Корпустан іздеу

Менің ұсынысым кішкентай ханзаданың жанын түршіктіріп жібергендей болды: Байлап қою үшін?! Өзің бір қызық екенсің! Егер сен оны байлап қоймасаң, басы ауған жағына кетіп, жоғалып кетуі мүмкін. Осы арада менің досым тағы да күліп жіберді: Қайда кетеді дейсің? Қайда болса сонда. Басы ауған жаққа. Сонда кішкентай ханзада салмақты түрде былай деді: Ештеңе етпейді. Бізде өріс тар. Сосын сәл-пәл мұңайыңқырап тұрып сөзін былай жалғады: Басың ауған жаққа жүре берсең де, алысқа ұзамайсың.

The proposal seemed to shock the little prince: “Attach it?” What a funny idea ! “But if you do not tie him, he’ll go anywhere, and he’ll get lost.” And my friend burst into laughter again: But where do you want him to go ! Anywhere. Right in front of him… Then the little prince gravely remarked, It does not matter, it’s so small, at home! And, with a little melancholy, perhaps, he added: Straight ahead you can not go far …

Kichkina shahzodaning qoshlari chimirildi: Bog`lab qo`yasan? Nima keragi bor buning? "Chunki bog`lab qo`ymasang u biron yoqqa ketib, adashib qoladi. Buni eshitib do'stim xandon otib kulib yubordi:" E, qayoqqayam ketardi u? "Bilib bolmaydi-da. Boshi oqqan tomonga ketaveradi, ketaveradi. Shunda kichkina shahzoda jiddiy tortib:" Mayli, hechqisi yo‘q,- dedi.- Axir men yashaydigan joy nihoyatda kichkina... Birozdan so`ng anduh bilan qo'shib qo`ydi: - Boshing oqqan tomonga ketaverganing bilan uzoqqa ketolmaysan...

Ama küçük prens bu söylediklerime çok şaşırmıştı. “Bağlamak mı? Ne komik bir fikir!” "“Ama eğer onu bağlamazsan başıboş kalır ve kaybolur.” Küçük dostum yine kahkahalara boğuldu. " “Ama nereye gidebilir ki?” "“ Her yere, burnunun doğrusuna...” Bunun üzerine küçük prens ciddi bir tavırla: " "“Bir şey olmaz. Benim yaşadığım yerde her şey öyle küçük ki... “ dedi. Ve ardından, belki de biraz üzüntüyle, ekledi: " “ Orada burnunun doğrusuna giden birisi, pek fazla uzaklaşamaz.

بۇ تەكلىپىم شاھزادىنىڭ نارازىلىقىنى قوزغاپ قويدى. ئۇنى باغلاپ قويۇڭ دەمسىز؟ غەلىتىلا گەپ بولدىغۇ بۇ. - باغلاپ قويمىساڭ قالايمىقان مېڭىپ يوقاپ كەتمەمدۇ؟ دوستۇم كۈلۈپ قويدى. - قالايمىقان مېڭىپ نەگە بارالايتتى؟ - نەگە ئۇدۇل كەلسە شۇ يەرگە. شاھزادە ئەستايىدىللىق بىلەن مۇنداق دېدى: - ھېچ ۋەقەسى يوق. مېنىڭ ئۇ يېرىم بەك كىچىك! ئاندىن سەل غەمگە پېتىپ مۇنداق دېدى: - ئۇدۇل كەلگەن يەرگە يۈگۈرسىمۇ بەك يىراقلاپ كېتەلمەيدۇ.

Təklifim balaca şahzadəni heyrətləndirdi: -Bağlamaq? Axı nəyə görə! -Onu bağlamasan, hara gəldi gedər və azar... Bu zaman dostum yenə qəhqəhə çəkib güldü: -Axı, o, hara gedə bilər? -Hara gəldi. Qoyuna nə var... Onda, balaca şahzadə ciddi tərzdə dedi: -Bunun qorxusu yoxdur, yaşadığım planet onsuz da balacadır! Sonra, bəlkə də bir az qəmgin halda əlavə etdi: -Düz irəli getməklə çox da uzağa gedə bilməz...

IV Осылайша, мен екінші бір маңызды жаңалықтың бетін аштым: баланың тұратын планетасы үйден сәл ғана үлкен екен. Бұл жайт мені онша таң қалдыра қойған жоқ. Аттары Жер, Юпитер, Марс, Шолпан сияқты ірі планеталардан басқа да жүздеген, кейде майда болғандары сонщалық, қуатты дүрбімен көзге әрең шалынатын жұлдыздар да бар екенін жақсы білетінмін. Астроном осындай бір жұлдыз таба қалған жағдайда, оған ат қоймай нөмірлей салатын. Мысалы, «325 1-астероид» деп атай салады. Кішкентай ханзада «Б-612 астероид» деп аталатын планетадан келген деп жорамалдауына нақты себеп бар.

IV I had learned a second very important thing: that its original planet was scarcely larger than a house! It could not surprise me much. I knew that besides the big planets like the Earth, Jupiter, Mars, Venus, which have been given names, there are hundreds of others that are sometimes so small that it is very hard for them To see the telescope. When an astronomer discovers one of them, he names it as a number. He calls it, for example, “the asteroid 325”. I have serious reasons to believe that the planet from which the little prince came is the asteroid B 612.

IV Shu tariqa men yana bir muhim yangilikni kashf etdim: uning ona sayyorasi bor-yo'g'i bir uydek kelar ekan! "Ochig’ni aytganda, bu narsa meni unchalik hayratlantirmadi. Chunki men Yer, Yupiter, Mars, Zuhro singari ulkan sayyoralardan tashqari, yana yuzlab boshqa sayyoralar mavjudligini, aksariyatiga hatto nom ham berilmaganini, ular orasida teleskopda ham ko`rish mushkul bolgan mittivoylari ham borligini bilar edim. Astronom olim ana shunday sayyorani kashf etarkan, unga nom qo`yib o`tirmaydi, balki raqam bilan atab qo`yagoladi. Masalan: 325 1-asteroid, degandek." Menda Kichkina shahzoda B-612 deb atalmish mo`jaz sayyoradan tushib kelgan, deb hisoblashga imkon beruvchi jiddiy asoslar bor.

IV Böylece önemli bir şey daha öğrenmiş oldum. Geldiği gezegen bir evden daha büyük değildi. Ama aslında bu beni pek de şaşırtmadı. Dünya, Jüpiter, Mars ve Venüs gibi büyük gezegenlerin haricinde isimsiz yüzlerce gezegen olduğunu biliyordum. Bu gezegenlerin bazıları öyle küçüktür ki, onları teleskopla bile fark etmek güçtür. Gökbilimciler bunlardan birini keşfettiklerinde, ona isim yerine bir numara verirler. Örneğin, ‘ Asteroid 325’ derler ona. Küçük prensin geldiği gezegenin Asteroid B-612 olduğunu zannediyorum. Böyle düşünmek için iyi nedenlerim var.

شۇنداق قىلىپ يەنە مۇھىم بىر ئەھۋالنى بىلىۋالغان بولدۇم. شاھزادە تۇرۇۋاتقان يۇلتۇز جىق بولسا، بىر ئېغىز ئۆيچىلىك چوڭلۇقتا ئىكەن. كىچىك شاھزادە، ئۆزىنىڭ ئاستېروئىد B612 يۇلتۇزىدا. بۇنىڭغا بەكمۇ ھەيران قالمىدىم، يەر شارىدىن باشقا يەنە يۇپىتېر، مارس، ۋېنېرا قاتارلىق يۇلتۇزلار ھەمدە تېخىچە ئىسىم قويۇلمىغان نۇرغۇن يۇلتۇزلارنىڭ بارلىقى ماڭا مەلۇم ئىدى. بۇلارنىڭ بەزىلىرى بەك كىچىك بولۇپ تېلېسكوپ بىلەنمۇ كۆرگىلى بولمايتتى. بۇنداق كىچىك يۇلتۇزلارنى بىرەر ئاسترونوم بايقاپ قالسا، ئۇلارغا نومۇر قويۇپ قوياتتى. مەسىلەن: B325- دېگەندەك. ئاز – تولا خەۋىرىم بولغان ئاسترونومىيە بىلىمىمگە تايىنىپ، شاھزادىنىڭ يۇلتۇزىنى B612- نومۇرلۇق كىچىك يۇلتۇزكەن دەپ جەزملەشتۈردۈم.

IV Beləliklə, mən çox əhəmiyyətli ikinci bir şeyi də öyrəndim: Balaca şahzadənin planeti adi bir evdən azacıq böyükmüş. Bu, məni çox təəccübləndirə bilməzdi. Bilirdim ki, Yer, Yupiter, Mars, Venera kimi iri planetlərdən başqa (onlara belə adlar vermişdilər) yüzlərlə başqaları da vardı. Lakin onlar bəzən o qədər balacadırlar ki, teleskopda da onları görmək çətindir. Astronom belə kiçik planetlərdən hər hansı birini kəşfedəndə ona ad əvəzinə nömrə verirdi. Məsələn, 325 1- ci asteroid. Balaca şahzadənin hansı planetdən gəlməsini demək üçün məndə ciddi əsaslar vardı, o, B 612-ci asteroiddən gəlmişdi.

Бұл жұлдызды тек бір мәрте ғана, 1909 жылы түрік астрономы қуатты дүрбі арқылы байқап қалған. Ғалым өзінің ашқан жаңалығын Халықаралық астрономиялық конгрессте дүние жүзіне паш етеді. Бірақ оған ешкім сенбеген, өйткені ол ұлттық түрік киімін киіп шыққан екен. Үлкендер – осындай халық!

This asteroid was seen only once in 1909 by a Turkish astronomer in the telescope. He had then made a great demonstration of his discovery at an International Astronomy Congress. But nobody believed him because of his costume. Big people are like that.

Bu asteroid teleskopda faqat bir marta 1909-yili bir turk astronomi tomonidan kuzatilgan edi. O'shanda astronom ajoyib kashfiyoti haqida xalqaro astronomiya kongressida ma'ruza qilgan, ammo uning gapiga biror kimsa ishonmagan, chunki u turkcha kiyingan edi. Ana shunaqa xalq bu kattalar!

Bu asteroid yalnızca bir kez, bir Türk gökbilimci tarafından 1909 yılında görüldü. Gökbilimci bu keşfini bir Uluslararası Astronomi Kongresi’nde açıkladı. Ama tuhaf giysileri yüzünden kimse ona inanmadı. Büyükler böyledir işte.

- نومۇرلۇق يۇلتۇزنى 1909- يىلى تۇنجى قېتىم بىر تۈرك ئاسترونومى بايقىغان بولۇپ، ئۇ بىر خەلقئارالىق ئاسرونومىيە يېغىنىدا بۇ بايقاشنى ئوتتۇرىغا قويغان ئىكەن. ئەمما مىللىيچە كىيىم كىيىۋالغانلىقتىن كىشىلەر ئۇنىڭغا ئىشەنمىگەن ئىكەن. چوڭلار مانا مۇشۇنداق، دائىم كىيىم – كېچىكىگە قاراپلا باھا بېرىشىدۇ.

Bu asteroid indiyə kimi yalnız bircə dəfə teleskopda görünmüşdü, onu 1909-cu ildə bir türk astronomu görmüşdü. Türk astronomu öz kəşfi barədə o zaman Beynəlxalq Astronomiya Qurultayında geniş məlumat vermişdi. Amma onun türk geyiminə görə heç kəs ona inanmamışdı. Böyüklər belədir də!

Бір тәуірі, түрік сұлтаны Б-612 жұлдызының атын сақтап қалу үшін, өз халқын еуропалықтарша киінуге мәжбүр еткен. Көнбегендерді өлім жазасымен қорқытқан. 1920 жылы сәнге сәйкес әдемі киінген астроном өзінің жаңалығы жайында тағы бір баян етеді. Бұл жолы барша жұрт оның айтқанын құптайды.

Fortunately for the reputation of the asteroid B 612, a Turkish dictator imposed on his people, under penalty of death, to dress European. The astronomer resumed his demonstration in 1920, in a very elegant dress. And this time everyone was of his opinion.

Buni qarangki, B-612 deb atalmish asteroidning baxtiga, turk sultoni o`z fugarolariga o`lim jazosi tandidi bilan yevropacha kiyinishni joriy etdi. O'sha astronom 1920-yili kashfiyoti haqida tag`in ma'ruza qildi. Bu safar u eng schiggi modada kiyingan edi - hamma uning gapini ma'qulladi.

Neyse ki, bir Türk önderi ölüm döşeğindeyken halkının Avrupa tarzı kıyafetler giymesini emretti ve gökbilimci bu keşfini 1920 yılında, şık bir kıyafet içinde yeniden sergiledi. Bu kez keşfini herkes kabul etti.

ھېلىمۇ ياخشى ئۇ چاغلاردا ئۇ ئاسترونومنىڭ دۆلىتىدە بىر ھۆكۈمدار بولۇپ،B612 –يۇلتۇزنىڭ شان – شەرىپىنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن ياۋروپاچە كىيىنىش، خىلاپلىق قىلغۇچىلارغا ئۆلۈم جازاسى بېرىش توغرىسىدا پەرمان چۈشۈرۈپتۇ. شۇنىڭ بىلەن، 1920- يىلى ھېلىقى ئاسترونوم ياۋروپاچە كىيىنىپ ئۆزىنىڭ بايقىشىنى قايتىدىن دەلىللىگەندە، كىشىلەرنىڭ ھەممىسى ئۇنىڭ قارىشىغا قوشۇلۇپتۇ.

Xoşbəxtlikdən bir türk diktatoru, asteroid B 612-nin gətirəcəyi şöhrəti itirməmək naminə öz xalqını ölüm cəzası ilə hədələməklə avropasayağı geyinməyə məcbur etdi. Həmin astronom öz kəşfini 1920-ci ildə, qəşəng qiyafədə yeni-dən nümayiş etdirdi. Bu dəfə hamı ona inandı.

Менің сіздерге Б-612 жұлдызы жайлы тәптіштеп айтып, оның нөміріне шейін атап жатқаныма үлкендер кінәлі. Үлкендер есеп-сандарды ұнатады. Сіз оларға жаңа дос таптым десеңіз, олар ең басты нәрсе жайлы сұрамайды. Олар сізден: «Досыңның даусы қандай екен? Ол қандай ойынды ұнатады? Көбелектер жинай ма екен?» деп ешқашан сұрамайды. Үлкендер сізге: «Жасы қаншада? Қанша ағайынды екен? Салмағы қанша? Әкесі қанша табады екен?» деген сұрақтар қояды. Сонда ғана үлкендер ол адамды жақсы білеміз деп ойлайды. Егерде сіз үлкен кісілерге: «Мен қызыл кірпіштен салынған әдемі үй көрдім, терезесінде гүл өсіп, шатырдың үстінде көгершіндер ұшып жүр десеңіз, олар сол үйді көз алдарына елестете алмайды. Сол үшін оларға былай түсіндіру керек: «Мен жүз мың франк тұратын үйді көрдім». Сонда ғана олар: «Қандай тамаша!» деп тамсанады.

If I have told you these details about the asteroid B 612 and if I have given you its number, it is because of the big people. Big people like the numbers. When you tell them about a new friend, they never question you about the basics. They never tell you, “What is the sound of his voice?” What games does he prefer? Does he collect butterflies? They ask, “How old is he?” How many brothers? How much does he weigh ? How much does his father earn? Then they only think they know him. If you say to the grown-ups: “I saw a beautiful pink brick house, with geraniums on the windows and doves on the roof …” they can not imagine this house. We must say to them: “I have seen a house of one hundred thousand francs. Then they cried: “How pretty it is! “

B-612 deb atalmish asteroid haqida sizga bunday batafsil so'zlab o`tirganimga, hatto uning tartib raga-mini keltirganimga kattalar sabab. Chunki kattalar raqamlarni juda yaxshi ko`rishadi. Agar ularga yangi do`st orttirganingiz xususida aytib qolsangiz, ular hech qachon eng asosiy narsa haqida so`ramaydllar. Ular hech qachon: «Uning ovozi qanaqa? Oanaqa o'yinlarni yaxshi ko`radi? U kapalak tutadimi-yeqmi?» deb surishtirmaydilar. Ular: «Yoshi nechada? Nechta og`a-inisi bor? qancha ekan? Otasi qancha moyana oladi?» deya so`ray ketadilar. Song shu tariqa ezlaricha odamni bilib olgan beladilar. Mabodo kattalarga: «Men qizg`ish g`ishtli chiroyli bir uyni ko`rdirn, derazasida yorongul ochilib turibdi, tomida kaptari bon>, deb aytsangiz, ular bu imoratni sira ham ko`z o'ngilariga keltira olmaydilar. Ularga: «Men yuz ming franklik uyni ko`rdim», deb aytish lozim - shundagina ular: «Ana go`zallig-u mana go`zallik!» deya xitob qiladilar.

Asteroid-B-612 hakkındaki bu açıklamaları sadece büyükler için yapıyorum. Onlar şekillerden hoşlanırlar. Onlara yeni tanıştığınız bir arkadaştan bahsetseniz,asla en önemli soruları sormazlar. Size arkadaşınızın sesinin nasıl olduğunu, hangi oyunları tercih ettiğini, ya da kelebek koleksiyonu yapıp yapmadığını hiçbir zaman sormazlar. “ Kaç yaşında? Kaç kardeşi var? Babası kaç lira kazanıyor? “ gibi şeyler sorarlar. Ancak bunları bildiklerinde onu tanımaya başladıklarını düşünürler. Onlara “ Pembe tuğlalardan yapılmış bir ev gördüm, pencerelerinin kenarında sardunyalar, çatısında güvercinler vardı” diyecek olsanız, böyle bir evi hayal edemezler bile. Onlara “ Yüz bin dolar değerinde bir ev gördüm “ demeniz gerekir. O zaman “ Ah, ne kadar güzel bir ev! “ diyeceklerdir.

مېنىڭ بۇ يەردە B612 – نومۇرلۇق يۇلتۇزنىڭ تېگى – تەكتى ۋە ئۇنىڭ نومۇرىنى سۆزلىمەكچى بولۇشۇم، يەنە شۇ چوڭلار ئۈچۈن. چوڭلار سان – سېپىرغا ئامراق كېلىدۇ. يېڭى دوستلىرى بىلەن پاراڭلاشقاندىمۇ مۇناسىۋەتسىز گەپلەرنى دېيىشىپ، ئۇلارنىڭ سۆزلىگەندىكى ئىنتوناتسىيەسى، قانداق ئويۇنلارغا قىزىقىدىغانلىقىغا دىققەت قىلىپ كەتمەيدۇ. پەقەت ئۇلارنىڭ ئاكا – ئىنىلىرى، بەدەن ئېغىرلىقى ۋە مال – مۈلكىگىلا كۆڭۈل بۆلىدۇ. چوڭلارغا چىرايلىق بىر ئۆينى: «خىشلىرى قىپقىزىل، ئەتىرگۈلدەك چىرايلىق ئۆي، دېرىزىلىرىدە چىرايلىق گۈللەر ئېچىلىپ كەتكەن، ئۆگزىسىدىن كەپتەرلەرنىڭ يېقىملىق بۇقۇلداشلىرى ئاڭلىنىپ تۇرىدۇ» دەپ ئەمەس، بەلكى «مەن يۈز مىڭ فىرانكقا يارايدىغان ئۆينى كۆردۈم» دەپ چۈشەندۈرۈشكە توغرا كېلىدۇ.

Böyüklər anlasın deyə mən sizə asteroid B 612 haqda təfsilatı ilə danışdım, hətta onun nömrəsini də sizlərə etibar edib dedim. Böyüklər rəqəmləri xoşlayır. Siz onlara yeni bir dostunuz haqqında danışsanız, onlar əsas məsələlər barədə sizi sorğu-suala tutmayacaqlar. Onlar sizdən heç vaxt soruşmayacaqlar: "Dostunuzun səsinin ahəngi necədir? Hansı oyunları xoşlayır? Kəpənək kolleksiyası edirmi?" Onlar sizdən soruşurlar: "Neçə yaşı var? Neçə qardaşı var? Çəkisi nə qədərdir? Atası nə qədər qazanır?" Yalnız bu suallara cavab alandan sonra onu tanıdıqlarını de- yəcəklər. Əgər böyüklərə desəniz: "Damında göyərçinlər, pəncərələrində ətirşah çiçəyi olan qırmızı kərpic-dən tikilmiş qəşəng bir ev gördüm..." Onlar bu evi təsəvvürlərinə gətirə bilməyəcəklər. Onlara demək lazımdır: "Yüz min franklıq ev gördüm". Onda böyüklər yerbəyerdən uca səslə deyəcəklər: "Nə qiyamət evdir!"

Осы сияқты сіз үлкендерге: «Кішкентай ханзаданың осы өмірде шынымен болғанына, оның сүйкімді жүзі, күлкісі немесе қошақан сұрағаны дәлел бола алады» немесе «Қошақаным болсын деп тілеген баланың осы дүниеде бар екеніне күмәніңіз бар ма?» десеңіз, үлкендер иықтарын қусырып, сізді былдырлаған жас балаға теңейді! Ал егер сіз оларға «Ханзада Б-612 жұлдызынан ұшып келген» десеңіз, олар сізге сеніп, өз сұрақтарымен мазаңызды алмайды. Міне, үлкендер осындай. Оларға ашуланудың қажеті жоқ. Балалар үлкендерге мейірімділікпен қарап, олардың кемшіліктерін кешіре білулері керек. Өмір дегеннің не екенін жақсы білетін біз, әрине, нөмірлерге пысқырып та қарамаймыз! Мен бұл оқиғамды ғажайып ертегідегідей етіп бастаушы едім. Анықтап айтсақ, былай деп бастар едім:

So if you say to them: “The proof that the little prince existed is that he was delightful, that he laughed, and that he wanted a sheep. When you want a sheep, it is proof that you exist, “they will shrug their shoulders and treat you as a child! But if you tell them, “The planet where it came from is asteroid B 612” then they will be convinced, and they will leave you alone with their questions. They’re like that. We must not blame them. Children should be very lenient towards adults. But, of course, we who understand life, we make fun of the numbers! I would have liked to start this story like fairy tales. I would have liked to say:

Xuddi shuningdek, agar ularga: "Kichkina shahzoda chindan ham mavjud edi, u nihoyatda ajoyib bolakay edi, yayrab kulardi, bir qo'zichogim boisa, der-di. Oo'zichog'im bolsin degan odam rostdan mavjud boladi-da», desangiz, hayron yelka qisib qo`yadilar-da, sizga xuddi esipast go'clakka qaragandek qaraydilar. Ammo bordi-yu: "U B-612 degan sayyoradan uchib kelgan edli", deb tushuntirsangiz, bu gapga uzil-kesil ishonishadi va ortiq turli-tuman savollar bilan sizni bezor qilishmaydi. Ana shunaqa xalq bu kattalar. Ular xafa bo`lib o`tirishga arzimaydi. Bolalar kattalarga nisbatan kengfe'l va kechirimli bo` lishlari lozim. Ammo bizlar, ya'nikim, hayotning nima ekanini anglaydigan kishilar, nomerlar va raqamlar ustidan qah-qah urib kulamiz! Men masalan, o'zimga qolsa, ushbu qissani xuddi sehrli ertakdek boshlagan boiardim:

İşte böyle. Bu yüzden de onlara “ Küçük prens çok güzeldi, kahkaha atıyordu ve bir koyun istemişti. İşte bunlar onun var olduğunun kanıtıdır “ deseniz, omuzlarını silkecek ve size çocuk muamelesi yapacaklardır. Ama “ Onun geldiği gezegen Asteroid B-612 “ derseniz, size inanacaklar ve sorular sormaya başlayacaklardır. Onlar böyle işte. Bu zayıflıklarından yararlanmak doğru olmaz. Çocukların yetişkinlere karşı daima anlayışlı olmaları gerekir. Ama yaşamı gerçekten anlayan bizlerin, şekillere ihtiyacı yoktur. Hikayeme masal anlatır gibi başlayabilirdim.

شۇڭلاشقا، سىز چوڭلارغا: «ھەقىقەتەن شۇنداق بىر شاھزادە بار، ئۇ بەك ئوماق ھەم چاققان، ئۇ دائىم پات – پات پىخىلداپ كۈلۈپ قويىدۇ، يەنە بىر قوزىسى بولۇشنىمۇ ئارزۇ قىلىدۇ. مانا بۇلار ئۇنىڭ راست بارلىقىنىڭ ئىسپاتى دېسىڭىز، ئۇلار مۈرىسىنى قىسىپ قويۇپلا سىزنى كىچىك بالا كۆرۈپ، بىر تەرەپكە قايرىپ قويۇشىدۇ، ناۋادا گەپنىڭ تېمىسىنى ئۆزگەرتىپ «شاھزادە B612 – نومۇرلۇق يۇلتۇزدىن كەلگەن» دېسىڭىز، ئۇلار بۇ گېپىڭىزدىن ھەرگىز شۈبھىلەنمەيدۇ ھەم ئۇلارغا ئارتۇقچە چۈشەندۈرۈپمۇ ئولتۇرمايسىز. چوڭلار مانا مۇشۇنداق، بەك كۆپ ئۈمىد كۈتۈپ كەتسىڭىز بولمايدۇ. شۇڭا كىچىك بالىلارنىڭ ئۇلاردىن خاپا بولۇپ ئولتۇرىشىنىڭ ھاجىتى يوق. ئەمەلىيەتتە، بىزگە ئوخشاش تۇرمۇشنى چۈشىنىدىغانلار ئۈچۈن سان – سىپىر دېگەنلەرنىڭ بەك ئەھمىيىتى يوق ئىدى. ئەسلىدە مەن ھېكايىنى مۇنداق باشلاشنى ئويلىغان ئىدىم:

Siz onlara desəniz ki, "Sübut odur ki, balaca şahzadə yaşayıb, qəşəng oğlan olub, gülürdü, istəyirdi qoyunu olsun. Əgər o, qoyun istəyibsə, deməli yaşayıb". Belə desəniz böyüklər çi- yinlərini çəkəcək və sizinlə uşaq kimi rəftar edəcəklər. Amma onlara desəniz ki: "Balaca şahzadə asteroid B 612-dən gəlib, onda inanacaqlar, sorğu-sualdan sizin canınız qurtaracaq. Böyüklər bax belədir. Onlardan inciməyə dəyməz. Uşaqlar böyüklərə qarşı çox iltifatlı olmalıdır. Amma, həyatı başa düşən bizlər rəqəmlərə, əlbəttə, istehza ilə baxırıq! İstərdim bu əhvalatın nəqlinə sehirli nağıllarda olduğu kimi başlayım. Məmnuniyyətlə belə başlardım:

«Ерте, ерте, ертеде кішкентай бір ханзада болыпты. Ол өзінен сәл ғана үлкен планетада тұрып, досқа өте зәру болыпты...». Өмірді жақсы түсінетіндер үшін бұл күмән келтірмейтін шындық. Мұны айтып жатқан себебім, менің кітабымды тек ермек үшін жеңіл-желпі оқығанын қаламаймын. Бұл оқиғаны баяндап беру оңайға түспес. Менің досым қошақанымен бірге мені тастап кеткеніне мінеки алты жыл толды. Сондықтан досымды ұмытпау үшін, ол туралы сыр шертпекпін. Досты ұмытқан деген – көңілсіз нәрсе. Досы бар адамдар аз. Мен де тек сандарға ғана қызығатын ересектерге ұқсап кетуім мүмкін еді ғой. Солай болып кетпеу үшін, мен бір қорап түрлі-түсті қарындаштар мен бояулар сатып алдым. Мүмкін, менің жасымда суретпен айналысу қиындау болар. Оның үстіне мен алты жасымда айдаһар жыланның ішкі және сыртқы кейпін бейнелегеннен басқамен айналыспадым ғой. Әрине, барынша ұқсатып бағуға тырыстым. Бірақ та ойлағанымдай болатынына көзім жетпейді. Бір суретте пішіні шықса, екіншісінде тіптен ұқсамайды. Бойын да дұрстап ұқсата алмадым. Мынаусында кішкентай ханзаданың бойы биік болып шықса, екіншісінде тым аласа. Киімінің түсін де ұмытыңқырап қалыппын. Олай да, былай да салғансыдым. Мен кейбір маңызды жайттарды сиапаттағанда қате жіберуім де мүмкін. Оным үшін кешірім өтінемін. Менің достым ештеңені тәптіштеп түсіндірген емес. Мүмкін, ол мені дәл өзіндей деп ойлаған шығар. Бірақ, өкінішке орай мен қошақанды жабық жәшіктен көре алмаймын. Мүмкін, мен аздап үлкендер сияқты шығармын. Сірә, мен қартайған болармын.

“Once upon a time there was a little prince who lived on a planet hardly larger than himself, and who needed a friend …” For those who understand life, it would have seemed much more true. Because I do not like to read my book lightly. I feel so sorry to recount these memories. It’s six years since my friend went away with his sheep. If I try to describe it here, it is so as not to forget it. It’s sad to forget a friend. Not everyone has had a friend. And I can become like the grown-ups who are interested only in numbers. So that’s why I bought a box of colors and pencils. It’s hard to go back to drawing, at my age, when no other attempt has ever been made than that of a closed boa and that of an open boa at the age of six! I will try, of course, to make portraits as resembling as possible. But I’m not quite sure I’m going to succeed. One drawing goes, and the other does not look any more. I make some errors, also on the size. Here the little prince is too big. There he is too small. I also hesitate about the color of his costume. Then I fumbled like this and that, as best I could. At last I shall be mistaken about certain more important details. But that will have to be forgiven. My friend never gave an explanation. He thought I might be like him. But I, unfortunately, I do not know how to see the sheep through the crates. I may be a bit like grown-ups. I must have got older.

«Bor ekanda, yo`q ekan, bir Kichkina shahzoda bolgan ekan. U nihoyatda kichkina - o'zining tanasidan salgina katta bir sayyorada yashar, birorta ham do`sti yo'qligidan qattiq iztirob chekar ekan...» Hayotning nimaligini anglaydigan kishilar buning ertakdan ko`ra ko`proq haqiqatga o`xshashini darhol payqagan bolur edilar. Zero, men kitobimning shunchaki ermak " uchungina aslo istamayman. O`tgan u voqealarni qayta eslash men uchun g oyat og`ir, ularni hikoya qilish ham oson emas. Do`stim qo zichog`i bilan birga meni tark etganidan buyon oradan olti yil o`tdi. Uni unutib yubormaslik uchun ham u haqda so`ylamoqchiman. Chunki dunyoda do'stlarni unutib yuborishdan ham qaygculiroq narsa yo`q, axir do`st bolish har kimga ham nasib etavermaydi-da. Oolaversa, men yorug` olamda raqamdan boshqa narsaga qiziqmaydigan kattalarga o`xshab qolishni sira-sira istamayman. Mana shu boisdan ham men rangli qalamiar bilan birga bo`yoqlar solingan quticha sotib olgan edim. Mening yoshimda qayta boshdan rasm chizishga kirishish - aytishga oson, xolos, chunki men butun umrim davomida bo`g`ma ilonning tashqi-yu ichki ko`rinishidan boshqa narsa (uni ham olti yashar paytimda chizganman) chizmagan edim-da! Albatta, hozir iloji boricha asliga o`xshatishga harakat Oman, biroq bu ishni qoyilmaqom qilib bajaraman, deb kafillik berolmayman. Shuning uchun portretlarning biri binoyidek chiqsa, ikkinchisi mutlaqo o xshamasligi ham mum-kin. Kichkina shahzodafling bo`yi to`g`risida ham shu gapni aytish lozim: rasmlarning birida u haddan tashqari ulkan, boshqasida esa - haddan tashqari kichkina bolib ko`rinadi. Shuningdek, kiyimining rangi ham yodimda yo`q. Shu bois esimda qolganicha, tusmollab, xayolan chizaveraman. Nihoyat, men ba'zi bir muhim tafsilotlar tasvirida xatoga yo'l qo`yishim ham mumkin. Ammo sizlar meni ma'zur tutarsizlar, deb umid qilaman. Do‘stim menga hech qachon biror narsani tushuntirib bergan emas edi. Ehtimol, u meni ham xuddi o'zi qatori deb hisoblagandir. Biroq afsuski, men quticha devorlari aro qo'zichoqni ko`rishga qodir emasman. Balki men kattalarga ozroq o`xshab ketarman. Chamasi, qariyotgan bolsam kerak.

“ Bir zamanlar bir küçük prens vardı, kendisinden pek de büyük olmayan bir gezegende yaşardı ve bir arkadaşa ihtiyacı vardı “ diyebilirdim. Hayatı gerçekten anlayan bizler, bunu daha gerçekçi bulurduk. Kitabımın baştan savma okunmasını istemediğimden, küçük prensle ilgili anılarımı yazarken çok zorluk çektim. Bu küçük arkadaşım koyunuyla birlikte gittiğinden bu yana tam altı yıl geçti. Onu tarif etmeye çalışıyorum, çünkü onu unutmak istemiyorum. İnsanın bir dostunu unutması üzücüdür. Herkes bir dost sahibi olmayabilir. Ve eğer onu unutursam, şekillerden başka hiçbir şeyle ilgilenmeyen yetişkinlere benzerim. İşte bu yüzden bir kutu boya kalemi ve birkaç kurşun kalem aldım. Benim yaşımdaki biri için, özellikle de altı yaşındayken yaptığı, içten ve dıştan iki boa yılanı resmi dışında hiçbir şey çizmemiş bir adam için yeniden resim yapmaya başlamak oldukça güç bir iş. Resimlerimin mümkün olduğu kadar gerçekçi olmasına çalışacağım. Ama bunu başarabileceğimden emin değilim. Bir çizim gayet iyi giderken, diğer bir çizim gerçeğine hiç benzemiyor. Küçük prensin boyu konusunda da hatalar yapıyorum. Bazen küçük dostum olduğundan daha uzun boylu, bazen de daha kısa görünüyor. Giysisinin renginden de emin değilim. Bu yüzden de elimden gelenin en iyisini yapıp, el yordamıyla iyi kötü bir şeyler çıkarmaya çalışacağım. Bazı önemli detayları da yanlış çizebilirim, ama beni bağışlamalısınız. Küçük dostum bana hiçbir şeyi açıklamadı. Herhalde benim de kendisi gibi olduğumu sanıyordu. Ama ne yazık ki ben kutuya baktığımda koyunları göremiyorum. Belki de yetişkinlere bir parça benziyorum. Yaşlanıyorum.

«بۇرۇننىڭ – بۇرۇنىسىدا كىچىك بىر يۇلتۇزدا كىچىك بىر شاھزادە تۇرىدىكەن. ئۇ يالغۇز بولغاچقا دوست تېپىشنى تولىمۇ ئارزۇ قىلىدىكەن...» تۇرمۇشنى چۈشىنىدىغان كىشىلەرگە مۇنداق ھېكايىلەر تېخىمۇ چىن تۇيۇلىدۇ، ئەلۋەتتە. شۇنچە زېھىن سەرپ قىلىپ بۇ ئىشنى يېزىشىم، كۆرۈنگەنلا كىشىگە كۆرسىتىش ئۈچۈن ئەمەس. كىچىك دوستۇمنىڭ قوزىسىنى ئېلىپ مەندىن ئايرىلغىنىغا ئالتە يىل بولغان بولىسمۇ، ئۇنى ئۇنتۇپ قالماسلىق ئۈچۈن شاھزادە توغرىلىق يازماقچىمەن. ئىنساننىڭ دوستىنى ئۇنتۇپ قېلىشى نېمىدېگەن ئېچىنىشلىق ئىش – ھە! ئۇنىڭ ئۈستىگە ھەممىلا ئادەمنىڭ دوستى بولىشىمۇ ناتايىن. يەنە كېلىپ مېنىڭ پەقەت سان – سىپىرلارغىلا قىزىقىدىغان چوڭلار قاتارىغا ئۇنچىۋالا تېز قوشۇلۇپ كەتكۈممۇ يوق. شۇنىڭ بىلەن بىر قۇتا رەڭ ۋە بىر نەچچە تال قېرىنداش سېتىۋېلىپ، سېلىقى كىچىك دوستۇمنى قەغەزگە پۈتمەكچى بولدۇم. بىراق ئالتە ياش ۋاقتىمدا بوغما يىلاننىڭ بىر قارىسا بىلگىلى بولىدىغان، بىر قارىسا بىلگىلى بولمايدىغان رەسىمىنى سىزغاندىن تارتىپ ھېچقانداق نەرسىنى سىزىپ باقمىغانمەن. ئەمدىلىكتە كونا كەسپىمنى قىلاي دېسەم ھەقىقەتەن تەسكە توختايتتى. شۇنداقتىمۇ سىزغان رەسىمنى ئەسلىدىكىسىگە ئوخشىتىشقا كۈچەپ باقتىم. ئەمما بىرنى ئوخشىتالىسام، يەنە بىرىنى ھېچ ئوخشىتالمىدىم. شاھزادىنىڭ تۇرقىغا كەلسەك، بەزىدە ئۇنى ئېگىز سىزىپ قويسام، بەزىدە پاكار سىزىپ قويدۇم. ئۇنىڭ كىيىمىنىڭ رەڭگىنىمۇ تازا قاملاشتۇرالمىدىم. مانا مۇشۇنداق ئۆچۈرۈپ، ئوڭشاپ يۈرۈپ ئاخىرى تاماملىغانمۇ بولدۇم. كۆپچىلىكتىن ئەپۇ سورايدىغىنىم، بەزى تەپسىلاتلارنى خاتا سىزىپ قويغان بولۇشۇم تۇرغانلا گەپ. گۇناھ مەندە ئەمەس، ئەلۋەتتە. كىچىك دوستۇم چۈشەندۈرۈشنى ياقتۇرمايتتى، مېنىمۇ ئۆزىگە ئوخشاش چاغلايتتى ئەيتاۋۇر. تولىمۇ ئەپسۇس، مەن ساندۇق ئىچىدىكى قوزىنى كۆرەلمەيمەن. بۇ تەرىپىم چوڭلارغا ئوخشىسا كېرەك. قارىغاندا مەنمۇ قېرىپ قالغان ئوخشايمەن. ھەي – ئىسىت!

"Biri vardı, biri yoxdu, balaca bir şahzadə vardı. Onun yaşadığı planet onun özündən bir az böyük olardı. Şahzadənin yaxşı bir dosta ehtiyacı vardı..." Həyatın nə olduğunu başa düşənlər dərhal anlayardılar ki, bunların hamısı həqiqətdir. Doğrusu, istəmirəm ki, kitabımı dəyərsiz bir şey hesab etsinlər, onu əyləncə xatirinə oxusunlar. bu xatirələri danışdıqca çox kədərlənirəm. Dostumun öz qoyunu ilə çıxıb getməsindən indi artıq altı il keçir. Əgər mən onun təsvirini verməyə, şəklini çəkməyə çalışıramsa, bütün bunlar yalnız onu unutmamaq üçündür. Dostu unutmaq pis və kədərli şeydir. Hamının dostu olmur, hamı dost qazana bilmir ha! Mən rəqəmdən başqa qeyri şeylə maraqlanmayan böyüklər kimi olmaqdan qorxuram. Bax elə buna görə də bir qutu rəng və rəngli karandaş almışam. Bu yaşda təzədən rəsmə qayıtmaq asan iş deyil. Nə vaxtsa, altı yaşında əfi ilanın daxildən və xaricdən görünüşünü çəkmişəm, vəssalam, çəkdiklərim vur-tut bunlar olub, daha şəkil çəkməyə cəhd göstərdiyim olmayıb. Əlbəttə, çalışacam balaca şahzadəyə daha çox oxşayan portretlər çəkim. Amma, çəkəcəyim şəkillərin ona tam oxşayacağına əmin deyiləm. Bir də görürsən şəklin biri ona oxşayır, o biri isə heç oxşamır. Boy-buxun çəkəndə də səhvə yol verirəm. Bax bu şəkildə balaca şahzadə çox böyük görünür, o birisində isə çox balaca çıxıb. Paltarının rəngini də pis xatırlayıram. Çalışıram zənd ilə onun şəklini həm elə, həm də belə çəkim. Bəzi məqamlann, bəzi daha mühüm təfsilatların verilməsində də səhvə yol verəcəm. Amma bu səhvləri gərək mənə bağışlasınlar. Dostum heç vaxt izahat verməyi sevməzdi. Məni özü kimi hesab edirdi, elə bilirdi ki onun bildiklərinin hamısını mən də bilirəm. Mən bağlı qutunun içindəki qoyunları görə bilmərəm, oisə görürdü. Görünür, mən bir az böyüklərə bənzəyirəm. Yəqin ki, bu qocalıqdandır.

V Әр күн сайын мен оның планетасы және сапарға аттанған кезі жайындағы хабарлардың шет-жағасын біліп отырумен болдым. Абайсызда айтылып қалған ой-пікірлер сол жұмбақтың шешуін табуға жол көрсеткендей болады. Осылайша мен бао-баб қасіреті туралы үшінші күні білдім. Бұл жолы да әңгіме сол қошақанның арқасында басталып кетті. Өйткені ханзада кенеттен күмәндана қалып, менен былай деп сұрады:

V Every day I learned something on the planet, on departure, on the journey. It came very gently, at the chance of reflections. Thus, on the third day, I knew the drama of the baobabs. This time again it was thanks to the sheep, for suddenly the little prince interrogated me, as if caught in a serious doubt:

V Kun sayin men Kichkina shahzodaning sayyorasi haqida, do`stim uni qanday qilib tark etgani-yu, safar chog`i qanday sarguzashtlarni boshidan kechirgani haqida yangi-yangi ma'lumotlarni bilib ola boshladim. Xonasi kelib qolganida u shu haqda ozmi-ko`pmi gapirib qolardi. Shu tariqa, uchinchi kuni Kichkina shahzodaning sayyorasida ro`y bergan baobab balosidan voqif boldim.

V Biz yine hikayemize dönelim. Orada geçirdiğim her gün, küçük prensin gezegeni , oradan ayrılışı, yolculuğu hakkında yeni şeyler öğrendim. Çok yavaş oluyordu bu. Baobap felaketinden ( Baobap ağacı Hindistan ve Seylan’da yetiştirilir. Geniş gövdesi ve kabuklu, büyük, yenebilen meyveleri vardır.) ancak üçüncü gün haberim olmuştu.

بەشىنچى مۇشۇ شەكىلدە شاھزادە بىلەن كۈندە پاراڭلىشىپ يۈرۈپ، ئۇ توغرىلىق بەزى ئەھۋاللارنى بىلدىم. ئەلۋەتتە، بۇلارنى شاھزادە پاراڭ جەريانىدا ئويلىمايلا دەپ سالاتتى. ئۈچىنچى كۈنى مەن ئادانسونىيە دەرىخى ھەققىدىكى ھېكايىدىن خەۋەر تاپتىم.

V Onun planeti, planeti tərk etməsi və səyahəti haqqında mən hər gün nəsə öyrənirdim. O bu barədə az danışırdı. Hər şey tədricən baş verirdi, təsadüfi sorğu-sual nəticəsində. Bax, beləcə üçüncü gün baobab* dramını da bu yolla öyrəndim.

Айтшы, қойдың бұталарды жейтіні рас па? Иә, ол рас. О! Онысына ризамын.

“It is true, is it not, that sheep eat the shrubs?” Yes. That is true. “Ah! I am happy ! “

Bunga ham aslida o'sha qo'zichoq rasmi sabab boldi. Kichkina shahzoda, chamasi, nirnadandir qattiq shubhaga tushgandek edi, to`satdan menga qarab: - Ayt-chi, qo'zichoqlar rostdan o't yeydimi? - deb so`radi. Ha, rostdan. E, zo`r ekan unda!

Bunu yine çizdiğim koyuna borçluydum. Çünkü bu konuda ciddi bir şüpheye kapılan küçük prens bana aniden: “Koyunlar küçük çalıları yerler, öyle değil mi? “ diye sormuştu. “ Evet, bu doğru “ dedim. “ Bunu duyduğuma sevindim.”

بۇنىڭ ئۈچۈن يەنىلا شۇ ئوماق قوزىغا رەھمەت ئېيتىشىم كېرەك. قوزىنى قانداق بېقىشنى ئويلاپ قالدق بولغاي، شاھزادە تۇيۇقسىز ناھايىتى پەرىشان ھالدا مەندىن سوراپ قالدى: - قوزا راستتىنلا چاتقال يەمدۇ؟ - ھەئە، يەيدۇ. - ۋاھ! ئەجەب بەلەن بولدى.

Bu dəfə də söhbət yenə qoyundan gedəndə balaca şahzadə qəfildən, ciddi bir şübhəsi olan adam kimi məndən soruşdu: -Qoyunlar doğrudanmı kol-kos yeyir? -Bəli, düzdür. -Ah! Mən çox şadam.

Қойдың бұталарды жейтіні неге сонша маңызды екенін әлі түсіне қоймадым. Кішкентай ханзада оған қоса былай деді: Демек, қой баобабтарды да жейтін болғаны ғой?

I did not understand why it was so important that the sheep ate the shrubs. But the little prince added: “So they also eat the baobabs?” “

Oo'zichoqning o't yeyishi nega bunchalik muhim ekanini, tabiiyki, tushunmadim. Lekin Kichkina shahzoda shunday deb qo'shimcha qildi: - Bundan chiqdiki, ular baobablarni ham yer ekanda?

Bu konunun neden bu kadar önemli olduğunu anlamamıştım. Küçük prens : O halde baobapları da yerler mi? “ diye sürdürdü sorusunu.

نېمىنىڭ بەلەن بولغانلىقىنى بىلەلمىدىم. ئاندىن شاھزادە يەنە سورىدى: - ئۇنداقتا قوزا ئادانسونىيە دەرىخىمۇ يەيدىكەن – دە؟

Başa düşmədim ki, qoyunların kol-kos ye-məsi nə üçün bu qədər əhəmiyyətli bir hadisə hesab olunur. Balaca şahzadə əlavə etdi: -Deməli, onlar baobabları da yeyirlər, eləmi?

Мен баобабтың бұта емес, шіркеудің биіктігімен бірдей үлкен ағаш екенін, пілдердің бір үйірін жинап апарса да, баобабтың біреуін де жеп бітіре алмайтынын түсіндіріп бақтым. Пілдердің үйірі туралы естігенде, Кішкентай ханзада күліп жіберді: Онда пілдерді бірінің үстіне бірін шығарып қою керек болар еді. Сосын данышпансыған түрмен:

I remarked to the little prince that the baobab trees are not shrubs, but trees as large as churches, and that even if they carried with them a whole herd of elephants, this flock would not be able to overcome a single baobab. The idea of the herd of elephants made the little prince laugh: “We should put them on top of each other …” But he remarked wisely:

Men bu gapga e'tiroz bildirib aytdimki, baobab degani o`t-olan yoki buta emas minora bo`yi keladigan bahaybat daraxt; agar u sayyorasiga butun boshli fil podasini haydab borganida ham, ular birorta baobabni yeya olmaydi. Kichkina shahzoda bu gapni eshitib, miyigIda jilmaydi: Unda fillarni bir-biriga mingashtirib qo`yish kerak... - So`ng picha mulohazakor ohangda davom etdi:

Ona baobapların küçük çalılar olmadığını, birkaç katlı bina büyüklüğündeki ağaçlar olduğunu anlattım. “ Yanında bir fil sürüsü götürsen bile, tek bir baobap ağacını yiyip bitiremezler “ dedim. Küçük prens bu ‘fil sürüsü’ lafına kahkahalarla güldü. “ Götürdüğüm filleri üst üste dizmem gerekirdi “ dedi. Sonra bilgiç bir tavırla:

شاھزادىگە ئادانسونىيە دەرىخىنى ئەستايىدىللىق بىلەن تەسۋىرلەپ، ئۇنىڭ چاتقال ئەمەسلىكىنى، بەلكى قەلئەدەك ئېگىز دەرەخ ئىكەنلىكىنى، بىر توپ پىلنى ئاپارغان بىلەنمۇ بىر تۈپ ئادانسونىيە دەرىخىنى يەپ تۈگىتەلمەياىغانلىقىنى ئېيتتىم. پىلنى مىسالغا ئېلىپ سۆزلىشىمنى ئاڭلاپ شاھزادە ۋىلىقلاپ كۈلۈپ كەتتى. - بۇنىڭ ئۈچۈن پىللارنى ئۈستى – ئۈستىگە تىزىپ چىقىدىغان گەپكەن – دە؟ - دېدى شاھزادە. ئاندىن ناھايىتى زېرەكلىك بىلەن گېپىنى داۋاملاشتۇردى:

Balaca şahzadəni başa saldım ki, baobablar kol-kos deyil ki, qoyunlar onu yesin, onlar kilsə- dən də hündür ağaclardır, o, böyük bir fil sürüsü gətirsə də, bir baobab ağacını yeyib qurtara bilməz. Fil sürüsü fikri balaca şahzadəni güldürdü. O dedi: -Onda filləri bir-birinin üstünə mindirmək lazım gələrdi... Sonra ağıl və məntiqlə əlavə etdi:

Баобаб ағашы биік болып өскенге дейін аласа бұта болмай ма? Дәл солай! Бірақ та неге сен қойдың жас баобаб бұталарын жегенін қалайсың ? Екінің біріне белгілі жайт сияқты. «О не дегенің?!» - деп таңданды ол. Мәселенің не нәрседе екенін түсінгенше біраз бас қатыруыма тура келді.

“The baobabs, before growing, it starts off being small. That’s right ! But why do you want your sheep to eat the little baobabs? " He replied, “Well! Come on! “As it was obvious. And it took me a great effort of intelligence to understand to myself this problem.

- Baobablar endi unib chiqqan paytida judayam kichkina To`g`ri, lekin nega endi qo'zichog'ing baobabni yeyishi kerak? "E, yemasa bolmaydi-da! deya xitob qildi u, go`yo benihoya oddiy, ibtidoiy bir haqiqat xususida so'zlayotgandek. Gap nimadaligini anglab yetguncha rosa boshim qotdi."

“Baobaplar da başlangıçta küçüktürler “ diye ekledi. “ Elbette öyle. Peki ama koyunun bu küçük baobapları yemesini neden istiyorsun? Sanki burada anlaşılmayacak bir şey yokmuş gibi “ Hadii, yapma! “ dedi. Benimse, bunun ne anlama geldiğini çözebilmek için bir hayli düşünmem gerekmişti.

- قەلئەدەك ئېگىز ئادانسونىيە دەرىخىمۇ كىچىك نوتىدىن ئۆسۈپ چوڭ بولىدىغاندۇ؟ - شۇنداق، بىراق قوزىغا نېمىشقا ئادانسونىيە دەرىخىنىڭ نوتىسىنى يېگۈزمەكچى بولدۇڭ؟ - بۇنىڭ تىلغا ئالغۇچىلىك نەرى بار؟ شاھزادە بۇنى چۈشەندۈرۈپ ئولتۇرۇشنىڭ ھاجىتى يوق دەپ قارىغان ئىدى. بىراق مەن مۇشۇ ئىشنى ئايدىڭلاشتۇرۇش ئۈچۈن خېلى ئاۋارە بولدۇم.

-Baobab ağacları bu həddə böyüyə-böyüyə gəlib çatırlar, təbii ki, əvvəlcə onlar balaca olur. -Düz deyirsən! Amma nə üçün sən istəyir-sən ki, qoyunların balaca baobabları yesin? O cavab verdi: "Bəs necə! Sanki söhbət ən adi, hamıya məlum olan bir həqiqətdən gedirdi. Bu məsələni mən özüm başa düşmək üçün xeyli fikirləşməli oldum.

Шындығына келгенде, Кішкентай ханзаданың планетасында басқа жерлердегі сияқты пайдалы шөптер мен арам шөптер өседі екен. Ендеше жақсы ұрықтан құнарлы шөптің немесе зиянды ұрықтан арам шөптің өсетіні белгілі. Алайда өсімдік ұрықтары көзге көрінбейді ғой. Олар жер қойнауында, біреуі қылтиып бой көтергенше, жата береді. Әуелі біреуі қылтиып шығып, күнге қарай талпынған, ешкімге зияны жоқ әдемі өсімдіктің сабағына айналады. Егерде шалғам немесе бір шоқ раушан гүлінің сабағы болса, өсіре беруге болады. Ал егер арам шөп екеніне көзің жетсе, ол өсімдікті тамырымен қоса сол мезетте жұлып тастау керек. Ал Кішкентай ханзаданың планетасында аса зор зиянды ұрықтар болған. Ол – баобабтың ұрықтары. Планета қойнауы осындай ұрықтарға толып кеткен. Егер уақытысында құртпасаң, баобабтан ешқашан да құтыла алмайсың. Ол бүкіл планетаны жаулап алады. Оның қойнауын тамырымен жарып шығады. Егер де планета тым кішкене, ал баобаб ағашы тым көп болса, олар планетаны жарып, бөлшектеп жібереді.

And indeed, on the planet of the little prince, there was, as on all the planets, good grasses and weeds. Therefore good seeds of good weeds and bad seeds of weeds. But the seeds are invisible. They sleep in the secret of the earth until it takes fancy for one of them to wake up. Then she stretched herself, and at first shoved timidly toward the sun a ravishing little harmless little twig. If it is a twig of radish or rose bush, you can let it grow as it wants. But if it is a bad plant, it is necessary to tear the plant immediately, as soon as it is known to recognize it. Now there were terrible seeds on the planet of the little prince … these were the seeds of baobabs. The soil of the planet was infested. Now a baobab, if one takes it too late, one can never get rid of it any more. It encumbers the whole planet. He perforing her with his roots. And if the planet is too small, and if the baobabs are too numerous, they make it burst.

Kichkina shahzodaning sayyorasida ham boshqa sayyoralardagi kabi foydali va zararli o`t-olanlar o'sar ekan. Demakki, u yerda dorivor, shifobaxsh o`tiarning urug`i bilan birga, zararkunanda va begona uruglari ham mavjud. Ammo urug` hali tuproq tagida mudrab yotarkan, ko`zga ko`rinmaydi, shu Bois uning zararlimi, foydali ekanini bilish ham mushkul. Faqat yer uyg`ongachgina urug` ham asta-sekin nish urib yorug` olam sari talpinadi, kurtak ochib, barg yozadi-da, quyoshga bo'y cho`zadi. Oattiq yerdan qaltirab chiqqan chog`ida u nimjongina, beozor bir giyoh boladi. Agar u bolg‘usi gulko'chat yoki maymunjon bolsa, mayli, bemalol o'sibunaversin; bordi-yu qandaydir zarar kun anda balsa, tag-tomiri bilan yulib tashlash kerak. Kichkina shahzodaning sayyorasida ana shunday zararli mudhish uruglar bor ekan - baobablarning urugl. Sayyoraning tuprog`ida shu yovuz urug` to`lib-toshib ketgan ekan. Agar baobabni o`z vaqtida payqab yulib tashlanmasa, keyin undan qutulishning iloji boImaydi. U butun sayyorani egallab oladi, bahaybat, quturgan tomirlari bilan uni har tomondan chirmab eza boshlaydi. Mabodo sayyora mo`jazgina bo`lsa-yu, baobablar son-sanoqsiz bo`lsa, u holda ular uni tilka-pora qilib tashlashi ham hech gap emas.

Her gezegende olduğu gibi, küçük prensin gezegeninde de yararlı ve zararlı bitkiler vardı anlaşılan. Yararlı tohumları yararlı bitkiler, zararlı tohumları ise zararlı bitkiler meydana getiriyordu. Ama tohumlar görünmezdirler. Toprağın derinliklerinde uyurlar. Sonra bir gün bir tanesi uyanmaya karar verir. Önce ürkek ürkek gerinir. Sonra yüzünü güneşe çevirmiş sevimli bir filiz olarak çıkar ortaya. Bu haliyle tamamen zararsızdır. Eğer bu bir turp filizi ya da gül fidanıysa, dilediği gibi büyümesine izin verilir. Yok eğer yabani bir bitkiyse, derhal sökülmelidir. İşte küçük prensin gezegeninde de böyle zararlı tohumlar vardı. Bunlar baobap tohumlarıydı. Küçük gezegenin her yerini istila etmişlerdi. Eğer bir baobap filizini zamanında sökmezseniz, ondan bir daha asla kurtulamazsınız. Gezegenin her yerini kaplar. Kökleri toprağın derinliklerine doğru ilerler. Eğer gezegeniniz çok küçükse ve baobaplar da fazlaysa, o zaman gezegen patlayabilir.

ئەسلىدە باشقا يۇلتۇزلارغا ئوخشاش شاھزادە تۇرۇۋاتقان يۇلتۇزدىمۇ ھەر خىل پايدىلىق ۋە زىيانلىق ئۆسۈملۈكلەر بار ئىكەن. لېكىن ئۇرۇق مەزگىلىدە قايسىنىڭ پايدىلىق قايسىنىڭ زىيانلىق ئىكەنلىكىنى بىلگىلى بولمايدىكەن. ئۇرۇقلار تۇپراق تېگىدە ئويغىنىپ بىخ چىقارغاندا، ياخشى – يامانلىقىنى ئايرىشقا توغرا كېلىدىكەن. ناۋادا تۇرۇپ، ئەتىرگۈل بولسا ئۇنى ئۆسۈشىگە قويۇپ بەرسە بولىدىكەن. ناۋادا زىيانلىق ئۆسۈملۈكنىڭ نوتىسى بولسا دەرھال چاتىۋېتىش كېرەككەن. شاھزادىنىڭ يۇلتۇزىدىكى زىيانلىق ئۇرۇق دەل ئادانسونىيە دەرىخىنىڭ ئۇرۇقى بولۇپ، ئۇنىڭ يۇلتۇزىدىكى تۇپراقتا بۇ خىل دەرەخ بەك يامراپ كېتىپ ئاپەتكە ئايلانغان ئىكەن. بۇ دەرەخنىڭ نوتىسىنى بالدۇرراق بايقىماي قالغاندا، كېيىن باشقۇرۇپ بولغىلى بولمايدىكەن. ئۇ توختىماي ئۆسىۋېرىپ، يىلتىزلىرى پۈتكۈل يۇلتۇزنى چىرماپ كېتىدىكەن. يۇلتۇز بەك كىچىك، ئادانسونىيە دەرىخى بەك كۆپ بولۇپ كەتكەندە، پۈتكۈل يۇلتۇز ئۇ سەۋەبلىك كاردىن چىقىدىكەن.

Doğrudan da balaca şahzadənin planetində, başqa planetlərdə olduğu kimi, həm faydalı, həm də zərərli otlar bitirdi. Yaxşı toxumdan nəticə etibarilə yaxşı ot, pis toxumdan pis ot yetişir. Amma, toxumlar gözlə görünmür. Onlar torpağı başına çəkib yerin dərinliklərində mürgüləyirlər. Bu mürgü onlardan birinin qəribə tərzdə oyanmasına qədər davam edir. Sonra zoğ atır, qəddini düzəldir, əvvəlcə zərərsiz görünən, utana-utana heyrətamiz dərəcədə gözəl, zərif və balaca göy zoğ günəşə tərəf boylanır. Söhbət turpun və ya gülün zoğundan gedərsə, onda qoy onlar necə istəyirlərsə elə də böyüsünlər. Amma, söhbət ziyanlı bitkilərdən gedəndə, onları tanıyan kimi dərhal kökündən qoparıb atmaq lazımdır. Balaca şahzadənin planetində də dəhşətli toxumlar vardı... bunlar baobab toxumlarıdır. Planetin torpağı bu toxumlarla doludur. Bir baobabı vaxtında tanımasan sonra ondan yaxa qurtarmaq qeyri-mümkün olacaq. Bütün planeti başdan-başa bürüyəcək. Öz kökləri ilə torpağı dəlik-deşik edəcək. xüsusilə planet balacadırsa və baobablar orada çoxdursa, planeti məhv edə bilərlər.

Бұл әрине тәртіп мәселесі, - деді маған Кішкентай ханзада кейінірек. Таңертең ұйқыдан тұрып, жуынып-шайынып болған соң, планетаңды ретке келтіруге көшу керек. Баобаб пен раушан гүл бұтасы балауса шақтарында өте ұқсас. Сондықтан баобабты ажырата салысымен, күнделікті отап отыруға тиіссің. Бұл іш пыстыратын, бірақ еш қиыншылығы жоқ жұмыс.

“It’s a matter of discipline,” the little prince later told me. When you have finished your morning toilet, you have to do the toilet of the planet carefully. It is necessary to regularly bite the baobabs as soon as they are distinguished from the roses to which they resemble very much when they are very young. It’s a very boring job, but very easy. “

Bizda shunday bir qoida bor, - dedi Kichkina shahzoda keyinchalik menga. - Ertalab uyqudan turib, yuz-qo'lingni yuvgach, u yoq-bu yoqni yigishtirgandan so`ng, darhol sayyorangni tozalashga kirishmog`ing lozim. Baobablarni har kuni, kanda qilmay yo`q qilib turish kerak. Ammo ularni gul kocchatidan ajrata bilish kerak: ikkalasining niholi bir-biriga judayam o`xshaydi. Bu haddan tashqari zerikarli ish, lekin sirayam qiyin emas.

"Bu bir terbiye meselesi" demişti küçük prens daha sonraları. Sabahleyin kendi bakımınızı yaptıktan sonra, sıra gezegenin bakımına gelir. Bunu büyük bir dikkatle yapmalısınız. Küçük baobap filizleri gül fidanlarından ayırt edilebilecek kadar büyüdüklerinde, onları sökmelisiniz. Bu sıkıcı bir iştir, ama oldukça kolaydır.

شاھزادە يەنە مۇنداق دېدى: - بۇنىڭ ئۈچۈن ئۆز – ئۆزۈمگە قاتتىق تەلەپ قويمىسام بولمايدۇ. ئەتىگەندە تۇرۇپ، يۇيۇنۇپ – تارىنىپ بولغاندىن كېيىن يۇلتۇزۇمنىمۇ يۇيۇپ – تارايمەن. ئادانسونىيە نوتىلىرىنى ئەستايىدىللىق بىلەن ئايرىپ، يۇلۇپ چىقىمەن. ئادانسونىيە نوتىسى يېڭى ئۈنگەندە ئەتىرگۈل نوتىسىغا ئوخشايدۇ. تونۇپلاۋالسام، يۇلغىنىم يۇلغان. بۇ بەك زېرىكىشلىك ئىش بولسىمۇ قىلىش تولىمۇ ئاسان.

"Bu intizam məsələsidir, - balaca şahzadə kiçik bir fasilədən sonra mənə dedi. Səhər özünü qaydaya salandan sonra, böyük qayğıkeşliklə planetini də qaydaya sal. Müntəzəm olaraq baobabları kökündən qoparıb atmağı özünüzə borc bilin. Körpə ikən baobablar qızılgül koluna çox oxşayır, onları fərqləndirən kimi, ziyankarın kökünü dərhal kəsin. Bu darıxdırıcı iş olsa da ,. çətin deyil, asan işdir".

Сосын, бір күні Кішкентай ханзада осыны балалардың миына жақсылап құйып қою үшін, маған әдемі бір сурет салып көруге кеңес берді. «Егер олар саяхатқа шықса, керектеріне жарар. Кейде істер ісіңді кейінге қалдырғаннан зиян нәрсе жоқ. Ал егер баобабқа ерік берсең, пәлеге душар боласың. Тұрғыны жалқау бір планетаны білуші едім. Ол дер кезінде үш бұтаға көңіл бөлмей, ақырында...»

And one day he advised me to apply myself to a beautiful drawing, in order to bring it into the heads of the children of my house. “If they travel one day,” he said to me, “that could serve them. It is sometimes inconvenient to postpone his work. But if it is a question of the baobabs, it is always a catastrophe. I knew a planet, inhabited by a lazy. He had neglected three shrubs … “

Bir gal u menga, mana shu gaplarni bizning bolalar ham tushunsin, desang, bir rasmini chizib ko`rmaysanmi, deb maslahat berdi. - Agar ular qachondir safarga chiqmoqchi bolsalar, bu narsa g`oyat qo'l keladi, - dedi u. - Boshqa ishlar biroz kechiksa ham ziyon qilmaydi, ammo baobablarni o`z holiga qo`yib berilsa, oxiri voy boladi. Men bir sayyorani bilaman, u yerda bir dangasa yashardi. U uch tup niholni vaqtida qo`porib tashlamadi, oqibatda...

Sonra bir gün bana, tüm bu konuştuklarımızı anlatan bir resim çizmemi öğütledi. Böylece benim yaşadığım yerdeki çocuklar bunları anlayabilecekti. “Eğer bir gün seyahate çıkarlarsa, bunları bilmek işlerine yarayabilir. Bazen insan bu günkü işini yarına bırakabilir. Ama baobaplar konusunda bunu yaparsanız, sonuç felaket olur. Tembel bir adamın gezegeninin baobaplar tarafından istila edildiğini biliyorum ben.”

پارىڭىمىز بەزىدە بەك قىزىپ كېتەتتى. بىر كۈنى ئۇ مۇنداق دېدى: - مېنىڭچە سىز گۈزەل بىر رەسىم سىزىڭ، بۇنداق بولغاندا سىزنىڭ يۇلتۇزىڭىزدىكى بالىلار بۇ ئىشلاردىن خەۋەردار بولالايدۇ. كۈنلەرنىڭ بىرىدە سەپەرگە چىقىپ قالسا ئەسقېتىپ قالىدۇ. كىشىلەرنىڭ بەزى ئىشلارغا تەسىر يەتكۈزۈپ قويىشى ھېچ گەپ ئەمەس، لېكىن ئادانسونىيە دەرىخىنىڭ نوتىسىنى يۇلىۋېتىشتەك ئىشتا سەل بىخەستەلىك قىلسد تۈگىمەس پېشكەللىككە يولۇقىدىغان گەپ. مۇنداق بىر يۇلتۇز باركەن، ئۇنىڭدىكى بىر ھۇرۇن ئۈچ تال ئادانسونىيە نوتىسىنى يۇلۇۋېتىشتىن ئېرىنىپتىكەن، ئۇزۇنغا بارمايلا مەن بايام دېگەن ئىش بوپتۇ.

Bir gün balaca şahzadə mənə məsləhət gördü ki, bir şəkil çəkim və baobab haqqında bu fi- kirləri üşaqların beyninə yeritmək mümkün olsun. Onlar bir gün səyahətə çıxsalar, bu şəkil onların karına gələr. Bəzən gördüyünüz işə fasilə verib onu müvəqqəti dayandıra da bilərsiz. Söhbət əgər baobablardan gedirsə onları özbaşına buraxmaq olmaz, bu həmişə fəlakətdir. Mən bir planet tanıyıram, orada bir tənbəl yaşayır. O, üç kol bitkiyə qarşı diqqətsiz olub, onların hansının gül kolu, hansının baobab olmasına fikir verməyib.

Кішкентай ханзаданың нұсқауы бойынша, осы планетаның суретін салдым. Елге ақыл айтқанды жаным жек көреді. Бірақ баобабтың қаншама қауіп төндіретінін екінің бірі біле бермегендіктен және астероид үшін бұл қатер өте қомақты болғандықтан, осы жолы әдеттегі ұстамдылығымнан бас тартуға бел будым. «Балалар, баобабқа сақ болыңдар!» - деймін мен. Талайдан бері қасында төніп тұрған қауіпті байқамаған, өзім сияқты бейхабар болған достарымды сақтандырып қою үшін, бұл суретті салуға бар күшімді жұмсадым. Бермекші болған сабағым оған тұрарлықтай еді. Мүмкін, сіз бұл кітапта баобаб бейнеленген суреттей тамаша салынған суреттер неге жоқ деп те ойларсыз? Жауабы өте оңай: мен тырысып-ақ бақтым, бірақ қолымнан мардымды нәрсе шықпады. Ал, баобабты салғанда, бұл суреттің кешіктіруге болмайтын маңызды хабар жеткізетіндігі маған үлкен шабыт берді.

And, on the instructions of the little prince, I drew this planet. I do not like to take the tone of a moralist. But the danger of the baobabs is so little known, and the risks run by the one wandering in an asteroid are so considerable, that for once I am an exception to my reserve. I said, “Children! Pay attention to the baobabs! It was to warn my friends of the danger that they had been for a long time, like myself, without knowing it, that I had worked so much on this drawing. The lesson I gave was worth it. You may wonder: Why are there not other drawings in this book as grandiose as the drawing of the baobabs? The answer is very simple: I tried but I could not succeed. When I drew the baobabs I was animated by the feeling of urgency.

Kichkina shahzoda bu haqda batafsil so'zlab berdi, men esa o'sha sayyoraning rasmini chizdim. Birovga aqi o'rgatishni yomon ko`raman, ammo baobablarning naqadar xavfli ekanini juda oz odamgina biladi, vaholanki, asteroidga qadam qo`yadigan har bir kishi muqarrar ravishda bu dahshatli xatarga duchor boladi. Shu sababdan men hozir odatimga )(Hof tarzda: «Bolalar, baobablardan ehtiyot bolinglar!» deb hayqirgim keladi. Barcha do'stlarimni ko`pdan buyon tandid solib turgan shu balo-qazodan ogoh qilib qo`ymoqchiman, chunki ular shunday xatar borligini bir paytlar men ham mutlaqo bilmaganimdek, hatto xayollariga ham keltirmaydilar. Shuning uchun ham men ovora bolib shu rasmni chizdim, shuning uchun ham qilgan mehnatimga zarracha achinmayman. Ehtimol, siz nima uchun bu kitobda manavi baobablarning tasviridan boshqa birorta ham ta'sirli rasm yo`q, deb so`rarsiz. Bunga men oddiygina qilib shunday javob qaytaraman: boshqa rasmlar ham ta'sirchanroq chiqsin, deb rosa urindim, biroq, afsuski, qolimdan kelmadi. Baobablarni chizayotgan paytimda esa bu chindan ham mudhish xatar, uni daf etishni aslo kechiktirib bo1maydi, degan fikr menga nom bagIshlagan edi...

Bu gördüğünüz resmi küçük prensin tariflerine göre yaptım. Öğüt vermekten pek hoşlanmam. Ama herkes bir gün yolunu kaybedip bir asteroide düşebilir ve baobap tehlikesiyle karşı karşıya gelebilir. Bu yüzden, bir seferlik bunu yapacağım ve: “Çocuklar! Baobaplara dikkat edin!” diyeceğim. Bunu yapmamın sebebi, benim gibi baobap tehlikesinden haberdar olmayan dostlarımı uyarmaktır. Bu yüzden de bu resim üzerinde çok çalıştım. Bu resmin neden diğerlerinden daha etkileyici olduğunu merak edebilirsiniz. Denedim, ama diğerleri bu kadar başarılı olmadı işte. Baobapları çizerken önemli bir iş yaptığımı düşünmüştüm çünkü. Dostlarım için endişelenmiştim.

مەن ئۇنىڭ دەپ بەرگەنلىرى بويىچە بىر يۇلتۇز سىزىپ چىقتىم. ئادانسونىيە دەرىخىنىڭ خەتىرى ھەققىدە كۆپچىلىكنىڭ بىلىدىغانلىرىنىڭ چەكلىك ئىكەنلىكىنى ۋە بىر كۈنلەردە بىرەرسى كىچىك بىر يۇلتۇزغا چۈشۈپ قالسا، ئوخشاش پېشكەللىككە يولۇقۇش ئېھتىماللىقى بولغانلىقىنى نەزەردە تۇتۇپ، ۋەز – نەسىھەت قىلىشنى ياقتۇرمايدىغان ئادىتىمنى بىر قېتىم بۇزدۇم. سىزغان رەسىمىمدە: «ئادانسونىيە دەرىخىدىن ھەزەر ئەيلەڭلار، بالىلار!» دېگۈم كەلدى. ئۇ رەسىم مۇنداق: بەلكىم: «پۈتكەل كىتابتا مۇشۇ رەسىمنى ئەڭ زېھىن قويۇپ، ئەڭ ئىنچىكە سىزىپ چىقىپسىزغۇ؟» دەپ ھەيران قېلىشىڭىز مۇمكىن. بۇنىڭ جاۋابى تولىمۇ ئاددىي، چۈنكى باشقا رەسىملەرگە قارىغاندا مۇشۇ رەسىملا جىددىي تەخىرسىزلىكنىڭ ھەيدەكچىلىكىدە سىزىلغان ئىدى.

Balaca şahzadənin göstərişini nəzərə alaraq mən həmin planetin şəklini çəkdim. Mən öyüd- nəsihət verməyi sevmirəm. Amma baobab təhlükəsi insanlara o dərəcədə az məlum-dur ki, bu və ya digər asteroiddə onun fəsadlarına düçar olmaq riski çox böyük olduğundan bu dəfə təmkinimi pozmalı oldum. Mən dedim: "Uşaqlar! Baobablardan özünüzü gözləyin!" Çoxdan dostlarımı bu təhlükədən xəbərdar etmək istəyirdim, elə bir təhlükə ki, onlar özləri də bilmədən onun lap yaxınlığından dəfələrlə ötüb keçmişlər. Bax elə buna görə mən bu şəkil üzərində bu qədər zəhmət çəkmişəm, sərf etdiyim əməyə də heyfim gəlmir. Dostlarım də mə- nim kimi yanından sürtünə-sürtünə ötüb keç-dikləri baobabı tanımayıblar. Belə bir dərs verməyim zəhmətinə dəyər. Bəlkə də siz bir-birinizdən soruşacaqsınız: Nə üçün bu kitabda baobablardan savayı başqa böyük şəkil yox-dur? Cavabı çox sadədir: Çalışmışam, amma nail ola bilməmişəm. Mən baobabları çəkəndə bunun çox vacib və təxirəsalınmazlığı fikri məni vəcdə gətirmişdir.

VI Иә, Кішкентай ханзада! Сенің мұңды өміріңді біртіндеп, түсіне бастаған сияқтымын. Ұзақ уақыт бойына сенің көңіліңді аулап жүрген нәрсе тек күннің батқанын қызықтау ғана екен. Мен бұл жайында төртінші күні таңертең сен былай дегенде ғана білдім: Мен алаулап батқан күнді жақсы көремін. Жүр, күннің батқанын көрейік. Қоя тұр, күте тұруға тура келеді. Нені күту керек? Күннің батуын күту керек. Сен әуелі аң-таң болып қалдың да, сосын өзіңнен-өзің күліп жіберіп, маған былай дедің: Мен өзімді үнемі өз үйімде жүргендей сезінемін!

VI Ah! Little prince, I have understood, little by little, your little melancholy life. You had only for a long distraction the sweetness of the sunsets. I learned this new detail, on the fourth day in the morning, when you said to me: “I like the sunsets. Let’s see a sunset … But you have to wait… Wait for what ? Wait until the sun goes down. “ You looked very surprised at first, and then you laughed at yourself. And you said to me: ” I always feel at home ! “

VI Eh, Kichkina shahzoda! Asta-sekin men sening naqadar g‘amgin va yakrang hayot kechirganingni anglab yetdim. Uzoq yillar mobaynida yagona dilxush ermaging quyosh botar payt - g`urubni tomosha qilishdan iborat bolgan ekan. Men buni to`rtinchi kuni ertalab, so`z orasida: Curubni judayam yaxshi ko`raman. Yur, quyoshning botishini tomosha qilamiz, - deb qolganingda sezdim. - E, unda biroz kutish kerak. Nimani? Quyosh botishini-da. "Bu gapni eshitib, avval behad hayron bo`lib qolding, keyin esa o'zingning ustingdan kulib: Nazarimda, haliyam uyimda yurgandekman! - deding."

VI Ah, küçük prens! O küçük gezegendeki mutsuz yaşamını yavaş yavaş anlamaya başlamıştım. Uzun bir süre için, tek eğlencen güneşin batışını izlemek olmuştu. Bunu tanışmamızın dördüncü sabahında öğrenmiştim. Bana, “ Güneşin batışını izlemeyi çok severim. Haydi gidip izleyelim “ demiştin. “Ama beklememiz gerekiyor...” “Neyi? “ “ Güneşin batmasını.” Bu sözlerime başlangıçta çok şaşırmıştın. Ama sonra kendi kendine gülerek, “ Kendimi hala evimde sanıyorum galiba “ demiştin.

ئالتىنچى مېنىڭ ئوماق شاھزادەم! مانا مۇشۇنداق داۋاملىق ئۇچرىشىش ئارقىلىق سېنىڭ تۇرمۇشۇڭنى، غەم – ئەندىشەڭنى ئاستا – ئاستا چۈشىنىپ يەتتىم. ئۇزۇندىن بېرى پەقەت كۈن پېتىش ئالدىدىكى ئىللىق كۈن نۇرىنىلا ياقتۇرۇپ كەپسەن، بۇنى تۆتىنچى كۈنى ئەتىگەندە، ماڭا مۇنداق دېگەن ۋاقتىڭدا بىلدىم: - مەن كۈننىڭ پېتىشىنى كۆرۈشكە بەك ئامراق. يۈرۈڭ، ئىككىمىز بىللە كۆرۈپ كېلەيلى. - لېكىن ساقلىشىمىز كېرەك... - نېمىنى ساقلايتتۇق؟ كۈننىڭ ئولتۇرۇشىنىچۇ؟ شۇ چاغدا سەن ھەيران بولۇپ قاراپ كەتكەندىن كېيىن يەنە كۈلۈپ سالدىڭ، ئاندىن: - مەن تېخىچە ئۆزۈمنى ئۆيۈمدە دەپ ئويلاپ قاپتىمەن.

VI Eh! Balaca şahzadə! Sənin həyatının necə kədərli keçməsini yavaş-yavaş başa düşdüm. Uzun vaxtdan bəri sənin yeganə əyləncən günəşin qürubundan aldığın şirinlik olub. Həyatının bu kiçik məqamını mən sənin gəlişinin dördüncü günü, səhər öyrəndim. Onda sən mənə demişdin: -Günəşin batmasını çox sevirəm. Gedək günəşin qürubuna tamaşa edək... -Hələ gözləmək lazımdır. -Nəyi gözləyək? -Gözləyək ki, günəş qüruba tərəf ensin. Onda sən qəribə bir görkəm aldın, öz-özünə güldün və sonda mənə dedin: -Özümü öz evimizdəki kimi hiss edirəm!

Шынында да осылай. Америка Құрама Штаттарында шаңқай түс болғанда, Францияда күн бататыны барша жұртқа белгілі. Бір минутта Францияға жете алатын болсаң, күннің батқанын қызықтау мүмкін болар еді. Өкінішке орай, Франция өте алыс. Ал сенің кішкентай планетаңда алаулап қызара батқан күнді қызықтау үшін орындықты бірнеше қадамға жылжытудың өзі де жеткілікті еді. Сөйтіп, сенің көңілің ауса болды, ымырт түсіп келе жатқан көкжиекке көз тігетінсің... Бір күні мен күннің батқанын қырық үш рет тамашаладым! Біраздан соң сөзіңді былай деп жалғадың: "Сен білесің бе? Әбден мұңға батқан кезінде адамдар күннің ұясына барып қонғанына қарағанды жақсы көреді. Ендеше күннің қырық үш рет батқанын көрген кезіңде көңілің тым жүдеу болған екен ғой? Кішкентай ханзада жауап қайтармады."

Indeed. When it is noon in the United States, the sun, as everyone knows, lies on France. It would be enough to be able to go to France in one minute to watch the sunset. Unfortunately France is far too far away. But, on your little planet, it was enough for you to pull your chair a few steps. And you were watching twilight whenever you wished... “One day I saw the sun go down forty-four times! “ And a little later you added: "“You know … when you’re so sad you like the sunsets …” “So the day of the forty-four times you were so sad?” “ But the little prince did not answer."

Haqiqatan ham, Amerikada kun choshgoh bo'lganda Fransiyada kun botishini hamma biladi. Agar u yerdan bir lahzaning ichida Fransiyaga yetib borilsa, quyosh botishini ham tomosha qilish mumkin. Baxtga qarshi, Fransiya bu yerdan uzoq, benihoya uzoq. Sening sayyorangda esa tagingdagi kursichani bir necha qadam nari sursang, bas - g`urubga istagancha uzluksiz maftun bo`lib termilaverish mumkin edi... "Bir safar men bir kunda qirq uch marta quyosh botishini tomosha qilganman! Oradan sal o`tgach, xiyol anduh bilan yana shun-day deding: ""Bilasanmi... ba'zan yuraging nimadandir g`ussaga to`lib ketganda, botayotgan quyoshga birpas termilib o`tirsang bormi... Demak, g`urubni qirq uch marta tomosha qilgan kuning judayam xafa bolgan ekansan-da? Ammo Kichkina shahzoda bunga javoban indamadi."""

Gerçekten de öyleydi. Herkesin bildiği gibi, Amerika’da güneş tam tepedeyken Fransa’da batmaktadır. Öğle vakti güneşin batışını izlemek isteyen bir Amerikalının, bir dakika içinde Fransa’da olması gerekir. Ne yazık ki bu da pek mümkün değildir. Ama senin minik gezegeninde, yapman gereken tek şey sandalyeni bir iki adım ilerletmek. Orada istediğin zaman güneşin batışını izleyebilirsin sen. "Bir keresinde güneşin batışını tam kırk dört kez izlediğini anlatmıştın bana. Sonra da şöyle demiştin: “ Bilirsin, insan çok mutsuz olduğu zamanlarda güneşin batışını izlemeyi sever.” “ Peki sen mutsuz muydun? “ diye sormuş, ama yanıt alamamıştım senden."

دېمىسىمۇ راست – دە. ئامېرىكىدا چۈش بولغاندا فىرانسىيەدە كۈن ئولتۇرىدىغانلىقىنى كىم بىلمەيدۇ. ناۋادا بىر مىنۇتتا فىرانسىيەگە يېتىپ بارالىساڭ ئىدىڭ، ئاندىن كۈن ئولتۇرغان قالتىس مەنزىرىنى كۆرەلەيتتىڭ. ئەپسۇسكى، فىرانسىيە بۇ يەردىن بەك يىراقتا. ئەمما سېنىڭ كىچىككىنە يۇلتۇزۇڭ بۇنىڭغا ئوخشىمايدۇ، سەن پەقەت ئورۇندۇقنى ئازراق سۈرۈپ قويساڭ، كەچكى شەپەق بىلەن تولغان ئاسماننى كۆرەلەيسەن. - بىر كۈنى كۈننىڭ ئولتۇرغىنىنى قىرىق ئۈچ قېتىم كۆرگەن ئىدىم، - دېدى شاھزادە. سەن بىردەم جىم بولۇپ كەتكەندىن كېيىن يەنە مۇنۇلارنى دېدىڭ: - بىلەمسىز؟ بىر ئادەم ئازابلانغاندا كۈننىڭ ئولتۇرۇشىنى كۆرۈشكە ئامراق بولۇپ قالىدۇ. - كۈننىڭ ئولتۇرغىنىنى قىرىق ئۈچ قېتىم كۆرگەن كۈنىڭ بەك ئازابلانغانمىدىڭ؟ شاھزادە ئۈندىمىدى.

Doğrudan da, Amerika Birləşmiş Ştatlarında günorta çağı olanda hamı bilir ki, Fransada gün batır. Günəşin batması səhnəsinə tamaşa etmək üçün bir dəqiqənin içində Fransaya getmək kifayətdir. Bədbəxtlikdən Fransa çox uzaqdır. Amma sənin lap balaca planetində stulunu bir neçə addım kənara çəkməklə sən hər dəfə istədiyin vaxt qaşqaralan vaxta, günə-şin qürubuna tamaşa edə bilirsən... -Bir gün günəşin batmasını mən 43 dəfə seyr etdim! Az sonra əlavə etdin: "-Bilirsənmi... adaım qəmgin olanda günəşin batmasına tamaşa etmək istəyir... -Deməli bir gündə Günəşin batmasına 43 dəfə baxanda çox kədərli olubsan, eləmi? Amma balaca şahzadə cavab vermədi sualıma."

VII Бесінші күн тағы да қошақанның арқасында, Кішкентай ханзаданың өмірі жайлы мына бір құпия сыр ашылды. Ол үнсіз ойға шомып тұрды да, кенеттен ай-шай жоқ: Қошақан бұталарды жейтін болса, сірә, гүлдерді де жейтін болар? – деп сұрады. Кездескенін жей береді. Тікенегі бар гүлді де ме? Иә, тікенегі бар гүлді де. Сонда тікенектің не қажеті бар?

VII The fifth day, always thanks to the sheep, this secret of the life of the little prince was revealed to me. He asked me brusquely, without preamble, as the fruit of a problem long meditated in silence: “A sheep, if he eats the shrubs, he also eats the flowers?” “A sheep eats whatever he meets.” “Even flowers that have thorns?” Yes. Even flowers that have thorns. “Then the thorns, what are they for?”

VII Beshinchi kuni ertalab, tag`in o'sha qo'zichoq sabab Kichkina shahzodaning sir-u asrorini bilib oldim. U go`yo uzoq vaqt sukut ichra o`ylab shu xulosaga kelgandek, dabdurustdan: "Qo'zichoq yer ekan, bundan chiqdi, gulni ham yeyishi mumkin ekan-da? - deb so`radi. Ha, toig`ri kelgan narsani yeyaveradi." Hatto tikanli gulniyam yeydimi? Ha, tikanli gulniyam. Unday bolsa, gulga tikanning nima keragi bor?

VII Beşinci gün, küçük prensin yaşamıyla ilgili yeni bir sırrı daha keşfettim. Bu yine çizdiğim koyun sayesinde olmuştu. Sanki bu konuyu uzun süre düşünüp taşınmış gibi, aniden bana "Koyunlar çalıları yiyorlar, peki çiçekleri de yerler mi?" diye sordu. """Önlerine gelen her şeyi yerler."" ""Dikenli çiçekleri de mi? """ “ Evet, dikenli çiçekleri de.” “O halde dikenler...Dikenler ne işe yarar? “

يەتتىنچى بەشىنچى كۈنى قوزىنىڭ سەۋەبى بىلەن شاھزادىنىڭ يەنە بىر سىرىنى بىلىپ قالدىم. ئۇ كۈنى شاھزادە بىر ھازا جىم بولۇپ كەتكەندىن كېيىن تۇيۇقسىزلا خۇلاسا چىقارغاندەك مەندىن سوراپ قالدى: - قوزا چاتقال يېگەندە گۈل ئۇچرىسىمۇ قوشۇپ يەۋېرەمدۇ؟ - قوزا ئالدىغا نېمە چىقسا شۇنى يەۋېرىدۇ. - گۈلنىڭ تىكىنى بولسىمۇ يەمدۇ؟ - شۇنداق، تىكەنلىك گۈللەرنىمۇ يەۋېرىدۇ. - ئەمىسە، ئۇ تىكەننىڭ نېمە پايدىسى؟

VII Beşinci gün, yenə qoyunun sayəsində, balaca şahzadənin həyatının bu gizli məqamı da mənə bəlli oldu. Gözlənilmədən, müqəddimə siz-zadsız sərt halda, uzun müddətdən bəri sa-kitcə bu nəticəyə gəlibmiş kimi məndən soruşdu: -Kol-kosları yeyən qoyun yəqin gülləri də yeyir, eləmi? -Qoyun qarşısına çıxan otələfin hamısını yeyir. -Tikanlı gülləridəmi? -Bəli, hətta tikanlı gülləri də. -Bu tikanlar nəyin karıdır, nəyə lazımdır görən?

Мен онысын білмедім. Сол мезетте мен мотордың қатты бұралған бір бұрандасын босатудан қолым тимей жатқан еді. Ұшағымның бұзылғаны мені қатты қынжылта бастады. Өйткені, ақаудың жөнделуі қиындау көрінеді, оған қоса судың азайып бара жатқаны жақсылықпен бітпес деген алаңдаушылық туғызды. Тікенектер не үшін қажет ?

I did not know. I was then very busy trying to unscrew a too tight bolt from my engine. I was very worried because my breakdown was beginning to appear very serious, and the drinking water that was exhausted made me fear the worst. “Thorns, what are they used for?”

Buni men ham bilmasdim. Hozir judayam band edim: motorising bir gaykasi yeyilib kelgan, shuni burab chiprolmay, qonimga tashna bolib turardim. Avzoyim buzuq edi - ahvol tobora ogIrlashib bormoqda, suv deyarli tamom bu majburiy qo`nishning oxiri rasvo bolmasa edi, degan g`ulg`ula yuragimga o`rmalay boshlagan edi. - Xo`sh, tikanning nima keragi bor?

Bunun cevabını bilmiyordum. Uçağın motorunda sıkışıp kalmış bir cıvatayı sökmekle meşguldüm. Uçağın bozulması canımı giderek daha fazla sıkmaya başlamıştı. İçme suyum hızla azalıyordu ve ben durumun daha da kötüleşmesinden korkmaya başlamıştım. "Dikenler diyordum...Ne işe yararlar?" diye sordu yine.

شاھزادىنىڭ سوئالىغا قانداق جاۋاب بېرىشنى بىلەلمىدىم، ئىشقىلىپ ئۇنىڭ سوئاللىرى ھېچ تۈگەيدىغاندەك قىلمايتتى. بۇ چاغدا ئايروپىلانىمدىكى كاشىلىنىڭ بەك ئېغىرلىقىنى، زاپاس سۈيۈمنىڭمۇ تۈگەي دەپ مەن ئەڭ قورقىدىغان ئىشنىڭ يۈز بېرىش ئالدىدا تۇرغانلىقىنى ھېس قىلدىم. شاھزادە بۇ سوئالنى سوراۋاتقاندا، مەن تولىمۇ پەرىشان ھالدا موتورنىڭ بىر ۋىنتىسىنى چىقىرىش بىلەن ھەپىلىشىۋاتاتتىم. بۇ ۋىنتا ئىنتايىن چوڭ بولغاچقا، بەك ئوغامنى قايناتماقتا ئىدى. - ئۇنداقتا تىكەن نېمىگە ئەسقاتىدۇ؟ - شاھزادە قايتىلاپ سورىدى.

Onu bilmirdim. Başım qarışmışdı motorun bərk sıxılmış bir boltunu açmağa. Çox qayğılı idim, çünki motorun ciddi nasaziığı bir tərəf-dən, içməli suyun qurtarması təhlükəsi digərtə- rəfdən məni daha çox narahat edirdi. -Tikanlar nəyə lazımdır ki?