріп: – Қыздар, қыздар, маған су беріңдерші, – дейді. Қыздар: – Бізге сағыз әкеліп берсең, біз саған су береміз, – дейді. Мысық дүкенге барады: – Әй, дүкенші, маған сағыз берші – дейді, дүкенші: – Маған тұқым бер, – дейді. Мысық тауыққа барады: –Тауық, тауық, маған тұқым берші, – дейді. Тауықтар айтады: – Бізге дән әкеліп берсең, біз саған тұқым береміз, – дейді. Мысық «енді не қыламын?» деп бара жатса, бір ін қазып жатқан тышқанды көреді. Мысықтышқанды қорқытып: – Жаныңның барында айт, үйінде не бар? – дейді. Тышқан қорыққанынан: – Үйімде бір батпан тарым бар, – дейді. Мысық айтады: – Маған бір уыс тары бер, – дейді.

— Why did you call me? Little Cotton Girl didn't answer. Then the cat said: — In that case, I'll spill your yogurt! Little Cotton Girl replied: — Then I'll cut off your tail! The cat spilled the yogurt. So Little Cotton Girl cut off its tail. The cat pleaded: — Sister, sister, please give me back my tail! Little Cotton Girl said: — Pay me back for the yogurt first! Then the cat went to the cow and said: — Cow, cow, please give me some yogurt! The cow answered: — I'm hungry. Bring me some leaves, and I'll give you yogurt. So the cat went to the tree and said: — Tree, tree, give me your leaves! The tree replied: — I'm thirsty. Bring me some water, and I'll give you leaves. The cat went to fetch water but met some girls carrying buckets and asked: — Girls, girls, please give me some water! The girls said: — Bring us some chewing gum, and we'll give you water. Then the cat went to the shopkeeper: — Hey, shopkeeper, please give me some chewing gum. The shopkeeper said: — Bring me some seeds, and I'll give you gum. The cat went to the hen: — Hen, hen, please give me some seeds. The hens replied: — Bring us some grain, and we'll give you seeds. The cat didn't know what to do, until it saw a mouse digging a burrow. The cat frightened the mouse and said: — Tell me what you have at home if you value your life! Terrified, the mouse answered: — I have a whole pood of millet at home. The cat said: — Give me a handful of millet.

- Nega chaqirding? - so'radi u. Paxta qiz aytmaydi, keyin mushuk: - Unday bo‘lsa qatig‘ingni to‘kib tashlayman, - deydi. Paxta: - Men dumingni kesib tashlayman, - dedi. Mushuk qatiqni to‘kadi. Paxta qiz mushukning dumini kesib oladi. Mushuk: - "Oyi, oyi, dumimni bering," deydi. Paxta qiz: - Mening qatiqni to'la, - dedi u. Mushuk sigirga boradi: - Sigir, sigir, menga qatiq ber, - deydi. Sigir aytadi: "Ochman, menga barg olib keling," deydi. Mushuk daraxtga borib: - Daraxt, daraxt, yaprog‘ingni ber, - deydi. Daraxt aytadi: "Men chanqadim, suv olib kelsang, barg beraman," deydi. U suvga ketayotganda, suv olib kelayotgan qizlarni ko‘rib: - Qizlar, qizlar, menga suv beringlar, - deydi. Qizlar: - Bizga saqich olib kelsang, senga suv beramiz, - deydi. Mushuk do‘konga boradi: - Hey, do‘konchi, menga saqich bering, - deydi do‘konchi: "Menga urug‘ bering," deydi. Mushuk tovuqqa boradi: "Tovuq, tovuq, menga urug‘ ber," deydi. Tovuqlar aytadi: "Bizga don olib kelsang, biz senga urug‘ beramiz," deydi. Mushuk "Endi nima qilaman?" deb ketayotganida, sichqonning in qazayotganini ko‘radi. Mushuk sichqonni qo‘rqitib: - Joning boricha ayt, uyida nima bor? - deydi. Sichqon qo‘rqqanidan: – Uyimda bir botmon tariq bor, – deydi. Mushuk aytadi: – Menga bir hovuch tariq ber, – deydi.

– Neden çağırdın?– diye sorar. Pamuk kız söylemez, sonra kedi: – O zaman yoğurdunu dökeceğim,– der. Pamuk: – Dökersen senin kuyruğunu keseceğim,– der. Kedi yoğurdu döker. Pamuk kız kedinin kuyruğunu keser. Kedi: – «Abla, abla, kuyruğumu ver»,– der. Pamuk kız: – Benim yoğurdumu öde,– der. Kedi ineğe gider: – İnek, inek, bana yoğurt ver,– der. İnek der ki: – Benim karnım aç, bana yaprak getir,– der. Kedi ağaca varıp: – Ağaç, ağaç, yaprağını ver,– der. Ağaç der ki: – Ben susadım, su getirirsen yaprak veririm,– der. Suya giderken, su getiren kızları görüp: – Kızlar, kızlar, bana su verin,– der. Kızlar: – Bize sakız getirirsen, biz sana su veririz,– der. Kedi dükkana gider: – Ey, dükkancı, bana sakız ver– der, dükkancı: – Bana yumurta ver,– der. Kedi tavuğa gider: – Tavuk, tavuk, bana yumurta ver,– der. Tavuklar der ki: – Bize darı getirirsen, biz sana yumurta veririz,– der. Kedi «şimdi ne yapacağım?» diye giderken, bir yuva kazan fareyi görür. Kedi fareyi korkutur: – Canının kıymetini bil, evinde ne var?– der. Fare korkusundan: – Evimde bir batman darı var,– der. Kedi der ki: – Bana bir avuç darı ver,– der.

نىمىگە چاقىردىڭ؟ – دەپ سورايدۇ. پاختا قىز جاۋاب بەرمەيدۇ. ئۇنداقتا مۈشۈك دەيدۇ: – ئۇنداق بولسا، <MS/>قېتىقىڭنى تۆكۈمەن، – دەيدۇ. پاختا قىز دەيدۇ: – مەن قۇيرۇقىڭنى كېسىۋالىمەن، – دەيدۇ. مۈشۈك ھەقىقەتتەن <MS/>قېتىقنى تۆكىدۇ. پاختا قىز مۈشۈكنىڭ قۇيرۇقىنى كېسىۋالىدۇ. مۈشۈك دەيدۇ: – «ئاپا، ئاپا، قۇيرۇقىمنى بەرگىنە»، – دەيدۇ. پاختا قىز دەيدۇ: – مېنىڭ قېتىقىمنى تۆلە، – دەيدۇ. مۈشۈك كالىغا بارىدۇ: – كالا، كالا، ماڭا <MS/>قېتىق بەرگىنە، – دەيدۇ. كالا دەيدۇ: – مېنىڭ قوسۇقۇم ئېچىپ تۇرىدۇ، ماڭا يوپۇرماق ئەكېلىپ بەردىگىنە، – دەيدۇ. مۈشۈك دەرەخقە بارىدۇ: – دەرەخ، دەرەخ، يوپۇرماقىڭنى بەرگىنە، – دەيدۇ. دەرەخ دەيدۇ: – مەن ئۇساپ كەتتىم، سۇ ئەكېلىپ بەرسەڭ، يوپۇرماق بېرىمەن، – دەيدۇ. مۈشۈك سۇغا كېتىپ بارسا، سۇ ئېلىپ كېلىۋاتقان قىزلارنى كۆرۈپ: – قىزلار، قىزلار، ماڭا سۇ بېرىڭلارا، – دەيدۇ. قىزلار دەيدۇ: – بىزگە سېغىز ئەكېلىپ بەرسەڭ، بىز ساڭا سۇ بېرىمىز، – دەيدۇ. مۈشۈك دۇكانغا بارىدۇ: – ھەي، دۇكانچى، ماڭا سېغىز بەردىگىنە، – دەيدۇ. دۇكانچى دەيدۇ: – ماڭا تۇخۇم بەر، – دەيدۇ. مۈشۈك توخۇغا بارىدۇ: – توخۇ، توخۇ، ماڭا تۇخۇم بەردىگىنە، – دەيدۇ. توخۇ دەيدۇ: – بىزگە دان ئەكېلىپ بەرسەڭ، بىز ساڭا تۇخۇم بېرىمىز، – دەيدۇ. مۈشۈك «ئەمدى نېمە قىلارمەن» دەپ كېتىپ بارسا، بىر <MS/>ئىن قېزىۋاتقان چاشقاننى كۆرىدۇ. مۈشۈك چاشقىننى قورقۇتۇپ دەيدۇ: – جېنىڭنىڭ بارىدا ئېيت، ئۆيۈڭدە نېمە بار؟ – دەيدۇ. چاشقىن قورققىنىدىن: – ئۆيۈمدە بىر <MS/>ئوچۇم تارىم بار، – دەيدۇ. مۈشۈك دەيدۇ: – ماڭا بىر ئوچۇم دان بەر، – دەيدۇ.

Elə bu vaxt pişik gəlir və soruşur: – Niyə çağırdın məni? Pambıq Qız heç nə demir. Pişik deyir: – O zaman yoğurdunu tökərəm! Pambıq Qız cavab verir: – Tökərsənsə, mən də quyruğunu kəsərəm! Pişik yoğurdu tökür, Pambıq Qız da onun quyruğunu kəsir. Pişik ağlaya-ağlaya deyir: – Bacı, bacı, qaytar mənə quyruğumu! Pambıq Qız deyir: – Mənim yoğurdumu ödəməsən, vermərəm! Pişik düşür yola. Gedib inəyin yanına çatır: – İnek, inək, mənə yoğurt ver! İnek deyir: – Mən acam. Mənə yarpaq gətir, yoğurt verim. Pişik gedir ağaca: – Ağac, ağac, mənə yarpaq ver! Ağac cavab verir: – Mən susamışam. Su gətir, yarpaq verim. Pişik gedir su axtarmağa. Yolda su daşıyan qızları görür: – Qızlar, qızlar, mənə su verin! Qızlar deyir: – Bizə sakız gətirsən, sənə su verərik. Pişik gedir dükançıya: – Dükançı, mənə sakız ver! Dükançı deyir: – Mənə yumurta gətir! Pişik gedir toyuğun yanına: – Toyuq, toyuq, mənə yumurta ver! Toyuq deyir: – Mənə darı gətir, yumurta verim! Pişik çaşır: “İndi mən nə edim?” Gedərkən bir yuva qazan siçan görür. Siçanı qorxudur: – Evində nə var, tez de, yoxsa səni yeyərəm! Qorxmuş siçan deyir: – Evimdə bir batman darı var! Pişik deyir: – Mənə bir ovuc darı ver!