Корпустан іздеу

Тышқан үйіне барып бір уыс тары береді. Тарыны апарып тауыққа береді. Тауық тұқым береді, тұқымды апарып дүкеншіге береді, дүкенші сағыз береді. Сағызды апарып қыздарға береді, қыздар су береді. Суды апарып ағашқа береді, ағаш жапырағын береді, жапырақты апарып сиырға береді, сиыр қатық береді. Қатықты апарып Мақта қызға береді, Мақта қыз мысықтың құйрығын береді. Сөйтіп мысық мұратына жетеді.

The mouse went home and brought a handful of millet. The cat took the millet to the hen. The hen gave it seeds. The cat took the seeds to the shopkeeper. The shopkeeper gave it chewing gum. The cat took the gum to the girls. The girls gave it water. The cat took the water to the tree. The tree gave it leaves. The cat took the leaves to the cow. The cow gave it yogurt. The cat brought the yogurt to Little Cotton Girl. Little Cotton Girl gave back the cat's tail. Thus, the cat finally got what it wanted and was happy again.

Sichqon uyiga borib, bir hovuch tariq beradi. Tariqni olib borib tovuqqa beradi. Tovuq urug‘ beradi, urug‘ni olib borib sotuvchiga beradi, sotuvchi saqich beradi. Saqichni olib borib qizlarga beradi, qizlar suv beradi. Suvni olib borib daraxtga beradi, daraxt bargini beradi, bargni olib borib sigirga beradi, sigir qatiq beradi. Qatiqni olib borib Paxta qizga beradi, Paxta qiz mushukning dumini beradi. Shunday qilib, mushuk o‘z maqsadiga erishadi.

Fare evine gidip bir avuç darı verir. Darıyı getirip tavuğa verir. Tavuk yumurta verir, yumurtayı getirip dükkancıya verir, dükkancı sakız verir. Sakızı getirip kızlara verir, kızlar su verir. Suyu getirip ağaca verir, ağaç yaprağını verir, yaprağı getirip ineğe verir, inek yoğurt verir. Yoğurdu getirip Pamuk kıza verir, Pamuk kız kedinin kuyruğunu verir. Böylece kedi muradına erer.

چاشقىن ئۆيىگە بېرىپ بىر ئوچۇم دان بېرىدۇ. مۈشۈك داننى ئېلىپ توخۇغا بېرىدۇ. توخۇ تۇخۇم بېرىدۇ. تۇخۇمنى ئېلىپ دۇكانچىغا بېرىدۇ، دۇكانچى سېغىز بېرىدۇ. سېغىزنى ئېلىپ قىزلارغا بېرىدۇ، قىزلار سۇ بېرىدۇ. سۇنى ئېلىپ دەرەخقە بېرىدۇ، دەرەخ يوپۇرماق بېرىدۇ. يوپۇرماقنى ئېلىپ كالىغا بېرىدۇ، كالا <MS/>قېتىق بېرىدۇ. <MS/>قېتىقنى ئېلىپ پاختا قىزغا بېرىدۇ، پاختا قىز مۈشۈكنقڭ قۇيرۇقىنى بېرىدۇ. شۇنىڭ بىلەن، مۈشۈك ئارزۇ-ئارمانلىرىغا يېتىدۇ.

Siçan evinə qaçır, bir ovuc darı gətirir. Pişik darını toyuğa verir, toyuq yumurta verir, yumurta dükançıya verilir, dükançı sakız verir, sakız qızlara verilir, qızlar su verir, su ağaca verilir, ağac yarpaq verir, yarpaq inəyə verilir, inək yoğurt verir, yoğurt Pambıq Qıza verilir! Nəhayət, Pambıq Qız pişiyin quyruğunu geri verir. Beləcə, pişik muradına çatır, quyruğunu alır və sevinə-sevinə evinə qayıdır.

Ермек ағайымызбораннан аман алып шықса да, інімнің үсіп кеткен оң беті, менің сол жақ қолымның сұқ саусағы әлі жазылмады. Інімді оң қолыммен жетектеп жүргем ғой, содан екі қол бір-біріне жанасқан соң, жылуы сақталып қалған болу керек. Физика пәнінен «Үйкеліс күші» деген тақырыпты өткенде меңгеріп алған білімімді енді іс жүзінде де тексерген сыңайлымын. Сабаққа деген құштарлығым сонша, тыс өмірімді де өткен такырыптар мен, мектепте айтылған пікірлермен байланыстыра жүретінмін.

Though our uncle Yermek saved us from the storm, my little brother’s frostbitten cheeks still haven’t healed, and neither has the index finger on my left hand. I was holding my brother’s hand with my right, maybe the warmth remained because our hands were touching. I guessI ended up testing in real life what I had learned during our physics class on “friction force.” I was so passionate about school that I constantly connected what happened outside to the topics and discussions we had in class.

Ermek akamiz uni bo‘rondan qutqarib qolgan bo‘lsa-da, ukamning muzlagan o‘nta yuzi va chap qo‘limning ko‘rsatkich barmog‘i hali ham tuzalmagan. Men ukamni o‘ng qo‘lim bilan yetaklab yurardim, shuning uchun ikkala qo‘l bir-biriga tegib, issiqlikni saqlab qolgan bo‘lishi kerak. Fizikadan «Ishqalanish kuchi» mavzusini o‘tganimda olgan bilimlarimni endi amalda sinab ko‘rgandekman. Darslarga bo‘lgan ishtiyoqim shu qadar kuchli ediki, tashqi hayotimni ham o‘tgan mavzular va maktabdagi fikrlar bilan bog‘lardim.

Yermek Hocamız kar fırtınasından sağsalim kurtarmışsa da, erkek kardeşimin soğuktan donmuş yüzünün sağ tarafı benim ise sol elimin işaret parmağı halen iyileşmedi. Küçük erkek kardeşimi sağ elimle yedekleyerek gidiyordum, el ele olduğumuz için sıcaklığı korumuşuz sanırım. Fizik dersinde “Sürtünme kuvveti” konusundaki öğrendiklerimi artık pratikte denemiş gibiydim. Derse olan ilgim o kadar iyi ki günlük hayatımda da geçtiğimiz konuları okuldaki fikirlerle bağdaştırıyorum.

ئېرمېك <MS/>ئاكىمىز بوراندىن ئامان ئېلىپ چىقسىمۇ، <MS/>ئىنىمنىڭ ئۈشۈپ كەتكەن ئون بېتى، مېنىڭ سول تەرەپتىكى قولۇمنىڭ <MS/>ئىشارە بارمىقى ھازىرغىچە تۈزەلمىدى. <MS/>ئىنىمنى ئوڭ قولۇم بىلەن يېتەكلەپ يۈرگەندىمغۇ، شۇنىڭدىن كېيىن ئىككى قول بىر-بىرىگە تەككەندىن كېيىن، ئىسسىقلىق ساقلىنىپ قالغان بولسا كېرەك. فىزىكا پەنىدىن «سۈركىلىش كۈچى» دېگەن ماۋزۇنى ئۆتكەندە ئۆگىنىۋالغان بىلىمىمنى ئەمدى ئەمەلىيەتتە سىناپ <MS/>باققاندەك بولدۇم. دەرىسكە بولغان قىزىقىشىم شۇنچىلىككى، ئۆتىۋاتقان ھاياتىمنىمۇ ئۆتكەن مەكتەپتە پىكىرلەر بىلەن باغلاشتۇرۇپ يۈرەتتىم.

Ermek müəllim bizi qar fırtınasından salamat çıxartsa da, kiçik qardaşımın soyuqdan donmuş üzünün sağ tərəfi, mənim isə sol əlimin işarə barmağı hələ də sağalmayıb. Kiçik qardaşımı sağ əlimlə arxaya alaraq gedirdim, əl-ələ olduğumuz üçün, yəqin ki, istiliyi qoruyub saxlamışıq. Fizika dərsində öyrəndiyim “Sürtünmə qüvvəsi” mövzusunu artıq praktiki olaraq sınamış kimiydim. Dərsə marağım o qədər güclüdür ki, gündəlik həyatımda da keçdiyimiz mövzuları məktəbdəki fikirlərlə əlaqələndirirəm.

Осы оқиғадан кейін «анам сөгіп, көп ұрысатын болды-ау» – деп қанша қорықтым. Жоқ, анам ұрыспады, анам маған ең сорақы жазаны қолданды – менімен сөйлеспей қойды. Содан бері бәрін анама айтқызбай істеймін – ыдысты да жуып, үйді де жинап қоямын. Бұрындары мұндай іспен айналыссам, анамжер-көкке сыйғызбай бір апта мақтайтын. Қазір олай емес... Бірақ мен тілегімнің орындалғанына бәрінен бұрын қуандым. Інімдібораннан аман алып қалдым. Ермек аға да мені мақтаған болатын. «Нағыз бауырлар сондай болуы керек» – деді. Оған өмір бойы разы болып өтем. Інім екеуміздің жер басып, тірі жүруімізге себепкер болған Құдайдың жіберген періштесі екен ол...

After that incident, I was terrified my mom would scold me. But no, she didn’t yell. She punished me in a harsher way: by not speaking to me at all. Since then, I’ve been doing everything before she even asks: I wash the dishes, clean the house. In the past, if I did something like that, she would praise me for a whole week. Now, it’s not like that... But what made me happiest was that my wish came true: I saved my brother from the storm. Uncle Yermek also praised me. He said, “True brothers should be like that, ready to give their life for each other.” I’ll always be grateful to him. He was the angel sent by God, the one who helped my brother and me stay alive...

Bu voqeadan keyin onam meni ko‘p urishadi deb qancha qo‘rqdim. Yo‘q, onam urishmadi, onam dahshatli jazoni qo‘lladi - men bilan gaplashmay qo‘ydi. O‘shandan beri hamma narsani onamga aytmasdan qilaman - idishlarni yuvaman, uyni yig‘ishtiraman. Ilgari bunday ish bilan shug‘ullanganimda onam meni osmonga ko‘tarib bir hafta maqtardi. Hozir unday emas... Lekin men hammadan ko‘ra orzuimning ro‘yobga chiqqanidan xursand bo‘ldim. Ukamni bo‘rondan omon olib qoldim. Ermek aka ham meni maqtagan edi. "Haqiqiy aka-ukalar shunday bo‘lishi kerak, bir-biri uchun jonini berishga tayyor bo‘lishi kerak," dedi. Men undan umr bo‘yi minnatdor bo‘lib o‘taman. U mening ukam bilan yer bosib, tirik yurishimizga sababchi bo‘lgan xudoning farishtasi ekan...

Bu olaydan sonra annem azarlar, çok kızar diye ne kadar korktum. Ama annem kızmadı, annem kızmaktan beterini yaptı, benimle hiç konuşmadı. O günden beri anneme dedirtmeden her şeyi yapıyorum. Bulaşıkları yıkıyorum, evi de temizliyorum. Daha önceleri bunları yaptıysam annem yere, göğe sığdıramaz bir hafta boyunca över durardı. Şimdi öyle değil... Ama ben dileğimin gerçekleştiğine her şeyden önce sevindim. Kardeşimi kar fırtınasından kurtardım. Yermek Hocada beni övmüştü. “Gerçek kardeşler böyle biri diğeri için canını vermeye hazır olması lazım” dedi. Ona hayatım boyunca razıyım. Kardeşimle benim hayatta kalmamızı sağlayan, Allah’ın gönderdiği o bir melekti ...

بۇ ۋەقەدىن كېيىن <MS/>ئانام ئېغىز قىلىپ، كۆپ ئۇرۇشىدۇ دەپ نەقەدەر قوروقتۇم. ياق، <MS/>ئانام ئۇرۇشمىدى، <MS/>ئانام ئەڭ ئېغىر جازا قوللاندى — مېنىڭ بىلەن سۆزلەشمەي قويدى. شۇنىڭدىن بېرى، ھەممىنى <MS/>ئانامغا ئېيتماي ئىشلەيمەن ـ چىنىنىمۇ يۇيىمەن، ئۆينىمۇ تازىلاپ قويىمەن. ئىلگىرى مۇشۇنداق ئىشلارنى قىلسام، <MS/>ئانام <MS/>يەر كۆككە سىغىدۇرماي، بىر ھەپتە ماختايدىغان. ھازىر ئۇنداق ئەمەس... بىراق مەن تىلىگىمنىڭ ئەمەلگە ئاشقىنىغا ھەممىدىن بۇرۇن خۇشال بولدۇم. <MS/>ئىنىمنى بوراندىن ئامان ئېلىپ كەلدىم. ئېرمېك ئاكىمۇ مېنى ماختىغان ئىدى.«ھەقىقىي <MS/>قېرىنداشلار<MS/> مۇشۇنداق بولۇشى كېرەك، بىرى ئۈچۈن بىرى جېنىنى بېرىشكە تەييار بولۇشى كېرەك»، — دېدى. ئۇنىڭغا <FR/>ئۆمۈر بويى رازى بولۇپ ئۆتىمەن. ئىنىم ئىككىمىزنىڭ <FR/>يەر بېسىپ، تىرىك يۈرگىنىمىزگە، سەۋەپكار بولغان <MS/>خۇدانىڭ ئەۋەتكەن پەرىشىتىسى ئىكەن ئۇ…

Bu hadisədən sonra anamın məni danlayacağından, çox əsəbiləşəcəyindən qorxmuşdum. amma anam məni danlamadı. Anam danlamaqdan da betərini etdi — mənimlə heç danışmadı. O gündən bəri anam heç nə demədən hər işi özüm görürəm. Qabları yuyuram, evi də təmizləyirəm. Əvvəllər bunları etsəydim, anam məni göylərə qaldırar, bir həftə tərifləyib dayanmazdı. İndi isə belə deyil... amma mən arzumun gerçəkləşdiyinə hər şeydən çox sevinmişdim. Qardaşımı qar fırtınasından xilas etmişdim. Ermek müəllim də məni tərifləmişdi. “Gerçək qardaşlar biri digərinə canını verməyə hazır olmalıdır,” — demişdi. Ona ömrüm boyu minnətdaram. Qardaşımla mənim sağ qalmağımıza səbəb olan, Allahın göndərdiyi bir mələk idi...

Анамның айтқаны қанша жерден дұрыс болғанымен, біз мектепті сағындық. Ойланбай істеген ақымақтығым үшін үш ай жазамды өтедім – анам бізді мектепке жібермеді. Жер жылынып, күн шыққан соң, әкем бізді өзі апарып тастап, өзі алып келетін болды.

Even though my mother was right in her own way, we missed school. For the foolish thing I did without thinking, I served a three-month punishment — my mother wouldn’t let us go to school. When the ground warmed and the sun came out, my father took it upon himself to drop us off and pick us up every day.

Onamning aytganlari qanchalik to‘g‘ri bo‘lmasin, biz maktabni sog‘indik. O‘ylamay qilgan ahmoqligim uchun uch oylik qamoq jazosini o‘tadim - onam bizni maktabga yubormadi. Yer isib, quyosh chiqqandan so‘ng, otam bizni o‘zi tashlab, o‘zi olib keladigan bo‘ldi.

Annemin dediği ne kadar doğru ise de, bizler okulu özlemiştik. Düşünmeden yaptığım deliliğim için üç ay cezamı ödedim. Annem bizleri okula göndermedi. Biraz daha havalar ısınınca babam bizi okula kendi götürüp, geri getirmeye başladı.

ئانامنىڭ ئېيتقىنى <FR/>قانچە يەردىن توغرا بولغىنى بىلەن، بىز مەكتەپنى سېغىندۇق. ئويلانماي ئىشلىگەن ئېقىلسىزلىقىم ئۈچۈن ئۈچ ئاي <FR/>جازامنى ئۆتىدىم ـ ئانام بىزنى مەكتەپكە ئەۋەتمىدى. يەر ئىسسىپ، كۈن چىققاندىن كېيىن، دادام بىزنى ئۆزى ئاپىرىپ قوياىدىغان، ئۆزى ئېلىپ كېلىدىغان بولدى.

Anamın dedikləri nə qədər doğru olsa da, biz artıq məktəbi çox darıxmışdıq. Düşünmədən etdiyim bu dəli hərəkət üçün üç ay cəza çəkdim. Anam bizi məktəbə buraxmadı. Hava bir az isinəndən sonra atam bizi məktəbə özü aparıb, özü də geri gətirməyə başladı.

Мен соның өзіне шүкіршілік айттым. Үш ай бойы «балалар қазір не істеп жүр екен, қандай қызықты сабақтар өтті екен» – деп бойымды бір жағынан қызғаныш, бір жағынан өкініш билейді.

Even that, I was grateful for. For three months, I was torn between jealousy and regret: what are they doing now, what interesting lessons did I miss?..

Men shunga ham shukr qildim. Uch oydan beri «hozir nima qilyapti ekan, qanday qiziqarli darslar o‘tdi ekan», deb bir tomondan rashk, bir tomondan afsus hissi meni qamrab oldi.

Ben yine de şükrettim. Üç ay boyunca "şu an ne yapıyorlardır, hangi ilgin konular işlemişlerdir" diye bir yandan kıskanarak bir yandan özenerek gezdim.

مەن شۇنىڭ ئۆزىگە <MS/>شۈكۈر قىلدىم. ئۈچ ئاي داۋامىدا «ھازىر نېمە قىلىۋاتىدىكىن، قانداق قىزىقارلىق دەرسلەر ئۆتتىكىن» دەپ، <FR/>بىر تەرەپتىن ئىچىم كۆيۈپ، بىر تەرىپتىن ئەپسۇسلىنىپ تۇردۇم.

Mən yenə də şükür etdim. Üç ay boyunca bir tərəfdən qısqanaraq, bir tərəfdən heyranlıqla “indi nə edirlər, hansı maraqlı mövzulara toxunublar?” deyə düşünərək gəzdim.

Өзімді сөге бердім. Бірақ мектептен бұрын бір адамды сағынған сияқтымын. Ол – Алма, менің мектептегі құрбым. Екеуміз бір-бірімізді іштей түсінетін едік. Ол көрші мектебі бар ауылда тұратын. Әр күн сайын арамызды төрт-бес шақырым жер бөліп жатушы еді.

I kept blaming myself. But I think I missed not so much school as one person. Alma — my friend from school. We had this silent understanding between us. She lived in the neighboring village, the one with the school, and every day there were four or five kilometers between us.

Men o‘zimni koyiy boshladim. Ammo maktabdan oldin bir kishini sog‘inganga o‘xshayman. U - Alma, mening maktabdagi dugonam. Biz bir-birimizni tushunardik. U qo‘shni qishloqda, maktabi bor qishloqda yashardi, har kuni oramizni to‘rt-besh chaqirim masofa ajratib turardi.

Kendimi suçlamaya devam ettim. Ama okuldan daha çok birini özlemiş gibiyim. O, Alma benim okul arkadaşım. İkimiz birbirimizi içten içe çok iyi anlıyorduk. O okulun olduğu komşu köyde yaşıyordu. Her gün bizleri dört, beş kilometrelik mesafe ikiye ayırıyordu.

<FR/>ئۆزۈمگە نەپرەت بىلەن قارىدىم. لېكىن مەكتەپتىن ئاۋال بىر ئادەمنى سىغىنغاندەكمەن. ئۇ – ئالما، مېنىڭ مەكتەپتىكى تەڭتۇشۇم. ئىككىمىز بىر-بىرىمىزنى <FR/>ئىچىمىزدىن چۈشىنىدىغان ئىدۇق. ئۇ خۇشنا يېزىدا، مەكتىپى بار <MS/>يېزىدا تۇرىدىغان، ھەر كۈنى ئارىمىزنى تۆت-بەش چاقىرىم يەر بۆلۈپ تۇرىيدىغان ئىدى.

Özümü günahlandırmağa davam etdim. amma görünür, məktəbdən çox birini – Almanı darıxmışdım. O, mənim məktəb yoldaşım idi. Biz bir-birimizi səmimi şəkildə çox yaxşı anlayırdıq. O, məktəbin yerləşdiyi qonşu kənddə yaşayırdı. Hər gün bizi ayıran isə 4-5 kilometrlik bir məsafə idi.

Бір күні Алма біздің үйге қонаққа келді. Қырсыққанда, сол күні үйде қонақ болатын. Негізі, мен үйге қонақ келгенін ұнатамын, бірақ тек Қарақыз емес. Шындығында, ол менің бөлем, шын есімі – Гүлсім. Өзінің беті күнге күйіп кеткен, қап-қара болғандықтан, бәрі оны Қарақыз дейтін.

One day, Alma came over to visit. As luck would have it, we were hosting guests that very day. Normally I enjoy having visitors at home — except for Karakyz. In truth, she’s my cousin, her real name is Gülsim. But because her face was darkened and sunburned, everyone called her Karakyz.

Bir kuni Alma biznikiga mehmonga keldi. Baxtga qarshi, o‘sha kuni uyda mehmon bor edi. Aslida, men uyga mehmon kelishini yaxshi ko‘raman, lekin faqat Qoraqiz emas. Aslida, u mening xolavachcham, uning haqiqiy ismi Gulsim. Uning yuzi quyoshda qorayib ketganligi uchun hamma uni Qoraqiz deb atardi.

Günlerin birinde Alma bizim eve misafir olarak geldi. Ne tesadüfse, tam o gün evde misafir vardı. Aslında ben eve misafir gelmesinden hoşlanıyorum, ama sadece misafir Qaraqız olmamalı. O benimannem tarafından kuzenim olur ismi Gülsüm. Yüzü güneşte yanıp, kapkara olduğu için herkes ona “Qaraqız” derdi.

بىر كۈنى ئالما بىزنىڭ ئۆيگە <MS/>مېھمانغا كەلدى. قىرسىقلشقاندەك، شۇ كۈنى ئۆيدە <MS/>مېھمان بار ئىكەن. ئەسلىدە، مەن ئۆيگە <MS/>مېھمان كەلگەننى ياقتۇرىمەن، پەقەت بىر <MS/>قارا قىز ئەمەس. راستىنى ئېيتقاندا، ئۇ مېنىڭ <MS/>ئانامنىڭ ھەدىسىنىڭ قىزى، ھەقىقىي ئىسمى — گۈلسۈم. ئۆزىنىڭ بېتى كۈندە كۆيۈپ كەتكەن، قاپ-قارا بولغانلىقتىن، ھەممىسى ئۇنى <MS/>قارا قىز<MS/> دەيدىغان.

Günlərin birində Alma bizim evə qonaq gəldi. Nə təsadüfdürsə, elə həmin gün evdə başqa qonaq da var idi. Əslində, evə qonaq gəlməyini xoşlayıram, amma bu qonaq Qaraqız olmamalıydı. O, anam tərəfdən əmim qızı sayılır, adı Gülsüm idi. Üzü günəşdə yanıb qaralmış olduğuna görə hamı ona “Qaraqız” deyirdi.

Қарақыз Алма екеумізге маза бермеді. Өте мазаң, бір-түрлі сүйкімсіз қыз еді. Міне, Алманы ең алғаш қонақ қылуым осындай сәтсіздікпен аяқталған.

Karakyz didn’t let Alma and me have a moment’s peace. She was loud, restless, and frankly, not very pleasant. So much for my first time hosting Alma — it ended in complete failure.

Qoraqiz Alma ikkalamizga tinchlik bermadi. U juda bezovta, qandaydir yoqimsiz qiz edi. Mana, Olmani birinchi marta mehmon qilishim ana shunday muvaffaqiyatsizlik bilan tugadi.

Qaraqız Alma ikimize rahat vermedi. Yerinde duramayan, değişik sevimsiz kızdı. İşte Alma’yı ilk defa misafir etmem başarısızlıkla sonlanmıştı.

<MS/>قارا قىز ئالما ئىككىمىزگە <FR/>تىنچلىق بەرمىدى. ئىنتايىن تىنىمسىز، كىشى بىلەن چىقىشالمايدىغان قىز ئىدى. مانا، ئالمانى تۇنجا قېتىم مېھمان قىلىشىم شۇنداق ئەپسۇسلىنارلىق بىلەن ئاخىرلاشتى.

Qaraqız Alma ilə mənə rahatlıq vermədi. Yerində dura bilməyən, qəribə və sevimli olmayan bir qız idi. Beləcə, Almanı ilk dəfə evimizdə qonaq etmək cəhdim uğursuzluqla nəticələndi.

Алма кеткен соң, Қарақызғақатты шамданып, ұрысқым келді. Оның менен үш жас үлкендігі бар еді, бірақ кішкентай қыз сияқты ыржыңдап күле беретін. Оның әке-шешесі саудамен айналысады, көбінде тауар алуға сапарларға шығып кетеді де, ол біздің үйде қалатын. Келген сайын менің жыным құрысады. Анам үнемі «сендер туыссыңдар ғой, олай етпе, ұят болады» – деп ескертетін. Ал осы жолы мен шындап ашуландым.

After Alma left, I was furious with Karakyz. She was three years older than me but still giggled like a little child. Her parents were merchants, always off somewhere getting supplies, so she often stayed at our house. Every time she came, she got on my nerves. But my mom would always say, — You’re family. Don’t be rude. It’s shameful.

Olma ketgach, Qoraqizdan qattiq g‘azablanib, uni urishgim keldi. U mendan uch yosh katta edi, lekin u xuddi kichkina qizlardek jilmayardi. Uning ota-onasi savdo bilan shug‘ullanadi, ko‘pincha tovar olish uchun safar qiladilar, u esa uyimizda qoladi. Har safar kelganimda g‘azablanaman. Onam har doim: «Sizlar qarindoshsizlar, unday qilmang, uyat bo‘ladi» deb ogohlantirardi. Va bu safar men juda g‘azablandim.

Alma döndükten sonra Qaraqız’a çok sinirlenip, kızacaktım. O benden üç yaş büyük olmasına rağmen küçük kızlar gibi güler durardı. Onun anne babası ticaretle uğraştıkları için çoğu zaman mal almaya gittiklerinde Qaraqız bizim evde kalırdı. O geldikçe benim canım sıkılırdı. Annem sürekli “siz akrabasınız, öyle yapmayın, ayıp olur” derdi. Ama bu sefer iyice zıvanadan çıkmış durumdaydım.

ئالما كەتكەندىن كېيىن، <MS/>قارا قىزغا <MS/>قاتتىق ئاچچىقلىنىپ، ئۇرۇشقۇم كەلدى. ئۇنىڭ مېنىڭدىن ئۈچ ياش چوڭلىقى بار ئىدى، لېكىن كىچىك قىزلاردەك نايناقلاپ كۈلىۋېرىدىغان. ئۇنىڭ ئاتا-ئانىسى سودا بىلەن شۇغۇللىنىدۇ، كۆپىنچە مال ئەكىلىش ئۈچۈن سەپەرلەرگە كېتىپ قالىدۇدە، ئۇ بىزنىڭ ئۆيدە قالىدىغان. ھەر كەلگىنىدە، مېنىڭ <FR/>جېنىم چىقىدۇ. ئانام دايىم «سىلەر <MS/>توغقانسىلەرغۇ، ئۇنداق قىلما، ئۇيات بولىدۇ» دەپ ئەسكەرتىدىغان. ئەمما بۇ قېتىم مەن ھەقىقىي ئاچچىقلاندىم.

"Alma getdikdən sonra Qarqıza çox əsəbiləşmişdim, ona qəzəblənəcəkdim. Məndən üç yaş böyük olsa da, balaca qızlar kimi gülüb durardı. Onun ata-anasi ticarətlə məşğul olduğuna görə, tez-tez mal almağa getdiklərində Qarqız bizim evdə qalırdı. O gəldikcə, canım sıxılırdı. Anam daim deyərdi: – Siz qohumsunuz, elə etməyin, ayıb olar. amma bu dəfə artıq səbri daşmış biri kimi idim.

– Қарақыз, – деп бастадым сөзімді нәзік үнмен – сен жаңа өзіңнің не бүлдіргеніңді білесің бе?

But this time, I was genuinely angry. — Karakyz, — I began gently, — do you even realize what you did today?

- Qoraqiz, - deb boshladim men muloyim ohangda, - sen hozirgina nima qilib qo‘yganingni bilasanmi?

Qaraqız,- diye başladım kelimelerimi seçerek alçak sesle- sen az önce ne yaptığının farkında mısın?

– <MS/>قارا قىز، – دەپ باشلىدىم سۆزۈمنى نازۇك ئاۋاز بىلەن, –سەن ھازىر ئۆزۈڭنىڭ نېمە ئىش قىلغىنىڭنى بىلەمسەن؟

Qaraqız, – deyə sözlərimi seçərək, alçaq səslə başladım, – sən az əvvəl nə etdiyinin fərqindəsən?

Қарақыз әдетінше маған көзінің қиығымен қарап қойды да:

She gave me her usual sideways glance, then muttered dismissively:

Qoraqiz odatdagidek menga ko‘z qiri bilan qaradi va:

Qaraqız her zamanki alışkanlığı üzerine bana yan gözle bakarak:

<MS/>قارا قىز ئادىتى بىلەن ماڭا <FR/>كۆزىنىڭ قىرى بىلەن قاراپ قويدى-دە:

Qaraqız hər zamankı vərdişi üzrə mənə yan baxıb:

– Әрі кетші, мазамды алмай...– деп немқұрайдылықпен қысқа жауап қайырды.

She gave me her usual sideways glance, then muttered dismissively: — Leave me alone. Don’t bother me...

- Yo‘q, meni bezovta qilma… - bepaarvo qisqa javob berdi u.

Çekilsene, rahatsız ediyorsun...- diye takmamazlıkla kısa kesti.

–نېرى كەتكىنە، تىنچلىقىمنى ئالمى... ، – دەپ بېپەرۋا بىلەن قىسقىچە جاۋاب قايتۇردى.

Çəkil bir kənara, narahat edirsən... – deyə, vecinə almadan, kobudcasına cavab verdi.

Мен терең тыныс алдым. Егер дәл сол сәтте анам келіп қалмағанда, шашын жұлып, қолына берудіңаз-ақ алдында тұрған едім.

I took a deep breath. Had my mom not walked in at that moment, I swear — I was seconds away from tearing out her hair and handing it to her.

Men chuqur nafas oldim. Agar o‘sha paytda onam kelmaganida, sochlarini yulib, qo‘liga berish arafasida edim.

Ben derin nefes aldım. Eğer o an annem gelmeseydi saçlarını yolar ellerine tutuştururdum.

مەن چوڭقۇر نەپەس ئالدىم. ئەگەر دەل شۇ پەيتتە ئانام كېلىپ قالمىغىنىدا، <MS/>چېچىنى يۇلۇپ، قولىغا ېرىشتىن<FR/> <MS/>ئازلا قالغان ئىدىم.

Dərin nəfəs aldım. Əgər o anda anam gəlməsəydi, saçını yolub əlinə verəcəkdim.

Бірақ анамның сөзінен кейін жібіп сала бердім. Өзімнің бақытты күндерім кайта оралғандай, тап бір осы уақытқа дейін қараңғы қапаста, үңгірде жалғыз қалғандай, енді сол қараңғыдан күн сәулесі нұрлана төгілген кең далаға шыққандай сезімде болдым.

But the moment I heard my mother’s voice, all that anger melted away. It felt like my happy days had returned, like I had been trapped in a dark cave for ages, and now I had stepped out into the open steppe, bathed in sunlight.

Ammo onamning so‘zlaridan keyin men erib ketdim. O‘zimning baxtli kunlarim qaytib kelgandek, shu paytgacha qorong‘i qafasda, g‘orda yolg‘iz qolgandek, endi o‘sha qorong‘ilikdan quyosh nuri yog‘ilib turgan keng dashtga chiqqandek his qildim.

Ama annemin lafından sonra salıverdim. Mutlu günlerim geri gelmiş gibi tam o ana kadar karanlık kafeste, mağarada yalnız kalmışım gibi, artık o karanlıktan güneş şulesi aşağıya dökülüyor ve ben geniş bozkıra çıkmışım gibi his uyandı.

لېكىن ئانامنىڭ سۆزىدىن كېيىن <FR/>يۇمشىيىپ كەتتىم. ئۆزۈمنىڭ بەختلىك كۈنلىرىم قايتا قايتقاندەك، دەل بىر مۇشۇ ۋاقىتقىچە قاراڭغۇ زىنداندا، ئۆڭكۈردە يالغۇز قالغاندەك، ئەمدى شۇ قاراڭغۇلۇقتىن كۈن نۇرى نۇرلنىپ تۆكۈلگەن كەڭ <MS/>تالاغا چىققاندەك ھىس تۇيغۇدا بولدۇم.

Anamın sözü olmasaydı, özümü saxlaya bilməzdim. amma onun sözündən sonra əl çəkdim. Sanki xoşbəxt günlərim geri qayıtmışdı. Elə bil o ana qədər qaranlıq bir qəfəsdə, mağarada tək qalmışdım, indi isə o qaranlığın içindən günəş şüası süzülür, mən isə geniş bir bozkıra çıxırmışam kimi bir hiss yaşadım.

– Қызым, мен қайтқан бір кісініңқырқына барып келейін. Бейшара Күләш... анасы қайтты ғой, оңай ма? Мен келгенше орамжапырақты турап, әзірлей берші. Үлгерсең, үй ішін жинап қой. Бүгін Гүлсімнің ата-анасы келуі тиіс.

— Sweetheart, I’m going to the memorial for Külash’s mother, who passed away. Hard times. While I’m gone, chop some cabbage and start preparing the meal. If you have time, tidy up the house. Gülsim’s parents should be coming today.

- Qizim, men bir vafot etgan odamning qirqini o‘tkazmoqchiman. Bechora Kulash... onasi o‘ldi, osonmi? Men kelgunimcha karamni to‘g‘rab, tayyorlab turing. Agar ulgursangiz, uyni yig‘ishtiring. Bugun Gulsimning ota-onasi kelishi kerak.

Kızım, ben vefat eden birinin kırkı için gidip geleceğim. Zavallı Külaş...annesi vefat etmişti ya, kolay mı? Ben gelene kadar lahanaları doğrayıp hazırlayıver. Eğer yetişirsen, evi de toparla. Bugün Gülsüm’ün anne babası gelmesi lazım.

–قىزىم، مەن <MS/>دۇنيادىن ئۆتكەن بىر كىشىنىڭ <MS/>قىرىقىغا بېرىپ كېلەي. بېچارە كۈلەش... <MS/>ئانىسى ئۆلۈپ كەتتىغۇ، ئوڭايمۇ؟ مەن قايتىپ كەلگەندە كاپۇستا توغراپ، تەييارلاۋەرگىن. ئۈلگەرسەڭ، <MS/>ئۆينىمۇ تازىلاپ قوي. بۈگۈن گۈلسۈمنىڭ ئاتا-ئانىسى كېلىش كېرەك.

Qızım, mən vəfat edən birinin qırx mərasiminə gedib gələcəyəm. Zavallı Külaş... axı anası rəhmətə getmişdi, asan deyil... Mən gələnə kimi kələmləri doğrayıb hazırlayarsan. Əgər çatdırarsansa, evi də bir az yığışdır. Bu gün Gülsümün ata-anaları gəlməlidirlər.

Қарақызанамның сөзін құлағына да ілмей, інімнің «әліппесін» ақтарып отыра берді. Егер бұл күндегі жағдай болғанда мен анама: «Мама, ол – Гүлсім емес, Қарақыз» – деп күліп, бөлмеден шығып кеткен болар едім. Себебі, анам оны ешқашан Қарақыз деп атамайтын, әрқашан өз атымен атайтын. Ал бүгін өйте алмаймын ғой, себебі анамның үш айдан кейін маған мейірленіп сөйлегені осы еді.

Karakyz didn’t even flinch — just kept flipping through my little brother’s alphabet book. If it were any other day, I might’ve laughed and said: — Mom, that’s not Gülsim. That’s Karakyz! — and walked out of the room. Because my mom never called her Karakyz — only by her real name, Gülsim. But today I couldn’t say anything. These were the first warm words from my mother in three whole months.

Qoraqiz onamning so‘zlariga quloq solmay, ukamning alifbosini varaqlab o‘tirdi. Agar hozirgi vaziyatda bo‘lganimda, onamga: «Oyi, u Gulsim emas, Qoraqiz» deb kulib, xonadan chiqib ketgan bo‘lardim. Chunki onam uni hech qachon Qoraqiz deb atamasdi, har doim o‘z ismi bilan chaqirardi. Bugun esa bunday qilolmayman, chunki onamning uch oydan keyin menga mehr bilan gapirgan edi.

Qaraqız annemin dediklerini takmadan erkek kardeşimin kitabını karıştırmaya devam etti. Eğer bugünkü olay başımıza gelmeseydi ben anneme: “Anne, O Gülsüm değil, Qaraqız” diye gülümseyerek, odadan çıkar giderdim. Çünkü annem ona hiçbir zaman Qaraqız diye hitap etmezdi. Ama bugün öyle yapamam çünkü annemin üç ay sonra bana ilk defa merhametle seslenmesiydi bu.

<MS/>قارا قىز <MS/>ئانامنىڭ سۆزىنى <FR/>قۇلىقىنىڭ قىسىلچىقىغىمۇ ئالماي، ئىنىمنىڭ ئېلىپبەسىنى ۋاراقلاپ، ئولتۇرىۋەردى. ئەگەر بۇ كۈندەكى ئەھۋال بولغاندا، مەن ئانامغا: «ئاپا، ئۇ — گۈلسۈم ئەمەس، <MS/>قارا قىز!» دەپ كۈلۈپ، بۆلمىدىن چىقىپ كەتكەن بولار ئىدىم. چۈنكى، <MS/>ئانام ئۇنى ھېچقاچان قارا قىز دەپ ئاتىمايتتى، ھەر قاچان ئۆز ئىسمى بىلەن چاقىراتتى. لېكىن بۈگۈن ئۇنداق قىلالمايمەنغۇ، چۈنكى <MS/>ئانامنىڭ ئۈچ ئايدىن كېيىن ماڭا مېھىرلىنىپ سۆزلىگىنى مۇشۇ ئىدى.

Qaraqız anamın dediklərini vecinə almadan, balaca qardaşımın kitabını qarışdırmağa davam edirdi. Əgər bu gün başımıza gələn hadisə olmasaydı, mən anamın arxasınca “Ana, o Gülsüm deyil, Qaraqızdır” – deyə gülümsəyib otaqdan çıxıb gedərdim. Çünki anam ona heç vaxt “Qaraqız” deyə müraciət etməzdi. amma bu gün elə edə bilməzdim – çünki bu, anamın üç aydan sonra mənə ilk dəfə şəfqətlə səslənməsi idi.

Негізі менің анам кекшіл адам емес, ол әрқашан кешірімді болатын. Бірақ мен осы жолы шынымен ойланбастан қателік істедім. Және сол қателіктің кесірінен інім екеуміздің бірдей жапа шегуіміз мүмкін еді. Бәлкім, анам осыны түсінуім үшін мені осылайша жазалаған болар. Қайткенмен, мен мұны әлдеқашан түсініп қойғам.

My mother isn’t the vengeful type. She’s always been forgiving. But this time, I had truly acted without thinking. Because of that one mistake, my brother and I could have lost our lives. Maybe she punished me this way so I would understand the weight of it. Either way, I had already come to realize it.

Aslida, onam qasoskor emas, u har doim kechirimli edi. Ammo bu safar men haqiqatan ham o‘ylamasdan xato qildim. Va o‘sha xato tufayli ukam ikkalamiz ham halok bo‘lishimiz mumkin edi. Balki onam buni tushunishim uchun meni shunday jazolagandir. Nima bo‘lganda ham, men buni allaqachon tushunganman.

Aslında benim annem kin tutan biri değil. O her zaman affeden biriydi. Ama ben bu sefer düşünmeden yanlış yaptım. Bu yanlışımın yüzünden erkek kardeşim ikimizin başımıza bir şey gelebilirdi. Annem işte bunları anlamam için beni bu şekilde cezalandırdı. Nasılsa ben bunu hemen anlamıştım.

ئەسلىدە، مېنىڭ <MS/>ئانام<MS/> ئۆچ ساقلايدىغان ئادەم ئەمەس، ئۇ ھەر قاچان كەچۈرۈمچان بولىدىغان. لېكىن مەن بۇ قېتىم ھەقىقەتەن ئويلانماستىن خاتالىق قىلدىم. يەنى شۇ خاتالىقنىڭ تەسىرىدىن <MS/>ئىنىم ئىككىمىزنىڭ بىردەك <FR/>زىيان تارتىشىمىز مۇمكىن ئىدى. بەلكىم، ئانام مۇشۇنى چۈشىنىشىم ئۈچۈن مېنى جازالىغان بولار. قانداقلا بولمىسۇن، مەن بۇنى باياقىدا چۈشەنگەندىم.

Əslində, mənim anam kin saxlayan biri deyil. O, həmişə bağışlayan, könlü yumşaq biri olub. amma bu dəfə mən düşünmədən böyük bir səhv etmişdim. Bu səhvim üzündən qardaşımla ikimizin başına pis bir iş gələ bilərdi. Anam da məni bunu dərk edim deyə belə cəzalandırmışdı. Onsuz da mən bunu çoxdan başa düşmüşdüm.

– Әрине, мама. Сіз асықпай барып келіңіз. Мен қазір сорпа дайындаймын. Қарақыз маған үй жинауға көмектесер, – деп анамды есіктің алдына дейін шығарып салдым.

— Of course, mom. Take your time. I’ll make some meal. Karakyz can help me clean up, — I said, walking her to the door.

- Albatta, oyi. Siz shoshmasdan boring. Men hozir sho'rva tayyorlayman. Qoraqiz menga uy yig‘ishtirishda yordam beradi, - deb onamni eshik oldigacha kuzatib qo‘ydim.

Tabii anne. Siz acele etmeden gidip geliniz. Ben şimdi çorba yapacağım. Qaraqız bana evi toparlamaya yardım eder- diye annemi kapının önüne kadar yolcu ettim.

–ئەلۋەتتە، ئاپا. سىز ئالدىرىماي بېرىپ كېلىڭ. مەن ھازىر <MS/>شورپا قاينىتىمەن. <MS/>قاراقىز ماڭا ئۆي يىغىشقا ياردەم قىلار، – دەپ <MS/>ئانامنى ئىشىك ئالدىغىچە ئۇزىتىپ قويدۇم.

Təbii, ana. Siz rahat-rahat gedib-gəlin. Mən indi kələm şorbası bişirəcəyəm. Qaraqız da mənə ev yığışdırmaqda kömək edər, – deyə anamı qapıya qədər ötürdüm.

– Жарайды, онда мен де алаңдамай бара беретін болдым. Бала далада ойнап жүр, күн желдетіп барады, шамалыдан соң үйге кіргізіп, түстен қалған тамақты ысытып бер. Қарны ашқан шығар, – деп анам есіктің алдында тұрып, маған тапсырмаларын тізіп беріп тұрды. Есікті енді ашпақ болып тұрып, қайтадан артына бұрылып, маған тағы тіл қатты:

— All right then, I’ll go without worrying. The little one’s playing outside — the wind’s picking up. Bring him in soon and warm up what’s left of lunch. He must be hungry, — she said, standing by the door and listing her instructions. She reached for the handle, but then turned back again:

- Yaxshi, unda men ham xavotirlanmay boraman. Bola tashqarida o‘ynayapti, shamol esyapti, bir ozdan keyin uyga olib kiring va tushlikdan qolgan ovqatni isitib bering. Qorni och bo‘lsa kerak, - dedi onam eshik oldida turib, menga topshiriqlarni sanab berar ekan. Eshikni endi ochmoqchi bo‘lib turganida, u yana orqasiga o‘girilib, menga yana gapirdi:

Tamam, o zaman ben de endişe etmeden gider gelirim. Erkek kardeşin dışarıda oynuyor, hava rüzgarlı birazdan eve girsin. Öğlenden kalan yemeği ısıtır yedirirsin, acıkmıştır- diye annem bana kapının önünde yapacaklarımı listeliyor. Kapıyı tam çıkacaktı, tekrar geri dönerek bana seslendi:

–ياخشى، ئۇنداق بولسا مەنمۇ ئەنسىرىمەي بېرىپ كېلەي. بالا <MS/>سىرتتا ئويناۋاتىدۇ، كۈنمۇ سالقىنداپ تۇرىدۇ، بىر ئازدىن كېيىن ئۆيگە كىرگۈزۈپ، چۈشتىن قالغان تاماقنى ئىسسىتىپ بەر. قارنى ئاچقاندۇ، – دەپ <MS/>ئانام ئىشىك ئالدىدا تۇرۇپ، ماڭا تاپشۇرمىلىرىنى رەتلەپ بېرىپ تۇردى. ئىشىكنى ئەمدى ئاچماق بولۇپ تۇرۇپ، قايتىدىن ئارقىسىغا بۇرۇلۇپ، ماڭا يەنە <FR/>سۆزلىدى:

Yaxşı, o zaman mən də rahat gedib-gələrəm. Qardaşın çöldə oynayır, hava bir az küləklidir, az sonra içəri girsin. Günortadan qalan yeməyi isidib ona verərsən, yəqin acmış olar, – deyə anam qapının ağzında görəcəyim işləri sadalayırdı. Tam çıxacaqdı ki, geri dönüb bir də səsləndi:

– Айтпақшы, пеш жағам деп, бірдеңені бүлдіріп алма. Әзір үй жылы ғой. Әкең келген соң жағар.

— Oh, and don’t try to light the stove. It’s warm enough in the house. Your father will do it when he gets home.

- Aytganchа, pechka yoqaman, deb hech narsani buzma. Hozircha uy issiq. Otang kelgandan keyin yoqadi.

Bu arada, sobayı yakacağım derken bir şeyi bozup kırma. Şimdilik ev sıcak zaten. Baban gelince yakar.

–ئېيتماقچى، <MS/>پەش ياقىمەن دەپ بىرەر يىرىڭنى كۆيدۈرۋالما. ھازىر ئۆي ئىسسىققۇ. <MS/>داداڭ كەلگەندىن كېيىن ياقار.

Bu arada, sobanı yandıracağam deyib nəyisə sındırıb korlamayasan. Hələlik ev onsuz da istidir. Atan gələndə yandırar.